ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βρυξέλλες, 28.4.2026
COM(2026) 178 final
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
για την επανεξέταση του κανονισμού (ΕΕ) 2022/1925 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με διεκδικήσιμες και δίκαιες αγορές στον ψηφιακό τομέα και για την τροποποίηση των οδηγιών (ΕΕ) 2019/1937 και (ΕΕ) 2020/1828 (Πράξη για τις Ψηφιακές Αγορές), σύμφωνα με το άρθρο 53 αυτού
{SWD(2026) 123 final}
1.Εισαγωγή
Η ψηφιακή ενιαία αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) είναι μία από τις πλέον ελκυστικές και προσοδοφόρες αγορές παγκοσμίως για τους μεγάλους φορείς εκμετάλλευσης ψηφιακών πλατφορμών.
Στο πλαίσιο της ψηφιακής ενιαίας αγοράς, ο τομέας των ψηφιακών πλατφορμών αποτελεί σημαντική κινητήρια δύναμη της οικονομίας της ΕΕ, καθώς αποφέρει εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ σε ετήσια έσοδα και διαμορφώνει τις καθημερινές οικονομικές και κοινωνικές αλληλεπιδράσεις των πολιτών και των επιχειρήσεων σε ολόκληρη την ΕΕ. Οι Ευρωπαίοι συμμετέχουν ενεργά στην ψηφιακή οικονομία 1 . Επιπλέον, σημαντικός αριθμός επιχειρήσεων βασίζεται στις επιγραμμικές αγορές και στα καταστήματα εφαρμογών για να προσεγγίσει πελάτες, ενώ πολλές μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) εξαρτώνται από τις ψηφιακές πλατφόρμες ως βασική πύλη για την προσέγγιση τελικών χρηστών.
Οι μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες αποκομίζουν σημαντικά οφέλη από την ψηφιακή ενιαία αγορά της ΕΕ, αντλώντας σημαντικό μερίδιο των παγκόσμιων εσόδων τους από τις δραστηριότητές τους εντός της ΕΕ. Ταυτόχρονα, οι φορείς εκμετάλλευσης μεγάλων πλατφορμών, ως πυλωροί της πρόσβασης, είναι σε θέση να διαμορφώνουν τους όρους υπό τους οποίους οι υπόλοιποι αποκτούν πρόσβαση στα ψηφιακά προϊόντα και στις ψηφιακές υπηρεσίες, με επιπτώσεις στη δικαιοσύνη και τη δυνατότητα διεκδίκησης.
Η πράξη για τις ψηφιακές αγορές 2 [στο εξής: «πράξη για τις ψηφιακές αγορές» ή «κανονισμός (ΕΕ) 2022/1925»] είναι ένα από τα πρώτα ρυθμιστικά εργαλεία στον κόσμο για την αντιμετώπιση των αθέμιτων πρακτικών των μεγαλύτερων φορέων εκμετάλλευσης ψηφιακών πλατφορμών με τη θέσπιση στοχευμένου συνόλου εναρμονισμένων κανόνων που εφαρμόζονται στις ψηφιακές πλατφόρμες με θέση πυλωρού της πρόσβασης. Σκοπός της πράξης για τις ψηφιακές αγορές είναι να συμβάλει στην εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, διασφαλίζοντας τη δυνατότητα διεκδίκησης και τον θεμιτό χαρακτήρα για τις ψηφιακές αγορές εν γένει και, ειδικότερα, για τους τελικούς χρήστες και τους επαγγελματίες χρήστες, συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ, βασικών υπηρεσιών πλατφόρμας που παρέχουν οι πυλωροί.
Σκοπός της παρούσας έκθεσης είναι να παρουσιάσει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο και στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή τα πορίσματα της πρώτης επανεξέτασης της πράξης για τις ψηφιακές αγορές από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (στο εξής: Επιτροπή).
Όπως απαιτείται από το άρθρο 53 της πράξης για τις ψηφιακές αγορές, η παρούσα έκθεση αξιολογεί: 1) αν έχουν επιτευχθεί οι στόχοι της πράξης για τις ψηφιακές αγορές όσον αφορά την εξασφάλιση διεκδικήσιμων και δίκαιων αγορών· 2) τον αντίκτυπο της πράξης για τις ψηφιακές αγορές στους επαγγελματίες χρήστες (ιδίως στις ΜΜΕ) και στους τελικούς χρήστες· 3) αν η πράξη για τις ψηφιακές αγορές πρέπει να τροποποιηθεί, μεταξύ άλλων όσον αφορά i) τον κατάλογο των βασικών υπηρεσιών πλατφόρμας που προβλέπονται στο άρθρο 2 σημείο 2) της πράξης για τις ψηφιακές αγορές, ii) τις υποχρεώσεις που καθορίζονται στα άρθρα 5, 6 και 7 της πράξης για τις ψηφιακές αγορές και iii) την επιβολή τους· και 4) αν το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 7 της πράξης για τις ψηφιακές αγορές σχετικά με τη διαλειτουργικότητα των υπηρεσιών ανταλλαγής μηνυμάτων θα πρέπει να επεκταθεί στις επιγραμμικές υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης.
Η αξιολόγηση της Επιτροπής βασίζεται σε συνδυασμό ποιοτικών και ποσοτικών αποδεικτικών στοιχείων, μεταξύ άλλων στις πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν μέσω διαδικασιών ορισμού και συμμόρφωσης, στους ρυθμιστικούς διαλόγους με τους πυλωρούς και με τρίτους, στις εκθέσεις συμμόρφωσης που υποβλήθηκαν από τους πυλωρούς δυνάμει του κανονισμού (ΕΕ) 2022/1925, στις δραστηριότητες εσωτερικής παρακολούθησης, στα εργαστήρια με συμφεροντούχους και στη διαρθρωμένη συνεργασία με τα κράτη μέλη και άλλες ρυθμιστικές αρχές. Στην αξιολόγηση λαμβάνονται επίσης υπόψη οι απαντήσεις που υποβλήθηκαν στη διαδικασία διαβούλευσης που διεξήγαγε η Επιτροπή στο πλαίσιο της διαδικασίας επανεξέτασης [στοχευμένη δημόσια διαβούλευση, δημόσιο ερωτηματολόγιο με το οποίο ζητήθηκαν συγκεκριμένες παρατηρήσεις σε σχέση με τον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) και πρόσκληση υποβολής στοιχείων] 3 .
Η πράξη για τις ψηφιακές αγορές άρχισε να ισχύει την 1η Νοεμβρίου 2022 και άρχισε να εφαρμόζεται από τις 2 Μαΐου 2023. Στη συνέχεια, στις 5 Σεπτεμβρίου 2023 η Επιτροπή όρισε την πρώτη ομάδα πυλωρών στο πλαίσιο της πράξης για τις ψηφιακές αγορές. Ωστόσο, δεδομένου ότι οι πυλωροί διαθέτουν προθεσμία έξι μηνών από την ημερομηνία ορισμού για να συμμορφωθούν με τις ουσιαστικές υποχρεώσεις που απορρέουν από τα άρθρα 5, 6 και 7 της πράξης για τις ψηφιακές αγορές, οι περισσότερες μεταβολές στη συμπεριφορά των πυλωρών κατέστησαν ορατές μόλις από τον Μάρτιο του 2024. Ως εκ τούτου, η περίοδος αξιολόγησης η οποία καλύπτεται από την παρούσα έκθεση περιορίζεται στην πράξη σε μόλις δύο έτη.
Η Επιτροπή διαπίστωσε στο πλαίσιο της αξιολόγησής της ότι μέχρι τη δεδομένη στιγμή η πράξη για τις ψηφιακές αγορές είχε συμβάλει αποτελεσματικά στον βασικό στόχο να καταστούν οι ψηφιακές αγορές στην ΕΕ δικαιότερες και πιο διεκδικήσιμες, επιτυγχάνοντας απτό θετικό αντίκτυπο σε χρονικό διάστημα λίγο μεγαλύτερο των δύο ετών από την πλήρη εφαρμογή της πράξης για τις ψηφιακές αγορές στους ορισθέντες πυλωρούς. Ωστόσο, στην παρούσα έκθεση η Επιτροπή περιγράφει επίσης ορισμένες προκλήσεις όσον αφορά την εφαρμογή και την επιβολή, οι οποίες επιβράδυναν την πρόοδο προς την επίτευξη των στόχων της πράξης για τις ψηφιακές αγορές.
Συνολικά, η παρούσα έκθεση διαπιστώνει ότι δύο έτη μετά την έναρξη εφαρμογής της πράξης για τις ψηφιακές αγορές, η πράξη αυτή παραμένει κατάλληλη για τον επιδιωκόμενο σκοπό και δεν χρειάζεται να αναθεωρηθεί. Στην παρούσα έκθεση προσδιορίζονται επίσης τομείς στους οποίους πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στο μέλλον, όπως ο τρόπος με τον οποίο η πράξη για τις ψηφιακές αγορές εφαρμόζεται στην τεχνητή νοημοσύνη και στις υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους. Επιπλέον, η έκθεση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, ενώ η εφαρμογή της πράξης για τις ψηφιακές αγορές κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, απαιτούνται αυστηρή εποπτεία, συνεχής ρυθμιστικός διάλογος σε συνδυασμό με καθοδήγηση από την Επιτροπή και, όπου απαιτείται, μέτρα επιβολής.
Οι προσπάθειες για τη διασφάλιση της πλήρους συμμόρφωσης με την πράξη για τις ψηφιακές αγορές θα πρέπει να συνοδεύονται από εντατικότερες προσπάθειες για την ευαισθητοποίηση των δικαιούχων, ιδίως στις κοινότητες νεοφυών επιχειρήσεων και ΜΜΕ, ώστε να ενθαρρυνθούν να αξιοποιήσουν τις νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες που δημιουργεί η πράξη για τις ψηφιακές αγορές. Η ευαισθητοποίηση αυτή είναι εξίσου σημαντική και για τους καταναλωτές, οι οποίοι, χάρη στην πράξη για τις ψηφιακές αγορές, επωφελούνται από νέες, καινοτόμες υπηρεσίες και μπορούν να επιλέγουν πιο ελεύθερα όσον αφορά τις ψηφιακές υπηρεσίες. Στο πλαίσιο αυτό, κατά την παρακολούθηση των μέτρων συμμόρφωσης των πυλωρών, η Επιτροπή θα δώσει ακόμη μεγαλύτερη έμφαση στην απλούστευση των βημάτων που πρέπει να ακολουθούν οι δυνητικοί δικαιούχοι, ώστε να επωφεληθούν από τις ευκαιρίες που προσφέρει η πράξη για τις ψηφιακές αγορές. Η Επιτροπή θα συνεχίσει επίσης να συνεργάζεται με τους πυλωρούς και με τρίτους με σκοπό τον εξορθολογισμό και την απλούστευση του ρυθμιστικού διαλόγου, διασφαλίζοντας παράλληλα την αποτελεσματική συμμόρφωση. Η Επιτροπή γνωρίζει ότι η συμμόρφωση συνεπάγεται κόστος για τους πυλωρούς και θα συνεχίσει να λαμβάνει υπόψη το κόστος αυτό κατά τη συζήτηση μ’ αυτούς σχετικά με τις λύσεις συμμόρφωσης. Στο πλαίσιο του ευρύτερου στόχου της απλούστευσης των ψηφιακών κανόνων της ΕΕ και των δυνητικά «προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων» του ψηφιακού κεκτημένου της ΕΕ (έλεγχος ψηφιακής καταλληλότητας), η Επιτροπή θα αναλύσει επίσης την αλληλεπίδραση μεταξύ των διαφόρων ψηφιακών κανόνων, συμπεριλαμβανομένης της πράξης για τις ψηφιακές αγορές, κατά περίπτωση.
Τέλος, η παρούσα έκθεση αναφέρει επίσης ότι θα γίνουν προσπάθειες για την περαιτέρω αύξηση της διαφάνειας και για τη βελτίωση των διαδικασιών, καθώς και για τη συνέχιση της αξιολόγησης του αντικτύπου της πράξης για τις ψηφιακές αγορές, καθώς θα καθίσταται πιο ορατός με την πάροδο του χρόνου.
Το συνοδευτικό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής περιέχει λεπτομερέστερα αποδεικτικά στοιχεία και ανάλυση για την τεκμηρίωση αυτών των πορισμάτων.
2.Στόχοι της πράξης για τις ψηφιακές αγορές
Κατά τον χρόνο υποβολής της πρότασης της Επιτροπής για την πράξη για τις ψηφιακές αγορές τον Δεκέμβριο του 2020, υπήρχε συναίνεση τόσο εντός της ΕΕ όσο και μεταξύ των διεθνών εταίρων ότι οι ψηφιακές αγορές χαρακτηρίζονταν από έλλειψη δυνατότητας διεκδίκησης. Ως εκ τούτου, ένας μικρός αριθμός πολύ μεγάλων πλατφορμών ήταν σε θέση να περιορίσει τον ανταγωνισμό, μεταξύ άλλων επιβάλλοντας αθέμιτους όρους τόσο στους επαγγελματίες χρήστες τους όσο και στους τελικούς χρήστες 4 .
Νωρίτερα το 2020, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενθάρρυναν την Επιτροπή να διερευνήσει τις δυνατότητες για εκ των προτέρων ρύθμιση στις ψηφιακές αγορές 5 . Η Επιτροπή είχε επίσης συστήσει παρατηρητήριο, υποστηριζόμενο από ομάδα εμπειρογνωμόνων, τα συμπεράσματα του οποίου επιβεβαίωσαν την ανάγκη για ένα νέο εκ των προτέρων ρυθμιστικό εργαλείο που θα συμπληρώνει το παραδοσιακό δίκαιο του ανταγωνισμού 6 . Επιπρόσθετα, η πρόταση για την πράξη για τις ψηφιακές αγορές αποτελούσε μέρος της ευρύτερης ψηφιακής στρατηγικής της Επιτροπής, όπως ορίζεται στην ανακοίνωσή της του 2020 με τίτλο «Διαμόρφωση του ψηφιακού μέλλοντος της Ευρώπης» 7 , και υποβλήθηκε στο πλαίσιο δέσμης νομοθετικών μέτρων μαζί με την πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες 8 .
Κατά τον χρόνο υποβολής της πρότασης για την πράξη για τις ψηφιακές αγορές και αμέσως μετά, ορισμένοι από τους κύριους εμπορικούς εταίρους της ΕΕ, μεταξύ των οποίων η Αυστραλία, η Βραζιλία, οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιαπωνία και η Κίνα, άρχισαν να εξετάζουν λύσεις παρόμοιες με την πράξη για τις ψηφιακές αγορές 9 . Έκτοτε, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιαπωνία έχουν θεσπίσει νόμους για την αντιμετώπιση των αθέμιτων πρακτικών των ψηφιακών πλατφορμών, ενώ άλλες δικαιοδοσίες επιδιώκουν παρόμοιους στόχους μέσω εκτεταμένων αντιμονοπωλιακών ερευνών και δικαστικών διαδικασιών.
Στην πρόταση κανονισμού της, η Επιτροπή όρισε τον στόχο της πράξης για τις ψηφιακές αγορές ως «οι τελικοί χρήστες και οι επιχειρηματικοί χρήστες [ψηφιακών πλατφορμών] να μπορούν να καρπώνονται τα πλήρη οφέλη της οικονομίας των πλατφορμών», αντιμετωπίζοντας σε επίπεδο ΕΕ τις πλέον χαρακτηριστικές περιπτώσεις αθέμιτων πρακτικών και ανεπαρκούς δυνατότητας διεκδίκησης 10 . Ως εκ τούτου, οι ειδικοί στόχοι ήταν i) η αντιμετώπιση της αθέμιτης συμπεριφοράς των πυλωρών, ii) η αντιμετώπιση των αδυναμιών της αγοράς όσον αφορά τη διασφάλιση διεκδικήσιμων και ανταγωνιστικών ψηφιακών αγορών για την αύξηση της καινοτομίας και των επιλογών των καταναλωτών και iii) η ενίσχυση της συνοχής και της ασφάλειας δικαίου για τη διατήρηση της εσωτερικής αγοράς (εναρμόνιση) 11 .
Στο πλαίσιο αυτό, η δυνατότητα διεκδίκησης αφορά τη δυνατότητα των επιχειρήσεων να υπερβαίνουν αποτελεσματικά τους φραγμούς εισόδου και επέκτασης και να αμφισβητούν αποτελεσματικά τους πυλωρούς βάσει της ποιότητας των προϊόντων και των υπηρεσιών τους. Η δικαιοσύνη αφορά την αντιμετώπιση της ανισορροπίας μεταξύ των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των επαγγελματιών χρηστών, μιας ανισορροπίας που παρέχει τη δυνατότητα στους πυλωρούς να εκμεταλλεύονται τη θέση τους αποκομίζοντας δυσανάλογο πλεονέκτημα. Η δυνατότητα διεκδίκησης και η δικαιοσύνη είναι επίσης αλληλένδετες. Για παράδειγμα, η έλλειψη δυνατότητας διεκδίκησης παρέχει στον πυλωρό εξουσία που του δίνει τη δυνατότητα να επιβάλλει αθέμιτες πρακτικές. Η έλλειψη δυνατότητας διεκδίκησης και δικαιοσύνης είναι πιθανό να έχει αρνητικό αντίκτυπο στις τιμές, στην ποιότητα, στον θεμιτό ανταγωνισμό, στις επιλογές και στην καινοτομία στον ψηφιακό τομέα.
Η εναρμόνιση, που αποτελεί τον τρίτο ειδικό στόχο της πράξης για τις ψηφιακές αγορές, επιτυγχάνεται με τη διασφάλιση ότι οι επαγγελματίες χρήστες και οι τελικοί χρήστες των βασικών υπηρεσιών πλατφόρμας που παρέχουν οι πυλωροί επωφελούνται από συνεπείς κανονιστικές διασφαλίσεις σε ολόκληρη την ΕΕ έναντι αθέμιτων πρακτικών των πυλωρών, διευκολύνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τις διασυνοριακές επιχειρηματικές δραστηριότητες εντός της ΕΕ. Η εναρμόνιση αποτελεί σημαντικό μέσο απλούστευσης, καθώς διασφαλίζει ότι οι ρυθμιζόμενες εταιρείες ακολουθούν ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων στην εσωτερική αγορά. Οι επαγγελματίες χρήστες, αλλά και οι ίδιοι οι πυλωροί, πρόκειται να επωφεληθούν από την εναρμόνιση, καθώς δεν θα υπόκεινται σε ενδεχομένως 27 διαφορετικούς εθνικούς κανόνες. Η πράξη για τις ψηφιακές αγορές δεν θίγει την εφαρμογή της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού, η οποία αποτελεί συμπληρωματικό μέσο που διασφαλίζει την αντιμετώπιση όλων των επιζήμιων πρακτικών.
3.Κατάσταση της πράξης για τις ψηφιακές αγορές
Κατά τον χρόνο σύνταξης της παρούσας έκθεσης, η Επιτροπή έχει ορίσει επτά πυλωρούς που παρέχουν 23 βασικές υπηρεσίες πλατφόρμας 12 .
Όπως προαναφέρθηκε, οι περισσότερες μεταβολές στη συμπεριφορά που αξιολογούνται στην παρούσα έκθεση άρχισαν να εμφανίζονται μόλις τον Μάρτιο του 2024 (δηλαδή από το χρονικό σημείο κατά το οποίο οι πυλωροί όφειλαν για πρώτη φορά να συμμορφωθούν με τις ουσιαστικές υποχρεώσεις της πράξης για τις ψηφιακές αγορές). Επιπλέον, τον Μάρτιο του 2024 οι πρώτες ετήσιες εκθέσεις συμμόρφωσης των πυλωρών δημοσιεύθηκαν και παρουσιάστηκαν σε ειδικά δημόσια εργαστήρια 13 , διαδικασία που επαναλήφθηκε το 2025. Η διαδικασία αυτή παρέχει τη δυνατότητα σε ενδιαφερόμενους τρίτους —ιδίως σε επαγγελματίες χρήστες— να συζητούν συγκεκριμένα ζητήματα συμμόρφωσης με τους πυλωρούς σε δημόσιο φόρουμ, υπό τον συντονισμό της Επιτροπής 14 .
Η κύρια μέθοδος επιβολής της πράξης για τις ψηφιακές αγορές είναι μέσω συνεχούς ρυθμιστικού διαλόγου μεταξύ της Επιτροπής, των πυλωρών και τρίτων. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή έχει ήδη πραγματοποιήσει πολυάριθμες συζητήσεις με τους πυλωρούς, τους επαγγελματίες χρήστες και άλλους συμφεροντούχους σχετικά με τα μέτρα συμμόρφωσης των πυλωρών σε όλες τις βασικές υπηρεσίες πλατφόρμας και ως προς τις υποχρεώσεις τους. Ο διάλογος αυτός συνέβαλε στην προώθηση μιας νοοτροπίας συμμόρφωσης, στο πλαίσιο της οποίας οι πυλωροί συνεργάζονται άμεσα και εντατικά με τρίτους και, ως εκ τούτου, αναπτύσσουν συμμορφούμενα προϊόντα και υπηρεσίες. Για πολύπλοκα ζητήματα που απαιτούν περαιτέρω επίσημη καθοδήγηση, η Επιτροπή κινεί επίσημες διαδικασίες, προκειμένου να προσδιορίσει τον τρόπο με τον οποίο ο σχετικός πυλωρός πρέπει να συμμορφωθεί με συγκεκριμένη υποχρέωση. Μέχρι σήμερα, έχουν κινηθεί τέσσερις διαδικασίες προσδιορισμού, από τις οποίες δύο έχουν ολοκληρωθεί και δύο βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη 15 .
Η Επιτροπή κίνησε επίσης επτά διαδικασίες μη συμμόρφωσης 16 . Μέχρι σήμερα, έχουν ολοκληρωθεί δύο διαδικασίες με διαπίστωση μη συμμόρφωσης που οδήγησε στην επιβολή προστίμων στην Apple και τη Meta 17 , ενώ μία έρευνα σχετικά με την Apple ολοκληρώθηκε χωρίς να διαπιστωθεί μη συμμόρφωση ύστερα από εποικοδομητικό διάλογο που οδήγησε σε αλλαγές εκ μέρους της Apple 18 . Οι άλλες τέσσερις έρευνες μη συμμόρφωσης βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη. Οι εν λόγω διαδικασίες αντικατοπτρίζουν τις συνεχιζόμενες προκλήσεις όσον αφορά την επίτευξη πλήρους συμμόρφωσης με ορισμένες υποχρεώσεις της πράξης για τις ψηφιακές αγορές, μεταξύ άλλων όταν οι πυλωροί έχουν υιοθετήσει προσεγγίσεις που ενδέχεται να καθυστερήσουν ή να περιορίσουν την αποτελεσματική εφαρμογή.
4.Πορίσματα της επανεξέτασης
4.1.Η πράξη για τις ψηφιακές αγορές έχει καταστήσει τις ψηφιακές αγορές στην ΕΕ πιο δίκαιες και πιο διεκδικήσιμες
Πρώιμος θετικός αντίκτυπος στη δυνατότητα διεκδίκησης και στη δικαιοσύνη
Η πράξη για τις ψηφιακές αγορές έχει συμβάλει θετικά στον βασικό στόχο να καταστούν οι ψηφιακές αγορές στην ΕΕ πιο δίκαιες και πιο διεκδικήσιμες. Μολονότι οι πυλωροί υπόκεινται πλήρως στις υποχρεώσεις που προβλέπει η πράξη για τις ψηφιακές αγορές για λίγο περισσότερο από δύο έτη, μπορεί να διαπιστωθεί απτός θετικός αντίκτυπος σε όλες τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την πράξη για τις ψηφιακές αγορές. Στον εν λόγω αντίκτυπο περιλαμβάνονται η ανάκτηση του ελέγχου των χρηστών επί των δεδομένων τους, το άνοιγμα προηγουμένως κλειστών οικοσυστημάτων, η προώθηση δίκαιων επιγραμμικών αναζητήσεων και επιγραμμικών αγορών, καθώς και η βελτίωση της διαφάνειας στη διαφήμιση 19 .
Τόσο οι επαγγελματίες χρήστες, ιδίως οι ΜΜΕ, όσο και οι τελικοί χρήστες έχουν επωφεληθεί από αυτόν τον πρώιμο θετικό αντίκτυπο.
Για τους επαγγελματίες χρήστες, διακρίνονται ήδη ορισμένα οφέλη. Για παράδειγμα:
·οι εναλλακτικοί φυλλομετρητές ανέφεραν σημαντική αύξηση της χρήσης τους χάρη στις οθόνες επιλογής, οι οποίες καθιστούν ορατή τη διαφοροποιημένη υπηρεσία τους 20 ·
·περισσότερες από 40 εταιρείες, κυρίως ΜΜΕ, έχουν ενσωματώσει νέες λύσεις φορητότητας δεδομένων και αξιοποιούν ενεργά την πρόσβαση σε δεδομένα για την έναρξη καινοτόμων υπηρεσιών 21 ·
·έχουν ήδη εμφανιστεί εναλλακτικά καταστήματα εφαρμογών, μεταξύ άλλων καταστήματα εφαρμογών που παρέχονται από ΜΜΕ, τα οποία επεκτείνουν συνεχώς το εύρος τους 22 ·
·οι εναλλακτικές υπηρεσίες ανταλλαγής μηνυμάτων μπορούν πλέον να διαλειτουργούν με το WhatsApp και το Facebook Messenger, γεγονός που έχει ήδη οδηγήσει στην είσοδο νέων παρόχων, μεταξύ των οποίων και μία ευρωπαϊκή ΜΜΕ, η οποία έχει εισέλθει στην αγορά με καινοτόμες νέες λειτουργίες 23 ·
·οι προγραμματιστές μπορούν πλέον να υποβάλουν τυποποιημένα αιτήματα διαλειτουργικότητας με τα λειτουργικά συστήματα των πυλωρών, γεγονός που κατέστησε δυνατές νέες εφαρμογές τρίτων που μπορούν, για παράδειγμα, να ενεργοποιούν συναγερμό ή να αποστέλλουν γραπτά μηνύματα έκτακτης ανάγκης (SMS) ακόμη και όταν ένα τηλέφωνο είναι απενεργοποιημένο 24 .
Οι ανωτέρω ευκαιρίες για τους επαγγελματίες χρήστες, ιδίως για τους προγραμματιστές, έχουν ωφελήσει τους τελικούς χρήστες, προσφέροντάς τους περισσότερες επιλογές και καινοτόμα προϊόντα. Έχουν επίσης παρατηρηθεί και άλλα άμεσα οφέλη για τους τελικούς χρήστες. Για παράδειγμα:
·οι τελικοί χρήστες μπορούν πλέον να επιλέγουν ουσιαστικά 25 αν θα επιτρέπουν στους πυλωρούς να συνδυάζουν και να διασταυρώνουν τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που τους αφορούν σε διάφορες υπηρεσίες, με αποτέλεσμα σημαντικό ποσοστό των τελικών χρηστών να αρνείται τη συγκατάθεσή του, εμποδίζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την ευρέως διαδεδομένη πρακτική των πυλωρών να χρησιμοποιούν δεδομένα για μη ζητηθείσα κατάρτιση προφίλ και μειώνοντας τα συναφή πλεονεκτήματα των δεδομένων 26 ·
·οι τελικοί χρήστες μπορούν πλέον να τηλεφορτώνουν ή να μεταφέρουν τα δεδομένα τους (π.χ. αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή «Μου αρέσει» στο Facebook, στο Instagram ή στο TikTok, ιστορικό αγορών στην Amazon, ιστορικό αναζήτησης στο Google Search) και να παρέχουν άδεια σε άλλες εταιρείες να έχουν πρόσβαση στα δεδομένα τους για την παροχή καινοτόμων υπηρεσιών, αυξάνοντας την ελευθερία επιλογής για τους τελικούς χρήστες 27 ·
·οι τελικοί χρήστες μπορούν να αφαιρούν προεγκατεστημένες εφαρμογές που δεν επιθυμούν να έχουν στο τηλέφωνό τους, μπορούν να ρυθμίζουν συσκευή Android με τη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της επιλογής τους ή με τον αριθμό τηλεφώνου τους χωρίς να χρειάζεται να δημιουργήσουν λογαριασμό Gmail, και μπορούν να χρησιμοποιούν το Facebook Messenger ανεξάρτητα από το κοινωνικό δίκτυο Facebook.
Άλλα σημαντικά οφέλη αναμένεται επίσης να υλοποιηθούν στο εγγύς μέλλον για τους επαγγελματίες χρήστες και τους τελικούς χρήστες, μεταξύ άλλων ως αποτέλεσμα των δράσεων προσδιορισμού και επιβολής της Επιτροπής. Σ’ αυτά περιλαμβάνεται, για παράδειγμα, η δυνατότητα των παρόχων συνδεδεμένων συσκευών, όπως είναι τα έξυπνα ρολόγια ή τα ακουστικά, να έχουν πρόσβαση σε σημαντικές λειτουργίες του iOS, οι οποίες θα τους παρέχουν τη δυνατότητα να βελτιώσουν περαιτέρω τα προϊόντα τους. Ομοίως, οι τελικοί χρήστες συσκευών iPhone και Android θα είναι σύντομα σε θέση να μεταφέρουν εύκολα τα δεδομένα τους κατά τη μετάβαση από τη μία συσκευή στην άλλη, αίροντας το μακροχρόνιο εμπόδιο του εγκλωβισμού των τελικών χρηστών 28 .
Η πράξη για τις ψηφιακές αγορές έχει επίσης οδηγήσει σε αξιοσημείωτες βελτιώσεις όσον αφορά τη διαφάνεια στη διαφήμιση. Για παράδειγμα, οι διαφημιστές και οι εκδότες (δηλαδή οι ιδιοκτήτες ιστοτόπων που παρέχουν διαφημιστικό χώρο) μπορούν πλέον να έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με την τιμή, τα τέλη, την αμοιβή και τις επιδόσεις των διαφημίσεων. Πρόκειται για σημαντικό βήμα προς την επίτευξη μεγαλύτερης διαφάνειας σε έναν τομέα που ήταν προηγουμένως γνωστός ως το «μαύρο κουτί», καθώς οι επιγραμμικές διαφημιστικές πλατφόρμες των πυλωρών διατηρούσαν οι ίδιες τις πληροφορίες αυτές. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι πυλωροί έχουν εισαγάγει νέα εργαλεία και λειτουργίες, όπως είναι οι διεπαφές προγραμματισμού εφαρμογών μέσω των οποίων οι διαφημιστές και οι εκδότες μπορούν να τηλεφορτώνουν λεπτομερείς εκθέσεις, βελτιώνοντας έτσι αισθητά τις πρακτικές της αγοράς σε σύγκριση με την κατάσταση που επικρατούσε πριν από την πράξη για τις ψηφιακές αγορές 29 .
Επιπλέον, έχει σημειωθεί απτή πρόοδος όσον αφορά τη γενική διαφάνεια και λογοδοσία. Για παράδειγμα, οι επαγγελματίες χρήστες, οι τελικοί χρήστες και το ευρύ κοινό μπορούν πλέον να έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες που δημοσιεύουν οι πυλωροί σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο συμμορφώνονται με καθεμία από τις υποχρεώσεις τους που απορρέουν από την πράξη για τις ψηφιακές αγορές, σχετικά με σχεδιαζόμενες συγχωνεύσεις και εξαγορές πυλωρών, καθώς και σχετικά με τις τεχνικές κατάρτισης προφίλ των καταναλωτών που χρησιμοποιούνται από τους πυλωρούς. Οι εν λόγω δημόσιες εκθέσεις προάγουν τη διαφάνεια και τη λογοδοσία, καθώς παρέχουν τη δυνατότητα σε όλους —από τους ερευνητές έως τις ρυθμιστικές αρχές— να παρακολουθούν τις εξελίξεις της ψηφιακής αγοράς και τις τάσεις του κλάδου, καθώς και τις μεταβολές στη συμπεριφορά συγκεκριμένων πυλωρών 30 . Οι εκθέσεις συμπληρώθηκαν επίσης από ετήσια εργαστήρια συμμόρφωσης, στο πλαίσιο των οποίων οι πυλωροί παρουσιάζουν σε δημόσιο φόρουμ τις προσπάθειες που έχουν κάνει για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης.
Προφανώς, οι ανωτέρω περιγραφές αποτελούν στιγμιαία απεικόνιση μιας κατάστασης που εξελίσσεται συνεχώς και τα παραδείγματα που παρατίθενται δεν είναι εξαντλητικά. Ωστόσο, οι προσπάθειες παρακολούθησης και επιβολής της Επιτροπής δεν περιορίζονται στην εξέταση του αρχικού θετικού αντικτύπου της πράξης για τις ψηφιακές αγορές σε σύγκριση με την κατάσταση που επικρατούσε πριν από την έναρξη εφαρμογής της. Η συμμόρφωση αποτελεί διαρκή διαδικασία, η οποία βασίζεται κυρίως στον ρυθμιστικό διάλογο μεταξύ των πυλωρών και τρίτων. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα πρέπει να συνεχίσει να παρακολουθεί τα μέτρα συμμόρφωσης και, όπου απαιτείται, να τα βελτιώνει, ώστε να διασφαλίζεται ότι η πράξη για τις ψηφιακές αγορές αξιοποιεί πλήρως τις δυνατότητές της.
Κόστος και οφέλη
Η συμμόρφωση με την πράξη για τις ψηφιακές αγορές συνεπάγεται ορισμένο κόστος για τους πυλωρούς. Ορισμένοι πυλωροί ισχυρίστηκαν ότι η πράξη για τις ψηφιακές αγορές δημιουργεί υψηλό κόστος τόσο για τους ίδιους όσο και για άλλους, υποστηρίζοντας μάλιστα ότι η πράξη για τις ψηφιακές αγορές θα πρέπει να καταργηθεί ή να τροποποιηθεί ουσιωδώς 31 .
Η πράξη για τις ψηφιακές αγορές επιβάλλει σειρά υποχρεώσεων που επηρεάζουν τα υφιστάμενα επιχειρηματικά μοντέλα περιορισμένου αριθμού πολύ μεγάλων επιχειρήσεων, δημιουργώντας κόστος συμμόρφωσης για τις εν λόγω επιχειρήσεις. Η Επιτροπή συνυπολόγισε το κόστος αυτό στην εκτίμηση των επιπτώσεων που διενήργησε για τη νομοθετική πρόταση, ενώ το κόστος αυτό λήφθηκε επίσης υπόψη από τους συννομοθέτες. Αντιθέτως, η πράξη για τις ψηφιακές αγορές δεν επιβάλλει κόστος συμμόρφωσης σε μη πυλωρούς, ιδίως σε ΜΜΕ και νεοφυείς επιχειρήσεις.
Κατά τις συζητήσεις της με τους πυλωρούς σχετικά με λύσεις συμμόρφωσης, η Επιτροπή θα συνεχίσει να λαμβάνει υπόψη το κόστος συμμόρφωσης και τον διοικητικό φόρτο, στον βαθμό που αυτό είναι συμβατό με τους στόχους της πράξης για τις ψηφιακές αγορές. Το κόστος συμμόρφωσης αναμένεται επίσης να μειωθεί με την πάροδο του χρόνου, καθώς οι πυλωροί στρέφονται ολοένα και περισσότερο προς μια νοοτροπία συμμόρφωσης εκ σχεδιασμού, όπως προβλέπεται στην πράξη για τις ψηφιακές αγορές, και αρχίζουν να ενσωματώνουν τη συμμόρφωση στα αρχικά στάδια ανάπτυξης των προϊόντων και των υπηρεσιών τους. Η Επιτροπή έχει παρατηρήσει αρχικές ενδείξεις ότι συντελείται μια τέτοια στροφή και θα συνεργαστεί με τους πυλωρούς, ώστε να διασφαλίσει τη συνέχισή της.
Μπορεί επίσης να προκύπτει κόστος για τους τελικούς χρήστες, δεδομένου ότι κάποιο κόστος προσαρμογής που προκύπτει από τις αρχικές αλλαγές που επέφερε η πράξη για τις ψηφιακές αγορές μπορεί να είναι αναπόφευκτο. Για παράδειγμα, οι διεπαφές χρήστη ορισμένων υπηρεσιών έχουν αλλάξει, και οι τελικοί χρήστες έχουν κληθεί, μέσω οθονών επιλογής, να προβούν σε συνειδητές αλλαγές. Τούτο λεχθέντος, η πράξη για τις ψηφιακές αγορές παρέχει στους χρήστες πρόσθετες επιλογές, διατηρώντας παράλληλα τη δυνατότητά τους να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες ενός πυλωρού. Τυχόν δυσκολίες στην επιγραμμική εμπειρία των χρηστών είναι πιθανό να είναι προσωρινές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να είναι αναγκαίες προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα στους καταναλωτές να προβαίνουν σε συνειδητές επιλογές κατά τη χρήση των ψηφιακών υπηρεσιών. Από την άλλη πλευρά, οι δυσκολίες μπορεί επίσης να είναι αποτέλεσμα επιλογών σχεδιασμού των πυλωρών και να οδηγούν σε αδικαιολόγητα επαχθή μέτρα συμμόρφωσης, τα οποία αποθαρρύνουν τους χρήστες από την ανακάλυψη και τη χρήση εναλλακτικών λύσεων. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί τα μέτρα συμμόρφωσης υπό το πρίσμα αυτό και να τα αντιμετωπίζει όταν χρειάζεται, μεταξύ άλλων μέσω της χρήσης συμπεριφορικών στοιχείων.
4.2.Προστιθέμενη αξία της ΕΕ και συνοχή
Κατά την εξέταση σεναρίου χωρίς την πράξη για τις ψηφιακές αγορές ως αντιπαραδείγματος, κάθε προσπάθεια επίτευξης του προαναφερθέντος θετικού αντικτύπου μέσω παρέμβασης κατά περίπτωση βάσει της ενωσιακής και της εθνικής νομοθεσίας περί ανταγωνισμού —στην περίπτωση που αυτή θα ήταν δυνατή— θα συνεπαγόταν υψηλότερο κόστος για τις οικείες επιχειρήσεις και υψηλότερο διοικητικό κόστος επιβολής, ενώ παράλληλα θα απαιτούσε σημαντικά μεγαλύτερο χρονικό διάστημα για την επίτευξη των οφελών όσον αφορά τη δικαιοσύνη και τη δυνατότητα διεκδίκησης 32 . Επιπλέον, ο εκ των προτέρων χαρακτήρας της πράξης για τις ψηφιακές αγορές καθιστά δυνατή την επίτευξη οφελών χωρίς να απαιτούνται επιθετικά μέτρα επιβολής, δεδομένου ότι οι πυλωροί έχουν στη διάθεσή τους έξι μήνες από τη στιγμή που ορίζονται για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης. Εάν ο θετικός αυτός αντίκτυπος είχε επιτευχθεί μέσω της εθνικής νομοθεσίας, το κόστος συμμόρφωσης θα ήταν ακόμη υψηλότερο, διότι οι πυλωροί θα έπρεπε να συμμορφωθούν με έως και 27 δυνητικά αποκλίνουσες υποχρεώσεις. Επιπρόσθετα, αυτό θα μπορούσε να είχε οδηγήσει σε κανονιστικό κατακερματισμό στην εσωτερική αγορά, ο οποίος θα δημιουργούσε κανονιστική αβεβαιότητα και πολυπλοκότητα σε βάρος τόσο των πυλωρών όσο και των επαγγελματιών και των τελικών χρηστών.
Η πράξη για τις ψηφιακές αγορές εντάσσεται με συνοχή στο πλαίσιο άλλων πράξεων —συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προηγούνται της έκδοσής της— που αφορούν, για παράδειγμα, την προστασία των δεδομένων, τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και το δίκαιο του ανταγωνισμού, καθώς και εργαλείων που έχουν θεσπιστεί έκτοτε, για παράδειγμα στους τομείς της τεχνητής νοημοσύνης, του υπολογιστικού νέφους ή της ψηφιακής ταυτότητας. Η διατομεακή συνεργασία θα συνεχίσει να διευκολύνεται μέσω της ομάδας υψηλού επιπέδου για την πράξη για τις ψηφιακές αγορές, η οποία απαρτίζεται από πέντε ευρωπαϊκούς φορείς και δίκτυα ψηφιακών ρυθμιστικών αρχών 33 και θα συνεχίσει να προωθεί τον συνεργατικό διάλογο μεταξύ των μελών της, ώστε να συμβάλει στη διασφάλιση της συνεκτικής και αποτελεσματικής εφαρμογής της πράξης για τις ψηφιακές αγορές και άλλων ειδικών ανά τομέα κανονισμών που ισχύουν για τους πυλωρούς.
4.3.Απλούστευση και καθοδήγηση
Η Επιτροπή διερευνά συνεχώς δυνατότητες απλούστευσης, όχι μόνο για τους επαγγελματίες χρήστες και τους τελικούς χρήστες που επιθυμούν να κάνουν χρήση των νέων δικαιωμάτων τους στο πλαίσιο της πράξης για τις ψηφιακές αγορές, αλλά και σε σχέση με τις προσπάθειες συμμόρφωσης των πυλωρών 34 . Η Επιτροπή θα συνεχίσει να συνεργάζεται με τους πυλωρούς και με τρίτους για τον εντοπισμό των αποδοτικότερων λύσεων με σκοπό τον εξορθολογισμό και την απλούστευση του ρυθμιστικού διαλόγου, διασφαλίζοντας παράλληλα την αποτελεσματική συμμόρφωση. Η Επιτροπή έχει επίσης παράσχει διάφορα υποδείγματα για την καθοδήγηση των πυλωρών κατά την υποβολή πληροφοριών στην Επιτροπή, όπως είναι τα αιτήματα αναστολής ή εξαίρεσης και οι εκθέσεις συμμόρφωσης. Η Επιτροπή θα επανεξετάζει τακτικά τα εν λόγω υποδείγματα, ώστε να διασφαλίζει ότι εξακολουθούν να είναι κατάλληλα, και μπορεί να τα απλουστεύσει περαιτέρω, εάν αυτό δικαιολογείται 35 .
Ως πρόσθετο εργαλείο για την παροχή καθοδήγησης στους πυλωρούς και σε τρίτους, η Επιτροπή μπορεί να εκδίδει κατευθυντήριες γραμμές σύμφωνα με το άρθρο 47 της πράξης για τις ψηφιακές αγορές. Για παράδειγμα, η Επιτροπή, από κοινού με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων, επεξεργάζεται κοινές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την αλληλεπίδραση μεταξύ της πράξης για τις ψηφιακές αγορές και του γενικού κανονισμού για την προστασία δεδομένων 36 .
Η Επιτροπή είναι πρόθυμη να εξετάσει τυχόν εκκρεμή ζητήματα που ενδέχεται να θέτουν οι πυλωροί ή τρίτοι, προκειμένου να παράσχει καθοδήγηση και να προβεί σε περαιτέρω προσπάθειες απλούστευσης.
4.4.Στοχευμένη προσαρμογή των πρακτικών επιβολής και των διαδικαστικών πτυχών, χωρίς, ωστόσο, να υπάρχει επί του παρόντος ανάγκη αναθεώρησης της πράξης για τις ψηφιακές αγορές
Κατά τα δύο έτη από την έναρξη ισχύος της, η πράξη για τις ψηφιακές αγορές είχε πραγματικό θετικό αντίκτυπο όσον αφορά τους υποκείμενους στόχους της. Ωστόσο, και ιδίως λόγω της σύντομης περιόδου εφαρμογής της, η πράξη για τις ψηφιακές αγορές δεν έχει αξιοποιήσει ακόμη πλήρως τις δυνατότητές της όσον αφορά την επίτευξη των στόχων των συννομοθετών. Για τον σκοπό αυτόν, σύμφωνα με την πλειονότητα των συμφεροντούχων που συμμετείχαν στη δημόσια διαβούλευση, η πράξη για τις ψηφιακές αγορές πρέπει να συνεχίσει να επιβάλλεται με αυστηρότητα, ώστε τόσο οι επαγγελματίες χρήστες όσο και οι τελικοί χρήστες να είναι σε θέση να αξιοποιούν τις νέες ευκαιρίες που προσφέρει η πράξη για τις ψηφιακές αγορές.
Ανταποκρινόμενη στις εκκλήσεις σημαντικής ομάδας συμφεροντούχων για αναθεώρηση της πράξης για τις ψηφιακές αγορές, ιδίως για την αντιμετώπιση των νέων προκλήσεων όσον αφορά τη δυνατότητα διεκδίκησης και τη δικαιοσύνη στις ψηφιακές αγορές, η Επιτροπή θεωρεί ότι, στο παρόν στάδιο, η πράξη για τις ψηφιακές αγορές είναι κατάλληλη για τον επιδιωκόμενο σκοπό και δεν χρειάζεται να τροποποιηθεί. Ωστόσο, η Επιτροπή έχει εντοπίσει συγκεκριμένους τομείς στους οποίους θα πρέπει να δοθεί έμφαση στο μέλλον, και συγκεκριμένα τους τομείς των υπηρεσιών τεχνητής νοημοσύνης και υπολογιστικού νέφους, να επιτευχθεί μεγαλύτερη διαφάνεια και να βελτιωθούν οι διαδικασίες της Επιτροπής. Οι τρέχουσες και οι μελλοντικές δράσεις που έχει ξεκινήσει ήδη ή σχεδιάζει να αναλάβει η Επιτροπή στους τομείς αυτούς συνοψίζονται κατωτέρω και περιγράφονται αναλυτικότερα στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.
Πεδίο εφαρμογής της πράξης για τις ψηφιακές αγορές
Τα σημαντικότερα ζητήματα που τέθηκαν στη δημόσια διαβούλευση αφορούσαν τις υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους και τεχνητής νοημοσύνης. Οι απαντήσαντες υποστήριξαν ότι η πράξη για τις ψηφιακές αγορές θα πρέπει να εφαρμοστεί πλήρως και στις δύο αυτές υπηρεσίες, ότι το πεδίο εφαρμογής της θα πρέπει να επεκταθεί ώστε να τις καλύπτει καλύτερα και ότι θα πρέπει να αντιμετωπίσει ορισμένες πρακτικές που επηρεάζουν τη δικαιοσύνη και τη δυνατότητα διεκδίκησης και των δύο αυτών υπηρεσιών 37 .
Τον Νοέμβριο του 2025 η Επιτροπή κίνησε τρεις έρευνες αγοράς σχετικά με τις υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους. Δύο έρευνες αγοράς αξιολογούν αν το Microsoft Azure και το Amazon Web Services θα πρέπει να οριστούν ως πυλωροί για τις υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους, ενώ η τρίτη έρευνα αξιολογεί αν η πράξη για τις ψηφιακές αγορές μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά πρακτικές που μπορεί να περιορίσουν την ανταγωνιστικότητα και τη δικαιοσύνη στον τομέα των υπηρεσιών υπολογιστικού νέφους 38 . Ως εκ τούτου, τα εργαλεία μελλοντικής θωράκισης που ενσωμάτωσαν οι συννομοθέτες στην πράξη για τις ψηφιακές αγορές αποδεικνύονται ζωτικής σημασίας και αποτελεσματικά για την αντίδραση στις εξελίξεις στις αγορές και τις τεχνολογίες.
Όσον αφορά τις υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης, η Επιτροπή έχει αρχίσει να εξετάζει διάφορα ζητήματα δικαιοσύνης και δυνατότητας διεκδίκησης, τα οποία αναδείχθηκαν έντονα κατά τη δημόσια διαβούλευση 39 . Για παράδειγμα, η Επιτροπή εστίασε τον ρυθμιστικό της διάλογο με τους πυλωρούς στο ζήτημα της εύκολης αλλαγής των προεπιλεγμένων ρυθμίσεων και της διασφάλισης της ισότιμης πρόσβασης των υπηρεσιών τεχνητής νοημοσύνης στα λειτουργικά συστήματα. Τον Ιανουάριο του 2026 κινήθηκαν δύο διαδικασίες προσδιορισμού σε σχέση με την Alphabet, οι οποίες έχουν επίσης μια διάσταση τεχνητής νοημοσύνης (διαλειτουργικότητα και πρόσβαση σε δεδομένα αναζήτησης) 40 . Ομοίως, η Επιτροπή εστίασε τον ρυθμιστικό της διάλογο, όσον αφορά την απαγόρευση του συνδυασμού δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα χωρίς συγκατάθεση, στην εκπαίδευση και τη θεμελίωση μοντέλων και συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Τέλος, η Επιτροπή παρακολουθεί ήδη την ανάπτυξη εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης στο πλαίσιο ορισθεισών βασικών υπηρεσιών πλατφόρμας προκειμένου να ελέγχει τη συμμόρφωση με την πράξη για τις ψηφιακές αγορές.
Η πράξη για τις ψηφιακές αγορές δεν θα πρέπει να εξετάζεται μεμονωμένα όσον αφορά τα ρυθμιστικά εργαλεία που αποσκοπούν στην ενίσχυση της αξιακής αλυσίδας της τεχνητής νοημοσύνης ή του υπολογιστικού νέφους και στη διευκόλυνση της καινοτομίας. Άλλες νομοθετικές πράξεις, όπως ο κανονισμός για την τεχνητή νοημοσύνη, ο κανονισμός για τα δεδομένα και η πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες, καθώς και διάφορα μέτρα επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη ρυθμίζουν και διευκολύνουν συμπληρωματικές πτυχές που σχετίζονται με την παροχή ψηφιακών υπηρεσιών και υποδομών στην ΕΕ. Επιπλέον, όταν πρόκειται για την αντιμετώπιση πιθανής αντιανταγωνιστικής συμπεριφοράς, εφαρμόζεται το δίκαιο του ανταγωνισμού 41 . Τα διάφορα εργαλεία που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή για τη ρύθμιση της παροχής ψηφιακών υπηρεσιών στην ΕΕ εφαρμόζονται και επιβάλλονται κατά τρόπο συνεκτικό και συμπληρωματικό, δημιουργώντας έτσι σαφήνεια και προβλεψιμότητα. Επιπλέον, είναι σαφές ότι η δομή της πράξης για τις ψηφιακές αγορές και η συμπληρωματική σχέση της με άλλα μέσα λειτουργούν αποτελεσματικά και για την αντιμετώπιση των αναδυόμενων ανησυχιών όσον αφορά τη δικαιοσύνη και τη δυνατότητα διεκδίκησης.
Η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί κατά προτεραιότητα τις εξελίξεις στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, διασφαλίζοντας την πλήρη συμμόρφωση με την πράξη για τις ψηφιακές αγορές, όταν οι τεχνολογίες ή οι υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης αποτελούν είτε αναπόσπαστο μέρος των ορισθεισών βασικών υπηρεσιών πλατφόρμας είτε διακριτή υπηρεσία που ενδεχομένως δικαιολογεί τον ορισμό. Η Επιτροπή θα το πράξει αυτό στο πλαίσιο του υπό εξέλιξη ρυθμιστικού διαλόγου της με τους πυλωρούς σχετικά με τα εξελισσόμενα επιχειρηματικά μοντέλα τους και τις επιπτώσεις στη συμμόρφωση με την πράξη για τις ψηφιακές αγορές. Ειδικότερα, η Επιτροπή θα αξιολογήσει περαιτέρω αν ορισμένες υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης πρέπει ενδεχομένως να οριστούν ως εικονικοί βοηθοί. Επιπλέον, η Επιτροπή θα εξετάσει αν τα εργαλεία μελλοντικής θωράκισης της πράξης για τις ψηφιακές αγορές πρέπει να χρησιμοποιηθούν για την επικαιροποίηση τυχόν υποχρεώσεων σε σχέση με τις υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης.
Υποχρεώσεις
Στο πλαίσιο που έχει ήδη καθοριστεί με την πράξη για τις ψηφιακές αγορές, η Επιτροπή έχει λάβει και θα συνεχίσει να λαμβάνει μέτρα για την αντιμετώπιση ορισμένων ζητημάτων που τέθηκαν κατά τη δημόσια διαβούλευση σχετικά με την επάρκεια των υποχρεώσεων που προβλέπονται στην πράξη για τις ψηφιακές αγορές. Ειδικότερα:
·βρίσκεται σε εξέλιξη έρευνα αγοράς για να αξιολογηθεί αν οι ισχύουσες υποχρεώσεις στο πλαίσιο της πράξης για τις ψηφιακές αγορές είναι αποτελεσματικές όσον αφορά την αντιμετώπιση πρακτικών που περιορίζουν την ανταγωνιστικότητα ή είναι αθέμιτες στον τομέα του υπολογιστικού νέφους·
·η Επιτροπή αναμένεται να εκδώσει κοινές κατευθυντήριες γραμμές με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων 42 σχετικά με την αλληλεπίδραση μεταξύ της πράξης για τις ψηφιακές αγορές και του γενικού κανονισμού για την προστασία δεδομένων, συμπεριλαμβανομένης καθοδήγησης σχετικά με τη φορητότητα των δεδομένων και την πρόσβαση σε δεδομένα αναζήτησης·
·προσφάτως δρομολογήθηκε δεύτερος γύρος διαδικασιών προσδιορισμού, ο οποίος θα προβλέψει συγκεκριμένα μέτρα και θα παράσχει διευκρινίσεις σχετικά με τη διαλειτουργικότητα του Android σε σχέση με τις υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης και την πρόσβαση σε δεδομένα αναζήτησης·
·η Επιτροπή θα εξετάσει αν η υποχρέωση παροχής ελεγμένων περιγραφών τυχόν τεχνικών κατάρτισης προφίλ των καταναλωτών θα μπορούσε να ωφεληθεί από περαιτέρω καθοδήγηση ή διευκρίνιση μέσω προσαρμογών του υποδείγματος υποβολής εκθέσεων·
·τα εργαλεία της εργαλειοθήκης της πράξης για τις ψηφιακές αγορές, τα οποία δεν απαιτούν νομοθετικές αλλαγές, θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν πλήρως ώστε να συμβάλουν στην εφαρμογή των απαιτήσεων της πράξης για τις ψηφιακές αγορές σε υφιστάμενες ή νέες καταστάσεις, όπως είναι οι κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής ή περαιτέρω αποφάσεις προσδιορισμού. Ειδικά όσον αφορά τις νέες πρακτικές, η Επιτροπή μπορεί επίσης να βασίζεται στο δίκαιο του ανταγωνισμού 43 .
Επέκταση των υποχρεώσεων διαλειτουργικότητας στις επιγραμμικές υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης
Για τους ακόλουθους λόγους, η Επιτροπή θεωρεί ότι είναι ακόμη πολύ νωρίς οι υποχρεώσεις διαλειτουργικότητας που επιβάλλονται επί του παρόντος στις υπηρεσίες ανταλλαγής μηνυμάτων να επεκταθούν στις επιγραμμικές υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης:
·Πρώτον, η μελέτη εξωτερικού αναδόχου που ανατέθηκε από την Επιτροπή κατέδειξε αντικρουόμενα στοιχεία και, ειδικότερα, κατέδειξε ότι η διαλειτουργικότητα για τις επιγραμμικές υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης συνεπαγόταν μεγαλύτερη τεχνική πολυπλοκότητα απ’ ό,τι για τις υπηρεσίες ανταλλαγής μηνυμάτων και ότι η ζήτηση για τέτοια οριζόντια διαλειτουργικότητα τόσο από τους τελικούς όσο και από τους επαγγελματίες χρήστες ήταν περιορισμένη.
·Δεύτερον, στο παρόν στάδιο, οι ισχύουσες υποχρεώσεις διαλειτουργικότητας δεν εφαρμόζονται στις υπηρεσίες ανταλλαγής μηνυμάτων για επαρκώς μεγάλο χρονικό διάστημα, ώστε να μπορέσει η Επιτροπή να συναγάγει τελικά συμπεράσματα σχετικά με το αν οι υποχρεώσεις διαλειτουργικότητας θα πρέπει να επεκταθούν στις επιγραμμικές υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης.
Διαδικαστικό πλαίσιο και διαφάνεια
Συνολικά, κατά το σύντομο χρονικό διάστημα εφαρμογής των διαδικαστικών κανόνων της πράξης για τις ψηφιακές αγορές, οι κανόνες αυτοί αποδείχθηκαν κατάλληλοι για τον επιδιωκόμενο σκοπό.
Θα μπορούσαν να γίνουν ορισμένες βελτιώσεις χωρίς να τροποποιηθεί η πράξη για τις ψηφιακές αγορές. Για παράδειγμα, θα μπορούσαν να ληφθούν διάφορα μέτρα για την αύξηση της διαφάνειας των διαδικασιών που απαιτούνται βάσει της πράξης για τις ψηφιακές αγορές 44 . Στο πλαίσιο αυτό, οι συμμετέχοντες στην αγορά, η κοινωνία των πολιτών και η ακαδημαϊκή κοινότητα έχουν ζητήσει μετ’ επιτάσεως μεγαλύτερη διαφάνεια, ορατότητα και λογοδοσία στις διαδικασίες συμμόρφωσης με την πράξη για τις ψηφιακές αγορές. Υπάρχει περιθώριο να κοινοποιούνται σε τρίτους περισσότερες σχετικές πληροφορίες όσον αφορά τον υπό εξέλιξη ρυθμιστικό διάλογο με τους πυλωρούς και σχετικά με τις αλλαγές που επιφέρουν οι πυλωροί στα μέτρα συμμόρφωσής τους μετά τον εν λόγω διάλογο.
Ειδικότερα, οι σταδιακές βελτιώσεις στα εργαλεία υποβολής εκθέσεων, παρακολούθησης και διαφάνειας, όπως είναι οι ετήσιες εκθέσεις συμμόρφωσης, θα μπορούσαν να συμβάλουν σε μια πιο τεκμηριωμένη δημόσια συζήτηση σχετικά με τη συμμόρφωση με την πράξη για τις ψηφιακές αγορές και τη λογοδοσία των πυλωρών έναντι των Ευρωπαίων πολιτών. Η Επιτροπή παρατήρησε ότι οι τελικοί χρήστες, οι επαγγελματίες χρήστες και, ιδίως, οι ΜΜΕ συχνά δεν γνωρίζουν επαρκώς τις ευκαιρίες που δημιουργεί η πράξη για τις ψηφιακές αγορές. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θα εξετάσει περαιτέρω τρόπους για την αύξηση της ευαισθητοποίησης και τη διάδοση πληροφοριών σχετικά με τα εξελισσόμενα μέτρα συμμόρφωσης των πυλωρών και τις ευκαιρίες που δημιουργεί η πράξη για τις ψηφιακές αγορές.
Η Επιτροπή θα αξιολογήσει επίσης αν απαιτούνται τροποποιήσεις του εκτελεστικού κανονισμού για την πράξη για τις ψηφιακές αγορές, ώστε να αντικατοπτρίζονται τα διδάγματα που αντλήθηκαν από τα δύο πρώτα έτη εφαρμογής και να βελτιωθούν η παρακολούθηση και η επιβολή.
Όσον αφορά τη συνεργασία με τα κράτη μέλη και άλλες ρυθμιστικές αρχές, η Επιτροπή θα συνεχίσει ιδίως τις συζητήσεις της με τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού σχετικά με τον τρόπο βελτίωσης της ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά με τα μέτρα επιβολής και τις προτεραιότητες επιβολής στο πλαίσιο της πράξης για τις ψηφιακές αγορές και των κανόνων ανταγωνισμού. Ομοίως, η Επιτροπή προτίθεται να αυξήσει τη διατομεακή ρυθμιστική συνεργασία και να διερευνήσει με την ομάδα υψηλού επιπέδου για την πράξη για τις ψηφιακές αγορές ποια μέτρα θα μπορούσαν να ληφθούν για την περαιτέρω ενίσχυση του συντονισμού και της συνεργασίας μεταξύ των ρυθμιστικών αρχών του ψηφιακού τομέα, αυξάνοντας έτσι τον αντίκτυπο της ομάδας υψηλού επιπέδου.
Τέλος, η ιδιωτική επιβολή της πράξης για τις ψηφιακές αγορές βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Η Επιτροπή παρακολουθεί τις δικαστικές υποθέσεις στα κράτη μέλη στις οποίες εμπλέκονται πυλωροί, ένα θέμα που συζητείται τακτικά στην ομάδα υψηλού επιπέδου για την πράξη για τις ψηφιακές αγορές. Η Επιτροπή θα παρακολουθεί την πρόοδο των εν λόγω ιδιωτικών αγωγών [λαμβάνοντας μεταξύ άλλων υπόψη την οδηγία (ΕΕ) 2020/1828 για τις αντιπροσωπευτικές αγωγές] και μπορεί να αποφασίσει να λάβει μέτρα για τη διασφάλιση της συνεπούς εφαρμογής της πράξης για τις ψηφιακές αγορές.
5.Συμπεράσματα
Η πράξη για τις ψηφιακές αγορές είχε ήδη θετικό αντίκτυπο στη δυνατότητα διεκδίκησης και τη δικαιοσύνη των ψηφιακών αγορών κατά το σύντομο χρονικό διάστημα εφαρμογής της. Η πρώιμη εφαρμογή της υπήρξε αποτελεσματική και αποδοτική όσον αφορά την αντιμετώπιση των ειδών επιζήμιας συμπεριφοράς που προσδιορίστηκαν στην εκτίμηση των επιπτώσεων. Ως εκ τούτου, συνέβαλε στη δημιουργία δικαιότερων και πιο διεκδικήσιμων ψηφιακών αγορών στην ΕΕ. Η πράξη για τις ψηφιακές αγορές έχει μεταβάλει σημαντικά τη συμπεριφορά, τις επιλογές τεχνικού σχεδιασμού και τις συμβατικές ρυθμίσεις των πυλωρών, γεγονός που έχει αρχίσει να δημιουργεί νέες ευκαιρίες για τους επαγγελματίες χρήστες και τους ανταγωνιστές. Η πράξη για τις ψηφιακές αγορές ενίσχυσε επίσης την αυτονομία και την αυτενέργεια των τελικών χρηστών σε διάφορους βασικούς τομείς, παρέχοντας τη δυνατότητα στους πολίτες να ανακτήσουν τον έλεγχο των δεδομένων τους και να προβαίνουν στις δικές τους επιλογές.
Ταυτόχρονα, ιδίως ενόψει της σύντομης περιόδου εφαρμογής της, η πράξη για τις ψηφιακές αγορές δεν έχει αξιοποιήσει ακόμη πλήρως τις δυνατότητές της όσον αφορά την επίτευξη των στόχων των συννομοθετών. Για την αξιοποίηση αυτών των δυνατοτήτων, η Επιτροπή προτίθεται —όπως πρότεινε και η πλειονότητα των συμφεροντούχων που συμμετείχαν στη διαβούλευση— να συνεχίσει τον εντατικό ρυθμιστικό διάλογο και, όπου απαιτείται, να επιβάλει αυστηρά την πράξη για τις ψηφιακές αγορές, ώστε, σε συνδυασμό με την αυξημένη ευαισθητοποίηση, οι επιχειρήσεις και οι καταναλωτές να είναι σε θέση να αξιοποιήσουν τις νέες ευκαιρίες που δημιουργεί η πράξη για τις ψηφιακές αγορές, καθιστώντας έτσι τις ψηφιακές αγορές της Ευρώπης δικαιότερες και πιο διεκδικήσιμες και ενισχύοντας τις επιλογές και την καινοτομία στα ψηφιακά προϊόντα και τις υπηρεσίες.
Η πράξη για τις ψηφιακές αγορές ως ρυθμιστικό εργαλείο που εφαρμόζεται σε επίπεδο ΕΕ και σε κεντρικό επίπεδο προσθέτει αξία σε σύγκριση με το αντιπαράδειγμα των κατακερματισμένων εθνικών κανόνων. Η πράξη για τις ψηφιακές αγορές εφαρμόζεται μόνο στους ορισθέντες πυλωρούς και δεν επιβάλλει άμεσες υποχρεώσεις στις ΜΜΕ. Επιπλέον, η πράξη για τις ψηφιακές αγορές συνάδει με άλλους ψηφιακούς κανονισμούς και, μέσω της ομάδας υψηλού επιπέδου για την πράξη για τις ψηφιακές αγορές, διαθέτει ειδικό φόρουμ στο οποίο οι ρυθμιστικές αρχές του ψηφιακού τομέα στην ΕΕ είναι σε θέση να συντονίζονται και να συνεργάζονται. Η Επιτροπή θα διερευνήσει, από κοινού με τα μέλη της ομάδας υψηλού επιπέδου, τρόπους για την περαιτέρω ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των ρυθμιστικών αρχών, η οποία καθίσταται ολοένα και πιο αναγκαία.
Η πράξη για τις ψηφιακές αγορές έχει σχεδιαστεί ως εργαλείο μελλοντικής θωράκισης για τη ρύθμιση ενός ταχέως μεταβαλλόμενου περιβάλλοντος. Στην τρέχουσα μορφή της, η πράξη για τις ψηφιακές αγορές έχει αποδειχθεί κατάλληλη για το περιβάλλον αυτό και καταρχήν ικανή να συμβαδίζει με τις τεχνολογικές εξελίξεις, όπως είναι η αυξανόμενη σημασία των υπηρεσιών υπολογιστικού νέφους και η άνοδος της τεχνητής νοημοσύνης, όπως καταδεικνύεται από τις έρευνες αγοράς που κινήθηκαν πρόσφατα για τις υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους, καθώς και από τις διαδικασίες προσδιορισμού στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, οι οποίες βρίσκονται σε εξέλιξη κατά τον χρόνο σύνταξης της παρούσας έκθεσης. Επιπρόσθετα, η Επιτροπή θα συνεχίσει να αξιοποιεί τους ρυθμιστικούς διαλόγους για την πρόβλεψη νέων προκλήσεων συμμόρφωσης και να συζητά με τους πυλωρούς τυχόν πιθανές ανάγκες προσαρμογής των σχεδίων συμμόρφωσης καθώς εξελίσσονται οι λύσεις τεχνητής νοημοσύνης. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν θεωρεί επί του παρόντος αναγκαία την τροποποίηση της πράξης για τις ψηφιακές αγορές.
Με βάση την αξιολόγηση της Επιτροπής, η οποία λαμβάνει υπόψη την ανατροφοδότηση από τη διαδικασία διαβούλευσης, οι μελλοντικές εκτιμήσεις πολιτικής και οι προτεραιότητες επιβολής θα καλύψουν τα ακόλουθα θέματα: τις εξελίξεις στις υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης και τα πιθανά κενά επιβολής που θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν πρόσθετους ορισμούς, πιθανές στοχευμένες τροποποιήσεις του διαδικαστικού πλαισίου της πράξης για τις ψηφιακές αγορές, πιθανές αλλαγές σε ορισμένα υποδείγματα που χρησιμοποιούν οι πυλωροί, κατάλληλα μέτρα για την αύξηση της διαφάνειας για τους δικαιούχους και πιθανό πλαίσιο που θα καταστήσει δυνατή τη δομημένη αξιολόγηση του αντικτύπου της πράξης για τις ψηφιακές αγορές στο μέλλον.