ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βρυξέλλες, 3.6.2026
COM(2026) 268 final
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ
OceanEye: Μια πρωτοβουλία της ΕΕ για την παρατήρηση των ωκεανών
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βρυξέλλες, 3.6.2026
COM(2026) 268 final
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ
OceanEye: Μια πρωτοβουλία της ΕΕ για την παρατήρηση των ωκεανών
Εισαγωγή
Η OceanEye είναι μια πρωτοβουλία της ΕΕ για την προώθηση της παρατήρησης των ωκεανών 1 , την ενίσχυση της ικανότητάς μας να κατανοούμε και να διαχειριζόμαστε το θαλάσσιο περιβάλλον και τις θαλάσσιες δραστηριότητες και την ενίσχυση της συναφούς βάσης καινοτομίας και βιομηχανικής βάσης της Ευρώπης.
Αξιοποιώντας τους υφιστάμενους πόρους και τις δράσεις της ΕΕ, η OceanEye χρησιμεύει ως βασικός μηχανισμός υλοποίησης του ευρωπαϊκού συμφώνου για τους ωκεανούς, καθώς και του οράματος της βιομηχανικής ναυτιλιακής στρατηγικής της ΕΕ για εδραίωση της ηγετικής θέσης της Ευρώπης στις αναδυόμενες τεχνολογίες και στα αναδυόμενα τμήματα της αγοράς. Η πρωτοβουλία αυτή καθιστά την ΕΕ αξιόπιστο εταίρο σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς η δράση της έχει σταθερή επιστημονική βάση και αποσκοπεί να φέρει τους ωκεανούς στο επίκεντρο των κοινωνιών και της οικονομίας μας.
Στο πνεύμα της πρωτοβουλίας «Επιλέξτε την Ευρώπη» 2 , αξιοποιεί το επίπεδο φιλοδοξίας μεγαλεπήβολου έργου για την παρατήρηση των ωκεανών που περιγράφεται στην πρόταση της Επιτροπής για το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» για την περίοδο 2028-2034 3 . Στόχος της πρωτοβουλίας είναι, το 2035, η ΕΕ να παρέχει το 35 % του παγκόσμιου συστήματος παρατήρησης των ωκεανών, να εξασφαλίσει το 35 % της αγοράς τεχνολογιών παρατήρησης των ωκεανών και να καταστεί ο κορυφαίος πάροχος πληροφοριών για τους ωκεανούς παγκοσμίως.
Οι ωκεανοί καλύπτουν το 70 % της επιφάνειας της γης, αλλά μόλις το 5 % των ωκεανών έχει διερευνηθεί και χαρτογραφηθεί. Η παρατήρηση των ωκεανών αποτελεί απαραίτητη υποδομή και όχι προαιρετική δυνατότητα.
Πρέπει να διατηρήσουμε τους ωκεανούς που μας συντηρούν. Οι ωκεανοί έχουν στρατηγική σημασία, διότι στηρίζουν την ασφάλεια, την ευημερία και την ανθεκτικότητά μας. Οι ωκεανοί αποτελούν τη μεγαλύτερη καταβόθρα άνθρακα και, ως εκ τούτου, είναι σύμμαχός μας στην καταπολέμηση της υπερθέρμανσης του πλανήτη και παράγει το 50 % του οξυγόνου που χρειαζόμαστε 4 . Αποτελεί επίσης κεντρική συνιστώσα του κύκλου του νερού και παρέχει πληθώρα πόρων, ιδίως ως ζωτική πηγή τροφίμων μέσω της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας, οι οποίες είναι επίσης καίριας σημασίας για την ευρωπαϊκή διατροφική κυριαρχία, την εδαφική συνοχή και τα βιώσιμα συστήματα τροφίμων. Η βιώσιμη διαχείριση των θαλάσσιων δραστηριοτήτων είναι καίριας σημασίας για τη διατήρηση βασικών κοινωνικών λειτουργιών σε διάφορους τομείς.
Οι ωκεανοί αποτελούν επίσης βασικό γεωπολιτικό χώρο για τις θαλάσσιες μεταφορές, την ενέργεια και τις ψηφιακές υποδομές, την ασφάλεια και την άμυνα στη θάλασσα. Σε μια εποχή εξελισσόμενων υβριδικών απειλών, η ανθεκτικότητα αυτών των θαλάσσιων υποδομών ζωτικής σημασίας έχει αναδειχθεί σε στρατηγική προτεραιότητα, καθιστώντας τη συνεχή γνώση για τους ωκεανούς απαραίτητη για τη διασφάλιση των συμφερόντων, της στρατηγικής αυτονομίας και της ηγετικής θέσης της Ευρώπης σε έναν ταχέως μεταβαλλόμενο κόσμο. Επίσης, οι εταιρικές σχέσεις της ΕΕ στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας 5 με τρίτες χώρες, συμπεριλαμβανομένων του Ηνωμένου Βασιλείου, της Νορβηγίας, του Καναδά και της Ινδίας, αντικατοπτρίζουν την αυξανόμενη σημασία της παρατήρησης των ωκεανών για την ενίσχυση κοινών προσπαθειών για την ασφάλεια στη θάλασσα.
Ως εκ τούτου, ένα εύρυθμο σύστημα παρατήρησης των ωκεανών είναι καίριας σημασίας για:
·παραγωγή διαρκών και υψηλής ποιότητας δεδομένων σχετικά με τις φυσικές, χημικές και βιολογικές διεργασίες στους ωκεανούς, τα οποία είναι απαραίτητα για την προστασία και την αποκατάσταση της υγείας των ωκεανών, τη διατήρηση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και των ζωτικών οικοσυστημικών υπηρεσιών που παρέχουν οι ωκεανοί·
·παροχή των αξιόπιστων πληροφοριών για τους ωκεανούς που απαιτούνται για ασφαλείς, αποδοτικές και χαμηλού αντικτύπου δραστηριότητες και ρυθμιστικά πλαίσια που αφορούν τομείς όπως η αλιεία, η υδατοκαλλιέργεια, η βιοτεχνολογία, η υπεράκτια ενέργεια, ο τουρισμός, οι λιμένες και η ναυτιλία, ο χρηματοπιστωτικός ή ο ασφαλιστικός τομέας, ενισχύοντας έτσι την ανταγωνιστικότητα μιας βιώσιμης, ανατροφοδοτικής και σε μεγάλο βαθμό ακόμη αναξιοποίητης γαλάζιας οικονομίας·
·δημιουργία νέων ευκαιριών ζήτησης για τη βάση ναυτιλιακής παραγωγής της Ευρώπης που συνδέονται με εξειδικευμένα σκάφη, εξοπλισμό και τεχνολογίες (π.χ. σκάφη ωκεανογραφικής έρευνας, δρόνοι, σκάφη μεταφοράς δρόνων, αισθητήρες, υποβρύχια ρομποτική) για την προώθηση της ευρωπαϊκής τεχνολογικής υπεροχής και της βιομηχανικής κυριαρχίας·
·ενίσχυση της ετοιμότητας και της ανθεκτικότητας των παράκτιων, νησιωτικών και εξόχως απόκεντρων περιοχών με τη βελτίωση των μετεωρολογικών και κλιματικών προβλέψεων, των εκτιμήσεων κινδύνου και των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης για τη στήριξη των κοινοτήτων και των παραγόντων της γαλάζιας οικονομίας όσον αφορά την προσαρμογή στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και σε άλλους φυσικούς και ανθρωπογενείς κινδύνους, συμπεριλαμβανομένων των γεωλογικών κινδύνων, της θαλάσσιας ρύπανσης και των αποβλήτων, των ατυχημάτων στον τομέα των μεταφορών και των γεωπολιτικών διαταραχών·
·ενίσχυση της επίγνωσης των καταστάσεων στον τομέα της θάλασσας, των πληροφοριών για τις τρέχουσες καταστάσεις και της προστασίας υπεράκτιων και υποθαλάσσιων υποδομών ζωτικής σημασίας, συμβάλλοντας έτσι στην ενίσχυση της ασφάλειας, της προστασίας και της άμυνας στη θάλασσα.
Η παρατήρηση των ωκεανών αποτελεί επίσης έναν οικονομικό τομέα από μόνη της, με ισχυρό αναπτυξιακό δυναμικό. Εκτιμάται ότι από κάθε ευρώ που επενδύεται σε συστήματα παρατήρησης των ωκεανών προκύπτει απόδοση 5-6 EUR σε οικονομικά και κοινωνικά οφέλη 6 . Η UNESCO εκτίμησε ότι οι δημόσιες επενδύσεις στην παγκόσμια επιτόπια παρατήρηση των ωκεανών ανέρχονται σε 0,85-1,3 δισ. EUR ετησίως, ποσό που καλύπτει μόνο το 60-70 % του απαιτούμενου συστήματος 7 . Άλλες πηγές εκτιμούν ότι οι ετήσιες δαπάνες σε παγκόσμιο επίπεδο ανέρχονται σε 2 δισ. EUR, εκ των οποίων περίπου τα 500 εκατ. EUR στην ΕΕ 8 . Ταυτόχρονα, όλες οι οικονομικές δραστηριότητες των ΗΠΑ που σχετίζονται άμεσα με προϊόντα και υπηρεσίες παρατήρησης των ωκεανών εκτιμάται ότι ανέρχονται σε 7 δισ. EUR, ενώ εξυπηρετούν ένα πολύ μεγαλύτερο επιχειρηματικό οικοσύστημα το οποίο αποτιμάται σε 35-80 δισ. EUR 9 .
Η OceanEye αποσκοπεί:
(1)στην ενίσχυση των εθνικών και ευρωπαϊκών προσπαθειών και δομών συντονισμού που εστιάζουν στις επιτόπιες παρατηρήσεις των ωκεανών,
(2)στη δημιουργία διεθνούς συμμαχίας για την ενίσχυση του παγκόσμιου συστήματος παρατήρησης των ωκεανών,
(3)στη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού ψηφιακού συστήματος για τους ωκεανούς, που ενοποιεί υφιστάμενες ευρωπαϊκές υπηρεσίες γνώσεων για τη θάλασσα και τροφοδοτείται τόσο από επιτόπιες όσο και από δορυφορικές παρατηρήσεις, με σκοπό την εξασφάλιση επιχειρησιακών υπηρεσιών και παράλληλη διευκόλυνση της καινοτομίας και υπηρεσιών προστιθέμενης αξίας, καθώς και τη δημιουργία νέων αγορών για τη βάση ναυτιλιακής παραγωγής της Ευρώπης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη της έχουν επενδύσει σημαντικά στην παρατήρηση των ωκεανών τις τελευταίες δεκαετίες. Η ΕΕ έχει αναλάβει σταδιακά παγκόσμια ηγετική θέση στην παροχή ολοκληρωμένων υπηρεσιών δεδομένων, γνώσεων και προβλέψεων για τους ωκεανούς και διαθέτει μια παγκοσμίως κορυφαία αξιακή αλυσίδα γνώσεων για τη θάλασσα, η οποία στηρίζεται σε τρεις στρατηγικούς πόρους:
·Το Copernicus, ιδίως η υπηρεσία του για την παρακολούθηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος 10 .
·Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Θαλάσσιων Παρατηρήσεων και Δεδομένων (EMODnet) 11 .
·Το WISE-Marine και το WISE Freshwater 12 .
Οι πόροι αυτοί, καθώς και πιο συγκεκριμένες πλατφόρμες δεδομένων και γνώσεων 13 και η επικείμενη πλατφόρμα European Digital Twin Ocean 14 («Ευρωπαϊκό ψηφιακό δίδυμο του ωκεανού»), παρέχουν στην ΕΕ τη δυνατότητα να παρακολουθεί την κατάσταση των ωκεανών τόσο σε τοπικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Εξαρτώνται από συνεχείς ροές δεδομένων υψηλής ποιότητας, επιτόπιων αλλά και διαστημικών, καθώς και σε παγκόσμιο επίπεδο.
Ωστόσο, όσον αφορά την παρατήρηση των ωκεανών, στην Ευρώπη και παγκοσμίως, χαρακτηρίζεται από κατακερματισμό και έλλειψη συστημικής επιχειρησιακής δέσμευσης και αποδοτικότητας, ακραίους περιορισμούς στη χρηματοδότηση, οι οποίοι επιδεινώνονται περαιτέρω από τις γεωπολιτικές αλλαγές. Η εξάρτηση από υποχρηματοδοτούμενα και ολοένα και πιο εύθραυστα συστήματα παρατήρησης εκθέτει τους πόρους και τις υπηρεσίες γνώσεων σε επίπεδο ΕΕ και παγκοσμίως στον κίνδυνο διαταραχών, κενών δεδομένων και άσκησης πολιτικής επιρροής, δημιουργώντας κινδύνους στρατηγικών εξαρτήσεων.
Η πρωτοβουλία OceanEye έχει σχεδιαστεί για να στηρίξει την ανάπτυξη και την εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου επιχειρησιακού συστήματος παρατήρησης των ωκεανών που συνδέει το εθνικό, το ευρωπαϊκό και το διεθνές επίπεδο με τρόπο δυναμικό και δομημένο βάσει ενός επιχειρησιακού συστήματος που αποτελείται από διαστημικές (Copernicus, Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος και εθνικοί διαστημικοί οργανισμοί) και επιτόπιες (κυρίως από εθνικές, αλλά και από ευρωπαϊκές υποδομές) παρατηρήσεις, καθώς και ψηφιακά συστήματα: εθνικά και ευρωπαϊκά συστήματα δεδομένων (εθνικά κέντρα ωκεανογραφικών δεδομένων, EMODnet), υποδομές επεξεργασίας και μοντελοποίησης (π.χ. υπηρεσία του Copernicus για την παρακολούθηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος, ευρωπαϊκή πλατφόρμα Digital Twin Ocean, πλαίσιο μοντελοποίησης Blue2 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής) και την παροχή επιχειρησιακών υπηρεσιών.
Ακολουθώντας το μοντέλο της επιχειρησιακής μετεωρολογικής παρακολούθησης και πρόβλεψης, τα στοιχεία αυτά θα αποτελέσουν ένα σύστημα στο οποίο οι χώρες θα δομούν και θα συντονίζουν τη συμβολή τους από την πλευρά της επιτόπιας παρατήρησης των ωκεανών και, σε αντάλλαγμα, θα μεγιστοποιούν τα οφέλη τους από τις ύψιστης ποιότητας υπηρεσίες παρακολούθησης, πρόβλεψης και τομεακές υπηρεσίες για τους ωκεανούς σε τοπική, περιφερειακή και παγκόσμια κλίμακα.
Η πρωτοβουλία OceanEye στηρίζεται σε τέσσερις στρατηγικούς πυλώνες:
·Ο πυλώνας I επικεντρώνεται στην ενίσχυση της επιτόπιας παρατήρησης των ωκεανών, στην καλύτερη ανταλλαγή και χρήση δεδομένων με τη θέσπιση ενός πλαισίου διακυβέρνησης σε επίπεδο ΕΕ, το οποίο συνδέεται κατάλληλα με τις άλλες συνιστώσες του ευρωπαϊκού συστήματος παρατήρησης των ωκεανών.
·Ο πυλώνας II επικεντρώνεται στη διεθνή διάσταση, ιδίως με τη δημιουργία διεθνούς συμμαχίας για τη στήριξη του παγκόσμιου συστήματος παρατήρησης των ωκεανών 15 .
·Ο πυλώνας III επικεντρώνεται στην ανάπτυξη καινοτόμων αγορών και τομέων που σχετίζονται με τις παρατηρήσεις των ωκεανών, μεταξύ άλλων μέσω της ευρωπαϊκής πλατφόρμας Digital Twin Ocean.
·Ο πυλώνας IV επικεντρώνεται στην προώθηση της συμμετοχής, της κατανόησης, της εμπιστοσύνης και της συναισθηματικής σύνδεσης με τους ωκεανούς μέσω στρατηγικών εταιρικών σχέσεων, δραστηριοτήτων προβολής, εκπαίδευσης και δεξιοτήτων, πολιτισμού και ενστερνισμού από την κοινωνία.
Πυλώνας I: Διακυβέρνηση σε επίπεδο ΕΕ — στήριξη του ευρωπαϊκού συστήματος παρατήρησης των ωκεανών
Αν και οι υφιστάμενες και οι σχεδιαζόμενες υποδομές διαστημικής παρατήρησης είναι καλά οργανωμένες (μέσω της συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ, του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος, της Ευρωπαϊκής Οργάνωσης για την Εκμετάλλευση Μετεωρολογικών Δορυφόρων, εθνικών και διεθνών διαστημικών οργανισμών), απαιτούνται πρόσθετες προσπάθειες για καλύτερη και αποδοτικότερη οργάνωση των διαφόρων υποδομών και προγραμμάτων επιτόπιας παρατήρησης. Σε αυτές τις προσπάθειες περιλαμβάνεται η βελτίωση της ενοποίησης των πόρων γνώσεων της ΕΕ για τη θάλασσα με τους εθνικούς πόρους, βελτίωση που θα ενισχύσει επίσης τα αντίστοιχα ψηφιακά συστήματα.
Ομοίως, οι ψηφιακές υποδομές, ιδίως τα συστήματα ΤΝ, υπολογιστικής υψηλών επιδόσεων και υπολογιστικού νέφους, αποτελούν θεμελιώδεις παράγοντες διευκόλυνσης για την παρατήρηση των ωκεανών και έχουν μεταβάλει τις δυνατότητές τους. Ωστόσο, σήμερα, οι ευρωπαϊκές και εθνικές οντότητες χρησιμοποιούν υποδομές που βασίζονται στην έρευνα και δεν έχουν σχεδιαστεί για να προσφέρουν επιχειρησιακές, ασφαλείς και συνεχείς υπηρεσίες.
Η έλλειψη συντονισμού και διακυβέρνησης, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οδηγεί σε ανεπάρκειες, οικονομικό κόστος και ζωτικής σημασίας κενά στην παρακολούθηση, περιορίζοντας τα οφέλη που αποκομίζουν τα κράτη μέλη από τις επενδύσεις τους.
1.1 Θέσπιση ευρωπαϊκού πλαισίου διακυβέρνησης για την παρατήρηση των ωκεανών
Η Επιτροπή προτείνει τη δημιουργία μιας δομής διακυβέρνησης για την ευρωπαϊκή παρατήρηση των ωκεανών.Θα θεσπιστεί με την πράξη για τους ωκεανούς (που έχει προγραμματιστεί για το τέλος του 2026) και θα βασίζεται σε υφιστάμενες δομές, όπως το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για τους Ωκεανούς 16 . Στην παρακολούθηση της προόδου θα συμβάλει επίσης ο πίνακας δεικτών του συμφώνου για τους ωκεανούς, που θα εγκαινιαστεί στα τέλη του 2026.
Στόχος αυτού του πλαισίου διακυβέρνησης της παρατήρησης των ωκεανών είναι η ενοποίηση ολόκληρης της αξιακής αλυσίδας γνώσεων για τη θάλασσα μέσω της παροχής δομημένης διεπαφής μεταξύ των αναγκών παρατήρησης και των παρόχων γνώσεων σε όλους τους τομείς και τις πολιτικές. Θα στηρίζει τον καθορισμό των επιχειρησιακών απαιτήσεων του συστήματος και τη συμφωνία για αυτές τις απαιτήσεις, βελτιώνοντας παράλληλα τη συνολική οργάνωση και τον συντονισμό του συστήματος. Για να τα επιτύχει αυτά, το πλαίσιο θα συγκεντρώνει όλους τους σχετικούς φορείς, με δομημένο τρόπο:
Πρώτον, την ΕΕ και τα κράτη μέλη, με την υποστήριξη τεχνικών οργανισμών σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε να επικεντρωθούν στην υιοθέτηση κοινών προτύπων και σε επιχειρησιακές επιτόπιες μετρήσεις. Δεύτερον, θα αλληλεπιδρά με άλλους φορείς σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο που είναι αρμόδιοι για άλλες συνιστώσες. Τρίτον, θα προσεγγίζει χρήστες, όπως η ερευνητική κοινότητα, καθώς και άλλους συμφεροντούχους (όπως από τους τομείς της θαλάσσιας και της υπεράκτιας ενέργειας, πολιτιστικούς φορείς, επαγγελματίες του τομέα της εκπαίδευσης κ.λπ.). Τέλος, θα δημιουργήσει σχετική διεπαφή και θα διαμορφώσει κοινές ευρωπαϊκές και εθνικές θέσεις έναντι των διεθνών κοινοτήτων, που θα εκφράζονται μέσω διαλόγου με το EuroGOOS 17 .
Στους άξονες εργασίας θα ήταν δυνατό να περιλαμβάνονται τα ακόλουθα:
·κοινός καθορισμός προτεραιοτήτων, προσδιορισμός τομέων στρατηγικού ενδιαφέροντος για τεχνολογική ανάπτυξη, συμφωνίες για χάρτες πορείας και τεχνικές προδιαγραφές βάσει κοινών αναγκών·
·συντονισμός των ευρωπαϊκών ερευνητικών υποδομών. Για παράδειγμα, αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει ερευνητικά σκάφη (με βάση την εμπειρία από το έργο EuroFleets 18 ), καθώς και πιθανή συνεργασία με τον κλάδο (π.χ. μέσω αλιευτικών σκαφών με πολλαπλούς αισθητήρες) για την κάλυψη υφιστάμενων κενών στη συλλογή θαλάσσιων δεδομένων·
·σχεδιασμός συστημάτων, μετρολογία, εργασίες για κοινά πρότυπα (π.χ. πρότυπα σχετικά με τις μεθόδους παρατήρησης και μέτρησης, δεδομένα και μεταδεδομένα, επεξεργασία δεδομένων, ψηφιακές υποδομές και απαιτήσεις υποβολής στοιχείων κ.λπ.), στρατηγικές και εργαλεία σχεδιασμού·
·διευκόλυνση πολυετών μηχανισμών συγχρηματοδότησης, συνεργειών μεταξύ προγραμμάτων και ταμείων·
·συντονισμένη δράση σε παγκόσμιο επίπεδο (στο πλαίσιο παγκόσμιων φορέων όπως η IOC, ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός ή περιφερειακές συμβάσεις για τις θάλασσες)·
·πολιτικές για τα δεδομένα, οι οποίες θα αναλυθούν περαιτέρω στο πλαίσιο της επικείμενης πρότασης πράξης για τους ωκεανούς, λαμβανομένων υπόψη διάφορων στοιχείων ζωτικής σημασίας, όπως οι εθνικές, ενωσιακές και διεθνείς δεσμεύσεις, οι αρμοδιότητες των κρατών μελών, η ευρωπαϊκή και εθνική αυτονομία, υφιστάμενες διεθνείς συμφωνίες, περιορισμοί σχετικοί με την ασφάλεια, η προστασία ευαίσθητων πληροφοριών και πληροφοριών ασφάλειας που σχετίζονται με τις οικονομικές δραστηριότητες και τις δραστηριότητες διαχείρισης των πόρων, καθώς και άλλα σχετικά νομικά και επιχειρησιακά ζητήματα. Δεδομένου του ευαίσθητου χαρακτήρα της παρατήρησης των ωκεανών στο πλαίσιο της ασφάλειας στη θάλασσα, είναι σημαντικό να καθοριστεί ισορροπημένη και αμοιβαία συμφωνημένη προσέγγιση κοινής χρήσης δεδομένων μεταξύ των σχετικών μερών, όπου είναι αναγκαίο·
·ευκαιρίες για βελτίωση της κοινής χρήσης δεδομένων, διότι η πρόσβαση σε υψηλής ποιότητας επιτόπια δεδομένα, είναι καίριας σημασίας για το ευρωπαϊκό ψηφιακό σύστημα για τους ωκεανούς και για την ανάπτυξη εφαρμογών στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πλατφόρμας Digital Twin Ocean, ιδίως εκείνων που έχουν τοπικό και τομεακό χαρακτήρα.
Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να δημιουργήσουν εθνική δομή συντονισμού, με στόχο την αύξηση της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας των εθνικών και ευρωπαϊκών δραστηριοτήτων παρατήρησης των ωκεανών.
1.2. Θέσπιση ευρωπαϊκού ψηφιακού συστήματος για τους ωκεανούς
Η ενοποίηση της υπηρεσίας του Copernicus για την παρακολούθηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος και του EMODnet σε ένα ευρωπαϊκό ψηφιακό σύστημα για τους ωκεανούς, με τις κατάλληλες διεπαφές με το WISE-Marine, το WISE freshwater και άλλους πόρους, θα απελευθερώσει περαιτέρω το δυναμικό τους, θα μειώσει τον κατακερματισμό και θα εξασφαλίσει την απρόσκοπτη επιχειρησιακή ροή πληροφοριών από τις υπηρεσίες παρατήρησης προς τις υπηρεσίες γνώσεων. Η απλούστευση αυτή, η οποία υποστηρίζεται από την επιχειρησιακή λειτουργία σε βιομηχανική κλίμακα, θα αποφέρει οφέλη όσον αφορά τους πόρους και την παραγωγικότητα, με τη δημιουργία ενιαίου, αξιόπιστου σημείου εισόδου για τους συμφεροντούχους και παράλληλη μεγιστοποίηση της αξίας και του αντικτύπου των πόρων γνώσεων της ΕΕ για τη θάλασσα.
Με τη βελτίωση της συλλογής, της πρόσβασης, της ανταλλαγής και της διαλειτουργικότητας των δεδομένων για τους ωκεανούς, το σύστημα θα προωθήσει την καινοτομία σε ολόκληρη τη γαλάζια οικονομία και θα ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών βιομηχανιών και των παρόχων υπηρεσιών. Θα επιταχύνει την ανάπτυξη νέων ψηφιακών εφαρμογών, ικανοτήτων πρόβλεψης και λύσεων που βασίζονται στα δεδομένα για χρήστες τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα, στηρίζοντας την ανάπτυξη μιας βασισμένης στα δεδομένα αγοράς.
Αυτή η ψηφιακή υποδομή θα καταστήσει δυνατή την παρακολούθηση της ανάπτυξης υποδομών παρατήρησης των ωκεανών, οι οποίες θα συμβάλουν στη βελτίωση της συνοχής και του συντονισμού μεταξύ των διαφόρων συνεισφερόντων σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο.
Θα ήταν προς όφελος αυτού του αναδυόμενου επιχειρησιακού ψηφιακού συστήματος η ενοποιημένη διακυβέρνηση με το Copernicus, που επί του παρόντος περιλαμβάνει την επιτροπή διαμόρφωσης του Copernicus και το φόρουμ χρηστών του Copernicus. Υπό την ευρεία προοπτική της αποτελεσματικής στήριξης για χρήσεις που αφορούν το περιβάλλον, τη γαλάζια οικονομία και την ασφάλεια, η ενοποιημένη διακυβέρνηση θα παράσχει τη δυνατότητα ανάπτυξης δυναμικών αλληλεπιδράσεων με όλες τις υπηρεσίες του Copernicus, συμπεριλαμβανομένων των υπηρεσιών για το κλίμα, τις καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, την ασφάλεια και τη θαλάσσια επιτήρηση, και πέρα από την προτεινόμενη κυβερνητική υπηρεσία γεωσκόπησης (EOGS) 19 .
Οι χρήστες στους τομείς της άμυνας και της ασφάλειας έχουν ειδικές επιχειρησιακές ανάγκες και ανάγκες ασφάλειας. Ως εκ τούτου, ενδέχεται να υπάρχει ανάγκη δημιουργίας ειδικών κέντρων θεματικής συγκέντρωσης / ασπίδων για ειδική και ασφαλή παραγωγή και διανομή δεδομένων και πληροφοριών που θα συμβάλλουν, ανάλογα με τις ανάγκες, σε εθνικές και ευρωπαϊκές εμβληματικές πρωτοβουλίες στον τομέα της άμυνας και σε άλλες δομές (π.χ. ευρωπαϊκά αμυντικά έργα κοινού ενδιαφέροντος ή SEA).
Ακολουθώντας το μοντέλο της επιχειρησιακής μετεωρολογικής παρακολούθησης και πρόβλεψης, αυτό το ευρωπαϊκό ψηφιακό σύστημα για τους ωκεανούς θα παρέχει αξιόπιστες και επιχειρησιακές υπηρεσίες για χρήστες σε ένα ευρύ φάσμα τομέων και εφαρμογών. Η ενοποίηση αυτή αποτελεί προαπαιτούμενο για την επιτυχή θέση σε λειτουργία της ευρωπαϊκής πλατφόρμας Digital Twin Ocean έως το 2030 και για να λειτουργήσει ως ολοκληρωμένη δημόσια υπηρεσία εμπιστοσύνης για τις γνώσεις, τις προβλέψεις και τη λήψη αποφάσεων για τους ωκεανούς, συμπεριλαμβανομένης μιας προσέγγισης «από την πηγή έως τη θάλασσα» που θα αντικατοπτρίζει τις προτεραιότητες της στρατηγικής για την ανθεκτικότητα των υδάτων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επί του παρόντος αναθέσει την υλοποίηση της υπηρεσίας του Copernicus για την παρακολούθηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος στη Mercator Ocean International, η οποία αποτελεί και έναν από τους κύριους φορείς ανάπτυξης της ευρωπαϊκής πλατφόρμας Digital Twin Ocean. Ο εν εξελίξει μετασχηματισμός της σε διακυβερνητικό οργανισμό θα παράσχει τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα και τον από κοινού ενστερνισμό που απαιτείται από τον στρατηγικό της ρόλο, ενώ θα συμβάλει και στην εξασφάλιση της αποτελεσματικής σύνδεσης του ευρωπαϊκού ψηφιακού συστήματος για τους ωκεανούς με εθνικές ψηφιακές υποδομές και συστήματα, καθώς και στην εξασφάλιση της χρήσης αυτών των υποδομών και συστημάτων. Μέσω της συμμετοχής της στο Copernicus, η Mercator Ocean International θα συμβάλει επίσης στην πρωτοβουλία Ocean Eye.
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή προτείνει τη συγκέντρωση υφιστάμενων ευρωπαϊκών πόρων διαχείρισης των γνώσεων για τη θάλασσα σε ένα ευρωπαϊκό ψηφιακό σύστημα για τους ωκεανούς, μέσω της επέκτασης του πεδίου εφαρμογής της υπηρεσίας του Copernicus για την παρακολούθηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Πυλώνας II: Η διεθνής διάσταση
2.1 Διεθνής συμμαχία για το παγκόσμιο σύστημα παρατήρησης των ωκεανών
Το GOOS (Global Ocean Observation System — παγκόσμιο σύστημα παρατήρησης των ωκεανών) συντονίζει ένα παγκόσμιο σύστημα συνεχούς επιτόπιας παρατήρησης των ωκεανών, στο πλαίσιο βασικών μεταβλητών των ωκεανών στους τομείς της φυσικής, της βιογεωχημείας, της βιολογίας και των οικοσυστημάτων. Μέσω ενοποιημένων σε παγκόσμιο επίπεδο υποδομών δικτύων παρατήρησης των ωκεανών και εθνικών και περιφερειακών πρωτοβουλιών παρατήρησης, παρέχει τη βάση για την παροχή βασικών πληροφοριών για τους ωκεανούς που στηρίζουν τη διαχείριση με βάση το οικοσύστημα, τις οικονομίες και τις κοινότητες παγκοσμίως.
Παρά τον ουσιαστικό ρόλο της επιτόπιας παρατήρησης των ωκεανών, το σύστημα παραμένει ευάλωτο σε οικονομικές και γεωπολιτικές διαταραχές. Εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από μικρό αριθμό σημαντικών συνεισφερόντων και δεν διαθέτει επαρκείς εφεδρικές ικανότητες για τη διασφάλιση μακροπρόθεσμης σταθερότητας 20 .
Βασικές συνιστώσες του, όπως μονάδες παρατήρησης Argo και τροπικές αγκυροβολημένες μονάδες 21 , διατρέχουν κίνδυνο υποβάθμισης, ενώ σύμφωνα με προβλέψεις διαφαίνεται απώλεια των ικανοτήτων του Argo κατά 35 % έως το 2030 αν δεν ληφθούν διορθωτικά μέτρα. Εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά κενά στο νότιο ημισφαίριο, την περιοχή της Αρκτικής, τις περιοχές βαθέων υδάτων και τις παράκτιες ζώνες.
Η ΕΕ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το παγκόσμιο σύστημα παρατήρησης των ωκεανών. Εμβληματικές υπηρεσίες, όπως αυτές που προσφέρει το Copernicus (κυρίως οι υπηρεσίες για την παρατήρηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος, τη θαλάσσια επιτήρηση και το κλίμα) και η ευρωπαϊκή πλατφόρμα Digital Twin Ocean, απαιτούν συνεχή, υψηλής ποιότητας παγκόσμια δεδομένα για τους ωκεανούς, τα οποία έχουν αντίκτυπο ζωτικής σημασίας στις υπηρεσίες παρακολούθησης των επιδόσεων και πρόβλεψης. Μεγάλα τμήματα αυτών των παγκόσμιων δεδομένων για τους ωκεανούς δεν υπόκεινται στον άμεσο ελέγχο της ΕΕ.
Για να αντιμετωπίσουν αυτές τις προκλήσεις, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της θα πρέπει να ενισχύσουν την ωκεάνια διπλωματία, τις δραστηριότητες προβολής και τις στρατηγικές εταιρικές σχέσεις τους με τρίτες χώρες που συμμερίζονται τις ίδιες απόψεις σχετικά με τα δεδομένα παρατήρησης των ωκεανών, καθώς και να αυξήσουν και να συντονίσουν καλύτερα τη στήριξή τους για το παγκόσμιο σύστημα παρατήρησης των ωκεανών. Θα πρέπει να αναλάβουν ισχυρότερο ηγετικό ρόλο στην παγκόσμια σκηνή και να καλέσουν διεθνείς εταίρους να αυξήσουν κι αυτοί, μαζί με την ΕΕ, τη συνεισφορά τους και να αναλάβουν από κοινού την ευθύνη για τη διατήρηση του παγκόσμιου συστήματος παρατήρησης των ωκεανών. Σε αντάλλαγμα, οι χώρες αυτές θα επωφελούνται από περισσότερες παρατηρήσεις που θα συλλέγονται από τις υπόλοιπες χώρες, οι οποίες θα παράγουν υψηλής ποιότητας γνώσεις για τη θάλασσα.
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή προτείνει:
·τη δημιουργία διεθνούς συμμαχίας για τη στήριξη του παγκόσμιου συστήματος παρατήρησης των ωκεανών.
Οι στόχοι της διεθνούς συμμαχίας θα είναι:
-να διευρύνει τη στήριξη για το παγκόσμιο σύστημα παρατήρησης των ωκεανών, μεταξύ άλλων μέσω χρηματοδοτικών συνεισφορών ή συνεισφορών σε είδος·
-να βελτιώσει την προσέγγιση που αφορά τη διακυβέρνηση του παγκόσμιου συστήματος παρατήρησης των ωκεανών, ώστε αυτή να καταστεί πιο δομημένη, αποτελεσματική και ισότιμα χρηματοδοτούμενη, ενώ παράλληλα να διασφαλίζεται η συνεχής συλλογή δεδομένων και η πρόσβαση στα δεδομένα·
-να διατηρεί υφιστάμενες υποδομές παρατήρησης των ωκεανών (υποβρύχια υδρόπτερα, σταθερούς πλωτήρες, παρατηρητήρια, πλωτήρες Argo κ.λπ.)·
-να καλύπτει κενά ζωτικής σημασίας στην επιτόπια παρατήρηση, να συμπληρώνει παγκόσμια δίκτυα, να τα επεκτείνει σε παράκτιους τομείς και να καλύπτει τυφλά σημεία·
-να στηρίζει διεθνείς και πολυμερείς δεσμεύσεις, συμπεριλαμβανομένης της υλοποίησης του στόχου βιώσιμης ανάπτυξης 14 και της συμφωνίας BBNJ (βιοποικιλότητα σε περιοχές εκτός εθνικής δικαιοδοσίας) 22 , καθιστώντας δυνατή τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων.
Στα μέλη της διεθνούς συμμαχίας για το παγκόσμιο σύστημα παρατήρησης των ωκεανών μπορεί να περιλαμβάνονται χώρες, φιλανθρωπικές οργανώσεις και εταίροι από τον ιδιωτικό τομέα. Τα μέλη θα πρέπει να αναλαμβάνουν δεσμεύσεις ανάλογα με τις αντίστοιχες ικανότητές τους. Οι δεσμεύσεις αυτές μπορούν να περιλαμβάνουν την κινητοποίηση χρηματοδοτικών πόρων, την παροχή πρόσβασης σε ικανότητες παρατήρησης (όπως σκάφη παρατήρησης, αισθητήρες, δρόνοι και υποβρύχια καλώδια), την επένδυση και/ή την παροχή πρόσβασης σε υποδομές παρατήρησης και ψηφιακές υποδομές, τη διάθεση ανθρώπινων και τεχνικών ικανοτήτων στην IOC ή στο GOOS και τη διάθεση σχετικών δεδομένων. Η συμμετοχή στη διεθνή συμμαχία θα εξασφαλίσει καλύτερο συντονισμό των παγκόσμιων προσπαθειών παρατήρησης των ωκεανών, καθιστώντας έτσι αποτελεσματικότερη τη χρήση υποδομών και πόρων.
·τη σύναψη στρατηγικής εταιρικής σχέσης με την IOC
Ως διακυβερνητικό όργανο που συντονίζει το GOOS και τη Διεθνή Ανταλλαγή Ωκεανογραφικών Δεδομένων και Πληροφοριών, η IOC παρέχει το θεσμικό πλαίσιο εντός του οποίου διαμορφώνονται στρατηγικές προτεραιότητες, πρότυπα και ρυθμίσεις εφαρμογής.
Μέσω της δομημένης διακυβέρνησης της OceanEye σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ΕΕ θα μπορεί να καθορίζει κοινές ευρωπαϊκές θέσεις για σημαντικά ζητήματα, όπως ο καθορισμός προτεραιοτήτων, ο εντοπισμός κενών, τα πρότυπα και η περαιτέρω ανάπτυξη του συστήματος.
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα προτείνει μνημόνιο συνεννόησης μεταξύ της ΕΕ και της IOC, με το οποίο θα εξασφαλίζεται μεγαλύτερη ευθυγράμμιση μεταξύ του GOOS, της προτεινόμενης ευρωπαϊκής διακυβέρνησης και της διεθνούς συμμαχίας.
·ως σημείο εκκίνησης, τη συνεισφορά στη συμμαχία με δύο τρόπους:
Μέσω της υπηρεσίας παροχής παγκόσμιων δεδομένων του EMODnet 23 , με διεύρυνση της εντολής του EMODnet ώστε να συνεισφέρει ενεργά σε πιο ανθεκτικές διεθνείς ροές επιτόπιων δεδομένων για τις θάλασσες·
Μέσω ειδικής δράσης ύψους 50 εκατ. EUR στο πλαίσιο του τρέχοντος προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» για την ενίσχυση του παγκόσμιου συστήματος επιτόπιας παρατήρησης των ωκεανών.
Η Επιτροπή θα διερευνήσει, από κοινού με τα κράτη μέλη, τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ μπορεί να στηρίξει περαιτέρω την παγκόσμια παρατήρηση των ωκεανών μέσω βελτιωμένου συντονισμού και καλύτερης μακροπρόθεσμης οικονομικής προβλεψιμότητας.
2.2 Στήριξη της ανάπτυξης παγκόσμιων ικανοτήτων
Ένα άρτιο παγκόσμιο σύστημα παρατήρησης των ωκεανών είναι ζωτικής σημασίας για τις χώρες και τις περιοχές που είναι οι πλέον ευάλωτες στις κλιματικές και ωκεάνιες αλλαγές, ιδίως για αναπτυσσόμενα μικρά νησιωτικά κράτη (ΑΜΝΚ) και λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες (ΛΑΧ), που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των σχετικών με την κλιματική αλλαγή και την απώλεια βιοποικιλότητας κινδύνων και που χρειάζονται περισσότερο τις βιώσιμες οικονομίες των ωκεανών.
Η συμμετοχή ΑΜΝΚ και ΛΑΧ στη διεθνή συμμαχία θα εξασφαλίσει ότι μπορούν να διαμορφώνουν ουσιαστικά τον σχεδιασμό και τις προτεραιότητες του παγκόσμιου συστήματος παρατήρησης των ωκεανών, χωρίς η συμμετοχή τους να εξαρτάται από την εγχώρια ικανότητά τους να χρηματοδοτούν και να διαχειρίζονται υποδομές παρατήρησης.
Επιπλέον, η ΕΕ θα λάβει υπόψη της διάφορα μέσα (συμπεριλαμβανομένων χρηματοδοτικών μέσων) τα οποία θα ήταν δυνατό να αξιοποιηθούν από την ΕΕ και άλλους παράγοντες για την περαιτέρω στήριξη της παγκόσμιας παρατήρησης των ωκεανών, σύμφωνα με τη στρατηγική Global Gateway και το σύμφωνο για τη Μεσόγειο, όπου αρμόζει, με σκοπό:
·τη στήριξη των προσπαθειών των ΑΜΝΚ και των ΛΑΧ να αναπτύξουν δικές τους ικανότητες παρατήρησης, για παράδειγμα με την αξιοποίηση των τεχνολογιών της ΕΕ και τη συνεισφορά στο παγκόσμιο σύστημα παρατήρησης των ωκεανών·
·την ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων από κοινού με κράτη και περιοχές με περιορισμένες ικανότητες και για αυτά τα κράτη και τις περιοχές, με παράλληλη εξασφάλιση της πρόσβασής τους σε ειδικά προσαρμοσμένη στήριξη και πρωτοβουλίες ανάπτυξης ικανοτήτων.
Πυλώνας III: Η επιχειρησιακή και βιομηχανική διάσταση
3.1 Θέση των ψηφιακών υποδομών σε επιχειρησιακή λειτουργία
Η ευρωπαϊκή πλατφόρμα Digital Twin Ocean έχει στόχο να καταστήσει τις γνώσεις για τους ωκεανούς άμεσα διαθέσιμες στο κοινό, στους επιχειρηματίες, στους επιστήμονες και στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Με την επιφύλαξη της πολιτικής για τα δεδομένα που πρόκειται να καθοριστεί περαιτέρω με την πράξη για τους ωκεανούς, η πλατφόρμα έχει σχεδιαστεί ως δημόσιο αγαθό και, ως εκ τούτου, προτείνεται να ανήκει στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μέσω της βασικής υποδομής της, της EDITO 24 , παρέχει εικονική αναπαράσταση των ωκεανών, καθιστώντας δυνατή την απρόσκοπτη πρόσβαση σε ενοποιημένες και αξιοποιήσιμες πληροφορίες για τη θάλασσα.
Η ευρωπαϊκή πλατφόρμα Digital Twin Ocean πρέπει να αξιοποιήσει πρωτοφανείς επιχειρησιακές ψηφιακές ικανότητες, συμπεριλαμβανομένων της υπολογιστικής υψηλών επιδόσεων, της τεχνητής νοημοσύνης και των προηγμένων υποδομών υπολογιστικού νέφους, για την επεξεργασία και την ανάλυση τεράστιων όγκων δεδομένων για τους ωκεανούς και τη διενέργεια πολύπλοκων, κλιμακώσιμων προσομοιώσεων σε όλα τα πεδία, από φυσικές διαδικασίες έως κοινωνικοοικολογικά συστήματα. Ενσωματώνει ιστορικά δεδομένα και δεδομένα σε πραγματικό χρόνο από πολλαπλές πηγές, συμπεριλαμβανομένων δορυφόρων, αισθητήρων, αριθμητικών μοντέλων, ακόμη και προσωπικών συσκευών, όπως εφαρμογές έξυπνων τηλεφώνων. Προχωρώντας πολύ πέρα από την παρακολούθηση, παρέχει στους χρήστες τη δυνατότητα να διερευνούν υποθετικά σενάρια, προσομοιώνοντας, πριν ληφθούν αποφάσεις, τις πιθανές επιπτώσεις διαφόρων επιλογών πολιτικής, σεναρίων/πορειών για την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη ή οικονομικών δραστηριοτήτων. Ωστόσο, επί του παρόντος δεν υπάρχουν ειδικές ψηφιακές υποδομές οι οποίες να παρέχουν τις υπολογιστικές ικανότητες που καλύπτουν τις επιχειρησιακές απαιτήσεις των ψηφιακών υπηρεσιών για τους ωκεανούς.
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή προτείνει:
·τη στήριξη της περαιτέρω ανάπτυξης της ευρωπαϊκής πλατφόρμας Digital Twin Ocean (DTO), ώστε να είναι πλήρως λειτουργική το αργότερο έως το 2030, ως δημόσια υπηρεσία για τους Ευρωπαίους και ως προσφερόμενη υπηρεσία για τον υπόλοιπο κόσμο, ενδεχομένως μέσω της ενσωμάτωσής της στην υπηρεσία του Copernicus για την παρακολούθηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος, καθώς και μέσω της εξασφάλισης της διαλειτουργικότητας και της συνέργειας με τις υποδομές «Προορισμός η Γη», υπολογιστικής υψηλών επιδόσεων, υπολογιστικού νέφους και ΤΝ·
·την ανάπτυξη κοινού σχεδίου με σχετικές πρωτοβουλίες (ιδίως το Copernicus και η πρωτοβουλία «Προορισμός η Γη») για την απόκτηση κατάλληλων υπολογιστικών ικανοτήτων υψηλών επιδόσεων, ειδικά προσαρμοσμένων ώστε να ανταποκρίνονται στις επιχειρησιακές τους απαιτήσεις και να συνεισφέρουν στο ψηφιακό σύστημα για τους ωκεανούς και στο ευρύτερο οικοσύστημα μοντελοποίησης του γήινου συστήματος·
·την παροχή στήριξης για έρευνα και καινοτομία με σκοπό την ανάπτυξη στοχευμένων εφαρμογών της ευρωπαϊκής πλατφόρμας DTO για την άσκηση πολιτικής τόσο για τον δημόσιο όσο και για τον ιδιωτικό τομέα, μεταξύ άλλων με αξιοποίηση υφιστάμενων συνιστωσών της DTO, όπως οι εφαρμογές του πλαισίου μοντελοποίησης Blue2 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής·
·την ανάπτυξη του θαλάσσιου θεματικού κόμβου του ευρωπαϊκού νέφους ανοικτής επιστήμης (EOSC) 25 , ως συνιστώσας της EDITO, με εξασφάλιση της διαλειτουργικότητας των δεδομένων για τους ωκεανούς με άλλους θεματικούς κόμβους του EOSC·
·έως το 2030, την πλήρη θέση σε επιχειρησιακή λειτουργία του ψηφιακού συνεχούς «από την πηγή έως τη θάλασσα» που στηρίζει τόσο το σύμφωνο για τους ωκεανούς όσο και τη στρατηγική για την ανθεκτικότητα των υδάτων, με την ανάπτυξη συζευγμένων μοντέλων μεταξύ του Copernicus, της ευρωπαϊκής πλατφόρμας Digital Twin Ocean και της πρωτοβουλίας «Προορισμός η Γη» και με την καθιέρωση τυποποιημένων συνδέσμων ανοικτού κώδικα για τη γεφύρωση του χάσματος με τα τοπικά ψηφιακά συστήματα για τα εσωτερικά ύδατα·
·τη διευκόλυνση ανάπτυξης κατάντη υπηρεσιών για το κοινό και τους τοπικούς συμφεροντούχους, ιδίως με στήριξη για έργα επίδειξης, πρωτότυπα, κοινές τεχνικές προδιαγραφές και κατάρτιση, με σκοπό να υποστηριχθούν στρατηγικές ανθεκτικότητας, να τεκμηριωθούν σχέδια διατήρησης της βιοποικιλότητας και να διευκολυνθεί η συνεισφορά τοπικά παραγόμενων δεδομένων, μεταξύ άλλων μέσω της επιστήμης των πολιτών·
·τη διαρκή συνεκτίμηση των αναγκών των εξόχως απόκεντρων περιοχών και των νησιών της ΕΕ, των χωρών χαμηλού εισοδήματος και των αναπτυσσόμενων μικρών νησιωτικών κρατών, και τη διερεύνηση του ενδεχομένου ανάπτυξης ειδικά προσαρμοσμένων υπηρεσιών, στοχευμένης κατάρτισης και στήριξης για την πρόσβαση στις υποδομές της ΕΕ και τη χρήση τους με σκοπό την ανάπτυξη των δικών τους ικανοτήτων.
3.2 Ενίσχυση της καινοτομίας και της βιομηχανικής βάσης της Ευρώπης στον τομέα της παρατήρησης των ωκεανών
Η γνώση αποτελεί βασικό πόρο. Σε ένα πλαίσιο αυξανόμενων κλιματικών κινδύνων, θαλάσσιας αλληλεξάρτησης και γεωπολιτικού ανταγωνισμού, η ικανότητα εξερεύνησης των ωκεανών έχει καταστεί στρατηγικός πόρος.
Αν και δεν υπάρχει ούτε μία έγκυρη μελέτη που να ενοποιεί όλες τις σχετικές δραστηριότητες σε ενιαία κατηγορία παρατήρησης των ωκεανών, διάφορες μελέτες δείχνουν ότι η ετήσια αξία της παγκόσμιας αγοράς παρατήρησης των ωκεανών κυμαίνεται μεταξύ 10 και 20 δισ. EUR, με σύνθετο ρυθμό ετήσιας ανάπτυξης περίπου 5-10 %. Η αγορά αυτή εξυπηρετεί ένα πολύ μεγαλύτερο επιχειρηματικό οικοσύστημα αξίας 40 έως 90 δισ. EUR, στο οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες κατέχουν το μεγαλύτερο μερίδιο 26 27 .
Ως εκ τούτου, για την ΕΕ, το να καταστεί παγκόσμια ηγετική δύναμη στις τεχνολογίες παρατήρησης των ωκεανών αποτελεί θεμελιώδη οικονομική και γεωπολιτική επιλογή και στρατηγική επιταγή για την ανθεκτικότητα και την ανταγωνιστικότητα σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό πλαίσιο.
Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στις νεοφυείς και τις επεκτεινόμενες επιχειρήσεις υπερπροηγμένης τεχνολογίας που αναπτύσσουν ρηξικέλευθες λύσεις στους τομείς των αισθητήρων, των αυτόνομων συστημάτων, των υπηρεσιών προστιθέμενης αξίας που βασίζονται σε δεδομένα και προϊόντα δεδομένων, της τεχνητής νοημοσύνης και των ψηφιακών διδύμων. Σύμφωνα με τη στρατηγική της για τις νεοφυείς και τις επεκτεινόμενες επιχειρήσεις, η Επιτροπή θα εργαστεί για τη στήριξη της μετάβασης από την έρευνα στην αγορά, τη βελτίωση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση και τη χρήση δημόσιων συμβάσεων για την τόνωση της ζήτησης και την επιτάχυνση της ανάπτυξης, ενδεχομένως μέσω ρυθμιστικών δοκιμαστηρίων 28 .
Ως εκ τούτου, η πολιτική για την καινοτομία θα συνδυάζει την τεχνολογική ώθηση με την ανάπτυξη με γνώμονα τη ζήτηση. Οι τεχνολογίες παρατήρησης των ωκεανών πρέπει να ανταποκρίνονται σε σαφώς καθορισμένες ανάγκες όσον αφορά τη βιομηχανία, την πολιτική και την κανονιστική ρύθμιση, συμπεριλαμβανομένων της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και του μετριασμού της, της περιβαλλοντικής συμμόρφωσης, της ασφάλειας και της άμυνας, της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας, της παρακολούθησης της βιοποικιλότητας, των προστατευόμενων θαλάσσιων περιοχών, της προστασίας των υπεράκτιων υποδομών, της ασφάλειας στη θάλασσα, των μεταφορών, του τουρισμού και της υπεράκτιας ενέργειας. Η ευθυγράμμιση της έρευνας, της κανονιστικής ρύθμισης και της ζήτησης της αγοράς θα επιταχύνει την ανάπτυξη και θα βοηθήσει τις ευρωπαϊκές εταιρείες να κατακτήσουν αναδυόμενες αγορές στους τομείς της οικονομικά αποδοτικής και αυτόνομης παρακολούθησης, των πληροφοριών για τους ωκεανούς που βασίζονται στην ΤΝ και των ενοποιημένων διαστημικών και ωκεάνιων συστημάτων.
Τα ζητήματα της διπλής χρήσης και της ασφάλειας βάσει σχεδιασμού θα αποτελέσουν αναπόσπαστο μέρος αυτής της προσέγγισης. Για την ενίσχυση της επίγνωσης καταστάσεων στον θαλάσσιο τομέα, ιδίως όσον αφορά την ασφάλεια στη θάλασσα, τη στρατιωτική κινητικότητα και το δίπολο κλίματος και άμυνας —με παράλληλη προστασία των υποθαλάσσιων υποδομών ζωτικής σημασίας και ανάπτυξη ασφαλών αρχιτεκτονικών δεδομένων— είναι αναγκαίο να υπάρχουν ανθεκτικές τεχνολογίες εμπιστοσύνης. Ενσωματώνοντας την κυβερνοασφάλεια, τη συμμόρφωση και τη διαλειτουργικότητα στον σχεδιασμό συστημάτων, η ΕΕ μπορεί να καταστεί παγκόσμιος πάροχος ασφαλών και υπεύθυνων λύσεων πληροφοριών για τους ωκεανούς που καλύπτουν, μεταξύ άλλων, ανάγκες εταιρικών σχέσεων στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας.
Δεδομένου ότι κακόβουλοι παράγοντες καταφεύγουν όλο και περισσότερο σε τακτικές γκρίζας ζώνης, οι οποίες κυμαίνονται από κυβερνοεπιθέσεις και δολιοφθορές έως τη χειραγώγηση των πληροφοριών και τις παρεμβάσεις από το εξωτερικό, συμπεριλαμβανομένης της παραπληροφόρησης, οι άρτιες ικανότητες θαλάσσιας παρατήρησης —από το διάστημα έως τον θαλάσσιο πυθμένα— είναι απαραίτητες για τον εντοπισμό, την αποτροπή και τον μετριασμό των κινδύνων προτού κλιμακωθούν σε συστημικές διαταραχές. Βελτιώνοντας τους μηχανισμούς παρακολούθησης και ανταλλαγής πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο, η ΕΕ μπορεί να ενισχύσει τη στρατηγική αυτονομία της, αντιμετωπίζοντας παράλληλα τις υβριδικές παρεμβάσεις που επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν τρωτά σημεία στον θαλάσσιο τομέα και ενισχύοντας την ανθεκτικότητα έναντι κινητικών και μη κινητικών απειλών.
Το νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, σε συνέργεια με το επόμενο πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», θα παρέχει απρόσκοπτη στήριξη σε Ευρωπαίους φορείς καινοτομίας, από την έρευνα και την καινοτομία έως την ανάπτυξη και για τεχνολογίες που σχετίζονται με την παρατήρηση των ωκεανών, σύμφωνα με το προτεινόμενο επίπεδο φιλοδοξίας μεγαλεπήβολου έργου. Θα επιδιωχθούν συνέργειες και συμπληρωματικότητες των μέτρων στο πλαίσιο των σχετικών προγραμμάτων δαπανών της ΕΕ για την πολιτική παρατήρησης των ωκεανών σύμφωνα με τους αντίστοιχους στόχους πολιτικής και τη διακυβέρνησή τους.
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή προτείνει:
·την προώθηση μιας συνεκτικής διαδρομής από την καινοτομία προς τις επενδύσεις σύμφωνα με το προτεινόμενο επίπεδο φιλοδοξίας μεγαλεπήβολου έργου·
·τον καθορισμό προτεραιοτήτων για την παρατήρηση των ωκεανών στη στρατηγική έρευνας και καινοτομίας για τους ωκεανούς και τα ύδατα και την ενίσχυση της επενδυτικής διαδρομής, από τη βασική έρευνα έως την καινοτομία και την κλιμάκωση·
·τη χρήση της στρατηγικής ανάλυσης προοπτικών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής 29 για τη στήριξη της ανάπτυξης ενός άρτιου και ανθεκτικού συστήματος·
·τη δέσμευση 30 εκατ. EUR για μια θεματική πρόκληση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας σχετικά με τις τεχνολογίες παρατήρησης των ωκεανών, στο πλαίσιο του προγράμματος εργασίας του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» για το 2027, με σκοπό την προετοιμασία βασικών διαύλων καινοτομίας για τη μόχλευση επενδύσεων ενόψει της πρωτοβουλίας OceanEye.
Πυλώνας IV: Στρατηγικές συμπράξεις, εκπαίδευση και δεξιότητες, πολιτισμός και ενστερνισμός από την κοινωνία
4.1 Εμβάθυνση της συνεργασίας με ιδιωτικές, εθνικές και διεθνείς πρωτοβουλίες
Πέρα από τη διεθνή συμμαχία, η πρωτοβουλία OceanEye θα δημιουργήσει προορατικά στρατηγικές εταιρικές σχέσεις με παράγοντες από τον ιδιωτικό τομέα, εθνικά προγράμματα και διεθνείς πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της συνοχής και του παγκόσμιου αντικτύπου της παρατήρησης των ωκεανών, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο εταιρικών σχέσεων ασφάλειας και της άμυνας που περιλαμβάνουν συνιστώσα ασφάλειας στη θάλασσα ή σε βασικές περιοχές όπως η Αρκτική.
Με την ευθυγράμμιση των επενδύσεων και των προτεραιοτήτων, η πρωτοβουλία θα αξιοποιήσει εθνικές ικανότητες και ερευνητικές υποδομές, προωθώντας παράλληλα τη συνεργασία με τη βιομηχανία. Ένα αξιοσημείωτο παράδειγμα είναι η Mission Neptune, μια διεθνής πρωτοβουλία που δρομολογήθηκε πρόσφατα από τη γαλλική κυβέρνηση για την επιτάχυνση της εξερεύνησης των βαθέων υδάτων των ωκεανών.
Επιπλέον, η πρόσφατα δημιουργηθείσα κοινότητα γνώσης και καινοτομίας για τα ύδατα 30 (EIT Water) στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας οικοδομεί ένα ισχυρό ευρωπαϊκό οικοσύστημα καινοτομίας γύρω από την καινοτομία στους τομείς των υδάτων και των ωκεανών. Θα συμβάλει στην επίτευξη των στόχων της πρωτοβουλίας, φέρνοντας σε επαφή κορυφαίες επιχειρήσεις, ερευνητικά κέντρα και πανεπιστήμια για την παροχή επιχειρηματικής εκπαίδευσης, έρευνας με γνώμονα την καινοτομία και δραστηριοτήτων στήριξης των επιχειρήσεων.
Υφιστάμενες φιλανθρωπικές δραστηριότητες που προωθούν την προστασία και/ή τη διατήρηση των ωκεανών, για παράδειγμα μέσω προστατευόμενων θαλάσσιων περιοχών, θα ήταν δυνατό να ενισχυθούν με μια συνιστώσα παρατήρησης και/ή εξερεύνησης, ώστε να καταστούν πιο αποτελεσματικές και στρατηγικές. Η πρωτοβουλία OceanEye θα κινητοποιήσει περαιτέρω φιλανθρωπικούς φορείς, θα προωθήσει την κοινωνική συμμετοχή και θα ενισχύσει τη διεθνή προβολή, ιδίως μέσω της κοινής επικοινωνιακής εικόνας, διότι αναγνωρίζεται ότι για τη συνεχή παρατήρηση των ωκεανών απαιτείται ευρεία κοινωνική στήριξη, καθώς και δημόσιες επενδύσεις. Για να ενισχυθεί η προβολή της OceanEye, θα αναπτυχθεί ένα σήμα για όλες τις υποδομές που συνεισφέρουν στην πρωτοβουλία.Μέσω μηχανισμών συνεπένδυσης και συντονισμένου προγραμματισμού, η πρωτοβουλία OceanEye θα δημιουργήσει ένα οικοσύστημα εμπιστοσύνης στο οποίο δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς θα συνεργάζονται για την παροχή συνεχών παρατηρήσεων, καινοτομίας και επιχειρησιακών υπηρεσιών.
4.2 Σύνδεση των Ευρωπαίων με τους ωκεανούς: η παρατήρηση των ωκεανών ως τρόπος σύνδεσης των ανθρώπων και έμπνευσης για συμμετοχή και δράση των πολιτών
Όταν μετουσιωθεί σε ουσιαστική δράση, η παρατήρηση των ωκεανών μπορεί να αναδιαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο οι Ευρωπαίοι αντιλαμβάνονται και εκτιμούν τους ωκεανούς, αλλά και το πώς σχετίζονται με αυτούς. Για την προώθηση του συλλογικού ενστερνισμού από την κοινωνία, η πρωτοβουλία OceanEye θα αναπτύξει μια ισχυρή εκπαιδευτική, πολιτιστική και επικοινωνιακή διάσταση, η οποία θα γεφυρώνει την επιστήμη, την επιχειρηματικότητα, την τέχνη, την εκπαίδευση και την κοινωνία. Η Επιτροπή θα διερευνήσει —για παράδειγμα στο πλαίσιο του Νέου Ευρωπαϊκού Μπάουχαους— την ανάπτυξη αξόνων δράσης που θα συνδέουν την τέχνη, τον πολιτισμό και την ωκεανολογία, με σκοπό η παρατήρηση των ωκεανών να βγει από τα υπεράκτια εργαστήρια ή τους ψηφιακούς πίνακες δεικτών και να μεταφερθεί σε δημόσιους χώρους, λιμένες, μουσεία και παράκτιες πόλεις σε ολόκληρη την Ευρώπη. Στόχος δεν θα είναι μόνο η γνωστοποίηση των επιτευγμάτων της επιστήμης στο κοινό, αλλά και η καλλιέργεια της φαντασίας, της ενσυναίσθησης και της από κοινού επιστασίας.
Η παρατήρηση των ωκεανών αποτελεί επίσης πηγή απασχόλησης και καινοτομίας υψηλής ποιότητας. Με την προβολή διαδρομών σταδιοδρομίας και τη σύνδεση της εκπαίδευσης με τη βιομηχανία, η Επιτροπή θα στηρίξει την ανάπτυξη ειδικευμένου εργατικού δυναμικού ικανού να διατηρήσει την ηγετική θέση της Ευρώπης στη γαλάζια και την ψηφιακή οικονομία, μεταξύ άλλων μέσω μιας στρατηγικής για την ανανέωση των γενεών στη γαλάζια οικονομία το 2027. Θα δοθεί έμφαση σε διεπιστημονικές δεξιότητες που γεφυρώνουν την επιστήμη, τις ψηφιακές τεχνολογίες, τη μηχανική και την επικοινωνία.
Η πρωτοβουλία OceanEye θα ενισχύσει περαιτέρω τον ωκεανογραφικό γραμματισμό αξιοποιώντας τον συνασπισμό EU4Ocean 31 , ο οποίος ενισχύει τις γνώσεις των Ευρωπαίων για τους ωκεανούς και τα ύδατά μας από το 2020, καθώς και άλλων επιστημονικών και εκπαιδευτικών δικτύων, όπως το δίκτυο ευρωπαϊκών γαλάζιων σχολείων, το φόρουμ Youth4Ocean, ο Ευρωπαϊκός Άτλας των Θαλασσών, ο συνασπισμός «Εκπαίδευση για το Κλίμα» και το δίκτυο eTwinning στην Ευρωπαϊκή Πλατφόρμα Σχολικής Εκπαίδευσης.
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή προτείνει:
·τη δημιουργία του εργαστηρίου για τις ωκεάνιες, τις παράκτιες και νησιωτικές κοινότητες του Νέου Ευρωπαϊκού Μπάουχαους, με στόχο τη γεφύρωση της παρατήρησης των ωκεανών με την τέχνη, τον σχεδιασμό και τη συμμετοχή των πολιτών στα κοινά, καθώς και τη μεταφορά των γνώσεων για τους ωκεανούς πιο κοντά στην κοινωνία. Το εργαστήριο αυτό θα μπορούσε να λάβει τη μορφή περιοδευουσών καλλιτεχνικών εγκαταστάσεων, δημόσιων εκδηλώσεων ή συνεργασιών με μουσεία, καλλιτέχνες, ερευνητικά ιδρύματα, πολιτιστικά δίκτυα και την κοινωνία των πολιτών, μετουσιώνοντας τα δεδομένα για τους ωκεανούς σε προσβάσιμες και ουσιαστικές εμπειρίες και προωθώντας έναν ισχυρότερο δεσμό μεταξύ των Ευρωπαίων και της θάλασσας και μετατρέποντας την παρατήρηση των ωκεανών σε πολιτικό και πολιτιστικό εργαλείο·
·την ένταξη της παρατήρησης των ωκεανών στην εκπαίδευση, ιδίως στα παιδιά και τους νέους μέσω του EU4Ocean, ώστε να καταστεί η παρατήρηση των ωκεανών το πρωταρχικό θέμα των δραστηριοτήτων του EU4Ocean το 2027 και, ως εκ τούτου, να στηρίξει τους στόχους της πρωτοβουλίας OceanEye. Μέσω μιας εβδομάδας παρατήρησης των ωκεανών σε σχολεία, των ευρωπαϊκών γαλάζιων σχολείων και έργων για τη νεολαία, εκστρατειών ευαισθητοποίησης, μιας θεματικής ομάδας εργασίας και ειδικών βραβείων #MakeEUBlue, ο EU4Ocean θα στηρίξει και θα αναγνωρίσει πρωτοβουλίες που συνδυάζουν τα δεδομένα για τους ωκεανούς με την εκπαίδευση και τη συμμετοχή του κοινού. Σε συνεργασία με την UNESCO, ο EU4Ocean θα φιλοξενήσει ένα θερινό σχολείο στο οποίο νέοι και νέες από την Ευρώπη και πέραν αυτής θα μπορούν να μάθουν και να ασχοληθούν άμεσα με την παρατήρηση των ωκεανών·
·την προώθηση βασισμένων στη γνώση θέσεων εργασίας και δεξιοτήτων συνδεόμενων με τις ωκεάνιες τεχνολογίες, την επιστήμη των δεδομένων, τις ναυτιλιακές δραστηριότητες και την περιβαλλοντική παρακολούθηση, με ιδιαίτερη έμφαση στη στήριξη των επαγγελματιών του τομέα των ωκεανών από την αρχή της σταδιοδρομίας τους, μεταξύ άλλων μέσω της επαγγελματικής εκπαίδευσης στον τομέα της ναυτιλίας. Οι προσπάθειες αυτές θα συμπληρωθούν από προγράμματα καθοδήγησης και πρακτικής άσκησης EU4Ocean για νέους και νέες που ενδιαφέρονται για σταδιοδρομίες σχετικές με τους ωκεανούς, καθώς και από ειδικά εργαστήρια σε βασικές ευρωπαϊκές εμβληματικές εκδηλώσεις, όπως η Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Νεολαίας, οι Ευρωπαϊκές Ημέρες Ωκεανών και η Ευρωπαϊκή Ημέρα για τη Θάλασσα.
·τη δρομολόγηση ετήσιων εκστρατειών επικοινωνίας σε συνεργασία με τον στόλο ερευνητικών σκαφών της ΕΕ, για το άνοιγμα των ερευνητικών σκαφών στο κοινό σε ευρωπαϊκούς λιμένες.
V. Πρόσβαση στη χρηματοδότηση και επενδύσεις
Η ετήσια χρηματοδότηση που είναι αναγκαία για την επίτευξη του επιπέδου φιλοδοξίας της πρωτοβουλίας OceanEye εκτιμάται ότι είναι τριπλάσια έως και τετραπλάσια του τρέχοντος επιπέδου επενδύσεων. Έχουν προσδιοριστεί σημαντικές επενδυτικές ανάγκες για τη διατήρηση και τη βελτίωση του δικτύου επιτόπιας παρατήρησης των ωκεανών, την ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων για την ενοποίηση των γνώσεων και τη στήριξη συνεχιζόμενων επενδύσεων στην έρευνα για την περαιτέρω ανάπτυξη υπηρεσιών.
Η κάλυψη αυτών των επενδυτικών αναγκών απαιτεί τη συντονισμένη χρήση της τρέχουσας και της μελλοντικής ενωσιακής χρηματοδότησης, των εθνικών μέτρων και των δράσεων για την προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδρομής από την καινοτομία προς τις επενδύσεις. Ειδικά εργαλεία παροχής συμβουλών, αντιστοίχισης και δεξαμενής έργων, όπως το BlueInvest 32 και οι συμβουλευτικές υπηρεσίες της ΕΤΕπ στο πλαίσιο του συμβουλευτικού κόμβου InvestEU 33 , μπορούν να διευκολύνουν την πρόσβαση σε πόρους και να δημιουργήσουν ευνοϊκές συνθήκες για τη χρηματοδότηση έργων.
Ωστόσο, εξακολουθούν να παρατηρούνται βασικά κενά:
·Οι υποδομές επιτόπιας παρατήρησης θα πρέπει να τεθούν σε επιχειρησιακή λειτουργία, να είναι κοινές και σύμφωνες με τα πρότυπα ποιότητας και τις κοινές τεχνικές προδιαγραφές. Υπάρχει επίσης ανάγκη για ειδικές επιχειρησιακές ψηφιακές υποδομές.
·Τα συστήματα παρατήρησης των ωκεανών χαρακτηρίζονται από βραχυπρόθεσμη χρηματοδότηση με βάση τα ερευνητικά έργα, ενώ οι σημαντικές επενδύσεις που απαιτούνται για την ανάπτυξη τεχνολογικών ικανοτήτων είναι σπάνιες και δεν συνοδεύονται από σαφώς καθορισμένους χρονικούς ορίζοντες. Απαιτείται μακροπρόθεσμη επιχειρησιακή χρηματοδότηση για τη διασφάλιση της συνεχούς λειτουργίας των συστημάτων και την ενίσχυση των δικτύων παρατήρησης (π.χ. αγκυροβολημένες μονάδες βαθέων υδάτων και βιολογική παρακολούθηση).
·Η χρηματοδότηση της ΕΕ είναι κατακερματισμένη, με διακριτούς κανόνες και χρονοδιαγράμματα, γεγονός που οδηγεί σε περιορισμένη προβλεψιμότητα και ανεπαρκή στρατηγική συνοχή. Η πρόταση για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο αποσκοπεί στην αντιμετώπιση αυτού του κατακερματισμού.
·Η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα είναι περιορισμένη, ιδίως σε τομείς υψηλών κεφαλαιουχικών δαπανών, όπως τα αυτόνομα υποβρύχια οχήματα και οι συστοιχίες δορυφόρων, ενώ η στήριξη για τυποποίηση και διαλειτουργικότητα των δεδομένων είναι ανεπαρκής, γεγονός που αποτελεί τροχοπέδη για την υλοποίηση των φιλοδοξιών της ευρωπαϊκής πλατφόρμας Digital Twin Ocean.
Αρχής γενομένης από το 2026 και το 2027, η Επιτροπή θα κινητοποιήσει τους διαθέσιμους πόρους και τα υφιστάμενα μέσα για τη στήριξη της πρωτοβουλίας OceanEye.
Για τη στήριξη της διαδρομής από την καινοτομία προς τις επενδύσεις, η Επιτροπή θα διερευνήσει τον τρόπο με τον οποίο το πλήρες φάσμα των μέσων της μπορεί να συνδυαστεί καλύτερα, με συνέργεια και συμπληρωματικότητα. Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» θα έχει στόχο να συνεχίσει να στηρίζει τη ρηξικέλευθη έρευνα και επίδειξη και, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας, θα στηρίξει φορείς καινοτομίας υψηλού κινδύνου και υψηλού αντικτύπου.
Το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο θα μπορούσε να συμβάλει στη στήριξη των στόχων της πρωτοβουλίας OceanEye, μεταξύ άλλων μέσω του προτεινόμενου Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας (ΕΤΑ). Τα σχέδια εθνικής και περιφερειακής εταιρικής σχέσης θα μπορούσαν να στηρίξουν την αλιεία, την υδατοκαλλιέργεια, τις θαλάσσιες δραστηριότητες και το ευρωπαϊκό σύμφωνο για τους ωκεανούς.
Η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να αυξήσουν τη στήριξή τους για την παρατήρηση των ωκεανών και να ευθυγραμμίσουν τους εθνικούς προϋπολογισμούς με τις προτεραιότητες της ΕΕ, εξασφαλίζοντας σταθερή χρηματοδότηση για βελτιωμένες σειρές μακροπρόθεσμων παρατηρήσεων.
Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται επίσης:
·να διευρύνουν τα εθνικά προγράμματα παρατήρησης των ωκεανών, να ευθυγραμμίσουν τους εθνικούς προϋπολογισμούς θαλάσσιας έρευνας με τις προτεραιότητες της ΕΕ και να εξασφαλίσουν σταθερή χρηματοδότηση για σειρές μακροπρόθεσμων παρατηρήσεων·
·να προωθήσουν τη σύναψη δημόσιων συμβάσεων για υπηρεσίες παρατήρησης των ωκεανών, για παράδειγμα μέσω προεμπορικών δημόσιων συμβάσεων για την τόνωση της καινοτομίας στον τομέα της παροχής θαλάσσιων δεδομένων σε πραγματικό χρόνο για δημόσιους οργανισμούς·
·να προωθήσουν συμπράξεις μεταξύ βιομηχανίας και ακαδημαϊκής κοινότητας, για παράδειγμα ενθαρρύνοντας τους εθνικούς οργανισμούς καινοτομίας να στηρίξουν εκκολαπτήρια ωκεάνιας τεχνολογίας και ζωντανά εργαστήρια, συμπεριλαμβανομένης της δοκιμής αυτόνομων υποβρύχιων υδρόπτερων σε πραγματικές συνθήκες.
Συμπεράσματα
Η παρατήρηση των ωκεανών και η αξιακή αλυσίδα γνώσεων για τη θάλασσα είναι ζωτικής σημασίας για τη βιωσιμότητα, την ανταγωνιστικότητα, την ανθεκτικότητα, τη στρατηγική αυτονομία και την ασφάλεια. Ωστόσο, στην Ευρώπη και παγκοσμίως, η παρατήρηση των ωκεανών είναι κατακερματισμένη, βρίσκεται αντιμέτωπη με περιορισμούς στη χρηματοδότηση και κενά δεδομένων και στερείται αποδοτικότητας και επιχειρησιακής δέσμευσης. Οι προκλήσεις αυτές επιδεινώνονται από το μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό πλαίσιο, δημιουργώντας κινδύνους στρατηγικής εξάρτησης.
Η πρωτοβουλία OceanEye αποτελεί στρατηγικό εγχείρημα της ΕΕ για την υλοποίηση ολοκληρωμένου επιχειρησιακού ευρωπαϊκού συστήματος παρατήρησης των ωκεανών.
Με την περαιτέρω ανάπτυξη και κινητοποίηση του πλήρους φάσματος των εταιρικών σχέσεων, των υποδομών και των πόρων γνώσεων για τη θάλασσα που έχει στη διάθεσή της, η ΕΕ μπορεί να κατοχυρώσει τη στρατηγική αυτονομία της όσον αφορά την παρατήρηση των ωκεανών και τις σχετικές υποδομές, τα δεδομένα και τις υπηρεσίες πληροφοριών, αναγνωρίζοντας παράλληλα τη διπλή χρήση τους, και να καταστεί αξιόπιστος παγκόσμιος εταίρος και ηγέτης με γνώμονα τις αξίες στη διεθνή συνεργασία.
Η επικείμενη νομοθετική πρόταση πράξης για τους ωκεανούς θα αναπτύξει μια άρτια, ενοποιημένη και διεπιστημονική ευρωπαϊκή αξιακή αλυσίδα γνώσεων για τη θάλασσα, μετουσιώνοντας τα δεδομένα σε δράση και την επιστήμη σε λύσεις για όλους και για όλες. Έτσι θα ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα του ευρωπαϊκού βιομηχανικού οικοσυστήματος για τεχνολογίες παρατήρησης των ωκεανών και υπηρεσίες με επίκεντρο τον χρήστη.
Η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τα άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ, τα κράτη μέλη, τους συμφεροντούχους και τους διεθνείς εταίρους για την υλοποίηση αυτού του επιχειρησιακού συστήματος, των εταιρικών σχέσεων και της διακυβέρνησης που βρίσκονται στο επίκεντρο της πρωτοβουλίας OceanEye.