1. Επιτροπή — Ταυτόχρονη εκούσια ατομική παραίτηση όλων των επιτρόπων — Μη εφαρμογή του άρθρου 201 ΕΚ — Εφαρμογή του άρθρου 215 ΕΚ — Υπό παραίτηση επίτροποι οι οποίοι εξακολουθούν να ασκούν τα καθήκοντά τους, με πλήρη αρμοδιότητα, μέχρι την αντικατάστασή τους — (Άρθρα 201 ΕΚ και 215 ΕΚ)
2. Ανταγωνισμός — Διοικητική διαδικασία — Εξέταση των καταγγελιών — Καθορισμός προτεραιοτήτων εκ μέρους της Επιτροπής — Εξουσία υπαγωγής των καταγγελιών σε διαβάθμιση προτεραιότητας — Αρχή της απαγορεύσεως των διακρίσεων — Παραβίαση — Δεν υφίσταται
3. Ανταγωνισμός — Δεσπόζουσα θέση — Οικεία αγορά — Οριοθέτηση — Κριτήρια — Υπηρεσίες παρεχόμενες από τα ταξιδιωτικά γραφεία στις αεροπορικές εταιρίες — Αγορά διακριτή εκείνης των υπηρεσιών αερομεταφοράς — (Άρθρο 82 ΕΚ)
4. Ανταγωνισμός — Δεσπόζουσα θέση — Έννοια — Θέση κατεχόμενη από επιχείρηση υπό την ιδιότητά της ως αγοραστή — Εμπίπτει — (Άρθρο 82 ΕΚ)
5. Ανταγωνισμός — Δεσπόζουσα θέση — Οικεία αγορά — Γεωγραφική οριοθέτηση — Κριτήρια — (Άρθρο 82 ΕΚ)
6. Ανταγωνισμός — Δεσπόζουσα θέση — Συμπεριφορά εντός της αγοράς στην οποία υπάρχει δεσπόζουσα θέση η οποία παράγει αποτελέσματα σε συναφή αγορά — Εφαρμογή του άρθρου 82 ΕΚ — Προϋπόθεση — Σχέση συναφείας μεταξύ των δύο αγορών — (Άρθρο 82 ΕΚ)
7. Ανταγωνισμός — Μεταφορές — Κανόνες του ανταγωνισμού — Αερομεταφορές — Κανονισμός 3975/87 — Πεδίο εφαρμογής — Δραστηριότητες που αφορούν άμεσα την παροχή υπηρεσιών αερομεταφοράς — Υπηρεσίες παρεχόμενες από τα ταξιδιωτικά πρακτορεία στις αεροπορικές εταιρίες — Δεν εμπίπτουν — (Κανονισμοί του Συμβουλίου 17, 141 και 3975/87)
8. Ανταγωνισμός — Δεσπόζουσα θέση — Κατάχρηση — Έννοια — Αντικειμενική έννοια καλύπτουσα συμπεριφορές που μπορούν να επηρεάσουν τη δομή της αγοράς και έχουν ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση της διατηρήσεως και της ανταπτύξεως του ανταγωνισμού — Υποχρεώσεις της κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχειρήσεως — (Άρθρο 82 ΕΚ)
9. Ανταγωνισμός — Δεσπόζουσα θέση — Κατάχρηση — Εκπτώσεις λόγω ποσότητας — Επιτρέπονται — Προϋποθέσεις — Σύστημα πριμοδοτήσεως του αποτελέσματος που εφαρμόζει αεροπορική εταιρία για τις προμήθειες που καταβάλλει σε ταξιδιωτικά πρακτορεία — Καταχρηστικός χαρακτήρας του συστήματος — Κριτήρια εκτιμήσεως — (Άρθρο 82 ΕΚ)
10. Ανταγωνισμός — Δεσπόζουσα θέση — Κατάχρηση — Έννοια — Συμπεριφορές που έχουν είτε ως αποτέλεσμα είτε ως αντικείμενο την παρεμπόδιση της διατηρήσεως ή της αναπτύξεως του ανταγωνισμού — (Άρθρο 82 ΕΚ)
11. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Ζημία προκληθείσα στους καταναλωτές — Δεν ασκεί επιρροή όταν πρόκειται για κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως — (Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)
1. Τα μέλη της Επιτροπής δεν μπορούν να θεωρηθούν ότι " εξαναγκάστηκαν σε συλλογική παραίτηση" , κατά την έννοια του δεύτερου εδαφίου, τελευταία περίοδος, του άρθρου 201 ΕΚ, παρά μόνον όταν το Κοινοβούλιο ψηφίσει προηγουμένως πρόταση δυσπιστίας, υπό τις προϋποθέσεις που ορίζει η ίδια αυτή διάταξη. Ελλείψει μιας τέτοιας προτάσεως δυσπιστίας, οι εκούσιες ατομικές παραιτήσεις, έστω και ταυτόχρονες, όλων των μελών της Επιτροπής συνιστούν περίπτωση άσχετη προς τις διατάξεις του άρθρου 201 ΕΚ και εμπίπτουν αποκλειστικά στο άρθρο 215 ΕΚ. Πράγματι, το ταυτόχρονο αυτών των ατομικών παραιτήσεων δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση τον εκούσιο χαρακτήρα εκάστης παραιτήσεως.
Επομένως, σε παρόμοια περίπτωση, τα υπό παραίτηση μέλη εξακολουθούν να ασκούν τα καθήκοντά τους, με την πλήρη αρμοδιότητά τους, έως ότου αντικατασταθούν, διότι το άρθρο 215, πρώτο εδάφιο, ΕΚ ορίζει αποκλειστικά τις νομικές αιτίες της λήξεως των καθηκόντων των μελών της Επιτροπής, χωρίς ωστόσο να απαγορεύει την άσκηση των κανονικών τους καθηκόντων μέχρις ότου συντελεστεί η εκούσια παραίτησή τους κατά την ημέρα της πραγματικής αντικαταστάσεώς τους.
βλ. σκέψεις 50-51, 53, 55-56
2. Για να μπορεί να προσαφθεί στην Επιτροπή ότι προέβη σε δυσμενή διάκριση, θα πρέπει να έχει αντιμετωπίσει με διαφορετικό τρόπο όμοιες καταστάσεις, ζημιώνοντας ορισμένους επιχειρηματίες σε σχέση με άλλους, χωρίς η διαφορετική αυτή μεταχείριση να δικαιολογείται από την ύπαρξη σχετικά σημαντικών αντικειμενικών διαφορών.
Ειδικότερα, στο πλαίσιο των διαδικασιών εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού, το γεγονός ότι άλλοι επιχειρηματίες οι οποίοι βρίσκονταν σε παρεμφερή κατάσταση με εκείνην επιχειρηματία στον οποίο η Επιτροπή επέβαλε κύρωση και δράστες των ίδιων παραβάσεων δεν αποτέλεσαν αντικείμενο διαδικασίας λόγω παραβάσεως δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να εξαλείψει τη διαπίστωση της παραβάσεως που έγινε δεκτή κατά του επιχειρηματία στον οποίο επιβλήθηκε η κύρωση, εφόσον η τέλεση της παραβάσεως αυτής έχει αποδειχθεί προσηκόντως.
Επιπλέον, η Επιτροπή δικαιούται, προκειμένου να μεριμνά αποτελεσματικά για την εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού, να καθορίζει διαφορετικούς βαθμούς προτεραιότητας στις καταγγελίες τις οποίες επιλαμβάνεται, σε συνάρτηση προς το κοινοτικό συμφέρον που εμφανίζουν, κρινόμενο με μέτρο τις περιστάσεις κάθε περιπτώσεως και, ιδίως, τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που προβάλλονται. Συναφώς, οφείλει να εκτιμά σε κάθε περίπτωση τη σοβαρότητα των φερομένων περιορισμών του ανταγωνισμού καθώς και το προγενέστερο της καταγγελίας της οποίας επιλαμβάνεται.
Οσάκις βρίσκεται αντιμέτωπη με κατάσταση, στα πλαίσια της οποίας ορισμένα στοιχεία επιτρέπουν να υφίστανται υπόνοιες ότι μερικές μεγάλες επιχειρήσεις ανήκουσες στον ίδιο οικονομικό τομέα ενεργούν κατά τρόπο αντίθετο προς το δίκαιο του ανταγωνισμού, η Επιτροπή νομιμοποιείται να επικεντρώσει τις προσπάθειές της σε μία από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις, διευκρινίζοντας παράλληλα στους επιχειρηματίες που φέρονται ως θιγόμενοι από την ενδεχόμενη παράνομη συμπεριφορά των λοιπών παραβατών ότι εναπόκειται στους ίδιους να προσφύγουν στις εθνικές αρχές.
βλ. σκέψεις 65-66, 68-70
3. Για να εξεταστεί η τυχόν δεσπόζουσα θέση μιας επιχειρήσεως σε συγκεκριμένη αγορά, οι δυνατότητες ανταγωνισμού πρέπει να αξιολογούνται στο πλαίσιο της αγοράς που περιλαμβάνει όλα τα προϊόντα ή υπηρεσίες που, λόγω των χαρακτηριστικών τους, μπορούν κάλλιστα να ικανοποιούν διαρκείς ανάγκες και είναι σε μικρό βαθμό εναλλάξιμα με άλλα προϊόντα ή υπηρεσίες. Επί πλέον, εφόσον ο καθορισμός της σχετικής αγοράς χρησιμεύει για να κριθεί αν η οικεία επιχείρηση έχει τη δυνατότητα να εμποδίσει τη διατήρηση πραγματικού ανταγωνισμού και να ενεργεί με αισθητό τρόπο ανεξάρτητα από τους ανταγωνιστές της και, στην προκειμένη περίπτωση, από τους παρέχοντες σ ' αυτήν υπηρεσίες, δεν είναι δυνατόν προς τούτο να περιοριστεί κανείς στην εξέταση μόνον των αντικειμενικών χαρακτηριστικών των σχετικών υπηρεσιών, αλλά πρέπει να λάβει υπόψη τις συνθήκες ανταγωνισμού και τη διάρθρωση της ζητήσεως και προσφοράς στην αγορά.
Επομένως, μπορεί να αποτελέσει τομεακή αγορά, χωριστή εκείνης των αερομεταφορών, η αγορά υπηρεσιών που οι αεροπορικές εταιρίες αγοράζουν από τους ταξιδιωτικούς πράκτορες για την εμπορία και τη διανομή των αεροπορικών τους εισιτηρίων. Πράγματι, μολονότι οι ταξιδιωτικοί πράκτορες ενεργούν για λογαριασμό των αεροπορικών εταιριών, που αναλαμβάνουν όλους τους κινδύνους και πλεονεκτήματα που συνδέονται με την ίδια την υπηρεσία μεταφορών και που συνάπτουν τις συμβάσεις μεταφοράς απευθείας με τους ταξιδιώτες, ωστόσο αποτελούν ανεξάρτητους μεσάζοντες που ασκούν αυτοτελή δραστηριότητα παροχής υπηρεσιών σε μια αγορά υπηρεσιών χωριστή εκείνης των αερομεταφορών.
βλ. σκέψεις 91, 93, 100
4. H δεσπόζουσα θέση που αναφέρει το άρθρο 82 ΕΚ αφορά τη θέση οικονομικής ισχύος που κατέχει μια επιχείρηση, πράγμα που της επιτρέπει να εμποδίζει τη διατήρηση αποτελεσματικού ανταγωνισμού στην οικεία αγορά και της προσφέρει, σε σημαντικό βαθμό, τη δυνατότητα ανεξάρτητης έναντι των ανταγωνιστών της, των πελατών της και τελικά των καταναλωτών, συμπεριφοράς.
Μια επιχείρηση μπορεί να κατέχει μια τέτοια θέση υπό την ιδιότητά της όχι μόνον ως πωλητή αλλά και ως αγοραστή στο μέτρο που το άρθρο 82 ΕΚ εφαρμόζεται τόσο στις επιχειρήσεις των οποίων η ενδεχόμενη δεσπόζουσα θέση διαπιστώνεται σε σχέση με τους προμηθευτές τους, όσο και προς τις επιχειρήσεις οι οποίες είναι δυνατό να βρίσκονται στην ίδια θέση έναντι των πελατών τους.
βλ. σκέψεις 101, 189
5. Η γεωγραφική αγορά που πρέπει να ληφθεί υπόψη για να αποδειχθεί η ύπαρξη ενδεχόμενης δεσπόζουσας θέσεως μπορεί να οριστεί ως η επικράτεια επί της οποίας όλοι οι επιχειρηματίες βρίσκονται σε παρεμφερείς ή επαρκώς ομοιογενείς συνθήκες όσον αφορά, ακριβώς, τα οικεία προϊόντα ή υπηρεσίες, χωρίς να απαιτείται οι συνθήκες αυτές να είναι απολύτως ομοιογενείς.
βλ. σκέψη 108
6. Η καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσεως που γίνεται στην τομεακή αγορά όπου υπάρχει η δεσπόζουσα θέση αλλά της οποίας τα αποτελέσματα γίνονται αισθητά σε χωριστή αγορά όπου η ενδιαφερόμενη επιχείρηση δεν κατέχει δεσπόζουσα θέση μπορεί να εμπίπτει στο άρθρο 82 ΕΚ εφόσον αυτή η χωριστή αγορά είναι επαρκώς συναφής με την πρώτη.
Μια τέτοια σχέση συναφείας μπορεί ειδικότερα να υπάρχει μεταξύ, αφενός, της αγοράς υπηρεσιών που παρέχουν τα ταξιδιωτικά πρακτορεία στις αεροπορικές εταιρίες και, αφετέρου, της αγοράς υπηρεσιών αερομεταφορών που διασφαλίζουν αυτές οι ίδιες εταιρίες σε σχέση με τις παροχές που πωλούνται στους ταξιδιώτες μέσω των ταξιδιωτικών πρακτορείων.
βλ. σκέψεις 127, 130, 132
7. Ο κανονισμός 3975/87, σχετικά με τον καθορισμό των λεπτομερειών εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού που ισχύουν για τις επιχειρήσεις στον τομέα των αεροπορικών μεταφορών, ειδικού χαρακτήρα, εφαρμόζεται μόνο στις δραστηριότητες που αφορούν άμεσα την παροχή υπηρεσιών αερομεταφορών και, επομένως, δεν παραμερίζει την εφαρμογή του κανονισμού 17 παρά μόνον όσον αφορά τις υπηρεσίες αυτές.
Συναφώς, οι συμφωνίες που συνήφθησαν μεταξύ μιας αεροπορικής εταιρίας και των ταξιδιωτικών πρακτορείων για την παροχή στην εταιρία αυτή των υπηρεσιών των εν λόγω πρακτορείων και, ειδικότερα, η πώληση αεροπορικών εισιτηρίων δεν πρέπει να θεωρούνται ότι έχουν άμεση σχέση με την καθαυτό υπηρεσία αερομεταφορών και, επομένως, δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 3975/87.
βλ. σκέψεις 164-165
8. Η έννοια της καταχρηστικής εκμεταλλεύσεως είναι αντικειμενική σκοπούσα τη συμπεριφορά συγκεκριμένης επιχειρήσεως κατέχουσας δεσπόζουσα θέση, συμπεριφορά η οποία είναι σε θέση να επηρεάσει τη δομή μιας αγοράς όπου, λόγω ακριβώς της υπάρξεως της εν λόγω επιχειρήσεως, ο βαθμός ανταγωνισμού είναι ήδη μειωμένος, και η οποία έχει ως συνέπεια την παρεμπόδιση, με την προσφυγή σε μέσα διαφορετικά εκείνων που διέπουν τον φυσιολογικό ανταγωνισμό επί των προϊόντων ή υπηρεσιών βάσει των παροχών των επιχειρηματιών, της διατηρήσεως του υφισταμένου ακόμα στην αγορά βαθμού ανταγωνισμού ή της αναπτύξεώς του.
Κατά συνέπεια, αν και η διαπίστωση της υπάρξεως δεσπόζουσας θέσεως δεν συνεπάγεται καθεαυτή καμία μομφή έναντι της οικείας επιχειρήσεως, η επιχείρηση αυτή εντούτοις, ανεξάρτητα από τα αίτια δημιουργίας τέτοιας θέσεως, φέρει ιδιαίτερη ευθύνη να μην βλάπτει με τη συμπεριφορά της την ύπαρξη πραγματικού και ανόθευτου ανταγωνισμού στην κοινή αγορά. Ομοίως, ναι μεν η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσεως δεν αφαιρεί από την επιχείρηση που βρίσκεται στη θέση αυτή το δικαίωμα να διαφυλάσσει τα εμπορικά της συμφέροντα, οσάκις αυτά απειλούνται, η επιχείρηση δε αυτή έχει την ευχέρεια, σε λογικό μέτρο, να προβαίνει σε πράξεις που κρίνει πρόσφορες για την προστασία των συμφερόντων της, πλην όμως δεν μπορούν να γίνουν δεκτές τέτοιες ενέργειες, όταν αποσκοπούν στην ενίσχυση της δεσπόζουσας αυτής θέσεως και στην καταχρηστική εκμετάλλευσή της.
βλ. σκέψεις 241-243
9. Τα συστήματα εκπτώσεων τα οποία έχουν ως σκοπό να εμποδίσουν τον εφοδιασμό των πελατών από τους ανταγωνιστές στην αγορά είναι αντίθετα προς το άρθρο 82 ΕΚ αν εφαρμόζονται από επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση.
Επομένως, τα συστήματα εκπτώσεων λόγω ποσότητας που συνδέονται αποκλειστικά με τον όγκο των πραγματοποιούμενων αγορών από παραγωγό κατέχοντα δεσπόζουσα θέση, έστω και αν δεν έχουν γενικά ως αποτέλεσμα να εμποδίζουν τον εφοδιασμό των πελατών από τους ανταγωνιστές, αλλά να επωφελούνται νομίμως οι πελάτες από τη μείωση του κόστους παραγωγής, είναι αντίθετα προς το ίδιο άρθρο 82 ΕΚ αν από τα κριτήρια και τον τρόπο χορηγήσεως της εκπτώσεως αυτής προκύπτει ότι το σύστημα δεν στηρίζεται σε οικονομικώς δικαιολογημένη αντιπαροχή, αλλά κατατείνει, όπως στην έκπτωση υπέρ των πιστών πελατών και την έκπτωση στόχου, να εμποδίσει τον εφοδιασμό των πελατών από τους ανταγωνιστές παραγωγούς.
Τούτο συμβαίνει στην περίπτωση συστήματος ανταμοιβής του αποτελέσματος που εφαρμόζει αεροπορική εταιρία με δεσπόζουσα θέση στις προμήθειες που καταβάλλει στους ταξιωτικούς πράκτορες για την πώληση των εισιτηρίων της όταν οι αμοιβές υπολογίζονται σύμφωνα με κλιμακούμενο τιμολόγιο που μπορεί να δημιουργήσει εκθετική αύξηση σε συνάρτηση με την αύξηση των πωλουμένων εισιτηρίων και εφαρμόζονται στις προμήθειες που αφορούν όχι μόνον τα εισιτήρια τα οποία πωλούνται μετά την πραγματοποίηση συγκεκριμένου στόχου πωλήσεων, αλλά στα πωληθέντα κατά την περίοδο αναφοράς. Πράγματι, ένα τέτοιο σύστημα εκπτώσεων δεν στηρίζεται σε οικονομικώς δικαιολογημένη αντιπαροχή και έχει ως αποτέλεσμα να περιορίζει τόσο την ελευθερία των ταξιδιωτικών πρακτορείων να παρέχουν τις υπηρεσίες τους στις αεροπορικές εταιρίες της επιλογής τους όσο και την πρόσβαση αυτών των τελευταίων στην αγορά των υπηρεσιών πρακτορείου.
βλ. σκέψεις 245-247, 272, 282
10. Για τους σκοπούς αποδείξεως της παραβάσεως του άρθρου 82 ΕΚ δεν είναι αναγκαίο να αποδειχθεί ότι η καταχρηστική συμπεριφορά της επιχειρήσεως με δεσπόζουσα θέση είχε συγκεκριμένο νοθεύοντα τον ανταγωνισμό αποτέλεσμα στις οικείες αγορές. Αρκεί συναφώς να αποδειχθεί ότι η συμπεριφορά αυτή κατατείνει να περιορίσει τον ανταγωνισμό ή, με άλλα λόγια, είναι ικανή ή μπορεί να έχει ένα τέτοιο αποτέλεσμα. Κατά συνέπεια, όταν μια επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση θέτει όντως σε εφαρμογή μια πρακτική η οποία έχει ως αποτέλεσμα τον παραμερισμό των ανταγωνιστών της, το γεγονός ότι το αναμενόμενο αποτέλεσμα δεν επετεύχθη δεν αρκεί για να αντικρουσθεί ο χαρακτηρισμός της καταχρηστικής εκμεταλλεύσεως δεσπόζουσας θέσεως κατά την έννοια του άρθρου 82 ΕΚ.
βλ. σκέψεις 293-294, 297
11. Δεδομένου ότι το άρθρο 82 ΕΚ καταστέλλει μόνον την αντικειμενική προσβολή της ίδιας της δομής του ανταγωνισμού, μια επιχείρηση δεν μπορεί να αμφισβητήσει το ύψος του επιβληθέντος προστίμου υποστηρίζοντας ότι δεν αποδείχθηκε ζημία εις βάρος των καταναλωτών.
βλ. σκέψη 311