Υπόθεση C-183/16 P

Tilly-Sabco SAS

κατά

Ευρωπαϊκής Επιτροπής

«Αίτηση αναιρέσεως – Γεωργία – Κρέας πουλερικών – Κατεψυγμένα κοτόπουλα – Επιστροφές κατά την εξαγωγή – Εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 689/2013 περί καθορισμού μηδενικού ποσού επιστροφών – Νομιμότητα – Κανονισμός (ΕΚ) 1234/2007 – Άρθρα 162 και 164 – Αντικείμενο και φύση των επιστροφών – Κριτήρια καθορισμού των ποσών των επιστροφών – Αρμοδιότητα του γενικού διευθυντή της Γενικής Διευθύνσεως (ΓΔ) Γεωργίας και Αγροτικής Αναπτύξεως προς υπογραφή του επίδικου κανονισμού – Κατάχρηση εξουσίας – “Επιτροπολογία” – Κανονισμός (ΕΕ) 182/2011 – Άρθρο 3, παράγραφος 3 – Διαβούλευση της επιτροπής διαχειρίσεως της κοινής οργανώσεως των γεωργικών αγορών – Υποβολή του σχεδίου του εκτελεστικού οργανισμού κατά τη συνεδρίαση της επιτροπής αυτής – Τήρηση των προθεσμιών – Παράβαση ουσιώδους τύπου – Ακύρωση με διατήρηση των αποτελεσμάτων»

Περίληψη – Απόφαση του Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα)
της 20ής Σεπτεμβρίου 2017

1. Γεωργία–Κοινή οργάνωση των αγορών–Επιστροφές κατά την εξαγωγή–Αντικείμενο–Απόφαση για τη θέσπιση ή τη μη θέσπιση επιστροφών–Εξουσία εκτιμήσεως της Επιτροπής

   (Άρθρα 39 ΣΛΕΕ και 40 ΣΛΕΕ· κανονισμός 1234/2007 του Συμβουλίου, αιτιολογικές σκέψεις 65 και 77 και άρθρα 162 και 164 § 3, στοιχείο βʹ)

2. Γεωργία–Κοινή οργάνωση των αγορών–Επιστροφές κατά την εξαγωγή–Καθορισμός των ποσών–Προσωρινός καθορισμός μηδενικού ποσού για τα οικεία προϊόντα–Επιτρέπεται

   (Κανονισμός 1234/2007 του Συμβουλίου, άρθρο 164 §§ 2 και 3· κανονισμός 689/2013 της Επιτροπής)

3. Προσφυγή ακυρώσεως–Λόγοι–Κατάχρηση εξουσίας–Έννοια

   (Άρθρο 263 ΣΛΕΕ)

4. Θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης–Άσκηση των αρμοδιοτήτων–Απονομή εκτελεστικής εξουσίας στην Επιτροπή–Έλεγχος από επιτροπή αποτελούμενη από εκπροσώπους των κρατών μελών–Διαδικασία διαβουλεύσεως–Προθεσμία υποβολής σχεδίου εκτελεστικής πράξεως–Μη τήρηση–Δικαιολογία απτόμενη προηγούμενης πρακτικής ανταπτυχθείσας στο πλαίσιο διαδικασιών επιτροπολογίας–Δεν επιτρέπεται

   (Άρθρο 291 §§ 2 και 3 ΣΛΕΕ· κανονισμός 182/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 3 § 3, 4, 7 και 8· αποφάσεις του Συμβουλίου 87/373, άρθρο 2, και 1999/468, άρθρα 3 § 2 και 4 § 2)

5. Θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης–Άσκηση των αρμοδιοτήτων–Απονομή εκτελεστικής εξουσίας στην Επιτροπή–Έλεγχος από επιτροπή αποτελούμενη από εκπροσώπους των κρατών μελών–Διαδικασία διαβουλεύσεως–Προθεσμία υποβολής σχεδίου εκτελεστικής πράξεως–Μη τήρηση–Συνέπειες–Ακυρότητα της οικείας πράξεως.

   (Άρθρο 291 ΣΛΕΕ· κανονισμός 182/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 3 § 3)

6. Προσφυγή ακυρώσεως–Λόγοι–Παράβαση ουσιώδους τύπου–Μη τήρηση της ορισθείσας από τον νομοθέτη της Ένωσης προθεσμίας–Αυτεπάγγελτη εξέταση από τον δικαστή

   (Άρθρο 263 ΣΛΕΕ· κανονισμός 182/2011 του Συμβουλίου, άρθρο 3 § 3)

7. Προσφυγή ακυρώσεως–Ακυρωτική απόφαση–Αποτελέσματα–Περιορισμός από το Δικαστήριο–Διατήρηση των αποτελεσμάτων της προσβαλλομένης πράξεως έως την έναρξη ισχύος νέας πράξεως–Αιτιολογία στηριζόμενη σε λόγους ασφάλειας δικαίου

   (Άρθρο 264, εδ. 2, ΣΛΕΕ· κανονισμός 689/2013 της Επιτροπής)

1.  Από τον συνδυασμό των άρθρων 39 και 40 ΣΛΕΕ, των αιτιολογικών σκέψεων 65 και 77 του κανονισμού 1234/2007, για τη θέσπιση κοινής οργάνωσης των γεωργικών αγορών και ειδικών διατάξεων για ορισμένα γεωργικά προϊόντα (Ενιαίος κανονισμός ΚΟΑ), καθώς και του άρθρου 164, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, του κανονισμού αυτού προκύπτει ότι ο κύριος σκοπός που επιδιώκεται με τη χορήγηση επιστροφών κατά την εξαγωγή είναι η σταθεροποίηση της εσωτερικής αγοράς. Συναφώς, το άρθρο 162 του κανονισμού 1234/2007 παρέχει διακριτική ευχέρεια στην Επιτροπή για τη θέσπιση ή τη μη θέσπιση επιστροφών κατά την εξαγωγή καθώς και, ως εκ τούτου, για την κατάργηση κάθε θεσπισθείσας επιστροφής.

   (βλ. σκέψεις 49, 50)

2.  Σε θέματα καθορισμού των επιστροφών κατά την εξαγωγή, εφόσον δεν επιβάλλεται κανένα συγκεκριμένο ποσό και ωσαύτως καμία συγκεκριμένη μέθοδος υπολογισμού, ειδικότερα, από το άρθρο 164, παράγραφος 3, του κανονισμού 1234/2007, για τη θέσπιση κοινής οργάνωσης των γεωργικών αγορών και ειδικών διατάξεων για ορισμένα γεωργικά προϊόντα (Ενιαίος κανονισμός ΚΟΑ), τίποτα δεν εμποδίζει η εκ μέρους της Επιτροπής εξέταση των στοιχείων που αφορά η διάταξη αυτή να καταλήγει σε προσωρινό καθορισμό μηδενικού ποσού. Εξάλλου, εφόσον το άρθρο 164, παράγραφος 2, του κανονισμού αυτού επιτρέπει στην Επιτροπή είτε να διατηρήσει τις επιστροφές στο ίδιο επίπεδο για διάστημα μεγαλύτερο των τριών μηνών είτε να τις τροποποιήσει ενδιαμέσως, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η διάταξη αυτή της επιβάλλει να συγκαλεί συστηματικώς, κάθε τρεις μήνες, συνεδριάσεις της επιτροπής διαχειρίσεως, με μοναδικό σκοπό να επικυρώνει την ανανέωση των προηγουμένως καθορισθεισών επιστροφών. Πράγματι, η ερμηνεία αυτή, η οποία θα υποχρέωνε την Επιτροπή και την επιτροπή διαχειρίσεως να συνεδριάζουν ασκόπως, δεν συνάδει με την αρχή της χρηστής διοικήσεως.

   Τέλος, δεδομένου ότι, κατά το γράμμα του άρθρου 164, παράγραφος 3, του κανονισμού 1234/2007, η Επιτροπή μπορεί να καθορίσει τις επιστροφές κατά την εξαγωγή βάσει ενός ή περισσοτέρων στοιχείων της διατάξεως αυτής, πρέπει να θεωρηθεί ότι κανονισμός εκδοθείς βάσει της εν λόγω διατάξεως δεν ενέχει πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως, αν η εκτίμηση αυτή μπορεί θεμιτώς να βασίζεται τουλάχιστον σε ένα από τα εν λόγω στοιχεία.

   (βλ. σκέψεις 54-56)

3.  Βλ. το κείμενο της αποφάσεως.

   (βλ. σκέψεις 64, 66, 67)

4.  Όσον αφορά τη διαδικασία εκδόσεως εκτελεστικών πράξεων από την Επιτροπή, η πρώτη προθεσμία που τάσσει το άρθρο 3, παράγραφος 3, του κανονισμού 182/2011, για τη θέσπιση κανόνων και γενικών αρχών σχετικά με τους τρόπους ελέγχου από τα κράτη μέλη της άσκησης των εκτελεστικών αρμοδιοτήτων από την Επιτροπή, αποσκοπεί στην παροχή δυνατότητας νηφάλιας εξετάσεως, πριν από κάθε συνεδρίαση, του σχεδίου εκτελεστικής πράξεως από τα μέλη της επιτροπής διαχειρίσεως της κοινής οργανώσεως των γεωργικών αγορών, η οποία αποτελείται από εκπροσώπους των κρατών μελών, ενώ η δεύτερη τους παρέχει τη δυνατότητα να εκφράσουν τις απόψεις τους επί του σχεδίου αυτού. Εξάλλου, εφόσον το άρθρο 291, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ προβλέπει ρητώς έλεγχο εκ μέρους των κρατών μελών της ασκήσεως από την Επιτροπή των εκτελεστικών αρμοδιοτήτων που της ανατίθενται δυνάμει της παραγράφου 2 του άρθρου αυτού, πρέπει να θεωρηθεί ότι η πρώτη προθεσμία σκοπεί επίσης στη διασφάλιση της πληροφορήσεως των κυβερνήσεων των κρατών μελών, μέσω των μελών τους στην επιτροπή διαχειρίσεως, σχετικά με τις προτάσεις της Επιτροπής, ώστε οι κυβερνήσεις αυτές να μπορούν, μέσω εσωτερικών και εξωτερικών διαβουλεύσεων, να λάβουν θέση με σκοπό να διαφυλάξουν, εντός της επιτροπής διαχειρίσεως, τα συμφέροντά τους. Πράγματι, όπως προκύπτει από το άρθρο 3, παράγραφος 7, του κανονισμού 182/2011, τα μέλη της επιτροπής διαχειρίσεως είναι οι εκπρόσωποι των εν λόγω κυβερνήσεων στους οποίους εναπόκειται να αποφασίσουν τη δέουσα εκπροσώπηση των κυβερνήσεών τους στα διάφορα στάδια της διαδικασίας.

   Υπό τις συνθήκες αυτές, πρακτική συνιστάμενη στην υποβολή του σχεδίου εκτελεστικής πράξεως στην επιτροπή διαχειρίσεως μόνον κατά τη διάρκεια της συνεδριάσεως που έχει συγκληθεί για την εξέτασή του δεν συνάδει με το γράμμα και τους σκοπούς που επιδιώκει το άρθρο 3, παράγραφος 3, του κανονισμού 182/2011. Πράγματι, με τον τρόπο αυτό, η Επιτροπή δεν τηρεί την πρώτη προθεσμία των δεκατεσσάρων ημερών. Επιπλέον, η πρακτική αυτή προσκρούει στην οικονομία του κανονισμού 182/2011 του οποίου το άρθρο 8 επιτρέπει στην Επιτροπή να εκδίδει, εφόσον απαιτείται, κανονισμούς με άμεση εφαρμογή χωρίς προηγούμενη διαβούλευση της επιτροπής διαχειρίσεως. Τέλος, η εν λόγω πρακτική, η οποία καθιστά αδύνατο στα μέλη της επιτροπής διαχειρίσεως να εκφράσουν τις απόψεις τους και να προτείνουν τροποποιήσεις πριν από την αντίστοιχη συνεδρίαση, προσκρούει στο άρθρο 3, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού αυτού, κατά το οποίο τα ως άνω μέλη πρέπει να μπορούν να προτείνουν τροποποιήσεις ανά πάσα στιγμή πριν από την έκδοση της πράξεως.

   Περαιτέρω, καίτοι η πάγια πρακτική της Επιτροπής εντασσόταν στο προγενέστερο της εκδόσεως του κανονισμού 182/2011 νομικό πλαίσιο, ήτοι στο καθοριζόμενο από τις αποφάσεις περί επιτροπολογίας πλαίσιο, οι τροποποιήσεις του πρωτογενούς δικαίου, που απορρέουν από τη θέσπιση της Συνθήκης ΛΕΕ, καθώς και, στη συνέχεια, οι τροποποιήσεις του παραγώγου δικαίου, που απορρέουν από την έκδοση του κανονισμού 182/2011, αντιτίθενται στη συνέχιση της πρακτικής αυτής.

   (βλ. σκέψεις 102-107, 113)

5.  Οι απαιτήσεις που θέτει το άρθρο 3, παράγραφος 3, του κανονισμού 182/2011, για τη θέσπιση κανόνων και γενικών αρχών σχετικά με τους τρόπους ελέγχου από τα κράτη μέλη της άσκησης των εκτελεστικών αρμοδιοτήτων από την Επιτροπή, όσον αφορά τις προθεσμίες εντός των οποίων πρέπει να υποβάλλεται στην επιτροπή των εκπροσώπων των κρατών μελών ένα σχέδιο εκτελεστικής πράξεως προς έκδοση, συνιστούν θεμελιώδεις διαδικαστικούς κανόνες κατά τη Συνθήκη ΛΕΕ, οι οποίοι εμπίπτουν στους ουσιώδεις τύπους της νομιμότητας της διαδικασίας και των οποίων η μη τήρηση συνεπάγεται την ακυρότητα της οικείας πράξεως.

   (βλ. σκέψη 114)

6.  Βλ. το κείμενο της αποφάσεως.

   (βλ. σκέψεις 115, 116)

7.  Βλ. το κείμενο της αποφάσεως.

   (βλ. σκέψεις 122-125)