Υπόθεση C‑488/19

JR

[αίτηση του High Court (ανώτερου δικαστηρίου, Ιρλανδία)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]

Απόφαση του Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 17ης Μαρτίου 2021

«Προδικαστική παραπομπή – Αστυνομική και δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης – Απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ – Πεδίο εφαρμογής – Άρθρο 8, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ – Έννοια της “εκτελεστής απόφασης ” – Αξιόποινη πράξη για την οποία εκδόθηκε καταδικαστική απόφαση από δικαστήριο τρίτου κράτους – Βασίλειο της Νορβηγίας – Απόφαση αναγνωρισθείσα και εκτελεσθείσα από το κράτος έκδοσης του εντάλματος δυνάμει διμερούς συμφωνίας – Άρθρο 4, σημείο 7, στοιχείο βʹ – Λόγοι προαιρετικής μη εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης – Εξωεδαφική διάσταση της παράβασης»

1. Προδικαστικά ερωτήματα – Επείγουσα προδικαστική διαδικασία – Ταχεία προδικαστική διαδικασία – Προϋποθέσεις – Περιστάσεις που δικαιολογούν ταχεία εξέταση – Υποχρέωση παροχής στο Δικαστήριο επαρκών διευκρινίσεων περί των εν λόγω περιστάσεων – Δεν τηρήθηκε – Απόρριψη των αιτημάτων εφαρμογής των διαδικασιών αυτών

   (Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρο 23α· Κανονισμός Διαδικασίας του Δικαστηρίου, άρθρα 105 § 1, και 107)

   (βλ. σκέψεις 38-40)

2. Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Απόφαση-πλαίσιο για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών – Περιεχόμενο και τύπος του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης – Έννοια της δικαστικής αποφάσεως – Καταδικαστική απόφαση από δικαστήριο τρίτου κράτους – Δεν εμπίπτει – Πράξεις αναγνώρισης και εκτέλεσης της καταδικαστικής αυτής απόφασης στο κράτος μέλος έκδοσης του εντάλματος δυνάμει διμερούς συμφωνίας – Εμπίπτουν – Προϋποθέσεις – Καταδίκη σε στερητική της ελευθερίας ποινή τουλάχιστον τεσσάρων μηνών – Υποχρέωση πρόβλεψης δικαστικού ελέγχου των προϋποθέσεων έκδοσης της εν λόγω καταδικαστικής απόφασης

   (Απόφαση-πλαίσιο 2002/584 του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299, άρθρα 1 § 1, 2 § 1, και 8 § 1, στοιχείο γʹ)

   (βλ. σκέψεις 46-52, 55-58, 61, διατακτ. 1)

3. Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Απόφαση-πλαίσιο για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών – Λόγοι προαιρετικής μη εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης – Αξιόποινη πράξη διαπραχθείσα εκτός του εδάφους του κράτους έκδοσης – Έννοια – Αξιόποινη πράξη διαπραχθείσα επί του εδάφους τρίτου κράτους για την οποία εκδόθηκε καταδικαστική απόφαση στο κράτος αυτό – Ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης εκδοθέν βάσει δικαστικής απόφασης του κράτους έκδοσης η οποία καθιστά δυνατή την αναγνώριση και εκτέλεση της εν λόγω καταδικαστικής απόφασης – Συνεκτίμηση της ποινικής δικαιοδοσίας του τρίτου κράτους για να καθοριστεί ο εξωεδαφικός χαρακτήρας της αξιόποινης πράξης

   (Απόφαση-πλαίσιο 2002/584 του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299, άρθρο 4, σημείο 7, στοιχείο βʹ)

   (βλ. σκέψεις 66, 68, 69, 73, 74, 76, 78-80, διατακτ. 2)

4. Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Απόφαση-πλαίσιο για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών – Αντικείμενο – Αντικατάσταση του συστήματος έκδοσης μεταξύ κρατών μελών με σύστημα παράδοσης μεταξύ δικαστικών αρχών

   (Απόφαση-πλαίσιο 2002/584 του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299)

   (βλ. σκέψεις 70-71)

Σύνοψη

Το 2014, ο JR, Λιθουανός υπήκοος, καταδικάστηκε στη Νορβηγία σε ποινή φυλακίσεως. Βάσει διμερούς συμφωνίας μεταξύ της Νορβηγίας και της Λιθουανίας ( 1 ), η καταδικαστική αυτή απόφαση αναγνωρίστηκε και κατέστη εκτελεστή στη Λιθουανία και ο JR μεταφέρθηκε εκεί για να εκτίσει το υπόλοιπο της ποινής του. Τον Νοέμβριο του 2016 ελήφθη απόφαση περί απόλυσης του JR υπό όρους, η οποία όμως ανακλήθηκε στη συνέχεια και διατάχθηκε η εκτέλεση του υπολοίπου της ποινής του. Επειδή ο JR διέφυγε στην Ιρλανδία, οι λιθουανικές αρχές εξέδωσαν ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης (στο εξής: ΕΕΣ) εις βάρος του. Τον Ιανουάριο του 2019, ο JR συνελήφθη στην Ιρλανδία.

Ενώπιον του High Court (ανώτερου δικαστηρίου, Ιρλανδία), ο JR αμφισβητεί την παράδοσή του στις λιθουανικές αρχές προβάλλοντας, αφενός, το γεγονός ότι μόνον η Νορβηγία μπορεί να ζητήσει την έκδοσή του και, αφετέρου, τον λόγο προαιρετικής μη εκτέλεσης ΕΕΣ που συνδέεται με τον εξωεδαφικό χαρακτήρα της αξιόποινης πράξης ( 2 ). Κατά την άποψή του, εφόσον η αξιόποινη πράξη για την οποία εκδόθηκε το ΕΕΣ διαπράχθηκε σε άλλο κράτος (στη Νορβηγία) από το κράτος έκδοσης του ΕΕΣ, η Ιρλανδία πρέπει να αρνηθεί την εκτέλεση του εν λόγω ΕΕΣ.

Στο πλαίσιο αυτό, το High Court (ανώτερο δικαστήριο) απευθύνθηκε στο Δικαστήριο. Διερωτάται ως προς τη δυνατότητα έκδοσης ΕΕΣ για εκτέλεση ποινής επιβληθείσας από δικαστήριο τρίτου κράτους, η οποία όμως, κατ’ εφαρμογήν διμερούς συμφωνίας, αναγνωρίσθηκε και εκτελέστηκε εν μέρει στο κράτος μέλος έκδοσης του εντάλματος. Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς τον χαρακτηρισμό της «εξωεδαφικής αξιόποινης πράξης», προκειμένου να κρίνει αν ο συναφής λόγος προαιρετικής μη εκτέλεσης έχει εφαρμογή εν προκειμένω.

Εκτίμηση του Δικαστηρίου

Πρώτον, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι ένα ΕΕΣ πρέπει να στηρίζεται σε εθνική δικαστική απόφαση, διαφορετική από την απόφαση έκδοσης του ΕΕΣ. Υπό το πρίσμα αυτό, απόφαση εκδοθείσα από δικαστήριο τρίτου κράτους, επιβάλλουσα στερητική της ελευθερίας ποινή, δεν μπορεί να συνιστά, αυτή καθεαυτήν, τη βάση για ένα ΕΕΣ. Αντιθέτως, το Δικαστήριο κρίνει ότι το ΕΕΣ μπορεί να στηρίζεται σε πράξη δικαστηρίου του κράτους μέλους έκδοσης του εντάλματος η οποία αναγνωρίζει μια τέτοια απόφαση και την καθιστά εκτελεστή, υπό την προϋπόθεση ότι η επίμαχη στερητική της ελευθερίας ποινή είναι τουλάχιστον τεσσάρων μηνών.

Για να καταλήξει στο συμπέρασμα αυτό, το Δικαστήριο επισημαίνει, κατ’ αρχάς, ότι τέτοιες πράξεις αναγνώρισης και εκτέλεσης από κράτος μέλος συνιστούν δικαστικές αποφάσεις κατά την έννοια της αποφάσεως-πλαισίου για το ΕΕΣ ( 3 ), εφόσον εκδόθηκαν με σκοπό την εκτέλεση καταδικαστικής αποφάσεως. Εν συνεχεία, στο μέτρο που οι πράξεις αυτές καθιστούν δυνατή την εκτέλεση, στο ίδιο κράτος μέλος, δικαστικής αποφάσεως, πρέπει να χαρακτηριστούν, ανάλογα με την περίπτωση, ως «εκτελεστή καταδικαστική απόφαση» ή ως «εκτελεστή δικαστική απόφαση». Τέλος, σύμφωνα με την απόφαση-πλαίσιο για το ΕΕΣ ( 4 ), οι πράξεις αυτές εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της υπό την προϋπόθεση ότι η επίμαχη καταδικαστική απόφαση προβλέπει στερητική της ελευθερίας ποινή τουλάχιστον τεσσάρων μηνών. Δεν απαιτείται η προς εκτέλεση ποινή να προκύπτει από απόφαση εκδοθείσα από τα δικαστήρια του κράτους μέλους έκδοσης του εντάλματος ή από τα δικαστήρια άλλου κράτους μέλους.

Ωστόσο, το Δικαστήριο προσθέτει ότι οι δικαστικές αρχές του κράτους μέλους έκδοσης οφείλουν να μεριμνούν για την τήρηση των απαιτήσεων που είναι συμφυείς με το σύστημα του ΕΕΣ στον τομέα των δικονομικών και των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Ειδικότερα, το δίκαιο του κράτους μέλους έκδοσης πρέπει να προβλέπει δικαστικό έλεγχο που να καθιστά δυνατό να εξακριβωθεί ότι στο πλαίσιο της διαδικασίας που κατέληξε στην έκδοση στο τρίτο κράτος της δικαστικής αποφάσεως έγιναν σεβαστά τα θεμελιώδη δικαιώματα του ενδιαφερομένου. Τούτο ισχύει ιδίως όσον αφορά την τήρηση των υποχρεώσεων που απορρέουν από το άρθρο 47 (δικαίωμα πραγματικής προσφυγής και αμερόληπτου δικαστηρίου) και από το άρθρο 48 (τεκμήριο αθωότητας και δικαιώματα άμυνας) του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Δεύτερον, το Δικαστήριο κρίνει ότι, προκειμένου να καθοριστεί αν η αξιόποινη πράξη για την οποία εκδόθηκε σε τρίτο κράτος καταδικαστική απόφαση και μεταγενέστερα εκδόθηκε ΕΕΣ διαπράχθηκε «εκτός του εδάφους του κράτους έκδοσης» ( 5 ), είναι αναγκαίο να ληφθεί υπόψη η ποινική δικαιοδοσία του τρίτου αυτού κράτους (εν προκειμένω της Νορβηγίας), και όχι εκείνη του κράτους μέλους έκδοσης.

Συναφώς, αφενός, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι μια τέτοια ερμηνεία είναι συμβατή με τον σκοπό που επιδιώκεται με τον λόγο προαιρετικής μη εκτέλεσης ΕΕΣ που συνδέεται με την εξωεδαφικότητα της αξιόποινης πράξης. Συγκεκριμένα, δυνάμει του λόγου αυτού επιτρέπεται να μην εκτελεστεί ΕΕΣ το οποίο εκδόθηκε προς εκτέλεση ποινής που επιβλήθηκε για αξιόποινη πράξη διωκόμενη βάσει διεθνούς ποινικής δικαιοδοσίας ευρύτερης από εκείνη που αναγνωρίζεται από το δίκαιο του κράτους εκτέλεσης. Αφετέρου, το Δικαστήριο σημειώνει ότι αντίθετη ερμηνεία θα διακύβευε την επίτευξη των γενικών σκοπών της αποφάσεως-πλαισίου για το ΕΕΣ. Πράγματι, αν το κράτος εκτέλεσης μπορούσε να αρνηθεί την παράδοση στην περίπτωση που η εκδοθείσα από δικαστήριο τρίτου κράτους απόφαση έχει αναγνωριστεί από το κράτος έκδοσης του ΕΕΣ, η άρνηση αυτή όχι μόνο θα μπορούσε να καθυστερήσει την εκτέλεση της ποινής, αλλά θα ενείχε επίσης τον κίνδυνο να οδηγήσει στην ατιμωρησία του εκζητουμένου. Επιπλέον, θα μπορούσε να αποθαρρύνει τα κράτη μέλη από το να ζητούν την αναγνώριση των δικαστικών αποφάσεων και, σε μια περίπτωση όπως η προκείμενη, θα μπορούσε να έχει ως συνέπεια το κράτος εκτέλεσης μιας αναγνωρισθείσας δικαστικής αποφάσεως να περιστείλει την εφαρμογή του μέτρου της υπό όρους απολύσεως.

( 1 ) Διμερής συμφωνία για την αναγνώριση και εκτέλεση ποινικών αποφάσεων που επιβάλλουν ποινές φυλακίσεως ή μέτρα στερητικά της ελευθερίας, η οποία συνήφθη στις 5 Απριλίου 2011 μεταξύ του Βασιλείου της Νορβηγίας και της Δημοκρατίας της Λιθουανίας.

( 2 ) Ο λόγος αυτός προβλέπεται στο άρθρο 4, παράγραφος 7, στοιχείο βʹ, της αποφάσεως-πλαισίου 2002/584/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών (ΕΕ 2002, L 190, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2009 (ΕΕ 2009, L 81, σ. 24) (στο εξής: απόφαση-πλαίσιο για το ΕΕΣ).

( 3 ) Βλ. άρθρο 1, παράγραφος 1, άρθρο 2, παράγραφος 1, και άρθρο 8, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της αποφάσεως-πλαισίου για το ΕΕΣ.

( 4 ) Βλ. άρθρο 1, παράγραφος 1, και άρθρο 2, παράγραφος 1, της αποφάσεως-πλαισίου για το ΕΕΣ.

( 5 ) Βλ. άρθρο 4, σημείο 7, στοιχείο βʹ, της αποφάσεως-πλαισίου για το ΕΕΣ.