Υπόθεση C-637/17
Cogeco Communications Inc.
κατά
Sport TV Portugal SA κ.λπ.
(αίτηση του Tribunal Judicial da Comarca de Lisboa για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (δεύτερο τμήμα) της 28ης Μαρτίου 2019
«Προδικαστική παραπομπή – Άρθρο 102 ΣΛΕΕ – Αρχές της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας – Οδηγία 2014/104/ΕΕ – Άρθρο 9, παράγραφος 1 – Άρθρο 10, παράγραφοι 2 έως 4 – Άρθρα 21 και 22 – Αγωγές αποζημίωσης βάσει του εθνικού δικαίου για παραβάσεις των διατάξεων του δικαίου ανταγωνισμού των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αποτελέσματα των αποφάσεων των εθνικών αρχών ή δικαστηρίων – Προθεσμία παραγραφής – Μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο – Διαχρονική εφαρμογή»
Ανταγωνισμός – Κανόνες της Ένωσης – Εφαρμογή από τα εθνικά δικαστήρια – Αγωγή αποζημίωσης για ζημία οφειλόμενη σε παραβάσεις των κανόνων του ανταγωνισμού – Οδηγία 2014/104 – Μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο – Χρονικό πεδίο εφαρμογής
(Οδηγία 2014/104 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 21 και 22)
(βλ. σκέψεις 25-30)
Προδικαστικά ερωτήματα – Αρμοδιότητα του Δικαστηρίου – Προσδιορισμός των κρίσιμων στοιχείων του δικαίου της Ένωσης – Αναδιατύπωση των ερωτημάτων
(Άρθρο 267 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψη 35)
Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Απαγορεύεται – Άμεσο αποτέλεσμα – Δικαίωμα των ιδιωτών να ζητήσουν αποκατάσταση της ζημίας που υπέστησαν – Τρόπος ασκήσεως – Αιτιώδης συνάφεια – Εφαρμογή του εθνικού δικαίου – Προϋποθέσεις – Τήρηση της αρχής της ισοδυναμίας ως προς τον τρόπο άσκησης δικαιώματος που απονέμεται από το δίκαιο της Ένωσης και ως προς τον τρόπο άσκησης δικαιώματος που απονέμεται από την εθνική έννομη τάξη – Τήρηση της αρχής της αποτελεσματικότητας του δικαίου της Ένωσης
(Άρθρο 102 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 38-44)
Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Απαγορεύεται – Άμεσο αποτέλεσμα – Δικαίωμα των ιδιωτών να ζητήσουν την αποκατάσταση της ζημίας που υπέστησαν – Τρόπος ασκήσεως – Προθεσμία παραγραφής – Εθνική κανονιστική ρύθμιση που προβλέπει τριετή προθεσμία παραγραφής χωρίς δυνατότητα αναστολής ή διακοπής – Δεν επιτρέπεται
(Άρθρο 102 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 45-55)
Προδικαστικά ερωτήματα – Αρμοδιότητα του Δικαστηρίου – Όρια – Ερωτήματα προδήλως άσχετα με την υπόθεση και υποθετικά ερωτήματα υποβαλλόμενα σε πλαίσιο που αποκλείει την παροχή χρήσιμης απάντησης – Ερωτήματα άσχετα με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης
(Άρθρο 267 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 57-60)
Σύνοψη
Με την απόφαση Cogeco Communications (C-637/17), εκδοθείσα στις 28 Μαρτίου 2019, το Δικαστήριο αποφάνθηκε επί αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως που αφορά την οδηγία 2014/104 ( 1 ), σχετικά με ορισμένους κανόνες που διέπουν τις αγωγές αποζημίωσης βάσει του εθνικού δικαίου για παραβάσεις των διατάξεων του δικαίου ανταγωνισμού των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το άρθρο 102 ΣΛΕΕ και τις αρχές της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας. Αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης είναι αγωγή την οποία άσκησε η Cogeco Communications Inc. για την αποκατάσταση της ζημίας που διατείνεται ότι υπέστη εξαιτίας των αντίθετων στον ανταγωνισμό πρακτικών της εταιρίας Sport TV Portugal SA. Η αγωγή ασκήθηκε στις 27 Φεβρουαρίου 2015, μετά από απόφαση της αρχής ανταγωνισμού, με την οποία επιβλήθηκε στην Sport TV Portugal πρόστιμο για κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης της στην αγορά αθλητικών τηλεοπτικών σταθμών premium από το 2006 έως το 2011.
Ωστόσο, το πορτογαλικό δίκαιο περί εξωσυμβατικής ευθύνης, που έχει εφαρμογή στη διαφορά της κύριας δίκης, προβλέπει, τριετή προθεσμία παραγραφής, η οποία, κατά την άποψη της Sport TV Portugal, είχε αρχίσει από το χρονικό σημείο κατά το οποίο η Cogeco Communications είχε στη διάθεσή της όλα τα αναγκαία στοιχεία για να εκτιμήσει αν διέθετε ή όχι δικαίωμα προς αποζημίωση και, ως εκ τούτου, το δικαίωμα άσκησης αγωγής είχε εν προκειμένω παραγραφεί. Ωστόσο, η οδηγία 2014/104 περιέχει, μεταξύ άλλων, διατάξεις σχετικά με την παραγραφή προκειμένου περί αγωγών αποζημίωσης για παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού, πλην όμως, κατά τον χρόνο ασκήσεως της αγωγής, δεν είχε ακόμη μεταφερθεί στο πορτογαλικό δίκαιο. Δεδομένου, συνεπώς, ότι η επίλυση της διαφοράς εξαρτάται από το εάν έχει εφαρμογή η οδηγία 2014/104, το αιτούν δικαστήριο υπέβαλε αίτηση προδικαστικής αποφάσεως σχετικά με το ζήτημα αυτό.
Όσον αφορά τη ratione temporis εφαρμογή της οδηγίας 2014/104, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι, σε περίπτωση που ένα κράτος μέλος έχει αποφασίσει ότι οι διατάξεις της εσωτερικής έννομης τάξης διά των οποίων μεταφέρονται στο εσωτερικό δίκαιο οι δικονομικές διατάξεις της οδηγίας αυτής δεν εφαρμόζονται σε αγωγές αποζημίωσης που έχουν ασκηθεί πριν από την έναρξη ισχύος των εν λόγω εθνικών διατάξεων, οι αγωγές που έχουν ασκηθεί μετά την 26η Δεκεμβρίου 2014, αλλά πριν από τη λήξη της προθεσμίας μεταφοράς της οδηγίας αυτής στο εσωτερικό δίκαιο, εξακολουθούν να διέπονται αποκλειστικά από τους εθνικούς δικονομικούς κανόνες που ίσχυαν ήδη πριν από τη μεταφορά της οδηγίας στο εσωτερικό δίκαιο. Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο για τις εθνικές διατάξεις τις οποίες έχουν θεσπίσει, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 21 της οδηγίας 2014/104, τα κράτη μέλη προκειμένου να συμμορφωθούν προς τις ουσιαστικές διατάξεις της οδηγίας, δεδομένου ότι, όπως προκύπτει από το γράμμα του άρθρου 22, παράγραφος 1, αυτής, οι εν λόγω εθνικές διατάξεις δεν πρέπει να εφαρμόζονται αναδρομικά. Υπό τις συνθήκες αυτές, το Δικαστήριο έκρινε ότι η οδηγία 2014/104 δεν έχει εφαρμογή στη διαφορά της κύριας δίκης.
Πράγματι, ελλείψει εφαρμοστέας ratione temporis ρύθμισης του δικαίου της Ένωσης σχετικής με τις αγωγές αποζημίωσης λόγω παραβάσεως του δικαίου του ανταγωνισμού, εναπόκειται στην εσωτερική έννομη τάξη κάθε κράτους μέλους να ρυθμίσει την άσκηση του δικαιώματος προς αποκατάσταση ζημίας οφειλόμενης σε κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως, περιλαμβανομένων των σχετικών με την παραγραφή ρυθμίσεων, υπό την επιφύλαξη της τηρήσεως των αρχών της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας. Οι κανόνες αυτοί δεν πρέπει να θίγουν την αποτελεσματική εφαρμογή του άρθρου 102 ΣΛΕΕ.
Συναφώς, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες των υποθέσεων που άπτονται του δικαίου του ανταγωνισμού και, ειδικότερα, το γεγονός ότι για την άσκηση αγωγής αποζημίωσης λόγω παράβασης του δικαίου ανταγωνισμού της Ένωσης απαιτείται, καταρχήν, πολύπλοκη ανάλυση πραγματικών περιστατικών και οικονομικών στοιχείων.
Κατ’ εφαρμογήν της αρχής της αποτελεσματικότητας, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι, εάν η προθεσμία παραγραφής, η οποία αρχίζει πριν από την ολοκλήρωση των διαδικασιών κατόπιν των οποίων η εθνική αρχή ανταγωνισμού εκδίδει απόφαση που καθίσταται απρόσβλητη ή ένα δικαστήριο που επιλαμβάνεται ενδίκου βοηθήματος εκδίδει απόφαση παράγουσα δεδικασμένο, είναι πολύ σύντομη σε σχέση με τη διάρκεια των διαδικασιών αυτών και δεν μπορεί ούτε να ανασταλεί ούτε να διακοπεί κατά τη διάρκειά τους, δεν μπορεί να αποκλεισθεί το ενδεχόμενο παρέλευσης της προθεσμίας παραγραφής προτού καν ολοκληρωθούν οι εν λόγω διαδικασίες. Επομένως, μια τέτοια προθεσμία είναι πιθανό να καταστήσει πρακτικώς αδύνατη ή υπέρμετρα δυσχερή την άσκηση δικαιώματος αποζημίωσης το οποίο θεμελιώνεται σε απρόσβλητη απόφαση ή απόφαση παράγουσα δεδικασμένο με την οποία διαπιστώνεται παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού της Ένωσης. Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο έκρινε ότι το άρθρο 102 ΣΛΕΕ καθώς και η αρχή της αποτελεσματικότητας έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική κανονιστική ρύθμιση η οποία προβλέπει τέτοια προθεσμία παραγραφής.
( 1 ) Οδηγία 2014/104/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Νοεμβρίου 2014, σχετικά με ορισμένους κανόνες που διέπουν τις αγωγές αποζημίωσης βάσει του εθνικού δικαίου για παραβάσεις των διατάξεων του δικαίου ανταγωνισμού των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ 2014, L 349, σ. 104, στο εξής; 2014/104).