ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 6.6.2025

COM(2025) 287 final

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Έκθεση σχετικά με τις εκλογές του 2024 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

{SWD(2025) 147 final}

1.Εισαγωγή 

Οι εκλογές βρίσκονται στο επίκεντρο της δημοκρατίας, και οι εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποτελούν μια από τις μεγαλύτερες δημοκρατικές διαδικασίες στον κόσμο. Θα πρέπει να ακολουθούν τα υψηλότερα δημοκρατικά πρότυπα.

Από τις 6 έως τις 9 Ιουνίου 2024 οι Ευρωπαίοι πολίτες εξέλεξαν άμεσα 720 βουλευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου από περίπου 18 400 υποψηφίους 1 . Με την ψήφο τους συμβάλλουν στη δημιουργία μιας κοινής ευρωπαϊκής ταυτότητας, η οποία εδράζεται στον πλούτο και την ποικιλομορφία των πολιτισμών μας. Άνθρωποι με διαφορετικό πολιτιστικό υπόβαθρο, σύνθετα ιστορικά πλαίσια και διαφορετικές οπτικές προσήλθαν ταυτόχρονα στις κάλπες προκειμένου να εκφράσουν την επιθυμία τους για ολόκληρη την ΕΕ των 27 χωρών. Από τους σχεδόν 360 εκατομμύρια εγγεγραμμένους ψηφοφόρους, ψήφισαν περίπου 180 εκατομμύρια σε ολόκληρη την ΕΕ 2 .

Η συμμετοχή (50,74 %) κινήθηκε σε ανάλογα επίπεδα με τη συμμετοχή στις εκλογές του 2019, γεγονός που αποδεικνύει ότι η δημοκρατία μας παραμένει ακμαία. Όταν οι πολίτες της ΕΕ ασκούν τα εκλογικά τους δικαιώματα, διασφαλίζεται ότι η φωνή τους ακούγεται και τους δίνεται η ευκαιρία να διαμορφώσουν την πολιτική ατζέντα. Οι Ευρωπαίοι έχουν πλήρη επίγνωση της σπουδαιότητας αυτών των εκλογών 3 , και η εμπιστοσύνη τους στην ευρωπαϊκή κοινοβουλευτική δημοκρατία βρίσκεται σε πρωτοφανές υψηλό επίπεδο 4 .

Οι εκλογές του 2024 διοργανώθηκαν εν μέσω σημαντικών μετασχηματισμών με τους οποίους βρίσκονται αντιμέτωπες οι δημοκρατίες εντός και εκτός ΕΕ. Οι προεκλογικές εκστρατείες πραγματοποιούνται πλέον σε μεγάλο βαθμό διαδικτυακά και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διαδραματίζουν ολοένα και σημαντικότερο ρόλο. Όπως επισημαίνεται στο σχέδιο δράσης της Επιτροπής για την ευρωπαϊκή δημοκρατία 5 , το φαινόμενο αυτό δημιούργησε νέες ευκαιρίες άμεσης αλληλεπίδρασης μεταξύ των πολιτικών παραγόντων και των ψηφοφόρων. Μπορεί να ενθαρρύνει τη συμμετοχή στις δημοκρατικές διαδικασίες, ενώ είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικό και όσον αφορά τη συμμετοχή των νέων στον δημοκρατικό βίο. Ταυτόχρονα, η επικράτηση των διαδικτυακών εκστρατειών οδήγησε επίσης στην ανάγκη μετριασμού συγκεκριμένων κινδύνων. Υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη αντιμετώπισης προκλήσεων, όπως αυτές που προκαλούνται από τις κυβερνοαπειλές, τη χειραγώγηση των πληροφοριών και τις παρεμβάσεις από το εξωτερικό (στο εξής: FIMI), την παραπληροφόρηση ή την αθέμιτη χρήση των τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης (στο εξής: ΤΝ), απ’ ό,τι στο παρελθόν. Στο πλαίσιο αυτό, οι πολίτες εκφράζουν υψηλό επίπεδο ανησυχίας σχετικά με διάφορες μορφές παρεμβάσεων στις εκλογές, μεταξύ άλλων μέσω της παραπληροφόρησης (78 %), των κυβερνοεπιθέσεων (72 %) και της συγκεκαλυμμένης επιρροής ξένων χωρών (70 %) 6 .

Την κύρια αρμοδιότητα όσον αφορά τις εκλογές έχουν τα κράτη μέλη. Είναι αρμοδιότητα και ευθύνη τους να καθορίζουν τους ειδικούς όρους για τη διεξαγωγή και τη διοργάνωση των εκλογών, σύμφωνα με την εθνική τους νομοθεσία, τις διεθνείς υποχρεώσεις τους και το εφαρμοστέο δίκαιο της ΕΕ, ενώ οι οικείες αρχές και τα δικαστήρια έχουν την πρωταρχική ευθύνη για την άσκηση εποπτείας και τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τους σχετικούς κανόνες. Όσον αφορά τις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο δίκαιο της ΕΕ καθορίζονται ορισμένες κοινές αρχές και διαδικασίες, μεταξύ των οποίων η εκλογική πράξη του 1976 7 και οι κανόνες που επιτρέπουν στους μετακινούμενους πολίτες της ΕΕ να ασκούν το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στη χώρα διαμονής τους.

Η δράση της ΕΕ για τη στήριξη των ελεύθερων και δίκαιων εκλογών προσφέρει σημαντικά πρόσθετα οφέλη. Από το 2019, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης προσπάθειας για την προώθηση και την ενίσχυση της δημοκρατίας, η ΕΕ έχει ενισχύσει τη στήριξή της προς τα κράτη μέλη στον συγκεκριμένο τομέα. Πρωτοβουλίες όπως αυτές στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης του 2020 για την ευρωπαϊκή δημοκρατία, της δέσμης μέτρων του 2021 για την ενίσχυση της δημοκρατίας και την προστασία της ακεραιότητας των εκλογών στην ΕΕ 8 και της δέσμης μέτρων του 2023 για την προάσπιση της δημοκρατίας 9 παρέχουν νέα εργαλεία για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των δημοκρατιών και των εκλογών στην ΕΕ.

Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας, η σύσταση που εξέδωσε η Επιτροπή τον Δεκέμβριο του 2023 για συμπεριληπτικές και ανθεκτικές εκλογές (στο εξής: σύσταση του 2023 για τις εκλογές) 10 παρέχει ένα σημαντικό πλαίσιο αναφοράς για τη στήριξη της προετοιμασίας και της διεξαγωγής των εκλογών. Απευθύνεται στα κράτη μέλη, στα ευρωπαϊκά και εθνικά πολιτικά κόμματα, στα πολιτικά ιδρύματα και στις οργανώσεις προεκλογικών εκστρατειών στο πλαίσιο της προετοιμασίας για τις εκλογές στην ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των εκλογών του 2024 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Η εργαλειοθήκη της ΕΕ περιλαμβάνει επίσης διάφορα νομοθετικά και κανονιστικά μέτρα που αφορούν το εκλογικό πλαίσιο, όπως είναι η πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες 11 και οι κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τον μετριασμό των συστημικών κινδύνων για τις εκλογικές διαδικασίες 12 , ο κανονισμός σχετικά με τη διαφάνεια και τη στόχευση της πολιτικής διαφημιστικής προβολής 13 και ο κανονισμός για την τεχνητή νοημοσύνη 14 .

Στο πλαίσιο των προετοιμασιών ενόψει των εκλογών του 2024 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπήρξε μια άνευ προηγουμένου συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών, των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και των ενδιαφερόμενων μερών. Στις 24 Απριλίου 2024 η βελγική προεδρία του Συμβουλίου ενεργοποίησε τις ρυθμίσεις για την ολοκληρωμένη αντιμετώπιση πολιτικών κρίσεων (στο εξής: IPCR) σε λειτουργία ανταλλαγής πληροφοριών σε σχέση με τις εξωτερικές παρεμβάσεις στις ευρωεκλογές του 2024 15 , οι οποίες συνέβαλαν στην ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών και των θεσμικών οργάνων της ΕΕ.

Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Συνεργασίας για τις Εκλογές (στο εξής: ECNE) 16 , το οποίο είναι ένα δίκτυο που υποστηρίζεται από την Επιτροπή και αποτελείται από εθνικά σημεία επαφής που ορίζονται από τα κράτη μέλη, πραγματοποίησε σειρά θεματικών συναντήσεων σχετικά με τις ελεύθερες, δίκαιες και ανθεκτικές εκλογικές διαδικασίες, όπου ανταλλάχθηκαν βέλτιστες πρακτικές και πληροφορίες, με τη συμμετοχή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Υπήρξε συνεργασία μεταξύ του ECNE και άλλων δικτύων της ΕΕ, καθώς και συνεργασία με ευρύ φάσμα ενδιαφερόμενων μερών, συμπεριλαμβανομένων εκλογικών παρατηρητών. Επιπλέον, ενεργοποιήθηκαν διάφορες πρωτοβουλίες και δομές συνεργασίας, ενώ θεσπίστηκαν και νέες για την αντιμετώπιση απειλών όπως η χειραγώγηση των πληροφοριών και οι παρεμβάσεις από το εξωτερικό, η παραπληροφόρηση, οι απειλές για την κυβερνοασφάλεια και άλλα ζητήματα που θίγουν την ακεραιότητα των εκλογών. Μεταξύ άλλων, περιλαμβάνονται η ad hoc ομάδα εργασίας του ευρωπαϊκού συμβουλίου ψηφιακών υπηρεσιών στο πλαίσιο της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες και η ειδική ομάδα του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου Ψηφιακών Μέσων, καθώς και η ομάδα εμπειρογνωμόνων για εκλογικά θέματα 17 .

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υποστήριξε ενεργά την ομαλή διεξαγωγή των εκλογών του 2024, με μια επικοινωνιακή στρατηγική που είχε ως στόχο να στηρίξει και να συμπληρώσει τις δράσεις των κρατών μελών και να προσφέρει μια ευρωπαϊκή οπτική για τις εκλογές. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έλαβε επίσης ειδικά μέτρα για την καταπολέμηση της παραπληροφόρησης, ακολουθώντας μια προσέγγιση που είχε ως γνώμονα την προδραστική επικοινωνία, την οικοδόμηση ανθεκτικότητας, την επίγνωση της κατάστασης και την ταχεία αντίδραση, ώστε να υπάρξει ένα ασφαλές πληροφοριακό περιβάλλον για όλους τους πολίτες της ΕΕ.

Στα συμπεράσματά του σχετικά με την ανθεκτικότητα της δημοκρατίας και τη διασφάλιση των εκλογικών διαδικασιών από όλες τις μορφές εξωτερικών παρεμβάσεων 18 , το Συμβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να αναλύσει διεξοδικά τα διδάγματα που πρέπει να αντληθούν από τις εκλογές του 2024 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 19 . Τον Ιούνιο του 2024, το Συμβούλιο ενέκρινε επίσης τα συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με την ενίσχυση και την προστασία ενός ελεύθερου, ανοικτού και ενημερωμένου δημοκρατικού διαλόγου 20 .

Τα μέτρα που ελήφθησαν από κάθε θεσμικό όργανο της ΕΕ και από τα κράτη μέλη, καθώς και η άνευ προηγουμένου συνεργασία μεταξύ τους, συνέβαλαν στη διασφάλιση της ομαλής διεξαγωγής των εκλογών συνολικά, χωρίς σοβαρά περιστατικά, παρά τις προκλήσεις που υπήρχαν, όπως η αύξηση της παραπληροφόρησης σχετικά με την ΕΕ 21 και ο εντοπισμός διαφόρων περιπτώσεων χειραγώγησης των πληροφοριών και παρεμβάσεων από το εξωτερικό 22 .

Η παρούσα έκθεση εξετάζει τη διεξαγωγή των εκλογών του 2024 23 . Βασίζεται σε ευρύ φάσμα πηγών, μεταξύ των οποίων έρευνες της Επιτροπής 24 στις οποίες συμμετείχαν κράτη μέλη και ευρωπαϊκά και εθνικά πολιτικά κόμματα, πρόσκληση υποβολής στοιχείων 25 , άμεση ανατροφοδότηση από τους πολίτες και εκθέσεις εκλογικών παρατηρητών και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Λεπτομερή συμπεράσματα και επισκόπηση των πηγών παρατίθενται στο συνοδευτικό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.

2.Συμμετοχή στις εκλογές του 2024 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 

2.1.Προσέλευση 

Στις εκλογές του Ιουνίου 2024 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το συνολικό ποσοστό προσέλευσης παρέμεινε σταθερό στο 50,74 %, επιβεβαιώνοντας τη θετική τάση των εκλογών του 2019 26 . Ωστόσο, υπήρξαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών, οι οποίες κυμάνθηκαν από 89,01 % στο Βέλγιο 27 έως 21,35 % στην Κροατία. Η προσέλευση αυξήθηκε σε 15 κράτη μέλη 28 , με διψήφιο ποσοστό αύξησης σε σχέση με τα ποσοστά του 2019 στην Κύπρο, την Ουγγαρία, τη Σλοβενία και τη Σλοβακία, και με σημαντική αύξηση των ποσοστών σε χώρες όπου τα ποσοστά προσέλευσης παλαιότερα ήταν χαμηλά, όπως η Τσεχία, οι Κάτω Χώρες και η Πορτογαλία. Εν τω μεταξύ, η προσέλευση μειώθηκε σε 11 κράτη μέλη 29 , μεταξύ άλλων κατά διψήφιο ποσοστό στην Ελλάδα, την Ισπανία και τη Λιθουανία. Σημαντική μείωση παρατηρήθηκε επίσης στη Δανία, την Ιταλία, την Πολωνία και την Κροατία.

Τρεις μήνες πριν από τις εκλογές, στην έρευνα του Ευρωβαρόμετρου που διεξήγαγε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο την άνοιξη του 2024 30 , το 60 % των Ευρωπαίων είχε εκφράσει ενδιαφέρον για τις εκλογές του 2024. Το ποσοστό αυτό αντιστοιχεί σε αύξηση κατά + 11 εκατοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με την έρευνα της άνοιξης του 2019, η οποία είχε διεξαχθεί πριν από τις προηγούμενες εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Οι Ευρωπαίοι ανέφεραν επίσης ότι έχουν πλήρη επίγνωση της σημασίας των εκλογών στο τρέχον γεωπολιτικό πλαίσιο. Ωστόσο, αυτό το συνολικά αυξημένο ενδιαφέρον για τις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν αντικατοπτρίστηκε σε σημαντικά υψηλότερη προσέλευση σε σύγκριση με το 2019.

Η μετεκλογική έρευνα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 31 έδειξε ότι τα κύρια θέματα που τελικά ώθησαν τους πολίτες της ΕΕ να ψηφίσουν ήταν η αύξηση των τιμών και του κόστους ζωής (42 %), και μετά η γενική οικονομική κατάσταση (41 %). Η άσκηση του εκλογικού δικαιώματος φαίνεται επίσης να αποτελεί πλέον δημοκρατική συνήθεια για πολλούς, ενώ η αποχή μπορεί να οφείλεται σε λόγους που σχετίζονται με τη συμμετοχή στον πολιτικό βίο (όπως η έλλειψη εμπιστοσύνης ή η δυσαρέσκεια για την πολιτική). Οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες και το μορφωτικό επίπεδο εξακολουθούν επίσης να επηρεάζουν τη συμμετοχή 32 .

2.2.Ενημέρωση σχετικά με τις εκλογές, επαφή και επικοινωνία με τους πολίτες και στήριξη των εκλογικών δικαιωμάτων 

Η ενημέρωση των πολιτών και η επαφή μαζί τους όσον αφορά την ευρωπαϊκή διάσταση των εκλογών, τα εκλογικά τους δικαιώματα και την ισχύουσα εκλογική διαδικασία παρέχουν σε αυτούς τη δυνατότητα να προβαίνουν σε τεκμηριωμένες εκλογικές επιλογές. Οι εθνικές αρχές, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η Επιτροπή, άλλα θεσμικά και λοιπά όργανα και οργανισμοί της ΕΕ, καθώς και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, ανέλαβαν διάφορες πρωτοβουλίες για την ενημέρωση, την αλληλεπίδραση και την επικοινωνία με τους πολίτες πριν από τις εκλογές του 2024.

Η εκστρατεία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου επιδίωξε να παράσχει μια ευρωπαϊκή οπτική για τις εκλογές και να παρουσιάσει τη δημοκρατία στην πράξη. Η κύρια και τελική φάση της εκστρατείας επικεντρώθηκε στην έκκληση για ανάληψη δράσης: «Αξιοποίησε την ψήφο σου για να μην αποφασίσουν άλλοι για σένα». H ειδική διαδικτυακή πύλη «μίας στάσης» για τις εκλογές του 2024 33 (ιστότοπος ΕΕ24) παρείχε ολοκληρωμένες πληροφορίες σχετικά με την οργάνωση και τις διαδικασίες ψηφοφορίας στα κράτη μέλη. Διοργανώθηκε σε στενή συνεργασία με την Επιτροπή.

Η Επιτροπή προσέγγισε επίσης τις εκλογές του 2024 ως επικοινωνιακή προτεραιότητα. Αναγνωρίζοντας το κοινό συμφέρον για μια ανθεκτική δημοκρατία και την κοινή ευθύνη για τη δημοκρατική νομιμοποίηση της ΕΕ, συμπλήρωσε και υποστήριξε τις επικοινωνιακές προσπάθειες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο πλαίσιο μιας κοινής διοργανικής προσπάθειας.

Η επικοινωνιακή στρατηγική της Επιτροπής απέδωσε, τόσο σε προωθητικό όσο και σε αντισταθμιστικό επίπεδο. Η εκτενής επικοινωνία σχετικά με τα απτά αποτελέσματα και οφέλη του έργου της για τους πολίτες κατά τη διάρκεια της προηγούμενης θητείας συνέβαλε στην ευαισθητοποίηση σχετικά με τα διακυβεύματα. Η Επιτροπή ενίσχυσε τις προσπάθειες αυτές παρέχοντας στους πολίτες τεκμηριωμένες πληροφορίες σχετικά με τις εκλογές, τα εκλογικά τους δικαιώματα και τη σημασία της ψήφου. Στο πλαίσιο αυτό, ενεργοποίησε τα δίκτυά της και διάφορες ομάδες με ευρύτερη επιρροή και συνέβαλε στη διαμόρφωση της κοινότητας «mazi.eu για τη δημοκρατία» του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Οι νέοι και τα άτομα που ψήφισαν για πρώτη φορά αποτέλεσαν σημαντικό κοινό-στόχο για δραστηριότητες σε ενωσιακό επίπεδο, όπως και οι «μετακινούμενοι πολίτες της ΕΕ» (πολίτες της ΕΕ που έχουν μετακομίσει σε άλλο κράτος μέλος για να εργαστούν, να ζήσουν ή να σπουδάσουν). Η Επιτροπή υποστήριξε και ενίσχυσε επίσης την εκστρατεία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου «Αξιοποίησε την ψήφο σου» μέσω όλων των διαύλων της. Οι δραστηριότητες επικοινωνίας της Επιτροπής επικεντρώθηκαν επίσης στην πρόληψη και στην αντιμετώπιση της χειραγώγησης των πληροφοριών και των παρεμβάσεων από το εξωτερικό, συμπεριλαμβανομένης της παραπληροφόρησης, όπως εξηγείται περαιτέρω στο σημείο 4.2.

Παραδείγματα συγκεκριμένων δραστηριοτήτων επικοινωνίας πριν από τις εκλογές 34   ·Η διαδικτυακή πύλη «μίας στάσης» EE24 περιλάμβανε πρακτικές πληροφορίες, προεκλογικό υλικό και ειδική τηλεφωνική γραμμή βοήθειας από το κέντρο επικοινωνίας Europe Direct της Επιτροπής (στο εξής: EDCC) σε στενή συνεργασία με την υπηρεσία AskEP του ΕΚ (βλ. σημείο 5.1 για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την τηλεφωνική γραμμή βοήθειας). ·Το κύριο προβεβλημένο βίντεο της εκστρατείας 35 που δημιουργήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συγκέντρωσε πάνω από 3,7 εκατομμύρια προβολές και 100 000 αλληλεπιδράσεις σε όλες τις πλατφόρμες μέσων κοινωνικής δικτύωσης στους κεντρικούς λογαριασμούς της Επιτροπής. ·Η εκστρατεία περιλάμβανε επίσης πρωτοφανή συνεργασία με τα κράτη μέλη μέσω του Ευρωπαϊκού Δικτύου Συνεργασίας για τις Εκλογές, το οποίο εξέταζε και επαλήθευε τις πληροφορίες που διαδίδονταν σχετικά με τις εκλογικές διαδικασίες μέσω των διαύλων της ΕΕ. Με τον τρόπο αυτό, οι ψηφοφόροι μπορούσαν εύκολα να λάβουν αξιόπιστες πληροφορίες για τη στήριξη των εκλογικών τους δικαιωμάτων. ·Η Επιτροπή συνόδευσε την εκτεταμένη εκστρατεία «Αξιοποίησε την ψήφο σου» με μια στοχευμένη ενημερωτική εκστρατεία για τους μετακινούμενους πολίτες της ΕΕ που ζούσαν σε άλλο κράτος μέλος της ΕΕ ή στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η εκστρατεία αυτή διεξήχθη από την Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και πέτυχε συνολικά αθροιστική απήχηση σε 24 εκατομμύρια άτομα σε δύο φάσεις. ·Κινητοποιήθηκαν διάφορες ομάδες ατόμων με ευρύτερη επιρροή, όπως επηρεαστές γνώμης (influencers) και δημιουργοί περιεχομένου, με αποτέλεσμα την επίτευξη 41 000 αλληλεπιδράσεων και εκτιμώμενη απήχηση σε περίπου 3 εκατομμύρια άτομα. Η Επιτροπή διοργάνωσε επίσης εκδήλωση με επηρεαστές γνώμης κατά τη διάρκεια ειδικής εκστρατείας που απευθυνόταν στους μετακινούμενους πολίτες της ΕΕ. ·Οι επικοινωνιακές δράσεις των αντιπροσωπειών της Επιτροπής είχαν συνολική απήχηση σε 213,5 εκατομμύρια πολίτες, εξαιρουμένων των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. ·Οι υπηρεσίες της Επιτροπής, συμπεριλαμβανομένων των αντιπροσωπειών, και τα δίκτυα της Επιτροπής διοργάνωσαν 4 319 εκδηλώσεις με περίπου 3,5 εκατομμύρια συμμετέχοντες. Το δίκτυο Europe Direct μόνο συνέβαλε με 3 185 εκδηλώσεις και 955 500 συμμετέχοντες. ·Η διάδοση πληροφοριών υποστηρίχθηκε μέσω του «Οδηγού για την ιθαγένεια της ΕΕ» 36 .

Η Επιτροπή χρησιμοποίησε τη διαθέσιμη χρηματοδότηση για να στηρίξει τις εθνικές αρχές και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στην υλοποίηση έργων με σκοπό την ενθάρρυνση των πολιτών της ΕΕ να συμμετάσχουν στη δημοκρατική διαδικασία, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο του προγράμματος «Πολίτες, ισότητα, δικαιώματα και αξίες» (CERV). Μεταξύ του 2021 και του 2024, στο πλαίσιο δύο σκελών του CERV διατέθηκαν 26,5 εκατ. EUR για τη χρηματοδότηση 46 έργων που είχαν ως στόχο, αφενός, να ενθαρρύνουν τους Ευρωπαίους πολίτες να συμμετάσχουν στη δημοκρατική διαδικασία και, αφετέρου, να προωθήσουν και να ενισχύσουν την άσκηση των δικαιωμάτων που απορρέουν από την ιθαγένεια της ΕΕ.

Τα κράτη μέλη συμμετείχαν επίσης σε δραστηριότητες επικοινωνίας. Στις απαντήσεις τους στην έρευνα που διεξήγαγε η Επιτροπή, τα περισσότερα κράτη μέλη ανέφεραν ότι συμμετείχαν σε πολυάριθμες δραστηριότητες ευαισθητοποίησης, υλοποιώντας ευρείες στρατηγικές επικοινωνίας, σχεδιάζοντας υλικό επικοινωνίας και προγράμματα συμμετοχής του κοινού και στηρίζοντας τη συμμετοχή των πολιτών με την παροχή τηλεφωνικών γραμμών βοήθειας 37 .

Η συμμετοχή των κρατών μελών και η συνεργασία με τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, καθώς και η συνεργασία μεταξύ των εν λόγω οργάνων, ήταν καίριας σημασίας για τον αντίκτυπο της επικοινωνιακής εκστρατείας. Η εκστρατεία του 2024 ήταν μια συντονισμένη πανευρωπαϊκή προσπάθεια για την προώθηση της σημασίας της δημοκρατίας και της ψήφου. Παρατηρήθηκε ένας άνευ προηγουμένου βαθμός συνεργασίας, υπό την καθοδήγηση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, με τη συμμετοχή συνολικά 4 487 θεσμικών εταίρων στην προώθηση των εκλογών (συμπεριλαμβανομένων ευρωπαϊκών, εθνικών και περιφερειακών οργανώσεων). Οι εν λόγω συμπράξεις κατέστησαν δυνατή τη διεξαγωγή κοινών ψηφιακών εκστρατειών και κοινών πρωτοβουλιών ενημέρωσης του κοινού, καθώς και την υιοθέτηση συντονισμένης προσέγγισης όσον αφορά τις προσπάθειες κινητοποίησης των ψηφοφόρων.

2.3.Συμμετοχή ειδικών ομάδων: νέοι, γυναίκες, άτομα με αναπηρία, μετακινούμενοι πολίτες της ΕΕ και άλλες ομάδες

Η συμπερίληψη όλων των ομάδων αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο των υγιών δημοκρατιών. Κάθε πολίτης θα πρέπει να έχει πραγματικές ευκαιρίες να επιλέγει τους εκλεγμένους αντιπροσώπους του. Γενικά, οι εκλογές του 2024 παρέμειναν σταθερές όσον αφορά τη συμπεριληπτικότητα της συμμετοχής στην εκλογική διαδικασία και των εκλεγμένων υποψηφίων.

Νέοι

Συνολικά, η συμμετοχή των νέων δεν βελτιώθηκε το 2024 σε σύγκριση με το 2019. Στα περισσότερα κράτη μέλη, οι πολίτες μπορούν να ψηφίζουν στις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο από την ηλικία των 18 ετών. Στις εκλογές του 2024 περισσότερα κράτη μέλη μείωσαν την ηλικία ψήφου και επέτρεψαν στους πολίτες να ψηφίσουν από 16 ετών (Βέλγιο, Γερμανία, Μάλτα και Αυστρία) 38 . Μία χώρα (Ελλάδα) παρέχει στους πολίτες το δικαίωμα ψήφου από 17 ετών και άνω 39 . Υπάρχουν επίσης διαφορές ως προς την ελάχιστη ηλικία του εκλέγεσθαι 40 .

Ενόψει των εκλογών του 2024, τα κράτη μέλη έκαναν ιδιαίτερες προσπάθειες για την αύξηση της συμμετοχής των νέων, τόσο ως ψηφοφόρων όσο και ως υποψηφίων. Τα 15 από τα 25 κράτη μέλη που απάντησαν στην έρευνα της Επιτροπής ανέφεραν ότι, ως προς την προώθηση της εύκολης πρόσβασης στην άσκηση των εκλογικών δικαιωμάτων, είχαν δώσει ιδιαίτερη έμφαση στους νέους ή στα άτομα που ψηφίζουν για πρώτη φορά 41 .

Τα πολιτικά κόμματα επίσης έλαβαν μέτρα για να στηρίξουν την προσέλευση των νέων. Από τα σχεδόν 60 εθνικά πολιτικά κόμματα που απάντησαν στην έρευνα, περίπου το 57 % ανέφερε ρητά ότι είχαν απευθυνθεί σε νέους ψηφοφόρους και σε άτομα που θα ψήφιζαν για πρώτη φορά 42 . Οι νέοι αποτέλεσαν επίσης ειδικό κοινό στο οποίο απευθύνθηκαν οι διοργανικές εκστρατείες επικοινωνίας.

Παρά τις προσπάθειες αυτές, και παρά το γεγονός ότι πριν από τις εκλογές περισσότεροι από 6 στους 10 (64 %) νέοι πολίτες της ΕΕ (15-30 ετών) είχαν εκφράσει την πρόθεσή τους να ψηφίσουν 43 , μόλις το 36 % των ατόμων ηλικίας 15-24 ετών (εάν είχαν δικαίωμα ψήφου) και το 46 % των ατόμων ηλικίας 25-39 ετών ψήφισαν τελικά στις εκλογές του 2024. Τα ποσοστά αυτά αντιστοιχούν σε μείωση κατά 6 εκατοστιαίες μονάδες από το 2019, η οποία αντισταθμίζει εν μέρει την αύξηση κατά 14 εκατοστιαίες μονάδες μεταξύ του 2014 και του 2019.

Η ηλικία παραμένει καθοριστικός παράγοντας για την προσέλευση στις κάλπες, καθώς οι μεγαλύτεροι σε ηλικία εξακολουθούν να είναι πιο πιθανό να ψηφίσουν από τους νέους. Σύμφωνα με την έρευνα του Φεβρουαρίου του 2025 για τη νεολαία 44 , οι συνηθέστεροι λόγοι για την αποχή των νέων από τις εκλογές του 2024 ήταν άλλες υποχρεώσεις (16 %) και η έλλειψη επαρκούς ενημέρωσης ώστε να κάνουν την επιλογή τους (16 %), ενώ ακολουθεί η αδυναμία εξεύρεσης υποψηφίου ή πολιτικού κόμματος με το οποίο να μπορούν να ταυτιστούν και να αισθανθούν ότι εκπροσωπεί τις απόψεις τους (15 %) και η γενική δυσπιστία ή δυσαρέσκεια προς τους πολιτικούς και την πολιτική (15 %). Η ηλικία καθορίζει επίσης το πότε οι πολίτες της ΕΕ αποφασίζουν να ψηφίσουν, καθώς οι νέοι ψηφοφόροι αποφασίζουν συχνότερα μόνο λίγες εβδομάδες ή ακόμη και ημέρες πριν από τις εκλογές αν θα ψηφίσουν ή όχι 45 .

Όσον αφορά την εκπροσώπηση (εκλεγμένοι υποψήφιοι), οι νέοι (ηλικίας κάτω των 40 ετών) κατέχουν μόνο το 19,17 % των εδρών στο νέο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με 138 βουλευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ποσοστό που επίσης συνιστά μείωση σε σύγκριση με το 2019, όταν κατείχαν το 21 % των εδρών.

Γυναίκες

Η συμμετοχή των γυναικών ως ψηφοφόρων στις ευρωπαϊκές εκλογές του 2024 μειώθηκε ελαφρώς σε σύγκριση με τις εκλογές του 2019 (κατά μία εκατοστιαία μονάδα). Ενώ η εκπροσώπηση των γυναικών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει υπερδιπλασιαστεί από τις πρώτες εκλογές του 1979 με άμεση ψηφοφορία, το 2024 το ποσοστό των γυναικών μειώθηκε κατά 0,9 εκατοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με τις εκλογές του 2019 46 . Είναι η πρώτη φορά που η εκπροσώπηση των γυναικών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μειώνεται. Οι γυναίκες αποτελούν μόλις το 38,5 % του συνόλου των βουλευτών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Επιπλέον, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τις γυναίκες που εκλέχθηκαν ως μέλη του ΕΚ 47 .

Οι απαντήσεις των κρατών μελών και των πολιτικών κομμάτων στην έρευνα της Επιτροπής ανέδειξαν επίσης σημαντικές διαφορές στις προσπάθειες για την προώθηση της ισότητας των φύλων κατά τη διεξαγωγή των εκλογών του 2024 μεταξύ των κρατών μελών. Επί του παρόντος, 11 κράτη μέλη έχουν θεσπίσει ποσοστώσεις στην εθνική τους νομοθεσία, ενώ ορισμένα κάνουν ένα βήμα παραπάνω με την εναλλαγή γυναικών και ανδρών στα ψηφοδέλτια 48 .

Οι πρακτικές που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη για την προώθηση της συμμετοχής των γυναικών περιλάμβαναν τη διοργάνωση ειδικών εκδηλώσεων και πολιτικών συζητήσεων επί του θέματος, τη σύνδεση της δημόσιας χρηματοδότησης με την προώθηση της συμμετοχής των γυναικών στην πολιτική, καθώς και εκστρατείες ευαισθητοποίησης. Τα πολιτικά κόμματα ανέφεραν ότι έλαβαν διάφορα μέτρα για τη στήριξη της ισότητας των φύλων, όπως η ενθάρρυνση της ισόρροπης εκπροσώπησης των φύλων στους εκλογικούς καταλόγους και στα διοικητικά όργανα. Ταυτόχρονα, οι μηχανισμοί συλλογής, παρακολούθησης και αξιολόγησης δεδομένων διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών.

Ταυτόχρονα, η συμβουλευτική επιτροπή της Επιτροπής για τις ίσες ευκαιρίες μεταξύ γυναικών και ανδρών εξέφρασε ανησυχίες σχετικά με συγκεκριμένες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες, όπως η άνιση κατανομή του τηλεοπτικού χρόνου μεταξύ ανδρών και γυναικών υποψηφίων σε συγκεκριμένα κράτη μέλη.

Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου, παρατηρήθηκε αύξηση της διαδικτυακής έμφυλης παραπληροφόρησης σχετικά με γυναίκες ηγέτιδες και υποψήφιες της ΕΕ. Οι προκλήσεις αυτές μπορούν να αναγκάσουν τις γυναίκες να εγκαταλείψουν εντελώς την πολιτική σφαίρα, γεγονός που επηρεάζει τη δημοκρατία και τη συμμετοχή των γυναικών στον πολιτικό στίβο 49 (περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη βία κατά των υποψηφίων διατίθενται στο σημείο 4.7).

Άτομα με αναπηρία

Πάνω από 100 εκατομμύρια άτομα στην ΕΕ έχουν κάποια μορφή αναπηρίας 50 . Παρατηρήθηκαν ορισμένες βελτιώσεις στη συμμετοχή τους στις εκλογές της ΕΕ.

Σε συνέχεια της στρατηγικής της Επιτροπής για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία 2021-2030 51 και της σύστασης του 2023 σχετικά με τις εκλογές, έχει ληφθεί ευρύ φάσμα μέτρων για την προώθηση της συμμετοχής των ατόμων με αναπηρία στις εκλογές. Αυτό είναι ακόμη πιο σημαντικό, καθώς ένα προσβάσιμο περιβάλλον ψηφοφορίας μπορεί να βελτιώσει την εμπειρία όλων των ψηφοφόρων και, ως εκ τούτου, να ωφελήσει κατ’ επέκταση ολόκληρη την κοινωνία.

Τα περισσότερα κράτη μέλη έλαβαν ειδικά μέτρα για τη στήριξη της συμμετοχής των ατόμων με αναπηρία στις εκλογές 52 . Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν την παροχή ειδικών εργαλείων στους ψηφοφόρους, όπως μεγεθυντές, εκτύπωση των ψηφοδελτίων ή των καταλόγων των υποψηφίων με μεγάλα τυπογραφικά στοιχεία, απτικές σημάνσεις, ηχητικές πληροφορίες ή ψηφοδέλτια που περιείχαν πληροφορίες σε μορφή Braille. Τα κράτη μέλη παρείχαν επίσης προσβάσιμες πληροφορίες για τις εκλογές ή ειδική εκπαίδευση για τις εφορευτικές επιτροπές σχετικά με την προσβασιμότητα στις εκλογές. Οι προσπάθειες αυτές, μεταξύ άλλων, υποστηρίχθηκαν από ειδική συζήτηση και στενή συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Συνεργασίας για τις Εκλογές 53 , καθώς και από την εκδήλωση υψηλού επιπέδου για τις εκλογές 54 , η οποία διοργανώθηκε τον Οκτώβριο του 2023. Στις 6 Δεκεμβρίου 2023 η Επιτροπή δημοσίευσε τον οδηγό ορθών εκλογικών πρακτικών στα κράτη μέλη σχετικά με τη συμμετοχή πολιτών με αναπηρία 55 . Τα 20 από τα 25 κράτη μέλη που απάντησαν στην έρευνα της Επιτροπής δήλωσαν ρητά ότι είχαν χρησιμοποιήσει τον εν λόγω οδηγό. Ο ιστότοπος EE24 έδωσε επίσης έμφαση στην προσβασιμότητα.

Οι εκλογικοί παρατηρητές ανέφεραν ότι το 2024 η συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία βελτιώθηκε, χάρη, για παράδειγμα, στη χρήση εναλλακτικών μέτρων ψηφοφορίας, στη βελτίωση της προσβασιμότητας στα εκλογικά τμήματα και στην αναγνωσιμότητα των ψηφοδελτίων 56 . Ωστόσο, επισήμαναν ότι εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορές μεταξύ των κρατών μελών. Εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένα εμπόδια στην πολιτική συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία, μεταξύ άλλων λόγω έλλειψης ή ανεπαρκούς προσβασιμότητας 57 . Επιπλέον, τα άτομα με αναπηρία εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 58 .

Μετακινούμενοι πολίτες της ΕΕ

Οι μετακινούμενοι πολίτες της ΕΕ (οι πολίτες της ΕΕ που έχουν μετακομίσει σε άλλο κράτος μέλος για να εργαστούν, να ζήσουν ή να σπουδάσουν) έχουν το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο κράτος μέλος όπου διαμένουν υπό τους ίδιους όρους με τους υπηκόους του εν λόγω κράτους μέλους, σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ 59 .

Τα κράτη μέλη έλαβαν σειρά μέτρων για να προωθήσουν τα εκλογικά δικαιώματα των μετακινούμενων πολιτών της ΕΕ (οι οποίοι αντιπροσωπεύουν 14 εκατομμύρια άτομα 60 ), συμπεριλαμβανομένων στοχευμένων εκστρατειών ενημέρωσης 61 σε διάφορες γλώσσες, και σε ορισμένες περιπτώσεις, με την κατάρτιση ειδικών φυλλαδίων ή ψηφιακών εργαλείων υποστήριξης, ή μέσω συμπράξεων με εξειδικευμένες οργανώσεις. Οι μετακινούμενοι πολίτες της ΕΕ αποτέλεσαν επίσης ειδικό κοινό στο οποίο απευθύνθηκαν οι διοργανικές εκστρατείες επικοινωνίας σε επίπεδο ΕΕ.

Ωστόσο, παρά τις προσπάθειες αυτές, το ποσοστό προσέλευσης των μετακινούμενων πολιτών της ΕΕ φαίνεται να έχει παραμείνει χαμηλότερο από εκείνο των ημεδαπών, παρότι η διαθεσιμότητα των σχετικών δεδομένων ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών. Τα στοιχεία που ελήφθησαν από τα κράτη μέλη δείχνουν ότι η εγγραφή των μετακινούμενων πολιτών της ΕΕ στα κράτη μέλη διαμονής διατηρείται σε χαμηλά ποσοστά σε ολόκληρη την ΕΕ, από 0,28 % των εγγραφών στη Λετονία έως 22,03 % στη Γαλλία. Ωστόσο, υπάρχουν και θετικές ενδείξεις. Για παράδειγμα, στο Λουξεμβούργο, παρά το γεγονός ότι το ποσοστό των μετακινούμενων πολιτών της ΕΕ που εγγράφηκαν για να ψηφίσουν στις εκλογές ήταν μόλις περίπου 17,82 % για το 2024, ο αριθμός αυτός είναι ο υψηλότερος που έχει καταγραφεί ποτέ στο Λουξεμβούργο. Το ποσοστό αυτό αυξάνεται σταθερά από το 1994, όταν ήταν μόλις 7,4 %. Τα περισσότερα κράτη μέλη δεν συλλέγουν δεδομένα σχετικά με το ποσοστό προσέλευσης των μετακινούμενων πολιτών της ΕΕ που έχουν εγγραφεί για να ψηφίσουν. Όπου υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα, η προσέλευση των μετακινούμενων πολιτών της ΕΕ κυμαίνεται από το ένα τρίτο έως τα δύο τρίτα των εγγεγραμμένων.

Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, 135 μετακινούμενοι πολίτες της ΕΕ άσκησαν το δικαίωμα του εκλέγεσθαι στις εκλογές. Ο αριθμός αυτός κυμαίνεται σε περίπου ίδια επίπεδα με τον αριθμό των 168 υποψηφίων το 2019 και των 170 το 2014, καθώς οι μετακινούμενοι πολίτες της ΕΕ εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν περίπου το 1 % του συνολικού αριθμού των υποψηφίων στις εκλογές 62 . Από αυτήν την κατηγορία υποψηφίων εκλέχθηκαν δύο βουλευτές στο ΕΚ 63 .

Άλλες ομάδες

Ορισμένα κράτη μέλη ανέφεραν μέτρα που έχουν λάβει για την προώθηση της εκλογικής συμπερίληψης και της εκπροσώπησης άλλων ειδικών ομάδων 64 . Ορισμένες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών έχουν αναφέρει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι εν λόγω ομάδες, μεταξύ άλλων με βάση το δημογραφικό υπόβαθρο ή τη γεωγραφική θέση, όπως άτομα με καταγωγή από φυλετικές ή εθνοτικές μειονότητες 65 . Για παράδειγμα, ενώ δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών αναφέρουν ότι από τους οκτώ γνωστούς υποψηφίους Ρομά (τη μεγαλύτερη εθνοτική μειονότητα στην Ευρώπη) στις εκλογές του 2024 δεν εξελέγη κανείς 66 .

2.4.Βασικές διαπιστώσεις και μέτρα παρακολούθησης

Η συνολική προσέλευση και οι τάσεις που παρατηρούνται για τις διάφορες ειδικές ομάδες καταδεικνύουν πόσο σημαντικό είναι να συνεχιστούν οι προσπάθειες για την προώθηση υψηλού ποσοστού συμμετοχής. Θα πρέπει να υπάρξει συνέχιση των ενεργειών για τη συμμετοχή όλων των πολιτών στην ευρωπαϊκή δημοκρατία και για την ενθάρρυνση της δημοκρατικής συμμετοχής, μεταξύ άλλων με την υποστήριξη αποτελεσματικών εκστρατειών ενημέρωσης, την αξιοποίηση πρωτοβουλιών της κοινωνίας των πολιτών και την απλούστευση των διαδικασιών. Όλα τα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των εθνικών αρχών, των πολιτικών κομμάτων, των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και άλλων φορέων, μεταξύ αυτών και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, θα πρέπει να συμβάλλουν στην επίτευξη αυτών των στόχων.

Θα πρέπει να ληφθούν μέτρα ώστε να διασφαλιστεί ότι το υψηλό και αυξημένο ενδιαφέρον για τις εκλογές, καθώς και το γεγονός ότι οι περισσότεροι πολίτες πιστεύουν ότι η φωνή τους μετράει στην ΕΕ 67 μεταφράζεται σε υψηλότερα ποσοστά προσέλευσης. Θα πρέπει να αντιμετωπιστούν οι σημαντικές διαφορές ως προς τα ποσοστά προσέλευσης μεταξύ των κρατών μελών (που κυμαίνονται από 89,01 % έως 21,35 %), με μεγαλύτερη έμφαση στις χώρες με σταθερά χαμηλό ποσοστό προσέλευσης.

Όσον αφορά την επικοινωνία για τη στήριξη των εκλογικών δικαιωμάτων, τα κράτη μέλη θα πρέπει να συνεχίσουν τις προσπάθειές τους. Το υψηλό επίπεδο συνεργασίας μεταξύ των θεσμικών οργάνων, των κρατών μελών και άλλων ενδιαφερόμενων μερών θα εξακολουθήσει να είναι σημαντικό για τη διοργάνωση αποτελεσματικών εκστρατειών ενημέρωσης, την προώθηση ορθών πρακτικών και τη αύξηση της συμμετοχής των πολιτών και τη βελτίωση της κατανόησης της εκλογικής διαδικασίας.

Όσον αφορά τη συμμετοχή ειδικών ομάδων, τα κράτη μέλη και τα πολιτικά κόμματα θα πρέπει να δώσουν συνέχεια στα σχετικά μέτρα της σύστασης του 2023 για τις εκλογές.

Ειδικότερα για τους νέους, θα πρέπει να ενισχυθεί η στήριξη για την άσκηση των εκλογικών τους δικαιωμάτων, τόσο ως ψηφοφόρων όσο και ως υποψηφίων. Η εκπαίδευση, η παιδεία στα ψηφιακά εργαλεία και στα μέσα επικοινωνίας και η κριτική σκέψη θα πρέπει να προωθηθούν με σκοπό την περαιτέρω ενδυνάμωση των νέων και την παρότρυνσή τους να συμμετέχουν στην ευρωπαϊκή δημοκρατία και να έχουν τη βεβαιότητα ότι με την άσκηση των εκλογικών τους δικαιωμάτων θα κάνουν τη φωνή τους να ακούγεται. Όπως περιγράφεται στην ανακοίνωση για την Ένωση Δεξιοτήτων 68 και στη στρατηγική για την Ένωση Ετοιμότητας 69 , η ανάπτυξη δεξιοτήτων για τη ζωή είναι καίριας σημασίας για τη διασφάλιση της δημοκρατικής ανθεκτικότητας. Με βάση την επανεξέταση του σχεδίου δράσης για την ψηφιακή εκπαίδευση, η Επιτροπή θα παρουσιάσει χάρτη πορείας για το 2030 σχετικά με το μέλλον της ψηφιακής εκπαίδευσης και των ψηφιακών δεξιοτήτων για την προώθηση της ισότιμης πρόσβασης στην ψηφιακή εκπαίδευση για όλους 70 .

Είναι επίσης σημαντικό να υπάρχουν προσβάσιμες και ποικίλες επιλογές ψηφοφορίας, ώστε να υποστηριχθεί η προσέλευση των νέων πολιτών. Τα κράτη μέλη, τα πολιτικά κόμματα και άλλες οντότητες, συμπεριλαμβανομένων σχολείων, πανεπιστημίων, ενώσεων νεολαίας και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, θα μπορούσαν επίσης να προωθήσουν περαιτέρω φιλικές προς τους νέους πολιτικές και διαδικασίες και να προσφέρουν κατάρτιση και πόρους στους υποψηφίους νεαρής ηλικίας.

Θα πρέπει να αξιοποιηθούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα εργαλεία της ΕΕ που αποσκοπούν στην ενίσχυση της δημοκρατικής συμμετοχής των νέων πολιτών. Θα δημιουργηθεί μια νέα προτεραιότητα ετοιμότητας στο πλαίσιο των προγραμμάτων της ΕΕ για τη νεολαία, όπως το Ευρωπαϊκό Σώμα Αλληλεγγύης και το Erasmus+, με σκοπό την προώθηση της ετοιμότητας, της ανθεκτικότητας, της συμμετοχής στον δημοκρατικό βίο και της συμμετοχής των πολιτών στα κοινά.

Όπως ανακοινώθηκε στις πολιτικές κατευθυντήριες γραμμές της προέδρου της Επιτροπής για την περίοδο 2024-2029 71 , θα συγκροτηθεί συμβουλευτική επιτροπή νέων της προέδρου. Όλοι οι επίτροποι έχουν ήδη διοργανώσει μια πρώτη έκδοση των ετήσιων διαλόγων πολιτικής για τη νεολαία εντός των πρώτων 100 ημερών της θητείας τους. Για παράδειγμα, ο επίτροπος Δημοκρατίας, Δικαιοσύνης, Κράτους Δικαίου και Προστασίας των Καταναλωτών, κ. McGrath, έχει ήδη συναντηθεί με νέους ειδικά για να συζητήσει τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να βελτιωθεί η δημοκρατική συμμετοχή των νέων, μεταξύ άλλων στις εκλογές 72 .

Όσον αφορά τις γυναίκες, απαιτούνται περισσότερες προσπάθειες για την επίτευξη της ισότητας των φύλων στην πολιτική, τόσο σε ενωσιακό όσο και σε εθνικό επίπεδο. Οι γυναίκες πρέπει να ενδυναμωθούν περαιτέρω ώστε να συμμετέχουν στον πολιτικό βίο. Η πλήρης συμμετοχή των γυναικών σε όλες τις πτυχές της πολιτικής διαδικασίας είναι απαραίτητη για την οικοδόμηση ισχυρών, αντιπροσωπευτικών και ανθεκτικών δημοκρατιών. Οι γυναίκες πρέπει να προστατεύονται καλύτερα από απειλές (μεταξύ άλλων στο διαδίκτυο) εις βάρος τους, οι οποίες μπορούν να περιορίσουν τη συμμετοχή τους ως υποψηφίων. Τα πολιτικά κόμματα διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην επίτευξη αυτού του στόχου και θα πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους. Γενικότερα, θα πρέπει να σχεδιαστούν περαιτέρω υποστηρικτικά μέτρα σε εθνικό επίπεδο. Σε επίπεδο ΕΕ, η Επιτροπή παρουσίασε πρόσφατα τον χάρτη πορείας για τα δικαιώματα των γυναικών 73 , ο οποίος θα συμβάλει στην πλαισίωση των προσπαθειών για μια νέα στρατηγική για την ισότητα των φύλων, με επικαιροποιημένες δράσεις για όλα τα ζητήματα που αφορούν τις γυναίκες, συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής τους στην πολιτική. Θα πρέπει να ενισχυθεί η στήριξη για τη βελτίωση της ασφάλειας των υποψηφίων και των εκλεγμένων αντιπροσώπων (βλ. σημεία 4.7 και 4.8).

Είναι επίσης σημαντικό να γίνονται διαρκείς προσπάθειες για τη διευκόλυνση της άσκησης των εκλογικών δικαιωμάτων από τους μετακινούμενους πολίτες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της ανάγκης να διεξάγονται πιο στοχευμένες ενημερωτικές εκστρατείες σε πολλές γλώσσες και να διασφαλίζονται απλουστευμένες διαδικασίες εγγραφής από τα κράτη μέλη. Η επίτευξη συμφωνίας σχετικά με την αναδιατύπωση της οδηγίας για τα δικαιώματα ψήφου των μετακινούμενων πολιτών της ΕΕ (η οποία συζητείται επί του παρόντος σε διοργανικό επίπεδο, βλ. σημείο 5.1) είναι απαραίτητη για την παροχή ενός ισχυρότερου πλαισίου που θα υποστηρίζει την άσκηση των εκλογικών δικαιωμάτων των εν λόγω πολιτών.

Τέλος, όλοι οι φορείς θα πρέπει να συνεχίσουν να λαμβάνουν ενεργά μέτρα για να καλύψουν τις ειδικές ανάγκες ορισμένων ομάδων, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με αναπηρία. Η Επιτροπή καταρτίζει έκθεση προόδου για την αξιολόγηση της εφαρμογής της στρατηγικής για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία 2021-2030, μεταξύ άλλων σχετικά με τα πιθανά κενά και τα εμπόδια που εξακολουθούν να υφίστανται για τα άτομα με αναπηρία και, εάν κριθεί αναγκαίο, θα προτείνει νέες δράσεις. Η Επιτροπή θα συνεχίσει επίσης, μεταξύ άλλων, να κάνει προσπάθειες για την πλήρη εφαρμογή του στρατηγικού πλαισίου της ΕΕ για την ισότητα, την ένταξη και τη συμμετοχή των Ρομά.

3.Συνεργασία για τη στήριξη ελεύθερων, δίκαιων και ανθεκτικών εκλογών

3.1.Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Δικτύου Συνεργασίας για τις Εκλογές και άλλες προσπάθειες συνεργασίας

Η στήριξη ελεύθερων, δίκαιων και ανθεκτικών εκλογών απαιτεί προσέγγιση που να αφορά το σύνολο της κοινωνίας και το σύνολο της δημόσιας διοίκησης.

Υπήρξε πρωτοφανής συνεργασία για τη στήριξη της ανθεκτικότητας των εκλογών του 2024. Τα ειδικά μέτρα που ελήφθησαν για τον συντονισμό των τρόπων αντίδρασης έναντι της χειραγώγησης των πληροφοριών και των παρεμβάσεων από το εξωτερικό και της παραπληροφόρησης, αλλά και όσον αφορά τις κυβερνοεπιθέσεις, την κακόβουλη χρήση της ΤΝ και άλλες απειλές εξετάζονται λεπτομερέστερα στο σημείο 4.1.

Η Επιτροπή υποστήριξε ενεργά τις αρχές των κρατών μελών διοργανώνοντας τακτικές συνεδριάσεις του Ευρωπαϊκού Δικτύου Συνεργασίας για τις Εκλογές ήδη από τις αρχές του 2019. Το ECNE απαρτίζεται από εθνικά σημεία επαφής που ορίζονται από τα κράτη μέλη για να εκπροσωπούν τα εθνικά τους δίκτυα στις εκλογές και χρησιμεύουν ως σημείο επαφής μεταξύ του εθνικού και του ευρωπαϊκού επιπέδου συντονισμού. Το δίκτυο έχει διοργανώσει περισσότερες από 25 συνεδριάσεις από το 2019.

Η σύσταση του 2023 σχετικά με τις εκλογές καλεί τα κράτη μέλη να ενισχύσουν τη συνεργασία σε συναφή με τις εκλογές θέματα στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Δικτύου Συνεργασίας για τις Εκλογές. Η σύσταση αναφέρεται επίσης στη συνεργασία του εν λόγω δικτύου με άλλα σχετικά ευρωπαϊκά δίκτυα.

Οι συζητήσεις στο πλαίσιο του ECNE πραγματοποιήθηκαν σε στενή συνεργασία με άλλες δομές, όπως το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης 74 , σχετικά με τη χειραγώγηση των πληροφοριών και τις παρεμβάσεις από το εξωτερικό, και η ομάδα ευρωπαϊκών ρυθμιστικών αρχών για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων (ERGA) σχετικά με τα ζητήματα που εμπίπτουν στην αρμοδιότητά της 75 . Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων συμμετείχε επίσης σε ορισμένες συνεδριάσεις για θέματα που σχετίζονται με την εφαρμογή της νομοθεσίας της ΕΕ για την προστασία των δεδομένων στο εκλογικό πλαίσιο.

Προωθήθηκαν επίσης οι επαφές με διεθνείς οργανισμούς, όπως το Συμβούλιο της Ευρώπης και η Υπηρεσία για τους δημοκρατικούς θεσμούς και τα ανθρώπινα δικαιώματα (ODIHR) του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ).

Ενόψει των εκλογών του 2024 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Συνεργασίας για τις Εκλογές ενέτεινε τις εργασίες του. Τον Οκτώβριο του 2023 η Επιτροπή διοργάνωσε εκδήλωση υψηλού επιπέδου για τις εκλογές με τη συμμετοχή του δικτύου. Τον Νοέμβριο του 2023 το δίκτυο συμμετείχε σε κοινή άσκηση επί χάρτου με θέμα την κυβερνοασφάλεια των εκλογών (βλ. σημείο 4.5).

Εκτός από τις τακτικές συνεδριάσεις, κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου διοργανώθηκαν οκτώ θεματικές συνεδριάσεις στο πλαίσιο του δικτύου, μεταξύ άλλων σχετικά με τη συμπεριληπτική συμμετοχή και επικοινωνία, την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και τη εγγύηση της κυβερνοασφάλειας, την ομαλή διοργάνωση της ψηφοφορίας για διάφορες ομάδες ψηφοφόρων και την ασφάλεια των υποψηφίων 76 .

Η συνεργασία μεταξύ των αρχών των κρατών μελών κατέστη δυνατή, μεταξύ άλλων, μέσω ενός συνεργατικού χώρου, μέσω της χαρτογράφησης των ρόλων και των αρμοδιοτήτων των διαφόρων δικτύων και φορέων της ΕΕ που υποστηρίζουν τη διοργάνωση ελεύθερων, δίκαιων και ανθεκτικών εκλογών για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, και μέσω καταλόγων με στοιχεία επικοινωνίας για τη στήριξη των επιχειρησιακών επαφών κατά τη διάρκεια των εκλογών.

3.2.Βασικές διαπιστώσεις και μέτρα παρακολούθησης

Οι συμπεριληπτικές και ανθεκτικές εκλογές δεν μπορούν να επιτευχθούν από μεμονωμένα ενδιαφερόμενα μέρη. Ενώ οι εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διοργανώνονται σε εθνικό επίπεδο, δημιουργείται σταδιακά ένα αυξανόμενο σύνολο κοινών αναφορών της ΕΕ για ελεύθερες, δίκαιες και ανθεκτικές εκλογές, με βάση τις Συνθήκες της ΕΕ, το δίκαιο της ΕΕ, το μη δεσμευτικό δίκαιο, βέλτιστες πρακτικές και πλαίσια συνεργασίας. Αυτές οι κοινές αναφορές αφορούν τον ψηφιακό τομέα και τη συμπεριληπτική δημοκρατική συμμετοχή. Κάνουν μάλιστα ένα βήμα παραπάνω, καθώς στηρίζουν την ετοιμότητα.

Η ενισχυμένη αμοιβαία υποστήριξη και συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών έχει πλέον εδραιωθεί, με επίκεντρο συγκεκριμένες δομές συνεργασίας, όπως το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Συνεργασίας για τις Εκλογές, το οποίο λειτουργεί ως σημείο επαφής, και με βάση τις δομές της ΕΕ για την προώθηση της ασφάλειας των πληροφοριών και την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και της χειραγώγησης των πληροφοριών, σε συνεργασία με άλλα θεσμικά όργανα και οντότητες, συμπεριλαμβανομένου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Ως εκ τούτου, οι προκλήσεις αντιμετωπίστηκαν ταχύτερα και με πιο συντονισμένο τρόπο, γεγονός που συνέβαλε στη συλλογική ανθεκτικότητα των εκλογών στην ΕΕ. Η ενισχυμένη συνεργασία για τις εκλογές της ΕΕ μπορεί επίσης να έχει θετικές δευτερογενείς επιπτώσεις και στις εθνικές εκλογές.

Για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των όλο και περισσότερων εξελισσόμενων προκλήσεων, είναι αναγκαίο να αξιοποιηθεί περαιτέρω και να ενισχυθεί η συνεργασία αυτή. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να προωθεί κοινή προσέγγιση για τη στήριξη ελεύθερων, δίκαιων και ανθεκτικών εκλογών, μεταβαίνοντας σταδιακά προς την ενίσχυση της ετοιμότητας, της επιχειρησιακής συνεργασίας και της ανάπτυξης ικανοτήτων.

4.Προστασία της ακεραιότητας και της ανθεκτικότητας της εκλογικής διαδικασίας

4.1.Ετοιμότητα, παρακολούθηση και αντίδραση

Ενόψει των εκλογών του 2024 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Επιτροπή και άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ δρομολόγησαν διάφορες σημαντικές δράσεις για την ενίσχυση της ετοιμότητας και της ικανότητας της ΕΕ να ανταποκρίνεται στις προκλήσεις για την ακεραιότητα της εκλογικής διαδικασίας, σε στενή συνεργασία και συντονισμό με τα κράτη μέλη και με διάφορες οντότητες, όπως τα μέσα ενημέρωσης, οι ελεγκτές γεγονότων και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Η προσπάθεια αυτή παρείχε τη δυνατότητα στους συμμετέχοντες να ανταλλάξουν πληροφορίες, εμπειρίες και βέλτιστες πρακτικές και να συντονίσουν τους τρόπους αντίδρασής τους στη χειραγώγηση των πληροφοριών, στις παρεμβάσεις από το εξωτερικό και την παραπληροφόρηση, καθώς και στις κυβερνοεπιθέσεις, στην αθέμιτη χρήση της ΤΝ και σε άλλες απειλές.

Στις 24 Απριλίου 2024 η βελγική προεδρία της ΕΕ ενεργοποίησε τις ρυθμίσεις για την ολοκληρωμένη αντιμετώπιση πολιτικών κρίσεων (IPCR) σε λειτουργία ανταλλαγής πληροφοριών σε σχέση με τις εξωτερικές παρεμβάσεις στις εκλογές του 2024 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 77 . Υπό τον συντονισμό της Επιτροπής, με τον τρόπο αυτόν διευκολύνθηκε η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών και των θεσμικών οργάνων της ΕΕ. Η παρακολούθηση και η αντίδραση διασφαλίστηκαν επίσης μέσω του δικτύου της Επιτροπής κατά της παραπληροφόρησης (NaD).

Η αντιπρόεδρος της Επιτροπής για τις αξίες και τη διαφάνεια επισκέφθηκε διάφορα κράτη μέλη για να στηρίξει τις προσπάθειες ετοιμότητας για τις εκλογές του 2024 στο πλαίσιο περιοδείας για τη δημοκρατία 78 .

Τα κράτη μέλη συνέχισαν να συνεργάζονται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Δικτύου Συνεργασίας για τις Εκλογές προκειμένου να συζητήσουν πρακτικές λύσεις σε ευρύ φάσμα απειλών. Ένα από τα επιχειρησιακά εργαλεία που έχει διαθέσει η Επιτροπή για να στηρίξει τις αρχές των κρατών μελών στην ανάπτυξη της ικανότητάς τους να εντοπίζουν απειλές στο πλαίσιο των εκλογών και να αντιδρούν κατάλληλα είναι ο κοινός μηχανισμός για την εκλογική ανθεκτικότητα 79 . Ο εν λόγω μηχανισμός υποστηρίζει τις επαφές μεταξύ εμπειρογνωμόνων των κρατών μελών, οι οποίοι χρησιμοποιήθηκαν από αρκετά κράτη μέλη κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου 80 .

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέτεινε επίσης τις δραστηριότητές του στον συγκεκριμένο τομέα και ενίσχυσε τη δικτύωσή του τόσο σε εσωτερικό επίπεδο όσο και με άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ, αρχές των κρατών μελών και εξωτερικούς εταίρους. Για παράδειγμα, τον Δεκέμβριο του 2023 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διοργάνωσε συνεδρίαση του συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης με θέμα τις εκλογές με το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Συνεργασίας για τις Εκλογές και την Οριζόντια Ομάδα του Συμβουλίου «Ενίσχυση της ανθεκτικότητας και αντιμετώπιση των υβριδικών απειλών» (ERCHT). Ο ιστότοπος EE24 περιλάμβανε ειδική ενότητα για την ακεραιότητα, όπου παρέχονταν πρακτικές συμβουλές.

Στο πλαίσιο της εφαρμογής της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες, ελήφθησαν ειδικά μέτρα για τη στήριξη της εκλογικής ετοιμότητας 81 . Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή εξέδωσε κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με συνιστώμενα μέτρα μετριασμού κινδύνου τα οποία θα πρέπει να λάβουν οι πάροχοι πολύ μεγάλων διαδικτυακών πλατφορμών (στο εξής: VLOP) και πολύ μεγάλων διαδικτυακών μηχανών αναζήτησης (στο εξής: VLOSE) για τον περιορισμό των συστημικών κινδύνων για τις εκλογές 82 . Σε συνέχεια των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών, η Επιτροπή διοργάνωσε προσομοίωση ακραίων καταστάσεων με τη μορφή άσκησης επί χάρτου, με σκοπό την προετοιμασία των VLOP και των VLOSE, των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, των συντονιστών ψηφιακών υπηρεσιών από τα κράτη μέλη και άλλων ενδιαφερόμενων μερών για σενάρια χειραγώγησης πληροφοριών, καθώς και για την εκδήλωση συντονισμένων τρόπων αντίδρασης στο πλαίσιο της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες.

Κατά τον χρόνο διεξαγωγής των εκλογών για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Επιτροπή είχε επίσης κινήσει διαδικασίες στο πλαίσιο της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες κατά της Meta και της X για θέματα που σχετίζονται με τη χειραγώγηση πλατφορμών, τη συντονισμένη μη αυθεντική συμπεριφορά και τις παραπλανητικές διαφημίσεις που χρησιμοποιήθηκαν για τη διάδοση εκστρατειών παραπληροφόρησης 83 . Η Επιτροπή απέστειλε επίσης σειρά αιτημάτων παροχής πληροφοριών (RFI) σε καθορισμένους παρόχους VLOP και VLOSE σχετικά με τα μέτρα περιορισμού των εκλογικών κινδύνων και την παραπληροφόρηση 84 .

Κατά την πρώτη συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ψηφιακών Υπηρεσιών (στο εξής: EBDS) στις 19 Φεβρουαρίου 2024, συστάθηκε «ad hoc ομάδα εργασίας για τις εκλογές», με στόχο τη συγκέντρωση εμπειρογνωσίας από συντονιστές ψηφιακών υπηρεσιών και αρμόδιες αρχές σχετικά με εκλογικά ζητήματα σε εθνικό επίπεδο τα οποία εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες, καθώς και τη συμμετοχή σε διάλογο και την ενημέρωση σχετικά με τις προκλήσεις ανά χώρα και εκάστοτε πλαίσιο 85 .

Ο κώδικας δεοντολογίας για την παραπληροφόρηση, το πρώτο πλαίσιο παγκοσμίως υπό την καθοδήγηση του κλάδου στον ψηφιακό τομέα και πηγή βέλτιστων πρακτικών του κλάδου για τον περιορισμό της διάδοσης της παραπληροφόρησης στο διαδίκτυο, διαδραμάτισε επίσης καίριο ρόλο στη στήριξη της ετοιμότητας για τις εκλογές. Σύμφωνα με τον κώδικα, οι υπογράφουσες διαδικτυακές πλατφόρμες (Meta, TikTok, Google και Microsoft) ανέλαβαν σειρά δεσμεύσεων για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο των εκλογών. Οι υπογράφουσες πλατφόρμες έχουν υλοποιήσει σειρά δράσεων για τη διασφάλιση της ετοιμότητας κατά τη διάρκεια της εκλογικής περιόδου, συμπεριλαμβανομένης της ενισχυμένης συνεργασίας με άλλους υπογράφοντες από την κοινωνία των πολιτών και ελεγκτές γεγονότων.

Με βάση τις δεσμεύσεις στο πλαίσιο του κώδικα, οι υπογράφοντες υλοποίησαν επίσης ένα σύστημα ταχείας αντίδρασης (RRS) 86 , το οποίο έδωσε στους υπογράφοντες που δεν αποτελούν πλατφόρμες τη δυνατότητα να αναφέρουν ταχέως ευαίσθητο ως προς τον χρόνο περιεχόμενο, λογαριασμούς ή τάσεις που θεωρούσαν ότι συνιστούν απειλές για την ακεραιότητα της εκλογικής διαδικασίας και να τις συζητούν με τις πλατφόρμες υπό το πρίσμα των αντίστοιχων πολιτικών τους.

Το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων (στο εξής: EDMO), το οποίο είναι ένα ανεξάρτητο δίκτυο ελεγκτών γεγονότων, ερευνητών και επαγγελματιών του γραμματισμού στα μέσα επικοινωνίας και καλύπτει όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, συγκρότησε ειδική ομάδα για τις εκλογές του 2024 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με σκοπό την παρακολούθηση του ευρωπαϊκού χώρου πληροφοριών κατά τη διάρκεια της εκλογικής περιόδου 87 . Η ειδική ομάδα διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην αποκάλυψη φαινομένων παραπληροφόρησης κατά τη διάρκεια των εκλογών. Το EDMO εξέδιδε καθημερινά και εβδομαδιαία ενημερωτικά δελτία, έγκαιρες προειδοποιήσεις και στοχευμένες έρευνες κατά τη διάρκεια της εκλογικής περιόδου. Διεξήγαγε επίσης ειδική πανευρωπαϊκή εκστρατεία γραμματισμού στα μέσα επικοινωνίας με τίτλο #BeElectionsSmart, με σκοπό την ευαισθητοποίηση σχετικά με τους κινδύνους παραπληροφόρησης κατά την περίοδο των εκλογών του 2024.

Ενώ οι περισσότερες από τις διατάξεις του νέου κανονισμού σχετικά με τη διαφάνεια και τη στόχευση της πολιτικής διαφημιστικής προβολής 88 θα αρχίσουν να ισχύουν από τις 10 Οκτωβρίου 2025, εντός του πεδίου εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού, το άρθρο 3 (ορισμοί) και το άρθρο 5 (παροχή υπηρεσιών πολιτικής διαφημιστικής προβολής στην Ένωση) παράγραφος 1 ίσχυαν ήδη κατά τη διάρκεια των εκλογών για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, διασφαλίζοντας ιδίως ότι οι υπηρεσίες πολιτικής διαφήμισης δεν θα περιορίζονται σε «ευρωπαϊκό πολιτικό κόμμα» ή σε πολιτική ομάδα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αποκλειστικά βάσει του τόπου εγκατάστασής του/της.

Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (στο εξής: ΕΥΕΔ) ανέλαβε σειρά δράσεων. Το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης, υπό τον συντονισμό της ΕΥΕΔ, στήριξε τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών, και κατά τη διάρκεια των εκλογών για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Γινόταν τακτική ενημέρωση του Ευρωπαϊκού Δικτύου Συνεργασίας για τις Εκλογές, το οποίο παρέχει ένα ολοκληρωμένο πεδίο συνεργασίας όσον αφορά ζητήματα που σχετίζονται με τις εκλογικές διαδικασίες.

Τέλος, το 2022 το Συμβούλιο ενέκρινε τη στρατηγική πυξίδα για την ασφάλεια και την άμυνα 89 , η οποία περιλαμβάνει την εργαλειοθήκη της ΕΕ για την αντιμετώπιση υβριδικών απειλών, όπου συγκεντρώνονται όλα τα σχετικά εργαλεία για την αντιμετώπιση των υβριδικών απειλών κατά των εκλογών, συμπεριλαμβανομένης της εργαλειοθήκης για την αντιμετώπιση της χειραγώγησης πληροφοριών και των παρεμβάσεων από το εξωτερικό 90 .

4.2.Χειραγώγηση των πληροφοριών και παρεμβάσεις από το εξωτερικό, και παραπληροφόρηση

Η Επιτροπή, το Κοινοβούλιο και η ΕΥΕΔ παρακολουθούσαν στενά τις απειλές χειραγώγησης των πληροφοριών και παρεμβάσεων από το εξωτερικό καθώς και τις απειλές παραπληροφόρησης πριν και κατά τη διάρκεια των εκλογών και συντόνιζαν τις αντιδράσεις τους, παρεμβαίνοντας ενεργά για τη στήριξη ενός δίκαιου εκλογικού χώρου. Μέσω των IPCR διασφαλίστηκαν ταχείες επικαιροποιήσεις σχετικά με την επίγνωση της κατάστασης.

Ενώ σημειώθηκε αύξηση του όγκου της χειραγώγησης των πληροφοριών κατά την προεκλογική περίοδο 91 , δεν εντοπίστηκε περιστατικό μεγάλης κλίμακας ή εκστρατεία παραπληροφόρησης ή χειραγώγησης πληροφοριών τις ημέρες των εκλογών.

Από τις 8 Απριλίου 2024 η ειδική ομάδα του EDMO, με τη συμβολή των 14 περιφερειακών κόμβων της (που κάλυπταν το 100 % της ΕΕ), εξέδιδε καθημερινά και εβδομαδιαία ενημερωτικά σημειώματα στα οποία περιγράφονταν τα αφηγήματα παραπληροφόρησης που διαδίδονταν στην ΕΕ 92 .

Οι πάροχοι διαδικτυακών πλατφορμών υπέβαλαν έκθεση, βάσει του κώδικα δεοντολογίας για την παραπληροφόρηση, σχετικά με τα μέτρα που έλαβαν για την προστασία της ακεραιότητας των εκλογικών διαδικασιών βάσει των δεσμεύσεων που είχαν αναλάβει στο πλαίσιο του κώδικα, καθώς και στο πλαίσιο της βάσης δεδομένων διαφάνειας 93 της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες σχετικά με τον αριθμό των αποφάσεων ελέγχου του περιεχομένου που λάμβαναν.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του EDMO, η παραπληροφόρηση που σχετίζεται με την ΕΕ αυξήθηκε από 5 % τον Ιανουάριο σε 15 % τον Μάιο του 2024 94 . Τα αφηγήματα που προσδιορίστηκαν ως προβληματικά αποσκοπούσαν στη μείωση της εμπιστοσύνης στη διοργάνωση της ψηφοφορίας ή στην υπονόμευση της αξιοπιστίας των αποτελεσμάτων, και αφορούσαν θέματα βασικού κοινωνικού ενδιαφέροντος (όπως η Ουκρανία, η κλιματική αλλαγή και οι μετανάστες). 

Η ΕΥΕΔ ενημέρωνε τακτικά μέσω του ιστοτόπου της EUvsDisinfo και των λογαριασμών της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης 95 σχετικά με απόπειρες παρέμβασης στις εκλογές από τη Ρωσία και τους εντολοδόχους της. Κατά τους μήνες που προηγήθηκαν των εκλογών δημοσιεύθηκε ειδική σειρά άρθρων 96 και περιεχόμενο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όπου αναλύονταν, παρουσιάζονταν και αποδομούνταν προληπτικά τα παραπλανητικά αφηγήματα των παραγόντων του Κρεμλίνου / ρωσικού κράτους, καθώς και οι τακτικές, οι τεχνικές και οι διαδικασίες που ακολουθούσαν. Η ρωσική κακόβουλη δραστηριότητα επικεντρώθηκε στη δημιουργία ή την τόνωση κλίματος ρήξης και διχασμού στις κοινωνίες, διαδίδοντας ψευδείς πληροφορίες και κατακλύζοντας τον χώρο πληροφοριών με μη αυθεντικό περιεχόμενο. Άλλες τακτικές περιλάμβαναν τη δυσφήμιση πολιτικών ηγετών, την καλλιέργεια κλίματος δυσπιστίας και την υπονόμευση των δημόσιων αρχών. Η προβολή αυτή συνέβαλε στην ευαισθητοποίηση του κοινού, μεταξύ άλλων μεταξύ των δημοσιογράφων, της ακαδημαϊκής κοινότητας και της κοινωνίας των πολιτών 97 .

Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΥΕΔ έφερε στο φως τις λίγες σημαντικές επιχειρήσεις που συνδέονται με το Κρεμλίνο και παρέμειναν ενεργές κατά τη διάρκεια της εκλογικής περιόδου. Για παράδειγμα, οι εκστρατείες Doppelganger παρίσταναν νόμιμους δικτυακούς τόπους μέσων ενημέρωσης και δημιουργούσαν μη αυθεντικούς λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης 98 . Συνολικά, εντοπίστηκαν 42 περιστατικά που συνδέονταν με ρωσικές δραστηριότητες χειραγώγησης των πληροφοριών και παρεμβάσεων από το εξωτερικό 99 , τα οποία κλιμακώθηκαν κατά τις εβδομάδες πριν από τις εκλογές, κορυφώθηκαν μεταξύ 6 και 9 Ιουνίου και συνεχίστηκαν έως και πολύ αργότερα. Η μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε δεν ήταν καινούργια: δημιουργία της υποδομής χειραγώγησης των πληροφοριών και παρεμβάσεων από το εξωτερικό από πολύ νωρίτερα, επιθέσεις κατά της δημοκρατικής διαδικασίας, διευκόλυνση παρεμβάσεων από τον κυβερνοχώρο, εκτόξευση της δραστηριότητας λίγο πριν από την ψηφοφορία και μετεκλογικές προσπάθειες υπονόμευσης της εμπιστοσύνης στα αποτελέσματα.

Τα κράτη μέλη έλαβαν επίσης διάφορα μέτρα για την προστασία του τοπίου της πληροφόρησης κατά την περίοδο των εκλογών του 2024 από τη χειραγώγηση των πληροφοριών, τις παρεμβάσεις από το εξωτερικό και την παραπληροφόρηση. Ανταποκρινόμενα στην έρευνα της Επιτροπής, 15 κράτη μέλη ανέφεραν ότι είχαν λάβει μέτρα για την υποστήριξη ή τη διευκόλυνση της ταχείας διαβίβασης μηνυμάτων και απαντήσεων για την προστασία του τοπίου της πληροφόρησης 100 . 14 κράτη μέλη ανέφεραν ότι είχαν προσφέρει ειδική υποστήριξη σε ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης και φορείς ελέγχου γεγονότων 101 , ενώ 13 κράτη μέλη υλοποίησαν προγράμματα κατάρτισης για τις εκλογικές ή άλλες αρμόδιες αρχές 102 .

Για τη στήριξη των ατόμων που πλοηγούνται στον χώρο πληροφοριών κατά την προεκλογική περίοδο, δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση σε μέτρα που αποσκοπούσαν στη βελτίωση της ανθεκτικότητας και της ετοιμότητας της κοινωνίας. Τα μέτρα αυτά περιλάμβαναν στήριξη για τον ψηφιακό γραμματισμό / τον γραμματισμό στα μέσα επικοινωνίας, καθώς και για την κριτική σκέψη.

Ειδικές πρωτοβουλίες που ανέλαβαν τα θεσμικά όργανα της ΕΕ για τη βελτίωση της ανθεκτικότητας της κοινωνίας ·Η Επιτροπή και η ομάδα ευρωπαϊκών ρυθμιστικών αρχών για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων (στο εξής: ERGA) διεξήγαγαν ειδική κοινή πολυκαναλική και πολύγλωσση εκστρατεία ευαισθητοποίησης σχετικά με τους κινδύνους που σχετίζονται με τη χειραγώγηση των πληροφοριών και τη σημασία της καλλιέργειας κριτικής σκέψης, η οποία μεταδόθηκε στα κράτη μέλη. Το βίντεο της εκστρατείας 103 είχε 217 εκατομμύρια προβολές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και 7 εκατομμύρια προβολές στο YouTube και μεταδόθηκε σε 53 ραδιοφωνικά και τηλεοπτικά κανάλια σε 17 χώρες με συνολικό πληθυσμό 330 εκατομμύρια. ·Η εργαλειοθήκη της Επιτροπής σχετικά με τον τρόπο εντοπισμού της παραπληροφόρησης 104 επικαιροποιήθηκε, ώστε να ενθαρρύνει τους εκπαιδευτικούς δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης να εφοδιάσουν τους μαθητές τους με τις απαραίτητες δεξιότητες για την πλοήγηση στο διαδικτυακό τοπίο. Μια νέα ιστοσελίδα 105 παρείχε ενιαίο σημείο πρόσβασης σε όλες τις χρήσιμες πληροφορίες και σε πόρους σχετικά με τη στρατηγική επικοινωνία και την καταπολέμηση της χειραγώγησης των πληροφοριών. ·Η Στατιστική Υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Eurostat) εγκαινίασε μια υπηρεσία ελέγχου δεδομένων και γεγονότων για τις ευρωπαϊκές εκλογές, η οποία διευκόλυνε την πρόσβαση δημοσιογράφων και ελεγκτών γεγονότων σε δεδομένα και στατιστικά στοιχεία σχετικά με την ΕΕ 106 . ·Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εγκαινίασε σειρά βίντεο (στις 24 επίσημες γλώσσες της ΕΕ) τα οποία παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τις τεχνικές εξαπάτησης που χρησιμοποιούν οι παράγοντες παραπληροφόρησης. ·Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δημοσίευσε φυλλάδιο με 10 συμβουλές σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισης της παραπληροφόρησης. ·Η ΕΥΕΔ εκπόνησε ειδική σειρά άρθρων και πληροφοριών σχετικά με τη χειραγώγηση των πληροφοριών και τις παρεμβάσεις από το εξωτερικό 107 .

4.3.Χρήση της τεχνητής νοημοσύνης

Οι εκλογές του 2024 έφεραν επίσης την τεχνητή νοημοσύνη όλο και περισσότερο στο προσκήνιο. Η ΤΝ έχει τη δυνατότητα να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα, τη διαφάνεια, τη συμπεριληπτικότητα και την ασφάλεια στις εκλογικές διαδικασίες. Ταυτόχρονα, εγείρει ανησυχίες σχετικά με πιθανά φαινόμενα αθέμιτης χρήσης της, όπως εκστρατείες παραπληροφόρησης, χειραγώγηση εκλογών και εξωτερικές παρεμβάσεις, τα οποία θίγουν τον δίκαιο χαρακτήρα του δημοκρατικού χώρου και την εμπιστοσύνη στους θεσμούς.

Τις εβδομάδες πριν από τις εκλογές, ο όγκος των παραπλανητικών πληροφοριών που ελέγχθηκαν και περιλάμβαναν περιεχόμενο που είχε δημιουργηθεί μέσω ΤΝ και εντοπίστηκαν από το EDMO παρέμεινε σταθερός, περίπου στο 4 % του συνολικού όγκου των παραπλανητικών πληροφοριών που ελέγχθηκαν (5 % κατά τους προηγούμενους μήνες) 108 .

Η κοινωνία των πολιτών, οι ερευνητές και οι ελεγκτές γεγονότων έφεραν στο φως τουλάχιστον 131 περιπτώσεις αδήλωτου περιεχομένου παραγωγικής ΤΝ κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας, ιδίως από κόμματα σε εθνικό επίπεδο (δηλαδή από πέντε διαφορετικά πολιτικά κόμματα στη Γαλλία, το Βέλγιο και την Ιταλία) 109 . Με περιορισμένες εξαιρέσεις, δεν κυριάρχησε το ιδιαίτερα παραπλανητικό περιεχόμενο γνωστό ως «deepfake» κατά τις εκλογές του 2024. Αντ’ αυτού, η ΤΝ χρησιμοποιήθηκε για την παραγωγή περιεχομένου «shallowfake», το οποίο συνδυάζει λεζάντες αποκομμένες από το πλαίσιό τους με εικόνες πολιτικών ή εκδηλώσεων, και «cheapfake», όπου υπάρχει αρκετά προφανής αλλοίωση βίντεο και εικόνας 110 .

Η ΤΝ χρησιμοποιήθηκε σε ορισμένο βαθμό τόσο ως εργαλείο παραπληροφόρησης και χειραγώγησης των πληροφοριών και παρεμβάσεων από το εξωτερικό, όσο και στο πλαίσιο του εσωτερικού πολιτικού διαλόγου. Τα συμπεράσματα των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών ανέδειξαν το γεγονός ότι ορισμένα πολιτικά κόμματα χρησιμοποίησαν μη επισημασμένη παραγωγική ΤΝ για τη διάδοση παραπλανητικών μηνυμάτων 111 . Επιπλέον, σύμφωνα με πληροφορίες, χρησιμοποιήθηκαν εργαλεία ΤΝ σε επιχειρήσεις ξένης επιρροής, όπως ρωσικές εκστρατείες και ηχητικό υλικό deepfake που είχαν ως στόχο Ευρωπαίους πολιτικούς ηγέτες. 

Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρωτοστατεί ώστε να βελτιωθεί η ασφάλεια και η αξιοπιστία της ΤΝ, αντιμετωπίζοντας παράλληλα με φιλοδοξία τους κινδύνους που ενέχει η αθέμιτη χρήση της. Ωστόσο, δεν είχαν ακόμη τεθεί πλήρως σε εφαρμογή για τις εκλογές του 2024 κάποια σημαντικά νέα νομοθετικά εργαλεία, συμπεριλαμβανομένων του κανονισμού για την τεχνητή νοημοσύνη 112 και του κανονισμού για τη διαφάνεια και τη στόχευση της πολιτικής διαφημιστικής προβολής.

Ταυτόχρονα, οι πάροχοι πολύ μεγάλων διαδικτυακών πλατφορμών και πολύ μεγάλων διαδικτυακών μηχανών αναζήτησης υπέχουν ήδη σαφή υποχρέωση, βάσει της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες, να αξιολογούν και να περιορίζουν τους συστημικούς κινδύνους για τις εκλογικές διαδικασίες και τον πολιτικό διάλογο, μεταξύ άλλων όταν συνδέονται με τη διάδοση παραποιημένου περιεχομένου. Στο πλαίσιο αυτό, οι κατευθυντήριες γραμμές της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες σχετικά με τις εκλογές συνιστούν επίσης τη λήψη μέτρων μετριασμού που συνδέονται με την παραγωγική ΤΝ, τα οποία θα πρέπει να λαμβάνουν οι πάροχοι πολύ μεγάλων διαδικτυακών πλατφορμών και πολύ μεγάλων διαδικτυακών μηχανών αναζήτησης 113 . Ενόψει των εκλογών, η Επιτροπή απέστειλε αιτήματα παροχής πληροφοριών σχετικά με τους κινδύνους της παραγωγικής ΤΝ σε έξι πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες και σε δύο πολύ μεγάλες διαδικτυακές μηχανές αναζήτησης 114 .

Προκειμένου να συμβάλει στον εντοπισμό ζητημάτων που σχετίζονται με την ΤΝ, η ειδική ομάδα του EDMO επικουρείται από ομάδα εμπειρογνωμόνων στον τομέα της ΤΝ με σκοπό την ταχεία ανίχνευση και αποκάλυψη απατηλού ή παραπλανητικού περιεχομένου που δημιουργήθηκε από ΤΝ.

Επιπλέον, η σύσταση του 2023 σχετικά με τις εκλογές ενθάρρυνε τα πολιτικά κόμματα να υιοθετούν προεκλογικές δεσμεύσεις και κώδικες δεοντολογίας σχετικά με την ακεραιότητα των εκλογών, που θα πρέπει να περιλαμβάνουν ιδίως τη δέσμευση για αποφυγή συμπεριφορών χειραγώγησης, ιδίως της παραγωγής, χρήσης ή διάδοσης παραποιημένων, κατασκευασμένων, κακόβουλα διαρρευσάντων ή κλεμμένων δεδομένων ή υλικού, συμπεριλαμβανομένων των προϊόντων βαθυπαραποίησης (deepfakes) που παράγονται από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Τα πολιτικά κόμματα θα πρέπει επίσης να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τη χρήση συστημάτων ΤΝ σε προεκλογικές εκστρατείες. Η σύσταση οδήγησε στην κατάρτιση κοινού κώδικα δεοντολογίας για τα πολιτικά κόμματα (βλ. σημείο 4.6).

4.4.Προστασία δεδομένων 

Οι προεκλογικές εκστρατείες συνοδεύονται από εξατομικευμένα μηνύματα προς τους ψηφοφόρους, τα οποία βασίζονται στην επεξεργασία των προσωπικών τους δεδομένων. Οι εκλογές του 2024 ήταν οι δεύτερες ευρωπαϊκές εκλογές στις οποίες εφαρμόστηκε ο γενικός κανονισμός για την προστασία δεδομένων (ΓΚΠΔ) 115 . Το 2018 η Επιτροπή δημοσίευσε επίσης ειδικές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την εφαρμογή της ενωσιακής νομοθεσίας για την προστασία των δεδομένων στο πλαίσιο εκλογών, οι οποίες ίσχυαν και στις εκλογές του 2024 116 .

Ως αρχές αρμόδιες για την εποπτεία και την επιβολή του ΓΚΠΔ στα κράτη μέλη, οι εθνικές αρχές προστασίας δεδομένων (στο εξής: ΑΠΔ) ανέφεραν διάφορα επίπεδα συμμετοχής σε δραστηριότητες που σχετίζονταν με τις εκλογές. Ενώ ορισμένες ΑΠΔ συμμετείχαν στο έργο των εθνικών εκλογικών δικτύων, άλλες ανέφεραν ότι είχαν περιορισμένη ή μηδενική συμμετοχή στις εν λόγω εργασίες.

Διάφορες ΑΠΔ έλαβαν προληπτικά μέτρα για την αντιμετώπιση ζητημάτων προστασίας των δεδομένων και τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τους κανόνες προστασίας των δεδομένων κατά την εκλογική διαδικασία, για παράδειγμα με την έκδοση συστάσεων, οδηγιών και κατευθυντήριων γραμμών, παρότι η συνεργασία με τις πλατφόρμες μέσων κοινωνικής δικτύωσης ήταν συνολικά περιορισμένη. Αρκετές ΑΠΔ διεξήγαγαν έρευνες σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων προστασίας των δεδομένων στο πλαίσιο των εκλογών βάσει πληροφοριών σχετικά με αναφορές που έλαβαν για υπόνοιες περιπτώσεων μη συμμόρφωσης και σχετικά με καταγγελίες που υποβλήθηκαν δυνάμει του άρθρου 77 του ΓΚΠΔ.

4.5.Προστασία των υποδομών που σχετίζονται με τις εκλογές και διασφάλιση της κυβερνοανθεκτικότητας

Οι βάσεις δεδομένων των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων, τα συστήματα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας και άλλα πληροφοριακά συστήματα που χρησιμοποιούνται για τη διαχείριση των εκλογικών διαδικασιών θα μπορούσαν να διατρέχουν κίνδυνο κυβερνοεπίθεσης. Πρέπει επίσης να διασφαλίζεται η υλική ασφάλεια των εκλογικών τμημάτων και των χώρων καταμέτρησης, καθώς και των εγκαταστάσεων, του υλικού και των συστημάτων εκτύπωσης, μεταφοράς και αποθήκευσης ψηφοδελτίων και άλλου σχετικού εκλογικού υλικού.

Η Επιτροπή συνεργάστηκε με τις αρχές των κρατών μελών για τη διαχείριση των εν λόγω κινδύνων στις εκλογές του 2024, ενώ, με την υποστήριξη του Οργανισμού της ΕΕ για την Κυβερνοασφάλεια (στο εξής: ENISA) και σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, διοργάνωσε άσκηση επί χάρτου με θέμα την κυβερνοασφάλεια, η οποία περιλάμβανε τη συμμετοχή του Ευρωπαϊκού Δικτύου Συνεργασίας για τις Εκλογές. Η άσκηση χρηματοδοτήθηκε από την Επιτροπή μέσω του κοινού μηχανισμού για την εκλογική ανθεκτικότητα. Σκοπός της ήταν να δοκιμάσει και να στηρίξει την ετοιμότητα των κρατών μελών έναντι κυβερνοεπιθέσεων και υβριδικών απειλών, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο εκστρατειών χειραγώγησης πληροφοριών και παραπληροφόρησης.

Σε συνέχεια της σύστασης του 2023 σχετικά με τις εκλογές και της άσκησης επί χάρτου, η ομάδα συνεργασίας για την ασφάλεια συστημάτων δικτύου και πληροφοριών (NIS) με την υποστήριξη της Επιτροπής, του ECNE και του ENISA, επικαιροποίησε το εγχειρίδιο για την κυβερνοασφάλεια της εκλογικής τεχνολογίας. Η Επιτροπή παρουσίασε επίσης μια συλλογή πρακτικών για την ηλεκτρονική ψηφοφορία και άλλων πρακτικών στον τομέα των τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών 117 τον Δεκέμβριο του 2023. Η συλλογή αυτή καταρτίστηκε σε συνεργασία με τα κράτη μέλη στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Δικτύου Συνεργασίας για τις Εκλογές, καθώς και με το Συμβούλιο της Ευρώπης. Στο πλαίσιο των εργασιών του, το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Συνεργασίας για τις Εκλογές διεξήγαγε επίσης συχνές συζητήσεις σχετικά με τους κινδύνους για την κυβερνοασφάλεια.

Η ομάδα συνεργασίας NIS, το δίκτυο ομάδων απόκρισης συμβάντων που αφορούν την ασφάλεια των υπολογιστών και το δίκτυο οργανισμών διασύνδεσης για τις κρίσεις στον κυβερνοχώρο ενίσχυσαν επίσης τη συνεργασία τους ενόψει των εκλογών. Διοργανώθηκαν ασκήσεις κυβερνοετοιμότητας και συστάθηκε διοργανική ειδική ομάδα για τις κυβερνοκρίσεις.

Σύμφωνα με πληροφορίες, τα κράτη μέλη έχουν λάβει μέτρα για τη διασφάλιση των υλικών και ψηφιακών εκλογικών υποδομών. Τα περισσότερα κράτη μέλη διενήργησαν ή επικαιροποίησαν εκτιμήσεις κινδύνου για τις υποδομές και έλαβαν μέτρα για να διασφαλίσουν την ύπαρξη υψηλού επιπέδου ασφάλειας. Σχεδόν όλα τα κράτη μέλη ανέφεραν ότι διενήργησαν δοκιμές διαχείρισης κρίσεων και σχέδια έκτακτης ανάγκης, και πρόσφεραν στήριξη και κατάρτιση σε όλα τα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη.

Αρκετά κράτη μέλη ανέφεραν ότι συνεργάστηκαν με ιδιωτικούς φορείς για τη διασφάλιση υψηλού επιπέδου κυβερνοασφάλειας 118 , ενώ τα περισσότερα επισήμαναν ότι η αρμόδια για την κυβερνοασφάλεια αρχή είχε συμμετάσχει στο εθνικό εκλογικό τους δίκτυο. Πολλά κράτη μέλη επίσης έκαναν προσπάθειες για την αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με τη διαδικτυακή ασφάλεια των πολιτικών κομμάτων, των υποψηφίων και των εκλογικών υπαλλήλων 119 .

Υπήρξαν σημαντικές διαφορές στις προσπάθειες που έκαναν τα πολιτικά κόμματα στον τομέα της κυβερνοασφάλειας κατά την περίοδο των εκλογών του 2024. Μεταξύ όλων των εθνικών πολιτικών κομμάτων που συμμετείχαν στην έρευνα, περίπου τα μισά ανέφεραν ότι είχαν λάβει κάποιου είδους μέτρα κυβερνοασφάλειας. Από αυτά, σχεδόν το 30 % είχε εφαρμόσει πιο προηγμένες πρακτικές, όπως εκτιμήσεις κινδύνου, προγράμματα κατάρτισης και δοκιμές διείσδυσης. Μεταξύ των ευρωπαϊκών πολιτικών κομμάτων που συμμετείχαν στην έρευνα, περίπου το 83 % εφάρμοσε προηγμένα μέτρα κυβερνοασφάλειας.

Κατά τη διάρκεια της εκλογικής περιόδου καταγράφηκαν ήσσονος σημασίας περιστατικά κυβερνοασφάλειας, κυρίως με τη μορφή κατανεμημένων επιθέσεων άρνησης υπηρεσίας (DDoS) υπό την ηγεσία φιλορωσικών ομάδων «χακτιβιστών» (hacktivist) 120 .

4.6.Διεξαγωγή δίκαιων προεκλογικών εκστρατειών και χρηματοδότηση της προεκλογικής εκστρατείας

Διεξαγωγή δίκαιων προεκλογικών εκστρατειών

Η σύσταση του 2023 σχετικά με τις εκλογές ενθαρρύνει τα ευρωπαϊκά και εθνικά πολιτικά κόμματα και τις οργανώσεις προεκλογικών εκστρατειών να αναπτύξουν και να τηρούν εθελοντικούς κώδικες δεοντολογίας ή προεκλογικές δεσμεύσεις για τη στήριξη ελεύθερων, δίκαιων και ανθεκτικών εκλογών. Με βάση τη σύσταση αυτή, όλα τα ευρωπαϊκά πολιτικά κόμματα υπέγραψαν κώδικα δεοντολογίας για τις εκλογές του 2024 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο πλαίσιο τελετής που διοργανώθηκε από την Επιτροπή 121 . Ο κώδικας υπογράφηκε επίσης από περιορισμένο αριθμό εθνικών πολιτικών κομμάτων. Ο κώδικας δεοντολογίας προωθεί βασικές αξίες όπως η διαφάνεια, η δικαιοσύνη και η ειλικρίνεια στην επικοινωνία, ενώ παράλληλα αντιμετωπίζει ενεργά την παραπληροφόρηση και τη χειραγώγηση μέσω της ΤΝ.

Τα εθνικά και ευρωπαϊκά πολιτικά κόμματα επέδειξαν διαφορετικά επίπεδα τήρησης του κώδικα δεοντολογίας, με ορισμένα από αυτά να ενεργούν προληπτικά με τη θέσπιση πρόσθετων δεσμεύσεων, τη διενέργεια μετεκλογικών αξιολογήσεων και την προώθηση της διαφάνειας στη χρηματοδότηση των προεκλογικών εκστρατειών.

Από την πλευρά τους, τα κράτη μέλη υιοθέτησαν διάφορες προσεγγίσεις για να στηρίξουν την ακεραιότητα των εκλογών και τη διεξαγωγή δίκαιων προεκλογικών εκστρατειών. Ορισμένα κράτη μέλη ανέφεραν ότι διαθέτουν αυστηρές νομοθετικές διατάξεις για τη διασφάλιση της ακεραιότητας των εκλογών, ενώ άλλα βασίζονται σε δεσμεύσεις ακεραιότητας και εθελοντικούς κώδικες δεοντολογίας 122 .

Χρηματοδότηση της προεκλογικής εκστρατείας

Η ακεραιότητα των εκλογών εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, συμπεριλαμβανομένης της διαφάνειας στη χρηματοδότηση των κομμάτων, η οποία συμβάλλει στη διατήρηση της εμπιστοσύνης, στην πρόληψη της αθέμιτης άσκησης επιρροής και στη διασφάλιση της λογοδοσίας, ιδίως όσον αφορά τις δωρεές από τρίτες χώρες ή απόρρητες πηγές.

Οι κανόνες και τα πλαίσια για την πολιτική χρηματοδότηση παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών. Αρκετά κράτη μέλη έχουν εγκρίνει ή εξετάζουν το ενδεχόμενο να εγκρίνουν μέτρα για την αύξηση της διαφάνειας και της εποπτείας της χρηματοδότησης των πολιτικών κομμάτων, μεταξύ άλλων με σκοπό τη στήριξη της δημοκρατικής λογοδοσίας και την πρόληψη ξένων παρεμβάσεων 123 .

Ορισμένα κράτη μέλη ανέφεραν ότι επιτρέπουν δωρεές από φυσικά πρόσωπα από τρίτες χώρες, με περιορισμούς σε ορισμένες περιπτώσεις, ενώ άλλα επιτρέπουν τη χρηματοδότηση από τρίτες χώρες υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Αρκετά κράτη μέλη επιβάλλουν όρια στις δωρεές από τρίτες χώρες, ενώ άλλα επιτρέπουν ορισμένες περιορισμένες εξαιρέσεις για συνεισφορές που συμμορφώνονται με τους εθνικούς κανόνες ή από συγκεκριμένες οντότητες. Κάποια άλλα έχουν θεσπίσει πλήρη απαγόρευση της χρηματοδότησης από τρίτες χώρες ή εξετάζουν αυτό το ενδεχόμενο.

Οι κανόνες που ισχύουν για τα ευρωπαϊκά πολιτικά κόμματα και τα ιδρύματα που συνδέονται με αυτά καθορίζονται στον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 1141/2014, ο οποίος βρίσκεται σε διαδικασία αναθεώρησης, ιδίως για την αποσαφήνιση των διατάξεων χρηματοδότησης (βλ. σημείο 5.2) 124 .

4.7.Ασφάλεια: προστασία των υποψηφίων και των εκλεγμένων αντιπροσώπων

Οι πολιτικοί και οι πολιτικοί υποψήφιοι μπορεί να αντιμετωπίσουν αδικαιολόγητες πιέσεις και απειλές για την ασφάλειά τους, κάτι που έχει αρνητικές δευτερογενείς επιπτώσεις στη συμπεριληπτική δημοκρατική εκπροσώπηση. Η διαφύλαξη της ασφάλειάς τους αποτέλεσε θέμα συζήτησης κατά τη διάρκεια αυτών των εκλογών.

Στις απαντήσεις τους στην έρευνα της Επιτροπής, αρκετά ευρωπαϊκά και εθνικά πολιτικά κόμματα ανέφεραν ότι γνώριζαν περιστατικά παρενόχλησης και βίας, τόσο εντός όσο και εκτός διαδικτύου, ενώ αναλογικά συχνότερο στόχο αποτελούσαν οι γυναίκες υποψήφιες και οι μειονότητες. Περίπου το 41 % των εθνικών κομμάτων που συμμετείχαν στην έρευνα είχαν θεσπίσει μέτρα για την πρόληψη ή την καταπολέμηση της διαδικτυακής βίας ή των απειλών κατά υποψηφίων.

Στις εκθέσεις εκλογικών παρατηρητών 125 επισημαίνονται επίσης ανησυχητικά περιστατικά βίας, παρενόχλησης και εκφοβισμού σε αρκετά κράτη μέλη. Ιδιαίτερο κίνδυνο διατρέχουν συγκεκριμένες ομάδες, συμπεριλαμβανομένων των γυναικών.

4.8.Βασικές διαπιστώσεις και μέτρα παρακολούθησης

Οι εκλογές του 2024 διεξήχθησαν εν μέσω σημαντικών και ριζικών αλλαγών στο οικοσύστημα των πληροφοριών. Έχει αυξηθεί η πίεση που ασκείται στην εκλογική διαδικασία τόσο εντός όσο και εκτός διαδικτύου, οι εχθρικές παρεμβάσεις και οι απόπειρες παραπληροφόρησης ενισχύονται όλο και περισσότερο, ενώ οι μέθοδοι χειραγώγησης είναι πιο διαφοροποιημένες και εξελιγμένες.

Ταυτόχρονα, παρά το δύσκολο τοπίο της πληροφόρησης, η απουσία σημαντικών περιστατικών ικανών να διαταράξουν τις εκλογές του 2024 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καταδεικνύει την ετοιμότητα της ΕΕ για τη διαφύλαξη των εκλογικών διαδικασιών και τη διασφάλιση ελεύθερων, δίκαιων και ανθεκτικών εκλογών.

Το ευρύ φάσμα μέτρων ετοιμότητας, όπως η ενεργοποίηση της ολοκληρωμένης αντιμετώπισης πολιτικών κρίσεων, οι κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις εκλογές για τους παρόχους πολύ μεγάλων διαδικτυακών πλατφορμών και πολύ μεγάλων διαδικτυακών μηχανών αναζήτησης, οι συζητήσεις στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Δικτύου Συνεργασίας για τις Εκλογές, οι διάφορες ασκήσεις επί χάρτου και η χρήση του συστήματος ταχείας αντίδρασης στο πλαίσιο του κώδικα δεοντολογίας για την παραπληροφόρηση, συνέβαλαν όλα στην αύξηση του βαθμού ετοιμότητας, στη διευκόλυνση της ανταλλαγής πληροφοριών και στην ταχεία ανίχνευση και παρακολούθηση περιστατικών. Οι άνευ προηγουμένου δομές ετοιμότητας και συνεργασίας, οι οποίες υποστηρίζονται από ευρύ φάσμα επικοινωνιακών μέτρων για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της κοινωνίας, έχουν αποδειχθεί απαραίτητες για την αντιμετώπιση των κινδύνων χειραγώγησης των πληροφοριών και παρέμβασης από το εξωτερικό και των κινδύνων παραπληροφόρησης κατά τη διάρκεια των εκλογών. Η λήψη προληπτικών μέτρων από τις αρχές προστασίας δεδομένων συνέβαλε στην αντιμετώπιση ζητημάτων προστασίας των δεδομένων και στη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τους κανόνες προστασίας των δεδομένων κατά την εκλογική διαδικασία. Εξασφαλίστηκε υψηλό επίπεδο κυβερνοασφάλειας και υποστηρίχθηκε η διεξαγωγή δίκαιων προεκλογικών εκστρατειών.

Ωστόσο, απαιτείται συνεχής επαγρύπνηση. Οι απειλές εξακολουθούν να εξελίσσονται πολύ γρήγορα, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη να ενισχυθούν οι προσπάθειες και η επιχειρησιακή ικανότητα όσον αφορά την επίγνωση της κατάστασης και την αντίδραση, με βάση τη συνεργασία ενδιαφερόμενων μερών από διάφορους τομείς.

Όσον αφορά το μέλλον, είναι απαραίτητη η εφαρμογή της σχετικής εθνικής και ενωσιακής νομοθεσίας, καθώς και η ισχυρή εποπτεία με βάση τη συνεργασία μεταξύ των διαφόρων αρχών που συμμετέχουν στην εκλογική διαδικασία.

Οι ανταλλαγές εμπειριών σχετικά με τις εκλογές, συμπεριλαμβανομένης της αξιολόγησης περιστατικών και απρόβλεπτων γεγονότων που επηρεάζουν την ομαλή διεξαγωγή των εκλογών, θα εξακολουθήσουν να είναι σημαντικές.

Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Δικτύου Συνεργασίας για τις Εκλογές, η Επιτροπή υποστήριξε την κατάρτιση επιχειρησιακού ερωτηματολογίου σχετικά με την ακεραιότητα των εκλογών και πίνακα διαχείρισης κινδύνου, τα οποία θα χρησιμεύσουν ως προσβάσιμα σημεία αναφοράς για την ετοιμότητα σε εθνικό επίπεδο. Χαρτογραφεί επίσης τα ισχύοντα πλαίσια σχετικά με την ισότητα των ευκαιριών για τους πολιτικούς υποψηφίους.

Οι διαδικτυακές πλατφόρμες που παρέχουν υπηρεσίες στην ΕΕ θα πρέπει να συμμορφώνονται με τη σχετική νομοθεσία για τη στήριξη ενός δίκαιου δημοκρατικού χώρου της ΕΕ, μεταξύ άλλων όσον αφορά την ισότητα των ευκαιριών για τους υποψηφίους. Καίριο ρόλο στη στήριξη ενός δίκαιου δημοκρατικού χώρου διαδραματίζουν και άλλοι παράγοντες, όπως η κοινωνία των πολιτών, οι εκλογικοί παρατηρητές και τα μέσα ενημέρωσης.

Εργαλεία όπως αυτά που παρέχει η πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες έχουν αποδείξει την προστιθέμενη αξία τους στο πλαίσιο των εκλογών του 2024 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι συστημικοί κίνδυνοι για τον πολιτικό διάλογο και τις εκλογικές διαδικασίες σε πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες και μηχανές αναζήτησης αντιμετωπίζονται επαρκώς και έχουν περιοριστεί. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί την κατάσταση και να αναλαμβάνει δράση στο πλαίσιο της αρμοδιότητάς της βάσει της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες, εφόσον κρίνεται σκόπιμο. Μετά την ενσωμάτωση του εθελοντικού κώδικα δεοντολογίας για την παραπληροφόρηση στο κανονιστικό πλαίσιο της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες τον Φεβρουάριο του 2025, η Επιτροπή μπορεί να βασιστεί στον κώδικα ως σημείο αναφοράς για τα μέτρα που μπορούν να εφαρμόσουν οι πλατφόρμες με στόχο την αντιμετώπιση συστημικών κινδύνων που σχετίζονται με την παραπληροφόρηση.

Μόλις εφαρμοστεί πλήρως ο κανονισμός για την ΤΝ 126 , το περιεχόμενο deepfake θα πρέπει να επισημαίνεται με σαφήνεια και όλο το περιεχόμενο που δημιουργείται από ΤΝ θα πρέπει να επισημαίνεται, ώστε οι χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης να μπορούν να εντοπίζουν εύκολα το εν λόγω περιεχόμενο. Τα μοντέλα ΤΝ γενικού σκοπού που ενέχουν συστημικούς κινδύνους θα πρέπει επίσης να υπόκεινται σε μέτρα για την αντιμετώπιση και τον μετριασμό των κινδύνων για τις δημοκρατίες και τις εκλογές. Ορισμένες απαράδεκτες πρακτικές χειραγώγησης της ΤΝ απαγορεύονται (για παράδειγμα, η παραγωγή μηνυμάτων που απευθύνονται στο υποσυνείδητο) βάσει του κανονισμού για την ΤΝ. Τα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου —συμπεριλαμβανομένων εκείνων που έχουν σκοπό να επηρεάσουν το αποτέλεσμα εκλογών ή δημοψηφίσματος— θα πρέπει να πληρούν αυστηρές απαιτήσεις πριν από τη διάθεσή τους στην αγορά και θα υπόκεινται σε τακτικές αξιολογήσεις.

Η πλήρης εφαρμογή του νέου κανονισμού για τη διαφάνεια και τη στόχευση της πολιτικής διαφημιστικής προβολής από τον Οκτώβριο του 2025 θα εμπλουτίσει περαιτέρω την εργαλειοθήκη, με πλήρη σεβασμό της ελευθερίας της έκφρασης, παρέχοντας κοινά πρότυπα διαφάνειας και πλαισιώνοντας τη στόχευση και τη διοχέτευση της πολιτικής διαφήμισης. Ο εν λόγω κανονισμός, ο οποίος δεν εφαρμοζόταν ακόμη πλήρως κατά τις εκλογές του 2024, προβλέπει κοινά πρότυπα της ΕΕ για την αντιμετώπιση ορισμένων προβληματικών πρακτικών στη διάδοση της πολιτικής διαφήμισης στην ΕΕ, ώστε να συμβάλει σε έναν δίκαιο δημοκρατικό διάλογο. Ο κανονισμός θα επιβάλει επίσης ειδικές απαιτήσεις στο πλαίσιο των τεχνικών στόχευσης και διοχέτευσης διαφημίσεων που περιλαμβάνουν δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, μεταξύ άλλων κατά τη χρήση ΤΝ. Η Επιτροπή υποστηρίζει την επικείμενη πλήρη έναρξη εφαρμογής του κανονισμού με την κατάρτιση κατευθυντήριων γραμμών και εκτελεστικών πράξεων σχετικά με τις επισημάνσεις και τις ανακοινώσεις. Οι εθνικές αρχές θα πρέπει να διαθέτουν τους αναγκαίους πόρους για την επαρκή εποπτεία της συμμόρφωσης με τον εν λόγω κανονισμό.

Επιπλέον, η στήριξη της αυστηρής συμμόρφωσης με τους κανόνες προστασίας δεδομένων, με παράλληλη αντιμετώπιση των αναδυόμενων προκλήσεων, όπως η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στο πλαίσιο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της ΤΝ, θα εξακολουθεί να αποτελεί επίσης ουσιώδες στοιχείο για τη διασφάλιση της ακεραιότητας της εκλογικής διαδικασίας.

Είναι σημαντικό να διατηρηθεί η επαγρύπνηση για τον κίνδυνο κυβερνοεπιθέσεων, με τη χρήση ολοένα και πιο εξελιγμένης τεχνολογίας. Απαιτούνται επίσης περισσότερες προσπάθειες σε επίπεδο εθνικών πολιτικών κομμάτων, όπως η αύξηση της ετοιμότητας, της ευαισθητοποίησης, του συντονισμού και της στήριξης για την αντιμετώπιση των ανισοτήτων στα μέτρα προστασίας της κυβερνοασφάλειας, καθώς και για τη διασφάλιση συνεκτικής προστασίας που να καλύπτει τις υποδομές που σχετίζονται με τις εκλογές τόσο σε ενωσιακό όσο και σε εθνικό επίπεδο.

Η υπογραφή του κώδικα δεοντολογίας από τα ευρωπαϊκά πολιτικά κόμματα αποτέλεσε θετικό βήμα προόδου όσον αφορά τη στήριξη της διεξαγωγής δίκαιων προεκλογικών εκστρατειών, ενώ η περαιτέρω προσήλωση και τήρηση των κωδίκων και των δεσμεύσεων των πολιτικών κομμάτων, συμπεριλαμβανομένων των εθνικών κομμάτων, θα συμβάλει στην ενίσχυση της ακεραιότητας των προεκλογικών εκστρατειών, μεταξύ άλλων αυξάνοντας τη διαφάνεια της χρηματοδότησης των κομμάτων. Μια συμφωνία όσον αφορά την αναθεώρηση του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 1141/2014 σχετικά με το καθεστώς και τη χρηματοδότηση των ευρωπαϊκών πολιτικών κομμάτων και των ευρωπαϊκών πολιτικών ιδρυμάτων, η οποία επί του παρόντος εξετάζεται από τους συννομοθέτες, θα συμβάλει επίσης στην αντιμετώπιση των κινδύνων που σχετίζονται με τη χρηματοδότηση.

Είναι αναγκαίο να καλλιεργηθεί ένα θετικό και ασφαλές κλίμα, ώστε οι πολιτικοί υποψήφιοι και οι εκλεγμένοι να μπορούν να ασκούν τις πολιτικές τους αρμοδιότητες χωρίς φόβο. Η βελτίωση της συλλογής δεδομένων με σκοπό την καλύτερη κατανόηση των αυξημένων απειλών για τους υποψηφίους και τους εκλεγμένους αντιπροσώπους θα ήταν χρήσιμη. Η Επιτροπή δεσμεύεται να κάνει προσπάθειες για την καλύτερη προστασία της ασφάλειας των πολιτικών υποψηφίων και των εκλεγμένων αντιπροσώπων στο πλαίσιο της προετοιμασίας της Ευρωπαϊκής Ασπίδας Δημοκρατίας.

Η περαιτέρω ενίσχυση των επιχειρησιακών πλαισίων για την ακεραιότητα των εκλογών, η προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών επί του θέματος, η ενίσχυση της εναρμόνισης και της συνέπειας μεταξύ των μέτρων που λαμβάνονται σε άλλους τομείς, καθώς και η συμμετοχή ολόκληρης της κοινωνίας, θα είναι επίσης σημαντικοί παράγοντες για την οικοδόμηση της «ολοκληρωμένης ετοιμότητας» για την ΕΕ στο σύνολό της, όπως επισημαίνεται, μεταξύ άλλων, στην έκθεση Niinistö 127 .

5.Η ευρωπαϊκή διάσταση και η άσκηση των εκλογικών δικαιωμάτων στην ΕΕ

5.1.Η ευρωπαϊκή διάσταση

Το αποτέλεσμα των εκλογών για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει άμεσες επιπτώσεις στους πολίτες. Έχει αντίκτυπο, για παράδειγμα, στον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι πολιτικές και οι νόμοι που ψηφίζονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο και εφαρμόζονται σε ολόκληρη την ΕΕ. Οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν ποιο είναι το διακύβευμα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε να κάνουν συνειδητές επιλογές. Ωστόσο, στον πολιτικό διάλογο και στις προεκλογικές εκστρατείες για τις εκλογές του 2024 στα κράτη μέλη εξακολουθούν να κυριαρχούν εθνικά και τοπικά ζητήματα, ενώ η σύνδεση με το ευρωπαϊκό επίπεδο συζητείται και γίνεται αντιληπτή σε μικρότερο βαθμό.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προώθησε ενεργά την ευρωπαϊκή διάσταση των εκλογών, διοργανώνοντας βραδιά εκλογών, στο πλαίσιο της οποίας παρείχε στα μέσα επικοινωνίας ενημερώσεις σε πραγματικό χρόνο σχετικά με την προσέλευση και τη σύνθεση του Κοινοβουλίου.

Η προώθηση της ευρωπαϊκής διάστασης των εκλογών ενισχύει τον δεσμό μεταξύ των πολιτών και των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και, ως εκ τούτου, τη δημοκρατική νομιμοποίηση της διαδικασίας λήψης αποφάσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Ο κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 1141/2014 θεσπίζει ειδικό νομικό, οικονομικό και ρυθμιστικό σύστημα για τα ευρωπαϊκά πολιτικά κόμματα και τα ευρωπαϊκά πολιτικά ιδρύματα. Το 2021 η Επιτροπή πρότεινε αναδιατύπωση του εν λόγω κανονισμού με τροποποιήσεις προκειμένου να αποσαφηνιστούν οι διατάξεις περί χρηματοδότησης, να διευκολυνθούν οι αλληλεπιδράσεις των ευρωπαϊκών πολιτικών κομμάτων με τα εθνικά κόμματα μέλη τους και σε διασυνοριακό επίπεδο, να αυξηθεί η διαφάνεια, ιδίως όσον αφορά τις πολιτικές διαφημίσεις και δωρεές, να μειωθεί ο υπερβολικός διοικητικός φόρτος και να αυξηθεί η οικονομική βιωσιμότητα των ευρωπαϊκών πολιτικών κομμάτων και ιδρυμάτων. Η πρόταση αυτή παραμένει υπό διαπραγμάτευση.

Η σύσταση του 2023 σχετικά με τις εκλογές ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να λάβουν μέτρα για να ενισχύσουν τον ευρωπαϊκό χαρακτήρα των εκλογών για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, μεταξύ άλλων για να βοηθήσουν τα ευρωπαϊκά πολιτικά κόμματα και τις πολιτικές ομάδες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να διεξαγάγουν τις εκστρατείες τους. Καλεί τα κράτη μέλη να καταστήσουν δυνατή την ανακοίνωση των υποψηφίων και την έναρξη της προεκλογικής εκστρατείας στις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τουλάχιστον 6 εβδομάδες πριν από την ημέρα των εκλογών. Ενθαρρύνει την παροχή πληροφοριών στο κοινό σχετικά με τους δεσμούς μεταξύ εθνικών πολιτικών κομμάτων και ευρωπαϊκών πολιτικών κομμάτων πριν και κατά τη διάρκεια των εκλογών. Η σύσταση ενθαρρύνει επίσης τα εθνικά πολιτικά κόμματα να γνωστοποιούν δημοσίως, πριν από την έναρξη της προεκλογικής εκστρατείας, με ποιο ευρωπαϊκό πολιτικό κόμμα συνδέονται.

Τα κράτη μέλη εφαρμόζουν δέσμη χρονικών πλαισίων για την ανακοίνωση των υποψηφίων και τα χρονοδιαγράμματα των προεκλογικών εκστρατειών για τις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Για παράδειγμα, στη Γερμανία, την Πορτογαλία και τη Σουηδία, η προεκλογική εκστρατεία μπορεί να ξεκινήσει πάνω από εννέα μήνες πριν από την ημέρα των εκλογών, ώστε να υπάρχει περισσότερος χρόνος για πολιτική δραστηριοποίηση. Στη Φινλανδία, η προεκλογική περίοδος ξεκινά από έξι έως εννέα μήνες πριν από τις εκλογές, ενώ σε χώρες όπως το Βέλγιο, η Τσεχία, η Λιθουανία, η Λετονία και η Σλοβακία, οι προεκλογικές εκστρατείες ξεκινούν συνήθως τρεις έως έξι μήνες πριν. Στις περισσότερες χώρες, η ανακοίνωση των υποψηφίων και η έναρξη της προεκλογικής περιόδου επιτράπηκε μόνο εντός τριών μηνών πριν από τις εκλογές.

Αρκετά κράτη μέλη έχουν λάβει μέτρα για την ενίσχυση της διαφάνειας όσον αφορά τους δεσμούς μεταξύ εθνικών και ευρωπαϊκών πολιτικών κομμάτων. Για παράδειγμα, η Ιταλία διευκολύνει την πρόσβαση του κοινού σε αυτές τις πληροφορίες μέσω της κεντρικής της διεύθυνσης εκλογικών υπηρεσιών, όπου δημοσιεύονται λεπτομερείς οδηγίες οι οποίες παραπέμπουν στους κανόνες της ΕΕ και διασφαλίζεται ότι οι δεσμοί αναγράφονται στα ψηφοδέλτια. Ομοίως, η Λιθουανία επισημαίνει αυτούς τους δεσμούς στα ψηφοδέλτια και ενθαρρύνει τις προσπάθειες ευαισθητοποίησης του κοινού. Σε πολλές άλλες χώρες, οι αρμόδιες αρχές βασίζονται σε δικτυακούς τόπους δημόσιων οργανισμών για τη δημοσιοποίηση λεπτομερειών.

Τα εθνικά πολιτικά κόμματα εφαρμόζουν σταδιακά μεγαλύτερη διαφάνεια όσον αφορά τις σχέσεις τους με τα ευρωπαϊκά πολιτικά κόμματα. Στην έρευνα της Επιτροπής, πολλά κόμματα σε όλα τα πολιτικά φάσματα ανέφεραν ότι είχαν δηλώσει δημοσίως τις διασυνδέσεις τους με τα ευρωπαϊκά πολιτικά κόμματα πριν από την έναρξη της ευρωπαϊκής προεκλογικής εκστρατείας. Ορισμένα κάλεσαν επίσης εξέχουσες πολιτικές προσωπικότητες της Ευρώπης σε ειδικά συνέδρια και σεμινάρια κατάρτισης σχετικά με τις εκλογές, με στόχο την αύξηση της προσέλευσης των ψηφοφόρων.

5.2.Παρακολούθηση και επιβολή των εκλογικών δικαιωμάτων και της εκλογικής νομοθεσίας της ΕΕ

Οι εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι μοναδικές. Τα κράτη μέλη, καθένα με τις δικές του εθνικές εκστρατείες, εθνικούς καταλόγους και διακριτούς κανόνες και παραδόσεις, συμβάλλει σε ένα συλλογικό αποτέλεσμα, καθώς οι εκλεγμένοι βουλευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου εκπροσωπούν το σύνολο των πολιτών της ΕΕ.

Στο δίκαιο της ΕΕ καθορίζονται ορισμένες κοινές αρχές και διαδικασίες, μεταξύ των οποίων η εκλογική πράξη του 1976 και οι κανόνες που επιτρέπουν στους μετακινούμενους πολίτες της ΕΕ να ασκούν το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στη χώρα διαμονής τους.

Η εκλογική πράξη

Το 2015, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα σχετικά με τη μεταρρύθμιση του εκλογικού νόμου της ΕΕ, με το οποίο πρότεινε ορισμένες στοχευμένες τροποποιήσεις για την ενίσχυση της δημοκρατικής διάστασης των ευρωπαϊκών εκλογών και της νομιμοποίησης της διαδικασίας λήψης αποφάσεων της ΕΕ. Στις 7 Ιουνίου 2018 το Συμβούλιο ενέκρινε σχέδιο απόφασης για την τροποποίηση της εκλογικής πράξης [απόφαση (ΕΕ, Ευρατόμ) 2018/994 του Συμβουλίου]. Η επικύρωση της εν λόγω απόφασης έχει προχωρήσει, αλλά δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.

Στις 3 Μαΐου 2022 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσε την πρότασή του για νέο κανονισμό του Συμβουλίου για την εκλογή των μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με άμεση καθολική ψηφοφορία, με στόχο την κατάργηση της ισχύουσας εκλογικής πράξης 128 . Προτείνει την ολοκληρωμένη μεταρρύθμιση και επέκταση των εκλογικών κανόνων που έχουν θεσπιστεί σε επίπεδο ΕΕ για τη διοργάνωση των εκλογών για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, συμπεριλαμβανομένης μιας ευρωπαϊκής εκλογικής περιφέρειας, ώστε να καταστεί δυνατή η εκλογή 28 επιπλέον βουλευτών από πανευρωπαϊκά ψηφοδέλτια (επιπλέον των εθνικών ψηφοδελτίων) 129 . Οι συζητήσεις σχετικά με την πρόταση αυτή δεν σημείωσαν πρόοδο στο Συμβούλιο.

Μολονότι η Επιτροπή δεν έχει επίσημο ρόλο στη διαδικασία, έχει δεσμευτεί να στηρίξει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με την εν λόγω πρόταση.

Εκλογικά δικαιώματα

Η δέσμη μέτρων του 2021 για την ενίσχυση της δημοκρατίας και την προστασία της ακεραιότητας των εκλογών, η οποία εγκρίθηκε από την Επιτροπή, περιλάμβανε δύο νομοθετικές προτάσεις για την αναδιατύπωση των οδηγιών σχετικά με το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές για τους πολίτες της ΕΕ που κατοικούν σε κράτος μέλος διαφορετικό από τη χώρα καταγωγής τους 130 . Οι πρωτοβουλίες αυτές αποσκοπούν στην επικαιροποίηση, στην αποσαφήνιση και στην ενίσχυση των υφιστάμενων κανόνων για την αντιμετώπιση των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι μετακινούμενοι πολίτες της ΕΕ, καθώς και στη διασφάλιση ευρείας και χωρίς αποκλεισμούς συμμετοχής στις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην υποστήριξη των μετακινούμενων πολιτών της ΕΕ κατά την άσκηση των δικαιωμάτων τους και στην προστασία της ακεραιότητας των εκλογών.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσε τις γνώμες του σχετικά με τις εν λόγω προτάσεις στις 14 Φεβρουαρίου 2023. Οι συζητήσεις στο Συμβούλιο έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο και στα δύο θέματα 131 . Τον Απρίλιο του 2024 επιτεύχθηκε συμφωνία στο Συμβούλιο σχετικά με την οδηγία για τις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και το κείμενο βρίσκεται επί του παρόντος στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για διαδικασία διαβούλευσης 132 .

Αποτροπή της πολλαπλής ψηφοφορίας

Μέσω τεχνικών επικαιροποιήσεων, η Επιτροπή βελτίωσε το εργαλείο κρυπτογράφησης και την ασφαλή πλατφόρμα για την κρυπτογράφηση δεδομένων των πολιτών της ΕΕ που είναι μετακινούμενοι ψηφοφόροι και υποψήφιοι, υποστηρίζοντας τις επαφές μεταξύ των κρατών μελών με στόχο την αποτροπή της πολλαπλής ψηφοφορίας. Στο πλαίσιο της ομάδας εμπειρογνωμόνων για εκλογικά θέματα 133 , διοργάνωσε επίσης δοκιμές και παρείχε επικαιροποιημένες κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με το εργαλείο κρυπτογράφησης και την ασφαλή πλατφόρμα για τη στήριξη των κρατών μελών στην αποδοτική χρήση των εν λόγω εργαλείων. Με τον τρόπο αυτό, διευκόλυνε την ασφαλή ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ των κρατών μελών προκειμένου να αποφευχθούν οι πολλαπλές ψηφοφορίες και οι διπλές υποψηφιότητες μεταξύ των μετακινούμενων πολιτών της ΕΕ.

Σε αυτό το πλαίσιο, από τον Ιανουάριο έως τον Ιούνιο του 2024, τα κράτη μέλη κρυπτογράφησαν περισσότερους από 1 600 ψηφοφόρους και καταλόγους υποψηφίων και αντάλλαξαν δεδομένα σχετικά με περίπου 1 εκατομμύριο ψηφοφόρους και 135 υποψηφίους. Η ανταλλαγή αυτή είχε ως αποτέλεσμα τον εντοπισμό περίπου 300 000 πολιτών που ήταν πολλαπλώς εγγεγραμμένοι.

Σε εκθέσεις εκλογικών παρατηρητών όπως ο ΟΑΣΕ/OIDHR επισημαίνονται οι σημαντικές προσπάθειες της Επιτροπής και των κρατών μελών για τον περιορισμό της πολλαπλής ψηφοφορίας, ενώ αναφέρεται ότι η πρακτική της πολλαπλής ψηφοφορίας δεν φαίνεται να είναι ευρέως διαδεδομένη. Ταυτόχρονα, οι παρατηρητές συνιστούν την ενίσχυση της διαδικασίας ανταλλαγής δεδομένων προκειμένου να αυξηθεί η συνολική αποτελεσματικότητα της αποτροπής της πολλαπλής ψηφοφορίας.

Οι εναπομένουσες προκλήσεις όσον αφορά την αποτροπή της πολλαπλής ψηφοφορίας συνδέονται κυρίως με τις διαφορές στις εθνικές νομοθεσίες και διαδικασίες, ιδίως όσον αφορά τις προθεσμίες για τους εκλογικούς καταλόγους, γεγονός που έχει αντίκτυπο στην περίοδο ανταλλαγής δεδομένων 134 .

Στο πλαίσιο των προσπαθειών τους να παρέχουν πληροφορίες στους μετακινούμενους πολίτες της ΕΕ, τα κράτη μέλη ανέφεραν ότι έχουν αυξήσει την ευαισθητοποίηση σχετικά με την απαγόρευση της πολλαπλής ψηφοφορίας και τις σχετικές κυρώσεις.

Η έναρξη εφαρμογής της απόφασης (ΕΕ, Ευρατόμ) 2018/994 του Συμβουλίου για την τροποποίηση του εκλογικού νόμου και η έγκριση της αναδιατύπωσης της οδηγίας 93/109/ΕΚ θα ενισχύσουν τα εργαλεία που έχουν στη διάθεσή τους τα κράτη μέλη για την αντιμετώπιση των περιπτώσεων διπλής ψηφοφορίας.

Εποπτεία από την Επιτροπή και εξέλιξη της σχετικής νομολογίας της ΕΕ

Οι εθνικές αρμόδιες αρχές και τα εθνικά δικαστήρια έχουν την πρωταρχική ευθύνη για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με την εθνική νομοθεσία, το δίκαιο της ΕΕ και τα σχετικά διεθνή πρότυπα που ισχύουν για τη διεξαγωγή και τη διοργάνωση των εκλογών.

Ως θεματοφύλακας των Συνθηκών, η Επιτροπή προέβη σε διάφορες ενέργειες για να διασφαλίσει την εφαρμογή του δικαίου της ΕΕ και να εξαλείψει πιθανά εμπόδια στην άσκηση των εκλογικών δικαιωμάτων των πολιτών της ΕΕ. Η Επιτροπή βρίσκεται σε τακτικό διάλογο με τα κράτη μέλη και παρέχει στήριξη στους πολίτες.

Στις 13 Νοεμβρίου 2024, σε υπόθεση που κίνησε η Επιτροπή κατά της Τσεχίας και της Πολωνίας σχετικά με περιορισμούς στην προσχώρηση μετακινούμενων πολιτών της ΕΕ σε εγχώρια πολιτικά κόμματα 135 , το Δικαστήριο της ΕΕ αποφάνθηκε ότι, προκειμένου να ασκείται αποτελεσματικά το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις τοπικές και ευρωπαϊκές εκλογές, πρέπει να παρέχεται στους μετακινούμενους πολίτες της ΕΕ ισότιμη πρόσβαση στα μέσα που διαθέτουν οι υπήκοοι του εν λόγω κράτους μέλους για τους σκοπούς της άσκησης του εν λόγω δικαιώματος. Δεδομένου ότι η ιδιότητα του μέλους πολιτικού κόμματος συμβάλλει σημαντικά στην άσκηση των εκλογικών δικαιωμάτων που παρέχει το δίκαιο της ΕΕ, το Δικαστήριο της ΕΕ έκρινε ότι η Τσεχία και η Πολωνία παραβίασαν το δίκαιο της ΕΕ, καθώς στέρησαν από τους μετακινούμενους πολίτες της ΕΕ το δικαίωμα να γίνουν μέλη πολιτικού κόμματος 136 .

Η Επιτροπή έλαβε αρκετές επιστολές από πολίτες της ΕΕ οι οποίοι γνωστοποίησαν συγκεκριμένα ζητήματα που προέκυψαν σε διάφορα κράτη μέλη, μεταξύ των οποίων οι προθεσμίες για την εγγραφή των υποψηφίων, η ψηφοφορία από πολίτες με διπλή ιθαγένεια, τα διαθέσιμα μέσα έννομης προστασίας, τα εκλογικά δικαιώματα ειδικών ομάδων και η ψηφοφορία από τρίτη χώρα.

Ορισμένα κράτη μέλη και εκλογικοί παρατηρητές ανέφεραν ότι παρουσιάστηκαν ορισμένες δυσκολίες στη συμμετοχή μετακινούμενων πολιτών της ΕΕ:

·επιστρέφοντες υπήκοοι (πολίτες που επέστρεψαν στη χώρα καταγωγής τους από άλλα κράτη μέλη) οι οποίοι δεν γνώριζαν ότι έπρεπε να προβούν σε ενέργειες για να διαγραφούν από τους εκλογικούς καταλόγους του κράτους μέλους της προηγούμενης κατοικίας ή δεν μπορούσαν να υποβάλουν αίτηση διαγραφής από τους εκλογικούς καταλόγους μετά από συγκεκριμένη προθεσμία·

·πολίτες που δεν γνώριζαν ότι, έχοντας την ιθαγένεια της ΕΕ, είχαν το δικαίωμα να ψηφίσουν υποψηφίους του κράτους μέλους διαμονής αντί του κράτους μέλους καταγωγής τους·

·πολίτες που δεν γνώριζαν τους όρους και τις προθεσμίες για την υποβολή αιτήσεων εγγραφής στους εκλογικούς καταλόγους στο κράτος μέλος διαμονής και για την επιστολική ψήφο·

·πολίτες που δεν γνώριζαν το καθεστώς εγγραφής τους (αν είναι εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους στο κράτος μέλος καταγωγής ή στο κράτος μέλος διαμονής)·

·γλωσσικά εμπόδια και επαχθείς ή ασαφείς διαδικασίες εγγραφής στο κράτος μέλος διαμονής.

Το κέντρο επικοινωνίας Europe Direct (EDCC) λειτούργησε ως τηλεφωνική γραμμή βοήθειας για τους πολίτες για τις εκλογές του 2024 σε επίπεδο ΕΕ και απάντησε σε 2 797 ερωτήσεις σχετικά με τις εκλογές από τον Σεπτέμβριο του 2023 έως τον Ιούνιο του 2024. Περίπου το 60 % των υποθέσεων αφορούσε εκλογικά δικαιώματα και διατυπώσεις 137 . Οι περισσότεροι επικοινώνησαν με το EDCC για ερωτήσεις σχετικά με πρακτικά ζητήματα, όπως οι τοποθεσίες και οι ώρες λειτουργίας των εκλογικών κέντρων και τα έγγραφα που θα έπρεπε να προσκομίσουν. Περίπου το 20 % των περιπτώσεων αφορούσαν εκλαμβανόμενες ελλιπείς πληροφορίες από τα κράτη μέλη και εκλαμβανόμενα εμπόδια ή περιστατικά που εμπόδιζαν τους πολίτες να ψηφίσουν τις ημέρες των εκλογών 138 . 

5.3.Βασικές διαπιστώσεις και μέτρα παρακολούθησης

Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής διάστασης των εκλογών για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με την αύξηση της διαφάνειας, την ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με τους δεσμούς μεταξύ εθνικών και ευρωπαϊκών πολιτικών κομμάτων και τη διασφάλιση ίσων ευκαιριών συμμετοχής σε προεκλογικές εκστρατείες για όλους, θα παραμείνει βασικός στόχος ενόψει της επόμενης εκλογικής περιόδου.

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή θα συνεχίσει να στηρίζει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στην εξασφάλιση συμφωνίας σχετικά με την πρότασή του για νέα εκλογική πράξη και θα στηρίξει τους συννομοθέτες στην ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για την αναθεώρηση του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 1141/2014 σχετικά με το καθεστώς και τη χρηματοδότηση των ευρωπαϊκών πολιτικών κομμάτων και των ευρωπαϊκών πολιτικών ιδρυμάτων.

Η επίτευξη συμφωνίας σχετικά με την αναδιατύπωση της οδηγίας για τα εκλογικά δικαιώματα των μετακινούμενων πολιτών της ΕΕ στις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι απαραίτητη για την παροχή ενός πιο ισχυρού πλαισίου με σκοπό τη στήριξη της άσκησης των εκλογικών δικαιωμάτων από μετακινούμενους πολίτες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της αποτροπής της πολλαπλής ψηφοφορίας. Η οδηγία θα παρέχει κοινά υποδείγματα τα οποία θα μπορούν να χρησιμοποιούν τα κράτη μέλη στις διαδικασίες εγγραφής των ψηφοφόρων και των υποψηφίων. Θα συμβάλει στην εναρμόνιση των διαδικασιών εγγραφής των ψηφοφόρων και των υποψηφίων στα κράτη μέλη και θα αυξήσει την πιθανότητα οι μετακινούμενοι πολίτες της ΕΕ να ταυτοποιούνται με ακρίβεια από το κράτος μέλος καταγωγής τους, ώστε να διασφαλίζεται ότι δεν θα ψηφίζουν ούτε θα είναι υποψήφιοι δύο φορές στις ίδιες εκλογές. Αυτό συνάδει με τα ειδικά μέτρα για τη διασφάλιση της εύκολης εγγραφής, όπως ορίζονται στη σύσταση του 2023 σχετικά με τις εκλογές.

Είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει στενή συνεργασία μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ για την ενημέρωση και τη συμμετοχή των πολιτών, μεταξύ άλλων με τη διατήρηση τηλεφωνικής γραμμής βοήθειας για τις εκλογές η οποία θα παρέχει στους πολίτες της ΕΕ έναν εύκολο τρόπο επικοινωνίας με τα θεσμικά όργανα της ΕΕ σχετικά με τα εκλογικά τους δικαιώματα, μέσω του κέντρου επικοινωνίας Europe Direct (EDCC).

Η Επιτροπή θα συνεχίσει να λαμβάνει μέτρα για να διασφαλίσει την εφαρμογή του δικαίου της ΕΕ και να εξαλείψει πιθανά εμπόδια στην άσκηση των εκλογικών δικαιωμάτων των πολιτών της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των μετακινούμενων πολιτών.

6.Παρατήρηση εκλογών

Η παρακολούθηση των εκλογών υποστηρίζει την ακεραιότητα των εκλογικών διαδικασιών. Η Επιτροπή συνεργάστηκε ενεργά με εκλογικούς παρατηρητές στο πλαίσιο της συνέχειας που δόθηκε στη σύσταση του 2023 σχετικά με τις εκλογές και της πρόσκλησης προς τα κράτη μέλη να ενθαρρύνουν και να διευκολύνουν την ανεξάρτητη παρακολούθηση των εκλογών. Τα μέτρα για την προώθηση της παρακολούθησης εκλογών συζητήθηκαν στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Δικτύου Συνεργασίας για τις Εκλογές και οι εκλογικοί παρατηρητές συμμετείχαν σε διάφορες συνεδριάσεις.

Σχεδόν το 70 % των κρατών μελών που απάντησαν στην έρευνα της Επιτροπής επιβεβαίωσε ότι είχαν λάβει συγκεκριμένα μέτρα για να διευκολύνουν την παρακολούθηση των εκλογών του 2024 από πολίτες και διεθνείς οργανισμούς. Πολλά κράτη μέλη στήριξαν την παρακολούθηση των εκλογών μέσω εθνικών πλαισίων, προγραμμάτων κατάρτισης και συμπράξεων με διεθνείς οργανισμούς, όπως ο ΟΑΣΕ/ODIHR, και με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, όπως η Election-Watch.EU.

Περίπου το 40 % των σχεδόν 60 εθνικών πολιτικών κομμάτων που απάντησαν στην έρευνα της Επιτροπής ανέφεραν ότι υπήρξε κάποια μορφή συνεργασίας με εκλογικούς παρατηρητές. Στο πλαίσιο αυτό, πολλά μέρη ανέφεραν ότι συνεργάστηκαν με το έργο παρακολούθησης του ΟΑΣΕ/ODIHR.

Το Γραφείο Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΑΣΕ (ODIHR) ανέπτυξε ειδική αποστολή αξιολόγησης εκλογών (SEAM), η οποία αποτελούνταν από μια βασική ομάδα επτά διεθνών εμπειρογνωμόνων με έδρα στις Βρυξέλλες και 10 περιφερειακών αναλυτών που τοποθετήθηκαν σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Η τελική έκθεση που εξέδωσε ο ΟΑΣΕ/ODIHR αναφέρει ότι οι εκλογές ήταν πραγματικά ανταγωνιστικές, επαγγελματικά οργανωμένες και συμπεριληπτικές. Ορισμένοι τομείς που κρίθηκε ότι χρήζουν μεγαλύτερης προσοχής αφορούσαν την προσβασιμότητα για τα άτομα με αναπηρία, τις ασυνέπειες στους εκλογικούς κανονισμούς και την ανάγκη αντιμετώπισης των απειλών και του εκφοβισμού, μεταξύ άλλων εις βάρος των δημοσιογράφων.

Η οργάνωση της κοινωνίας των πολιτών Election-Watch.EU διεξήγαγε τη δεύτερη αποστολή της για την αξιολόγηση των εκλογών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και στα 27 κράτη μέλη της ΕΕ, με 77 εκλογικούς εμπειρογνώμονες και παρατηρητές και 10 ομόφρονες οργανώσεις πολιτών για την παρακολούθηση των εκλογών.

Θα πρέπει να υποστηριχθεί περαιτέρω η διευκόλυνση της πρόσβασης στην παρακολούθηση των εκλογών, μεταξύ άλλων και από τους πολίτες. Η Επιτροπή θα εντείνει τις προσπάθειές της για να στηρίξει την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών σχετικά με την παρακολούθηση των εκλογών, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Δικτύου Συνεργασίας για τις Εκλογές.

7.Συμπεράσματα

«Το μέλλον της Ευρώπης σε έναν κατακερματισμένο κόσμο θα εξαρτηθεί από την ύπαρξη μιας ισχυρής δημοκρατίας και από την προάσπιση των αξιών που μας προσφέρουν τις ελευθερίες και τα δικαιώματα που απολαμβάνουμε» 139 .

Οι ελεύθερες, δίκαιες και ανθεκτικές εκλογές αποτελούν τον πυρήνα της δημοκρατίας και της εμπιστοσύνης στους θεσμούς της ΕΕ. Στις εκλογές του 2024 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σημειώθηκε σταθερή προσέλευση και ευρύ φάσμα επικοινωνιακών δραστηριοτήτων για τη στήριξη αυτού του στόχου. Η ΕΕ αντεπεξήλθε στην πρόκληση της διασφάλισης της ανθεκτικότητας και της ακεραιότητας των εκλογών του 2024. Χάρη στη διεξοδική προετοιμασία και την ενισχυμένη συνεργασία σε όλα τα επίπεδα, οι εκλογές πραγματοποιήθηκαν χωρίς σημαντικές διαταραχές. Στις εκλογές του 2024 παρατηρήθηκε πρωτοφανές επίπεδο συνεργασίας μεταξύ των θεσμικών οργάνων, των κρατών μελών και διαφόρων άλλων ενδιαφερόμενων μερών.

Ταυτόχρονα, από τα στοιχεία της παρούσας έκθεσης προκύπτει ότι απαιτούνται περαιτέρω βελτιώσεις όσον αφορά τη συμπεριληπτικότητα της συμμετοχής στις εκλογές και την ενεργό δραστηριοποίηση των πολιτών. Ως εκ τούτου, η στήριξη του υψηλού ποσοστού προσέλευσης και της συμπεριληπτικής συμμετοχής στην ευρωπαϊκή δημοκρατία, συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής των νέων, εξακολουθεί να έχει ουσιαστική σημασία. Είναι επίσης αναγκαίο να υποστηριχθούν περαιτέρω οι προσπάθειες για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής διάστασης των εκλογών και των βέλτιστων πρακτικών όσον αφορά την παρακολούθηση των εκλογών. Θα πρέπει να συνεχιστούν οι προσπάθειες για την προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών της ΕΕ και των αξιών της ΕΕ. Για την επίτευξη αυτών των στόχων, είναι πολλοί και διάφοροι οι παράγοντες που μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στο πλαίσιο μιας προσέγγισης που αφορά το σύνολο της κοινωνίας. Τα κράτη μέλη διαδραματίζουν επίσης καίριο ρόλο, καθώς αυτά είναι που έχουν την κύρια αρμοδιότητα για τη διεξαγωγή και τη διοργάνωση των εκλογών,

Μετά τις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οι εξελίξεις που σχετίζονται με τις εθνικές εκλογές στα κράτη μέλη της ΕΕ, στις υποψήφιες χώρες και στις γειτονικές χώρες της Ευρώπης καταδεικνύουν πόσο σημαντική είναι η ενίσχυση της επίγνωσης της κατάστασης και άλλων προσπαθειών για την παρακολούθηση, τον εντοπισμό, την ανάλυση και την αντιμετώπιση προκλήσεων και απειλών κατά των εκλογικών διαδικασιών.

Το περιβάλλον στο οποίο προκύπτουν οι προκλήσεις και οι απειλές για τις εκλογές εξελίσσεται γρήγορα, όπως και οι τακτικές και οι τεχνικές που χρησιμοποιούνται. Οι εκστρατείες παραπληροφόρησης και άλλες μορφές χειραγώγησης πληροφοριών από διάφορους εχθρικούς παράγοντες, από το εξωτερικό και από το εσωτερικό της ΕΕ, αποτελούν συχνές περιπτώσεις, οι οποίες προσπαθούν να μειώσουν το κίνητρο των πολιτών να ψηφίσουν, με αποτέλεσμα να υπονομεύεται η εμπιστοσύνη στους δημοκρατικούς θεσμούς. Οι τεχνικές χειραγώγησης βασίζονται σε συνεχώς εξελισσόμενες τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης. Τα αδιαφανή συστήματα χρηματοδότησης στα νέα ψηφιακά οικοσυστήματα αποτελούν πρόκληση για τους μηχανισμούς εποπτείας. Τα παραδοσιακά πλαίσια που αναπτύσσονται για τη διασφάλιση ίσων ευκαιριών για τα πολιτικά κόμματα και τους υποψηφίους στις εκλογές (όσον αφορά, για παράδειγμα, την κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης) ενδέχεται να μην επαρκούν για την αντιμετώπιση της πραγματικότητας των νέων ψηφιακών οικοσυστημάτων.

Η ανθεκτικότητα των εκλογών σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο είναι αμοιβαία ενισχυόμενη. Είναι αναγκαίο να υποστηριχθεί περαιτέρω η ακεραιότητα του εκλογικού περιβάλλοντος, μεταξύ άλλων με την αντιμετώπιση των κενών στο ρυθμιστικό πλαίσιο και την παροχή ισχυρής και συντονισμένης εποπτείας από τις αρμόδιες αρχές. Για τη στήριξη αυτής της συνεκτικής εποπτείας, θα ήταν σημαντικό να εξασφαλιστεί ισχυρότερη συνεργασία μεταξύ των εθνικών αρχών που σχετίζονται με τις εκλογικές διαδικασίες, μεταξύ άλλων μέσω των εθνικών εκλογικών δικτύων.

Η ενίσχυση της ετοιμότητας, του μετριασμού των κινδύνων και της στήριξης μεταξύ των κρατών μελών είναι επίσης ουσιαστικής σημασίας. Δεδομένου ότι το έργο του Ευρωπαϊκού Δικτύου Συνεργασίας για τις Εκλογές έχει αποδείξει την προστιθέμενη αξία του μέσω της επικοινωνίας μεταξύ των σημείων επαφής των εθνικών δικτύων, το έργο του θα πρέπει να ενισχυθεί, ενώ το εν λόγω δίκτυο θα διαδραματίζει τον ρόλο του ως κομβικό σημείο συνεργασίας για τις εκλογές στην ΕΕ.

Προκειμένου να προστατευθούν οι ελεύθερες και δίκαιες εκλογές, θα πρέπει να διασφαλιστεί ιδιαίτερα ότι οι εκλογές διεξάγονται σε ένα περιβάλλον στο οποίο τα ανεξάρτητα και πλουραλιστικά μέσα ενημέρωσης και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών μπορούν να διαδραματίσουν τον δημοκρατικό τους ρόλο. Θα πρέπει να υποστηριχθεί περαιτέρω η ανεξάρτητη παρακολούθηση των εκλογών.

Με βάση το σχέδιο δράσης για την ευρωπαϊκή δημοκρατία και τη δέσμη μέτρων για την προάσπιση της δημοκρατίας, καθώς και τα διδάγματα που αντλήθηκαν από τις ευρωπαϊκές εκλογές του 2024 όπως περιγράφονται στην παρούσα έκθεση, η Επιτροπή θα παρουσιάσει ένα στρατηγικό πλαίσιο για την περαιτέρω διαφύλαξη και ενίσχυση της δημοκρατίας στην ΕΕ στο πλαίσιο της επικείμενης Ευρωπαϊκής Ασπίδας Δημοκρατίας.

(1)

Όπως αναφέρθηκε από την οργάνωση της κοινωνίας των πολιτών και το δίκτυο εκλογικών παρατηρητών Election-Watch.EU.

(2)

Eurostat, Πρόσωπα με δικαίωμα ψήφου στις εκλογές του 2024 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ανά κατηγορία ψηφοφόρων , τελευταία επικαιροποίηση στις 2 Αυγούστου 2024. Σχετικά μεταδεδομένα: https://ec.europa.eu/eurostat/cache/metadata/en/demo_popep_esms.htm .

(3)

  Έρευνα του ΕΚ την άνοιξη του 2024: Αξιοποίησε την ψήφο σου — Αντίστροφη μέτρηση για τις ευρωπαϊκές εκλογές: Πάνω από 26 000 συμμετέχοντες από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Τα συμπεράσματα αυτής της έρευνας δείχνουν ότι οι πολίτες της ΕΕ έχουν πλήρη επίγνωση της σπουδαιότητας των εκλογών λόγω της τρέχουσας γεωπολιτικής κατάστασης, καθώς περισσότεροι από οκτώ στους δέκα (81 %) συμφωνούν ότι η κατάσταση αυτή καθιστά την προσέλευση στις κάλπες ακόμη πιο σημαντική.

(4)

  Μετεκλογική έρευνα της ΕΕ 2024. Τα συμπεράσματα αυτής της έρευνας δείχνουν ότι η εμπιστοσύνη στην ευρωπαϊκή κοινοβουλευτική δημοκρατία βρίσκεται σε ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο στην αρχή της δέκατης κοινοβουλευτικής περιόδου του ΕΚ: το 42 % των πολιτών έχει θετική εικόνα για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο —το υψηλότερο ποσοστό που έχει καταγραφεί από την πρώτη φορά που τέθηκε η ερώτηση.

(5)

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με το σχέδιο δράσης για την ευρωπαϊκή δημοκρατία [COM(2020) 790 final της 3ης Δεκεμβρίου 2020].

(6)

Ευρωβαρόμετρο 2023 σχετικά με την ιθαγένεια και τη δημοκρατία. Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.

(7)

  Πράξη περί εκλογής των μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με άμεση καθολική ψηφοφορία (ΕΕ L 218 της 8.10.1976).

(8)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ευρωπαϊκή δημοκρατία: η Επιτροπή θεσπίζει νέους νόμους για την πολιτική διαφήμιση, τα εκλογικά δικαιώματα και τη χρηματοδότηση των κομμάτων , 25 Νοεμβρίου 2021.

(9)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Προάσπιση της δημοκρατίας — η Επιτροπή προτείνει να ριχθεί φως στη συγκεκαλυμμένη ξένη επιρροή , 12 Δεκεμβρίου 2023.

(10)

  Σύσταση (ΕΕ) 2023/2829 της Επιτροπής , της 12ης Δεκεμβρίου 2023, για συμπεριληπτικές και ανθεκτικές εκλογικές διαδικασίες στην Ένωση, και την ενίσχυση του ευρωπαϊκού χαρακτήρα και της αποτελεσματικής διεξαγωγής των εκλογών για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η οποία παρουσιάστηκε στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων για την προάσπιση της δημοκρατίας (ΕΕ L, 2023/2829 της 20.12.2023).

(11)

  Κανονισμός (ΕΕ) 2022/2065 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 19ης Οκτωβρίου 2022, σχετικά με την ενιαία αγορά ψηφιακών υπηρεσιών και την τροποποίηση της οδηγίας 2000/31/ΕΚ (πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες) (ΕΕ L 277 της 27.10.2022, σ. 1).

(12)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Κατευθυντήριες γραμμές για τους παρόχους πολύ μεγάλων επιγραμμικών πλατφορμών και πολύ μεγάλων επιγραμμικών μηχανών αναζήτησης σχετικά με τον περιορισμό των συστημικών κινδύνων για τις εκλογικές διαδικασίες , 26 Απριλίου 2024.

(13)

  Κανονισμός (ΕΕ) 2024/900 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Μαρτίου 2024, σχετικά με τη διαφάνεια και τη στόχευση της πολιτικής διαφημιστικής προβολής (ΕΕ L, 2024/900, 20.3.2024).

(14)

  Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1689 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2024, για τη θέσπιση εναρμονισμένων κανόνων σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη και την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 300/2008, (ΕΕ) αριθ. 167/2013, (ΕΕ) αριθ. 168/2013, (ΕΕ) 2018/858, (ΕΕ) 2018/1139 και (ΕΕ) 2019/2144 και των οδηγιών 2014/90/ΕΕ, (ΕΕ) 2016/797 και (ΕΕ) 2020/1828 (κανονισμός για την τεχνητή νοημοσύνη) (ΕΕ L, 2024/1689, 12.7.2024). 

(15)

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Εξωτερικές παρεμβάσεις: Η Προεδρία ενισχύει την ανταλλαγή πληροφοριών ενόψει των ευρωεκλογών του Ιουνίου του 2024 , 24 Απριλίου 2024.

(16)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ιστότοπος του Ευρωπαϊκού Δικτύου Συνεργασίας για τις Εκλογές .

(17)

Μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής και άλλων παρεμφερών οντοτήτων, Right to vote and to stand as a candidate in elections for the EP and in municipal elections (Δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στις δημοτικές εκλογές) (E00617) .

(18)

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Ανθεκτικότητα της δημοκρατίας: Το Συμβούλιο εγκρίνει συμπεράσματα σχετικά με τη διασφάλιση των εκλογικών διαδικασιών από εξωτερικές παρεμβάσεις , 21 Μαΐου 2024.

(19)

Το Συμβούλιο κάλεσε επίσης την Επιτροπή να «[υποβάλει] συνολική ανατροφοδότηση στο Συμβούλιο για την αποτελεσματικότητα των σχετικών μηχανισμών, δικτύων, εργαλείων και μέτρων και να [υποβάλει] έκθεση σχετικά με τυχόν ζητήματα και κενά που θα εντοπισθούν στα υπάρχοντα μέσα, ώστε να μπορέσουν να διορθωθούν».

(20)

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Συμπεράσματα του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 2024, σχετικά με την ενίσχυση και την προστασία ενός ελεύθερου, ανοικτού και ενημερωμένου δημοκρατικού διαλόγου .

(21)

Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων, Ειδική ομάδα του EDMO για τις εκλογές της ΕΕ 2024 , 26 Ιουλίου 2024.

(22)

ΕΥΕΔ, 3rd EEAS Report on Foreign Information Manipulation and Interference Threats, Exposing the architecture of FIMI operations (3η έκθεση της ΕΥΕΔ σχετικά με τις απειλές χειραγώγησης των πληροφοριών και παρεμβάσεων από το εξωτερικό, Αποκάλυψη της αρχιτεκτονικής των δραστηριοτήτων FIMI) , Μάρτιος 2025.

(23)

Η αρχική αξιολόγηση γνωστών επιχειρήσεων παρέμβασης κατά τη διάρκεια των εκλογών του Ιουνίου 2024 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο παρουσιάστηκε ήδη από την αντιπρόεδρο για θέματα Αξιών και Διαφάνειας, κ. Věra Jourová, τον Οκτώβριο του 2024.

(24)

Η Επιτροπή έλαβε απαντήσεις σε ειδικές έρευνες από 25 κράτη μέλη, 6 ευρωπαϊκά πολιτικά κόμματα και σχεδόν 60 εθνικά πολιτικά κόμματα.

(25)

Η πρόσκληση υποβολής στοιχείων διήρκεσε διαδικτυακά από τις 6 Νοεμβρίου έως τις 4 Δεκεμβρίου του 2024.

(26)

Το 2019 το ποσοστό προσέλευσης ανήλθε στο 50,66 % των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων.

(27)

Στο Βέλγιο, η ψήφος είναι υποχρεωτική. Η ψήφος είναι επίσης υποχρεωτική στη Βουλγαρία, την Ελλάδα και το Λουξεμβούργο. Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τους πιθανούς λόγους που εξηγούν την υψηλότερη ή τη χαμηλότερη προσέλευση διατίθενται στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.

(28)

Στις εκλογές του 2024 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο η προσέλευση αυξήθηκε στο Βέλγιο, τη Βουλγαρία, την Τσεχία, τη Γερμανία, την Ιρλανδία, τη Γαλλία, την Κύπρο, τη Λετονία, την Ουγγαρία, τη Μάλτα, τις Κάτω Χώρες, την Πορτογαλία, τη Ρουμανία, τη Σλοβενία και τη Σλοβακία σε σύγκριση με τις προηγούμενες εκλογές του 2019. Στην Εσθονία, το ποσοστό προσέλευσης παρέμεινε σταθερό.

(29)

Στις εκλογές του 2024 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο η προσέλευση μειώθηκε στη Δανία, την Ελλάδα, την Ισπανία, την Κροατία, την Ιταλία, τη Λιθουανία, το Λουξεμβούργο, την Αυστρία, την Πολωνία, τη Φινλανδία και τη Σουηδία σε σύγκριση με τις προηγούμενες εκλογές του 2019.

(30)

  Έρευνα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου την άνοιξη του 2024: Αξιοποίησε την ψήφο σου — Αντίστροφη μέτρηση για τις ευρωπαϊκές εκλογές: Πάνω από 26 000 συμμετέχοντες σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.

(31)

  Μετεκλογική έρευνα της ΕΕ 2024.

(32)

  Μετεκλογική έρευνα της ΕΕ 2024· για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. επίσης το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.

(33)

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Ευρωπαϊκές εκλογές 6-9 Ιουνίου 2024 , τελευταία επίσκεψη στις 12 Μαρτίου 2025.

(34)

Βλ. επίσης έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.

(35)

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Αξιοποίησε την ψήφο σου για να μην αποφασίσουν άλλοι για σένα , τελευταία επίσκεψη στις 18 Φεβρουαρίου 2025.

(36)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Οδηγός για την ιθαγένεια της ΕΕ , 6 Δεκεμβρίου 2023. 8 κράτη μέλη ανέφεραν ρητά ότι χρησιμοποίησαν τον οδηγό στις εθνικές τους δράσεις επικοινωνίας.

(37)

Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.

(38)

Στις εκλογές του 2019 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αυτό δεν ίσχυε ακόμη για το Βέλγιο και τη Γερμανία.

(39)

Τον Ιανουάριο του 2025 η Κύπρος επίσης ενέκρινε νομοσχέδιο που παρέχει δικαίωμα ψήφου σε άτομα ηλικίας 17 ετών, το οποίο θα τεθεί σε εφαρμογή από τις επόμενες εθνικές βουλευτικές εκλογές τον Μάιο του 2026.

(40)

Στα περισσότερα κράτη μέλη οι υποψήφιοι πρέπει να είναι 18 ετών. Σε ορισμένες άλλες χώρες η ηλικία αυτή είναι 21 (Βουλγαρία, Τσεχία, Εσθονία, Ιρλανδία, Κύπρος, Λετονία, Λιθουανία, Πολωνία και Σλοβακία), 23 (Ρουμανία) ή 25 (Ελλάδα και Ιταλία). Βλ. επίσης ενημερωτικό σημείωμα του Κοινοβουλίου σχετικά με τις ευρωπαϊκές εκλογές του 2024, συμπεριλαμβανομένης επισκόπησης του νομικού πλαισίου για τις εκλογές, Φεβρουάριος 2024.

(41)

Βέλγιο, Βουλγαρία, Γερμανία, Ιρλανδία, Ελλάδα, Γαλλία, Κροατία, Λετονία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Μάλτα, Κάτω Χώρες, Αυστρία, Πορτογαλία και Φινλανδία.

(42)

Για παράδειγμα, με τη δημιουργία μουσικού περιεχομένου και περιεχομένου βίντεο που απευθύνονταν σε νεανικό κοινό, με τη διοργάνωση ειδικών εκδηλώσεων και στοχευμένων εκστρατειών και με τη σύμπραξη influencers.

(43)

Ευρωβαρόμετρο, Νεολαία και δημοκρατία , Μάιος 2024.

(44)

Ευρωβαρόμετρο, Έρευνα για τη νεολαία 2024 , Φεβρουάριος 2025.

(45)

Ευρωβαρόμετρο, Μετεκλογική έρευνα της ΕΕ 2024 , Οκτώβριος 2024.

(46)

Μετά τις εκλογές του 2019, οι γυναίκες αντιπροσώπευαν το 39,4 % των μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί στην ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων των μελών του ΕΚ μετά την ανακατανομή των εδρών που ακολούθησε το Brexit (2020).

(47)

Το ποσοστό των εκλεγμένων γυναικών βουλευτών του ΕΚ κυμαίνεται από 62 % στη Σουηδία έως 0 % στην Κύπρο, με μέσο όρο το 39 % στην ΕΕ.

(48)

Βέλγιο, Ιρλανδία, Ελλάδα, Ισπανία, Γαλλία, Κροατία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Πολωνία και Σλοβενία.

(49)

Παγκόσμιος δείκτης παραπληροφόρησης, Gendered Disinformation in the European Parliamentary Elections (Έμφυλη παραπληροφόρηση στις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο), 10 Ιουνίου 2024.

(50)

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Αναπηρία στην ΕΕ: Στοιχεία και αριθμοί , τελευταία επικαιροποίηση στις 18 Φεβρουαρίου 2025.

(51)

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ένωση ισότητας: στρατηγική για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία 2021-2030 [COM(2021) 101 final της 3ης Μαρτίου 2021].

(52)

Στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής επισημαίνεται ευρύ φάσμα εθνικών ορθών πρακτικών.

(53)

Συνεδριάσεις της 16ης Ιανουαρίου, της 29ης Μαρτίου και της 27ης Σεπτεμβρίου 2023.

(54)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Εκδήλωση υψηλού επιπέδου για τις εκλογές , 23 Οκτωβρίου 2023.

(55)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Οδηγός ορθών εκλογικών πρακτικών στα κράτη μέλη σχετικά με τη συμμετοχή των πολιτών με αναπηρία στην εκλογική διαδικασία , 6 Δεκεμβρίου 2023.

(56)

Βλ. έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.

(57)

Η σύσταση σχετικά με τις εκλογές καλεί τα κράτη μέλη να στηρίζουν την εκλογική συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία, τόσο ως ψηφοφόρων όσο και ως υποψηφίων, και να αποτρέπουν και να αίρουν τα εμπόδια που τα άτομα αυτά αντιμετωπίζουν κατά τη συμμετοχή τους στις εκλογές, όπως εκείνο της γενικής στέρησης των εκλογικών δικαιωμάτων των ατόμων με διανοητική και ψυχοκοινωνική αναπηρία χωρίς ατομική αξιολόγηση και δυνατότητα δικαστικού ελέγχου.

(58)

Παρότι δεν υπάρχουν διαθέσιμα επίσημα στοιχεία, εκτιμάται ότι στο νέο Κοινοβούλιο υπάρχουν τρεις βουλευτές με αναπηρία σε σύγκριση με επτά στο προηγούμενο Κοινοβούλιο, όπως ανέφερε η αντιπρόεδρος της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων, κ. Katrin Langensiepen.

(59)

Το δικαίωμα αυτό, όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 22 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ και στο άρθρο 39 παράγραφος 1 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, εφαρμόζεται στην οδηγία 93/109/ΕΚ του Συμβουλίου, της 6ης Δεκεμβρίου 1993, για τις λεπτομέρειες άσκησης του δικαιώματος του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι κατά τις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου από τους πολίτες της Ένωσης που κατοικούν σε ένα κράτος μέλος του οποίου δεν είναι υπήκοοι (ΕΕ L 329 της 30.12.1993, σ. 34). Οι μετακινούμενοι πολίτες της ΕΕ μπορούν να ψηφίσουν τους υποψηφίους της χώρας καταγωγής τους σύμφωνα με την ισχύουσα εθνική νομοθεσία (π.χ. επιστολική ψήφος, ψηφοφορία σε προξενικές αρχές κ.λπ.).

(60)

Την 1η Ιανουαρίου 2024 υπήρχαν 13 974 500 μετακινούμενοι πολίτες της ΕΕ. EU population diversity by citizenship and country of birth - Statistics Explained (Πολυμορφία του πληθυσμού της ΕΕ ανά ιθαγένεια και χώρα γέννησης — Επεξήγηση των στατιστικών).

(61)

20 κράτη μέλη (Βουλγαρία, Βέλγιο, Τσεχία, Δανία, Γερμανία, Ελλάδα, Ισπανία, Κροατία, Λετονία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Ουγγαρία, Μάλτα, Κάτω Χώρες, Αυστρία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβενία, Φινλανδία, Σουηδία) διεξήγαγαν στοχευμένες εκστρατείες ενημέρωσης με σκοπό την αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με τα εκλογικά δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των μετακινούμενων πολιτών της ΕΕ.

(62)

Μια αξιοσημείωτη αλλαγή σε σύγκριση με το 2019 είναι η μείωση —από 21 το 2019 σε 15 το 2024— του αριθμού των κρατών μελών στα οποία ήταν υποψήφιοι μετακινούμενοι πολίτες της ΕΕ.

(63)

Αυτό φαίνεται να ακολουθεί την τάση που διαγράφηκε στις εκλογές του 2019, όταν εξελέγησαν 3 βουλευτές του ΕΚ στη Γαλλία και 2 στο Ηνωμένο Βασίλειο.

(64)

Βλ. έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.

(65)

Το σχέδιο δράσης της ΕΕ για την καταπολέμηση του ρατσισμού 2020-2025 επισημαίνει την πρόθεση της Επιτροπής να συνεργαστεί με τα ευρωπαϊκά πολιτικά κόμματα, το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Συνεργασίας για τις Εκλογές και την κοινωνία των πολιτών για τη βελτίωση της συμμετοχής ομάδων που είναι ευάλωτες στην περιθωριοποίηση, όπως τα άτομα με φυλετικό ή εθνοτικό υπόβαθρο. Η σύσταση του 2023 σχετικά με τις εκλογές αναφέρει περαιτέρω ότι «είναι αναγκαίο να υποστηριχθεί η συμμετοχή στις εκλογές όλων των ομάδων πολιτών, ως ψηφοφόρων και ως υποψηφίων, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαίτερων αναγκών τους καθώς και των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν». Βλ. επίσης έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.

(66)

Βλ. έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.

(67)

Όπως φαίνεται στο εαρινό Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του 2024.

(68)

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Μια Ένωση Δεξιοτήτων [COM(2025) 90 final της 5ης Μαρτίου 2025].

(69)

Κοινή ανακοίνωση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με την ευρωπαϊκή στρατηγική για την Ένωση Ετοιμότητας [JOIN(2025) 130 final της 26ης Μαρτίου 2025].

(70)

Μια πρωτοβουλία για την ΤΝ στην εκπαίδευση και την κατάρτιση θα καθορίσει επίσης ένα πλαίσιο γραμματισμού στον τομέα της ΤΝ και θα στηρίξει την ενσωμάτωση της ΤΝ στην παροχή εκπαίδευσης και κατάρτισης. Οι εκπαιδευτικοί θα έχουν πρόσβαση σε πόρους και ευκαιρίες επαγγελματικής εξέλιξης στην Ευρωπαϊκή Πλατφόρμα Σχολικής Εκπαίδευσης.

(71)

Ursula von der Leyen, Πολιτικές κατευθύνσεις για την επόμενη Ευρωπαϊκή Επιτροπή 2024-2029 , 18 Ιουλίου 2024.

(72)

  Διάλογος πολιτικής για τη νεολαία με τον επίτροπο κ. Michael McGrath σχετικά με τη δημοκρατική ενδυνάμωση, 10 Μαρτίου 2025.

(73)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Χάρτης πορείας της ΕΕ για τα δικαιώματα των γυναικών , 7 Μαρτίου 2025.

(74)

Το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης έχει θεσπιστεί μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και των κρατών μελών για να διευκολύνει την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις εκστρατείες παραπληροφόρησης και να συντονίζει τους τρόπους αντίδρασης. Αποτελείται από μια ειδική ψηφιακή πλατφόρμα και ένα δίκτυο 28 εθνικών σημείων επαφής.

(75)

Τον Φεβρουάριο του 2025 συστάθηκε ένα νέο ανεξάρτητο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Υπηρεσιών Μέσων Ενημέρωσης, το οποίο απαρτίζεται από εκπροσώπους των εθνικών αρχών ή φορέων μέσων ενημέρωσης και επικουρείται από γραμματεία της Επιτροπής. Το συμβούλιο αντικαθιστά την ομάδα ευρωπαϊκών ρυθμιστικών αρχών για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων (ERGA), η οποία συστάθηκε βάσει της οδηγίας για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων.

(76)

Το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής περιέχει λεπτομερή επισκόπηση των συνεδριάσεων που πραγματοποιήθηκαν.

(77)

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Εξωτερικές παρεμβάσεις: Η Προεδρία ενισχύει την ανταλλαγή πληροφοριών ενόψει των ευρωεκλογών του Ιουνίου του 2024 , 24 Απριλίου 2024.

(78)

Μετά τις εκλογές, η αντιπρόεδρος παρουσίασε μια αρχική αξιολόγηση των γνωστών επιχειρήσεων παρέμβασης τον Ιούνιο του 2024 κατά τη διάρκεια των εκλογών για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η οποία υποβλήθηκε στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Συνεργασίας για τις Εκλογές.

(79)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ευρωπαϊκό Δίκτυο Συνεργασίας για τις Εκλογές , τελευταία επίσκεψη στις 18 Φεβρουαρίου 2025.

(80)

Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.

(81)

Το ευρωπαϊκό συμβούλιο συντονιστών ψηφιακών υπηρεσιών εκπόνησε έκθεση με θέμα τις εκλογές του 2024, στην οποία απαριθμούνται τα μέτρα που ελήφθησαν στο πλαίσιο της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες και του κώδικα ορθής πρακτικής, καθώς και από το EDMO. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ψηφιακών Υπηρεσιών δημοσιεύει μετεκλογική έκθεση σχετικά με τις εκλογές της ΕΕ , 29 Ιουλίου 2024.

(82)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Κατευθυντήριες γραμμές για τους παρόχους πολύ μεγάλων διαδικτυακών πλατφορμών και πολύ μεγάλων διαδικτυακών μηχανών αναζήτησης σχετικά με τον περιορισμό των συστημικών κινδύνων για τις εκλογικές διαδικασίες , 26 Απριλίου 2024.

(83)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Σημείωμα της κ. Vera Jourova, Known information interference operations during the June 2024 elections for the European Parliament (Γνωστές επιχειρήσεις παρέμβασης στην πληροφόρηση τον Ιούνιο του 2024 κατά τη διάρκεια των εκλογών για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο), Οκτώβριος 2024.

(84)

  Εποπτεία των καθορισμένων πολύ μεγάλων διαδικτυακών πλατφορμών και μηχανών αναζήτησης στο πλαίσιο της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες | Διαμόρφωση του ψηφιακού μέλλοντος της Ευρώπης .

(85)

Έκτοτε, η ad hoc ομάδα εργασίας έχει ενσωματωθεί σε μία από τις μόνιμες ομάδες εργασίας του EBDS: Ομάδα εργασίας 4 — Ακεραιότητα του χώρου πληροφοριών. Βλ. Ομάδα εργασίας 4 του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ψηφιακών Υπηρεσιών — Ακεραιότητα του χώρου πληροφοριών | Διαμόρφωση του ψηφιακού μέλλοντος της Ευρώπης .

(86)

Κέντρο Διαφάνειας, Τα υπογράφοντα μέρη του κώδικα δεοντολογίας εφαρμόζουν τη δέσμευση του κώδικα για την υλοποίηση συστήματος ταχείας αντίδρασης ενόψει των ευρωεκλογών .

(87)

Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων (EDMO), Ειδική ομάδα του EDMO για τις ευρωπαϊκές εκλογές του 2024 .

(88)

  Κανονισμός (ΕΕ) 2024/900 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Μαρτίου 2024, σχετικά με τη διαφάνεια και τη στόχευση της πολιτικής διαφημιστικής προβολής (ΕΕ L, 2024/900, 20.3.2024). 

(89)

Συμβούλιο της ΕΕ, Στρατηγική πυξίδα για ισχυρότερη ασφάλεια και άμυνα της ΕΕ κατά την επόμενη δεκαετία , 21 Μαρτίου 2022.

(90)

ΕΥΕΔ, Tackling Disinformation, Foreign Information Manipulation & Interference (Αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και της χειραγώγησης των πληροφοριών και των παρεμβάσεων από το εξωτερικό), 14 Νοεμβρίου 2024.

(91)

Όπως επιβεβαιώνεται από την ενεργοποίηση των ρυθμίσεων για την ολοκληρωμένη αντιμετώπιση πολιτικών κρίσεων για την αντιμετώπιση εξωτερικών παρεμβάσεων. Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Εξωτερικές παρεμβάσεις: Η Προεδρία ενισχύει την ανταλλαγή πληροφοριών ενόψει των ευρωεκλογών του Ιουνίου του 2024 , 24 Απριλίου 2024· Βλ. επίσης Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Σημείωμα της κ. Vera Jourova, Known information interference operations during the June 2024 elections for the European Parliament (Γνωστές επιχειρήσεις παρέμβασης στην πληροφόρηση τον Ιούνιο του 2024 κατά τη διάρκεια των εκλογών για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο), Οκτώβριος 2024.

(92)

Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων (EDMO), EU election Disinfo Bulletin (Ενημερωτικό δελτίο για την παραπληροφόρηση στις ευρωεκλογές).

(93)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Βάση δεδομένων διαφάνειας της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες .

(94)

Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων, Ειδική ομάδα του EDMO για τις εκλογές της ΕΕ 2024 , 26 Ιουλίου 2024.

(95)

  EUvsDisinfo .

(96)

  https://euvsdisinfo.eu/european-elections/ .

(97)

Το υλικό είχε ιδιαίτερα θετική ανταπόκριση, το οποίο συμβαδίζει με την ανοδική τάση στον αριθμό των χρηστών του περιεχομένου του EUvsDisinfo (με τουλάχιστον 38 εκατομμύρια χρήστες το 2024 έναντι περίπου 25 εκατομμυρίων το 2023).

(98)

Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.

(99)

ΕΥΕΔ, 3rd EEAS Report on Foreign Information Manipulation and Interference Threats, Exposing the architecture of FIMI operations (3η έκθεση της ΕΥΕΔ σχετικά με τις απειλές χειραγώγησης των πληροφοριών και παρεμβάσεων από το εξωτερικό, Αποκάλυψη της αρχιτεκτονικής των δραστηριοτήτων FIMI) , Μάρτιος 2025.

(100)

Βέλγιο, Τσεχία, Γερμανία, Εσθονία, Ελλάδα, Ισπανία, Γαλλία, Λετονία, Λουξεμβούργο, Μάλτα, Κάτω Χώρες, Πορτογαλία, Σλοβενία, Φινλανδία και Σουηδία.

(101)

Βέλγιο, Τσεχία, Γερμανία, Εσθονία, Ελλάδα, Ισπανία, Λετονία, Λουξεμβούργο, Μάλτα, Κάτω Χώρες, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβενία και Σουηδία.

(102)

Βέλγιο, Τσεχία, Εσθονία, Ιρλανδία, Ελλάδα, Γαλλία, Λετονία, Μάλτα, Κάτω Χώρες, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβενία και Σουηδία.

(103)

  https://audiovisual.ec.europa.eu/en/video/I-256994 .

(104)

  https://learning-corner.learning.europa.eu/learning-materials/spot-and-fight-disinformation_el .

(105)

  https://commission.europa.eu/topics/strategic-communication-and-tackling-disinformation_el .

(106)

Eurostat, Η Eurostat εγκαινιάζει την υπηρεσία ελέγχου δεδομένων και γεγονότων για τις ευρωπαϊκές εκλογές , 10 Μαΐου 2024.

(107)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ευρωπαϊκές εκλογές: Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ έτοιμα να καταπολεμήσουν την παραπληροφόρηση , 5 Ιουνίου 2024.

(108)

Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων (EDMO), Final Report – Outputs and outcomes of a community-wide effort (Τελική έκθεση — Αποτελέσματα και αντίκτυπος μιας προσπάθειας σε επίπεδο κοινότητας), 24 Ιουλίου 2024.

(109)

Βλ. έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.

(110)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Known information interference operations during the June 2024 elections for the European Parliament (Γνωστές επιχειρήσεις παρέμβασης στην πληροφόρηση τον Ιούνιο του 2024 κατά τη διάρκεια των εκλογών για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο), Οκτώβριος 2024.

(111)

Στο πλαίσιο της εσωτερικής πολιτικής επικοινωνίας, οι έρευνες που διεξήχθησαν από την DFRLab, την Alliance4 Europe και την AI Forensics συγκέντρωσαν 131 περιπτώσεις μη επισημασμένου περιεχομένου παραγωγικής ΤΝ, το οποίο κοινοποιήθηκε από ευρωπαϊκά και εθνικά πολιτικά κόμματα σε πλατφόρμες όπως το Instagram, το X, το Facebook, το Vkontakte και το Telegram.

(112)

  Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1689 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2024, για τη θέσπιση εναρμονισμένων κανόνων σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη και την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 300/2008, (ΕΕ) αριθ. 167/2013, (ΕΕ) αριθ. 168/2013, (ΕΕ) 2018/858, (ΕΕ) 2018/1139 και (ΕΕ) 2019/2144 και των οδηγιών 2014/90/ΕΕ, (ΕΕ) 2016/797 και (ΕΕ) 2020/1828 (κανονισμός για την τεχνητή νοημοσύνη) (ΕΕ L, 2024/1689, 12.7.2024).

(113)

  Ανακοίνωση της Επιτροπής — Κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής για τους παρόχους πολύ μεγάλων επιγραμμικών πλατφορμών και πολύ μεγάλων επιγραμμικών μηχανών αναζήτησης σχετικά με τον περιορισμό των συστημικών κινδύνων για τις εκλογικές διαδικασίες δυνάμει του άρθρου 35 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΕ) 2022/2065 (ΕΕ C, C/2024/3014, 26.4.2024).

(114)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Η Επιτροπή αποστέλλει αιτήματα για πληροφορίες σχετικά με τους κινδύνους της παραγωγικής ΤΝ σε έξι πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες και σε δύο πολύ μεγάλες διαδικτυακές μηχανές αναζήτησης στο πλαίσιο της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες , 14 Μαρτίου 2024.

(115)

  Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων) (ΕΕ L 119 της 4.5.2016, σ. 1).

(116)

  Κατευθύνσεις της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή της ενωσιακής νομοθεσίας για την προστασία των δεδομένων στο πλαίσιο εκλογών Συμβολή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στη σύνοδο ηγετών στο Σάλτσμπουργκ, 20 Σεπτεμβρίου 2018 [COM(2018) 638 final της 12ης Σεπτεμβρίου 2018].

(117)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Compendium of e-voting and other ICT practices (Συλλογή πρακτικών για την ηλεκτρονική ψηφοφορία και άλλων πρακτικών στον τομέα των τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών), 6 Δεκεμβρίου 2023.

(118)

Βέλγιο, Δανία, Εσθονία, Ελλάδα, Ισπανία, Κροατία, Ιταλία, Αυστρία, Ρουμανία, Σλοβενία, Φινλανδία και Σουηδία.

(119)

Βέλγιο, Βουλγαρία, Δανία, Εσθονία, Ιρλανδία, Ελλάδα, Ισπανία, Κροατία, Κάτω Χώρες, Αυστρία, Πορτογαλία και Σλοβενία.

(120)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Known information interference operations during the June 2024 elections for the European Parliament (Γνωστές επιχειρήσεις παρέμβασης στην πληροφόρηση τον Ιούνιο του 2024 κατά τη διάρκεια των εκλογών για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο), Οκτώβριος 2024.

(121)

International Idea, CODE OF CONDUCT FOR THE 2024 EUROPEAN PARLIAMENT ELECTIONS (Κώδικας δεοντολογίας για τις εκλογές του 2024 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο), 4 Απριλίου 2024.

(122)

Βλ. έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.

(123)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Έκθεση του 2024 για το κράτος δικαίου , 24 Ιουλίου 2024.

(124)

Μετά την έκδοση της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου, της 25ης Νοεμβρίου 2020, στην υπόθεση T-107/19 ACRE κατά Κοινοβουλίου.

(125)

ΟΑΣΕ/ODIHR, Special Election Assessment Mission, European Parliament Elections 6-9 June 2024 (Ειδική αποστολή αξιολόγησης των εκλογών, Εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 6-9 Ιουνίου 2024), 27 Νοεμβρίου 2024· Election-Watch.EU, Election Assessment Mission, Final Report, European Parliament Elections 6-9 June 2024 (Αποστολή αξιολόγησης των εκλογών, Τελική Έκθεση, Εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 6-9 Ιουνίου 2024), Σεπτέμβριος 2024.

(126)

Ο κανονισμός για την τεχνητή νοημοσύνη άρχισε να ισχύει την 1η Αυγούστου 2024 και θα εφαρμοστεί πλήρως 2 έτη αργότερα στις 2 Αυγούστου 2026, με ορισμένες εξαιρέσεις: οι απαγορεύσεις και οι υποχρεώσεις γραμματισμού στον τομέα της ΤΝ τέθηκαν σε εφαρμογή από τις 2 Φεβρουαρίου 2025, οι κανόνες διακυβέρνησης και οι υποχρεώσεις για τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης γενικού σκοπού τίθενται σε εφαρμογή στις 2 Αυγούστου 2025, ενώ οι κανόνες για τα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου —που ενσωματώνονται σε ρυθμιζόμενα προϊόντα— υπόκεινται σε παράταση της μεταβατικής περιόδου έως τις 2 Αυγούστου 2027.

(127)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, « Strengthening Europe’s Civilian and Military Preparedness and Readiness Report by Special Adviser Niinistö » (Ενίσχυση της μη στρατιωτικής και της στρατιωτικής ετοιμότητας και προετοιμασίας της Ευρώπης: Έκθεση του ειδικού συμβούλου κ. Niinistö), 30 Οκτωβρίου 2024.

(128)

Νομοθετικό ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 3ης Μαΐου 2022, σχετικά με την πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για την εκλογή των μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με άμεση καθολική ψηφοφορία, και την κατάργηση της απόφασης (76/787/ΕΚΑΧ, ΕΟΚ, Ευρατόμ) του Συμβουλίου, καθώς και της πράξης περί εκλογής των μελών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με άμεση καθολική ψηφοφορία που προσαρτάται στην εν λόγω απόφαση [ 2020/2220(INL) — 2022/0902(APP) ].

(129)

Η πρόταση περιλαμβάνει επίσης διατάξεις σχετικά με κοινούς κανόνες για τις προεκλογικές εκστρατείες, διοικητικές προθεσμίες, ενιαία ημέρα διεξαγωγής των εκλογών στις 9 Μαΐου, κοινές περιόδους ψηφοφορίας και υποψηφιότητας, υποχρεωτική πρόσβαση στην επιστολική ψηφοφορία και υποστήριξη άλλων μεθόδων, διατάξεις για την ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών με αναπηρία και την προώθηση της ισότητας των φύλων στους υποψηφίους στις εκλογές.

(130)

  Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για τις λεπτομέρειες άσκησης του δικαιώματος του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι κατά τις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου από τους πολίτες της Ένωσης που κατοικούν σε ένα κράτος μέλος του οποίου δεν είναι υπήκοοι (αναδιατύπωση) [COM(2021) 732 final]· πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου περί των λεπτομερών κανόνων άσκησης του δικαιώματος του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι κατά τις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές από τους πολίτες της Ένωσης που κατοικούν σε κράτος μέλος του οποίου δεν είναι υπήκοοι (αναδιατύπωση) [COM(2021) 733 final].

(131)

Οι συζητήσεις σχετικά με την οδηγία για τις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη.

(132)

Το κείμενο υπόκειται σε ειδική νομοθετική διαδικασία με ομοφωνία στο Συμβούλιο και διαβούλευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

(133)

Μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής και άλλων παρεμφερών οντοτήτων, Right to vote and to stand as a candidate in elections for the EP and in municipal elections (Δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στις δημοτικές εκλογές) (E00617) .

(134)

Δεδομένου ότι τα κράτη μέλη συνήθως δεν γνωρίζουν ποιοι από τους υπηκόους τους έχουν επίσης την ιθαγένεια άλλου κράτους μέλους, οι υπήκοοι με διπλή ιθαγένεια μπορούν να εγγραφούν σε δύο κράτη μέλη. Η εκλογική πράξη του 1976 απαγορεύει τη συμμετοχή σε ψηφοφορία περισσότερες από μία φορές. Τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν θεσπίσει κυρώσεις κατά της διπλής ψήφου. Τα περισσότερα κράτη μέλη που απάντησαν στην έρευνα της Επιτροπής ανέφεραν επίσης ότι είχαν παράσχει πληροφορίες σχετικά με την απαγόρευση της πολλαπλής ψηφοφορίας και τις ισχύουσες κυρώσεις, στο πλαίσιο των εκστρατειών ευαισθητοποίησης.

(135)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή — Δελτίο Τύπου, Εκλογικά δικαιώματα των πολιτών της ΕΕ: Η Επιτροπή αποφασίζει να παραπέμψει την ΤΣΕΧΙΑ και την ΠΟΛΩΝΙΑ στο Δικαστήριο , 9 Ιουνίου 2021.

(136)

Υποθέσεις C-808/21 και C-814/21.

(137)

Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. το συνοδευτικό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.

(138)

Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. το συνοδευτικό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.

(139)

Ursula von der Leyen, Πολιτικές κατευθύνσεις για την επόμενη Ευρωπαϊκή Επιτροπή 2024-2029 , 18 Ιουλίου 2024.