ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
GERHARD REISCHL
της 20ής Μαρτίου 1974 ( *1 )
Κύριε Πρόεδρε,
Κύριοι δικαστές,
Ο Sacchi, κατηγορούμενος στη δίκη ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, η οποία οδήγησε στην υπό κρίση αίτηση, είναι ιδιοκτήτης και διαχειριστής μιας επιχείρησης υπό τη συντετμημένη επωνυμία Te-lebiella. Η επιχείρηση αυτή ιδρύθηκε το Σεπτέμβριο του 1972 και σκοπός της είναι η μετάδοση προγραμμάτων δικής της παραγωγής και διαφημίσεων μέσω καλωδιακής τηλεοράσεως. Παράλληλα διατηρεί σε δημόσιους χώρους μερικούς δέκτες τηλεόρασης, που χρησιμοποιούνται για τέτοιου είδους καλωδιακή λήψη.
Κατά το ιταλικό νομοθετικό διάταγμα 246 της 21ης Φεβρουαρίου 1938 (όπως τροποποιήθηκε μεταγενέστερα), οι κάτοχοι συσκευών για τη λήψη ραδιοφωνικών εκπομπών υποχρεούνται στην καταβολή τέλους. Σε περίπτωση μη πληρωμής προβλέπεται ποινή.
Επειδή ο Sacchi δεν κατέβαλε το τέλος αυτό για τους προαναφερθέντες δέκτες τηλεόρασης που εγκατέστησε η Telebiella, ασκήθηκε εναντίον του ποινική δίωξη βάσει του προαναφερθέντος νόμου.
Σ' αυτή τη δίκη ο Sacchi προς υπεράσπισή του ισχυρίστηκε ότι το τέλος χρησιμεύει για χρηματοδότηση της ανώνυμης εταιρίας RAI και έχει σκοπό μια εφάπαξ πληρωμή για τις υπηρεσίες που προσφέρει η RAI. Η εταιρία, όμως, έχει μόνο το αποκλειστικό δικαίωμα να μεταδίδει εκπομπές μέσω του αέρα, και συνεπώς το τέλος δεν μπορεί να απαιτηθεί, όταν εγκαθίστανται συσκευές — όπως στην περίπτωση της Telebiella — αποκλειστικά για καλωδιακή τηλεοπτική λήψη. Αν αντίθετα ξεκινούσε κανείς από την άποψη, ότι το αποκλειστικό δικαίωμα της RAI εκτεινόταν στις εκπομπές μέσω καλωδίου, θα έπρεπε να δεχθεί ότι αυτό προσκρούει σε πρωτεύουσες διατάξεις της Συνθήκης ΕΟΚ που ισχύουν άμεσα και αφορούν την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων και την ελευθερία του ανταγωνισμού, δηλαδή τα άρθρα 2, 3 στ, 5, 37, 86 και 90. Από αυτό προκύπτει ότι το αποκλειστικό δικαίωμα δεν υφίσταται υπό το κοινοτικό δίκαιο, καθώς και ότι, συνεπώς, ένα τέλος που αποσκοπεί την προστασία ενός τέτοιου δικαιώματος δεν μπορεί να απαιτηθεί.
Ενόψει αυτών των ισχυρισμών, το Tribunale di Biella, με Διάταξη της 6ης Ιουλίου 1973, ανέστειλε τη διαδικασία και υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, μια σειρά προδικαστικών ερωτημάτων ως προς την ερμηνεία του κοινοτικού δικαίου.
Δεν θα επαναλάβω εδώ τον εκτενή κατάλογο των ερωτημάτων ας μου επιτραπεί να παραπέμψω σχετικά στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση.
Επιτρέψτε μου, όμως, πριν προχωρήσω στην εξέταση των ερωτημάτων, να προβώ σε μερικές παρατηρήσεις επί των σχετικών με την υπόθεσή μας ρυθμίσεων του ιταλικού δικαίου.
Κατά τον Codice Postale e delle Telecomunicazioni, που εγκρίθηκε με το βασιλικό διάταγμα 645 της 27ης Φεβρουαρίου 1936, οι υπηρεσίες των τηλεπικοινωνιών (δηλαδή τηλέγραφος, τηλέφωνο, ραδιόφωνο και τα όμοια) τελούν υπό τον αποκλειστικό έλεγχο του κράτους. Η διοίκηση μπορεί να εκμεταλλεύεται αυτές τις υπηρεσίες επί τη βάσει κατά παραχώρηση δικαιωμάτων, οπότε διατηρεί ορισμένες εξουσίες ελέγχου. Το νομικό αυτό καθεστώς επιβεβαιώθηκε με το προεδρικό διάταγμα 156 της 29ης Μαρτίου 1973, που περιλαμβάνει τον Codice Postale με τις μεταγενέστερες τροποποιήσεις του. Εκτός αυτού, το διάταγμα του 1973 στο άρθρο 195 καθιστά σαφές ότι οι επιχειρήσεις τηλεόρασης, ακόμα και αν εκπέμπουν μέσω καλωδίου, θεωρούνται ως ραδιοφωνικά ιδρύματα κατά την έννοια του νομου.
Βάσει αυτών των διατάξεων, στις 26 Ιανουαρίου 1952 ο υπουργός ταχυδρομείων και τηλεπικοινωνιών συνήψε με την προαναφερθείσα ανώνυμη εταιρία RAI, η οποία ελέγχεται από την κρατική εταιρία IRI, συμφωνία που επικυρώθηκε με το προεδρικό διάταγμα 180 της ίδιας ημέρας. Κατά τη συμφωνία αυτή, η RAI έχει κατά παραχώρηση την αποκλειστικότητα των τηλεοπτικών εκπομπών. Στη συμφωνία ορίζεται επίσης ότι το κράτος εκπροσωπείται στα όργανα της RAI και ότι έχει επ' αυτής εξουσίες ελέγχου και παρεμβάσεως. Εξάλλου προβλέπεται ότι οι αναγκαίοι οικονομικοί πόροι για τη λειτουργία της τηλεόρασης θα προέρχονται από τέλη εις βάρος των συνδρομητών και από διαφημιστικές εκπομπές. Η ισχύς της συμφωνίας αυτής παρατάθηκε λίγο πριν από τη λήξη της μέχρι τις 30 Απριλίου 1974 με συμπληρωματική συμφωνία της 15ης Δεκεμβρίου 1972. Σ' αυτήν προβλεπόταν ότι η RAI είχε την υποχρέωση να οργανώσει το τηλεοπτικό δίκτυο έτσι ώστε σε ορισμένες περιοχές να μπορούν να μεταδίδονται ξένες εκπομπές, ενώ ως προς τη διαφήμιση οριζόταν ότι θα έπρεπε να γίνεται είτε απευθείας μέσω της RAI είτε με παρεμβολή άλλης εταιρίας. Σύμφωνα με αυτά, από το έτος 1972, την τηλεοπτική διαφήμιση έχει αναλάβει η εταιρία SIPRA, που ελέγχεται εξ ολοκλήρου από τη RAI.
Τελικά, στις 12 Αυγούστου 1972, ο υπουργός ταχυδρομείων και τηλεπικοινωνιών και η τηλεφωνική εταιρία SIP, που επίσης ελέγχεται από την κρατική εταιρία IRI, συνήψαν συμφωνία, βάσει της οποίας η SIP υποχρεούται στη δημιουργία και διαχείριση της απαραίτητης υποδομής για εκπομπές καλωδιακής τηλεόρασης. Ειδική παραχώρηση δικαιώματος για καλωδιακή τηλεόραση δεν έχει γίνει μέχρι τώρα, κατά τις δηλώσεις της Ιταλικής Κυβερνήσεως.
Έχοντας υπόψη αυτές τις κανονιστικές ρυθμίσεις, μπορώ τώρα πλέον να προχωρήσω στην εξέταση των υποβληθέντων ερωτημάτων.
I — |
Πρέπει πρώτα να ασχοληθώ με την αντίρρηση που πρόβαλε η Ιταλική Κυβέρνηση Η Ιταλική Κυβέρνηση υποστηρίζει, πράγματι, την άποψη ότι το παραπέμπον δικαστήριο έπρεπε προηγουμένως, ερμηνεύοντας το εθνικό δίκαιο, να διευκρινίσει το ζήτημα αν οφείλεται τέλος και για την κατοχή συσκευών που χρησιμεύουν αποκλειστικά για τη λήψη τηλεοπτικών εκπομπών μέσω καλωδίου. Αν προκύψει δηλαδή ότι σε τέτοια περίπτωση δεν μπορεί να απαιτηθεί τέλος, η κυρία δίκη μπορεί να περατωθεί χωρίς να απαιτείται να διευκρινιστούν ζητήματα κοινοτικού δικαίου. Υπ' αυτό το σκεπτικό, η αίτηση εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως είναι επομένως πρόωρη. Η Ιταλική Κυβέρνηση ισχυρίζεται έτσι, ότι τα υποβληθέντα ερωτήματα είναι άνευ σημασίας για την έκδοση αποφάσεως. Τέτοιες αντιρρήσεις έχουν ήδη προβληθεί επανειλημμένα κατά τη διαδικασία για έκδοση προδικαστικής αποφάσεως. Κατά την εξέτασή τους φάνηκε ότι το Δικαστήριο ενεργεί σ' αυτόν τον τομέα με τη μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα. Προ παντός κατέστησε σαφές ότι δεν είναι διατεθειμένο να εξετάζει ζητήματα σχετικά με το αν συντρέχει περίπτωση εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως, παρά μόνον όταν μπορεί να γίνει λόγος για προφανώς εσφαλμένη αναφορά στις διατάξεις του κοινοτικού δικαίου, τις οποίες καλείται να ερμηνεύσει. Στην προκειμένη περίπτωση όμως δεν μου φαίνεται ότι τα πράγματα έχουν έτσι. Μπορεί ασφαλώς κανείς να σχηματίσει την εντύπωση, ότι το παραπέμπον δικαστήριο κλίνει προς την άποψη ότι οφείλεται τέλος και για την κατοχή συσκευών που χρησιμεύουν για τη λήψη τηλεοπτικών εκπομπών μέσω καλωδίου, πράγμα που θα σήμαινε ότι θεωρεί το προκριματικό ζήτημα εσωτε ρικού δικαίου λελυμένο προς ορισμένη κατεύθυνση. Εν πάση περιπτώσει, δεν πρέπει να λησμονείται ότι ο νόμος του 1973 αναφέρει ρητά την καλωδιακή τηλεόραση. Και αν ακόμα η ερμηνεία αυτή δεν είναι ορθή, δύσκολα μπορεί να γίνει δεκτό ότι ένα εθνικό δικαστήριο δεν επιτρέπεται να αφήσει εκκρεμές ένα επίμαχο ζήτημα εσωτερικού δικαίου και να υποβάλει στο Δικαστήριο ερωτήματα κοινοτικού δικαίου, όταν θεωρεί ότι κατ' αυτόν τον τρόπο θα δοθεί ενδεχομένως λύση στη διαφορά (στην προκειμένη περίπτωση, ότι το κοινοτικό δίκαιο θα οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι το επίδικο τέλος είναι παράνομο). Πράγματι, δεν νομίζω ότι σε μια τέτοια περίπτωση μπορεί να γίνει λόγος για προφανώς εσφαλμένη αναφορά στο κοινοτικό δίκαιο. Δεν προτείνω, επομένως, να μη δοθεί απάντηση στα υποβληθέντα ερωτήματα, με την αιτιολογία ότι η εξέταση του εσωτερικού δικαίου θα μπορούσε ενδεχομένως να κάνει περιττή τη λύση του τεθέντος ζητήματος κοινοτικού δικαίου. Θεωρώ, αντιθέτως, πολύ πιο δικαιολογημένο να ασχοληθώ τώρα κιόλας με την αιτηθείσα ερμηνεία του κοινοτικού δικαίου και θα προχωρήσω, επομένως, αμέσως στην εξέταση των πραγματικών ερωτημάτων ουσίας της δίκης, χωρίς περαιτέρω αναφορά στο ζήτημα του παραδεκτού της αιτήσεως. |
II — Απαντήσεις στα επί μέρους ερωτήματα
1. |
Ο κατηγορούμενος του εθνικού δικαστηρίου δεν δέχεται ότι μόνον η RAI μπορεί να προβαίνει σε τηλεοπτικές εκπομπές στην Ιταλία και ότι ιδιωτική καλωδιακή τηλεόραση δεν επιτρέπεται εκεί. Αυτό θα απέκλειε —όπως ισχυρίζεται—την αναμετάδοση, με τη βοήθεια καλωδιακής τηλεόρασης, τηλεοπτικών εκπομπών που μπορούν να ληφθούν από το εξωτερικό. Θα αποκλειόταν, ομοίως, η κατ' αυτόν τον τρόπο μετάδοση στο ιταλικό κοινό τηλεταινιών και διαφημίσεων από άλλα κράτη μέλη. Ο Sacchi θεωρεί ότι αυτό πρώτα απ' όλα αποτελεί εμπόδιο στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, ότι δυσκολεύει, δηλαδή, τη διάθεση προϊόντων που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη, και τούτο για το λόγο ότι τα προϊόντα αυτά δεν μπορούν ανεμπόδιστα να διαφημιστούν από την τηλεόραση. Μπορεί επίσης να γίνει λόγος για δυσχέρανση των εισαγωγών και ως προς τις τηλεοπτικές εκπομπές καθεαυτές είτε αν, ως άυλα αγαθά, εξομοιωθούν προς εμπορεύματα, είτε αν ληφθούν υπόψει τα υποθέματα των εκπομπών (μαγνητοταινίες και κινηματογραφικές ταινίες), των οποίων η χρησιμοποίηση προσκρούει σε εμπόδια λόγω του μονοπωλίου της RAI. Έτσι εξηγείται μια πρώτη ομάδα ερωτημάτων, που προφανώς υποβλήθηκαν στο Δικαστήριο κατά παρότρυνση του Sacchi.
|
2. |
Μια δεύτερη ομάδα ερωτημάτων αφορά τους κανόνες ανταγωνισμού της Συνθήκης (άρθρα 86 και 90). Ως προς το ζήτημα αυτό, πρέπει να διευκρινιστεί αν η κτήση δεσπόζουσας θέσης σε σημαντικό τμήμα της Κοινής Αγοράς είναι παράνομη όταν καταργεί κάθε είδος ανταγωνισμού στο συγκεκριμένο τομέα μέσα σ' ένα κράτος μέλος· περαιτέρω, πρέπει να εξετασθεί αν μια ανώνυμη εταιρία, που έχει το αποκλειστικό δικαίωμα μετάδοσης τηλεοπτικών εκπομπών μέσα σ' ένα κράτος μέλος, κατέχει δεσπόζουσα θέση που, αν θεωρηθεί από ορισμένες απόψεις, απαγορεύεται από το άρθρο 86· τέλος, πρέπει να εξακριβωθεί αν, υπ' αυτούς τους όρους, υφίσταται υπέρ των πολιτών ατομικό δικαίωμα για την κατάργηση του εν λόγω αποκλειστικού δικαιώματος.
|
3. |
Ύστερα απ' όλα αυτά μένει μόνο το τελευταίο ερώτημα, που αφορά το ζήτημα αν συνιστά παράβαση του άρθρου 7 της Συνθήκης η επιφύλαξη υπέρ μιας ανώνυμης εταιρίας κράτους μέλους του αποκλειστικού δικαιώματος μεταδόσεως τηλεοπτικών διαφημίσεων στο σύνολο του εδάφους του κράτους αυτού. Επ' αυτού μπορεί να παρατηρηθεί ότι το γεγονός ότι το αποκλειστικό δικαίωμα μεταδόσεως διαφημιστικών εκπομπών έχει επιφυλαχθεί υπέρ της RAI δεν συνοδεύεται απαραίτητα από διάκριση λόγω ιθαγένειας, εφόσον στον ίδιο περιορισμό της δυνατότητας για διαφήμιση υπόκεινται και οι εγχώριες επιχειρήσεις. Ομοίως, ούτε το άρθρο 7 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι, δεδομένης της μειονεκτικής θέσεως των ξένων επιχειρήσεων και ιδίως των διαφορετικών αναγκών τους όσον αφορά τη διαφήμιση, είναι ανάγκη να διευρυνθούν υπέρ αυτών οι δυνατότητες διαφήμισης, ακριβώς με το να επιτραπεί η ιδιωτική τηλεόραση. Δεν πρέπει επιπλέον να λησμονείται ότι στην πράξη μια τέτοια συνέπεια δεν θα σήμαινε απαραίτητα βελτίωση της θέσης των ξένων επιχειρήσεων και κατ' ακολουθία εξομοίωσή τους προς τις εγχώριες διότι αν επιτρεπόταν η ιδιωτική τηλεόραση θα επωφελούνταν εξίσου οι εγχώριες και οι ξένες επιχειρήσεις. Δεν βλέπω, συνεπώς, πώς θα μπορούσε το άρθρο 7 της Συνθήκης και η εφαρμογή του στην περίπτωση της RAI να παρουσιάζει κάποιο ενδιαφέρον για την κυρία δίκη. |
III — Περίληψη
Βάσει όλων αυτών προτείνω τις ακόλουθες απαντήσεις στα υποβληθέντα ερωτήματα:
1. |
Η αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων μέσα στην Κοινή Αγορά δεν γεννά καθεαυτή, δηλαδή χωρίς αναδρομή στις επί μέρους διατάξεις που θεσπίστηκαν για την εφαρμογή της, ατομικά δικαιώματα υπέρ των πολιτών, τα οποία μπορούν να προβληθούν προ των εθνικών δικαστηρίων. |
2. |
Το γεγονός ότι έχει χορηγηθεί, από ένα κράτος μέλος, σε μία εταιρία ιδιωτικού δικαίου το αποκλειστικό δικαίωμα μεταδόσεως τηλεοπτικών εκπομπών, συμπεριλαμβανομένων των διαφημιστικών, στο σύνολο του εδάφους του εν λόγω κράτους μέλους (αποκλειστικό δικαίωμα τηλεοπτικής εκπομπής), δεν συνιστά, όσον αφορά τα προϊόντα που επηρεάζονται από την τηλεοπτική διαφήμιση, παράβαση της οδηγίας της Επιτροπής για την κατάργηση των μέτρων ισοδυνάμου αποτελέσματος προς ποσοτικούς περιορισμούς. |
3. |
Το άρθρο 37 της Συνθήκης ΕΟΚ εφαρμόζεται μόνο στα μονοπώλια εμπορικού χαρακτήρα και όχι στα μονοπώλια παροχής υπηρεσιών. Η χορήγηση αποκλειστικών δικαιωμάτων τηλεοπτικής εκπομπής σε μια εταιρία ιδιωτικού δικαίου δεν υπάγεται στη διάταξη αυτή. |
4. |
Κατά το άρθρο 86 της Συνθήκης ΕΟΚ δεν απαγορεύεται η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης καθεαυτή, παρά μόνο η καταχρηστική της εκμετάλλευση από την ίδια τη δεσπόζουσα επιχείρηση. |
5. |
Η χορήγηση από ένα κράτος μέλος αποκλειστικών δικαιωμάτων τηλεοπτικής εκπομπής σε μιά ανώνυμη εταιρία και η επέκταση του δικαιώματος αυτού στον τομέα της καλωδιακής τηλεόρασης δεν προσκρούει στο άρθρο 90 σε συνδυασμό προς το άρθρο 86 της Συνθήκης ΕΟΚ. |
6. |
Δεν συνιστά παράβαση του άρθρου 7 της Συνθήκης ΕΟΚ η επιφύλαξη υπέρ μιας ανώνυμης εταιρίας κράτους μέλους του αποκλειστικού δικαιώματος μεταδόσεως τηλεοπτικών διαφημίσεων στο σύνολο του εδάφους του κράτους αυτού. |
( *1 ) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γερμανική.