ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 5.3.2025

COM(2025) 96 final

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Απανθρακοποίηση των εταιρικών στόλων

1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η αυτοκινητοβιομηχανία αποτελεί βασική κινητήρια δύναμη για την ευημερία, την καινοτομία και την ανάπτυξη στην Ευρώπη. Όπως επισημαίνεται στο σχέδιο δράσης για την αυτοκινητοβιομηχανία, ο εν λόγω τομέας βρίσκεται σε πλήρη μετάβαση, καθώς, κατά τα επόμενα έτη και τις επόμενες δεκαετίες, θα σημειωθούν διαρθρωτικές αλλαγές πρωτοφανούς ταχύτητας και μεγέθους λόγω της επιταχυνόμενης μετάβασης προς την κινητικότητα μηδενικών εκπομπών και της αυξανόμενης ενσωμάτωσης ψηφιακών τεχνολογιών. Στο μέλλον, τα οχήματα θα είναι ολοένα και πιο καθαρά, πιο συνδεδεμένα και πιο αυτοματοποιημένα. Οι εταιρικοί στόλοι βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της μετάβασης.

Επί του παρόντος, υπάρχουν σχεδόν 290 εκατομμύρια οχήματα στους ευρωπαϊκούς δρόμους, εκ των οποίων μόνο 6 εκατομμύρια είναι οχήματα μηδενικών εκπομπών. Οι ταξινομήσεις εταιρικών οχημάτων, δηλαδή οχημάτων τα οποία αγοράζουν νομικά και όχι φυσικά πρόσωπα, αντιπροσωπεύουν περίπου το 60 % των ταξινομήσεων αυτοκινήτων στην ΕΕ. Όσον αφορά τα ημιφορτηγά, τα λεωφορεία, τα πούλμαν και τα φορτηγά, πρόκειται ουσιαστικά για μια εξ’ ολοκλήρου εταιρική αγορά, δεδομένου ότι σχεδόν κανένα από τα οχήματα αυτά δεν ταξινομείται σε όνομα ιδιωτών. Ως εκ τούτου, η λήψη μέτρων στο εταιρικό τμήμα της αγοράς μπορεί να έχει θετικό αντίκτυπο στο σύνολό της.

Οι κανονισμοί που καθορίζουν πρότυπα εκπομπών CO2 για τα επιβατικά αυτοκίνητα και τα ημιφορτηγά, καθώς και για τα φορτηγά, αποτελούν αποτελεσματικό μέτρο από την πλευρά της προσφοράς, καθώς καθορίζουν σταδιακά υψηλότερους στόχους μείωσης των εκπομπών για τους κατασκευαστές.

Από το 2035 και έπειτα, η ταξινόμηση καινούργιων αυτοκινήτων και ημιφορτηγών στην ΕΕ θα επιτρέπεται μόνο εάν οι εκπομπές τους είναι μηδενικές 1 . Όσον αφορά τα βαρέα επαγγελματικά οχήματα, οι ολοένα και πιο αυστηροί στόχοι κορυφώνονται με τη μείωση των εκπομπών CO2 κατά 90 % από το 2040 και έπειτα, ενώ όλα τα νέα αστικά λεωφορεία θα πρέπει να είναι οχήματα μηδενικών εκπομπών από το 2035 2 . Τα μέτρα αυτά θα πρέπει πλέον να συμπληρωθούν με κατάλληλα κίνητρα για τη ζήτηση οχημάτων μηδενικών εκπομπών και, στην προσπάθεια αυτή, καίριο ρόλο διαδραματίζει η στήριξη για τα εταιρικά οχήματα.

Η επιτάχυνση της διάδοσης της χρήσης οχημάτων μηδενικών εκπομπών στους εταιρικούς στόλους μπορεί να ωφελήσει την ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία και να συμβάλει στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας και της ανθεκτικότητάς της σε αυτήν την κρίσιμη συγκυρία. Μπορεί επίσης να συμβάλει στην περαιτέρω μείωση των εκπομπών από τις μεταφορές λόγω του μεγάλου αριθμού χιλιομέτρων που καλύπτουν τα εταιρικά οχήματα. Οι μεταφορές ευθύνονται για το ένα τέταρτο των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΕ και συντελούν σε σημαντικό βαθμό στην ατμοσφαιρική ρύπανση. Στις αστικές περιοχές, ορισμένες εκ των οποίων δημιουργούν ζώνες με ολοένα και πιο αυστηρά όρια χαμηλών εκπομπών, ο αντίκτυπος των οχημάτων μηδενικών εκπομπών στη βελτίωση της ποιότητας του αέρα είναι πολύ ισχυρός. Ως εκ τούτου, η επιτάχυνση της διάδοσης της χρήσης οχημάτων μηδενικών εκπομπών αποφέρει παράλληλα οφέλη για τη μείωση της ρύπανσης και την υγεία των πολιτών μας.

Οι κατασκευαστές οχημάτων της ΕΕ κατέχουν γενικά υψηλότερα μερίδια αγοράς στον τομέα των εταιρικών οχημάτων απ’ ό,τι στον τομέα των ιδιωτικών οχημάτων. Η επιτάχυνση της ζήτησης για οχήματα μηδενικών εκπομπών από εταιρικούς στόλους μπορεί να συμβάλει στην αποκατάσταση της ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας του τομέα της ευρωπαϊκής αυτοκινητοβιομηχανίας και στη μείωση του συνολικού κόστους λειτουργίας καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής των οχημάτων για τους φορείς εκμετάλλευσης στόλων οχημάτων, ενώ μπορεί επίσης να βοηθήσει τους καταναλωτές βελτιώνοντας τις προσφορές στην αγορά μεταχειρισμένων αυτοκινήτων και συνεπώς μειώνοντας το κόστος των οχημάτων μηδενικών εκπομπών.

Ως εκ τούτου, η εν λόγω δράση μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην υλοποίηση του βιομηχανικού σχεδίου δράσης για την αυτοκινητοβιομηχανία, συμβάλλοντας παράλληλα στην επίτευξη των στόχων της συμφωνίας για καθαρή βιομηχανία, της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και της Πυξίδας Ανταγωνιστικότητας.

Κάθε μέτρο θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη την οικονομικά αποδοτική και ταχεία μείωση των εκπομπών, καθώς και τις εδαφικές διαστάσεις και προκλήσεις στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες και στις (υπο)αστικές, αγροτικές ή απομακρυσμένες περιοχές, συμπεριλαμβανομένων των κενών στις υποδομές (επαναφόρτισης).

 

Η παρούσα ανακοίνωση παρουσιάζει μια επισκόπηση της αγοράς για τις εταιρείες και τα οχήματα που θεωρούνται εταιρικός στόλος, καθώς και των προκλήσεων, των ευκαιριών και των ορθών πρακτικών τους που μπορούν να συμβάλουν στο να επιταχυνθεί η διάδοση της χρήσης των οχημάτων μηδενικών εκπομπών στους εταιρικούς στόλους, με σκοπό την επίτευξη του στόχου μηδενικών εκπομπών έως το 2035. Περιλαμβάνει επίσης δράσεις τις οποίες τα κράτη μέλη μπορούν ήδη να αναλάβουν από τώρα για να αυξήσουν τη χρήση τέτοιων οχημάτων πριν από τη νομοθετική πρόταση που εκπονεί η Επιτροπή, η οποία θα πρέπει να εγκριθεί έως το τέλος του έτους. Μπορεί επίσης να χρησιμεύσει ως σχέδιο στρατηγικής και ως παράδειγμα βέλτιστης πρακτικής για τις γειτονικές μας χώρες και τις χώρες εταίρους μας.

2.ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΤΑΙΡΙΚΟΙ ΣΤΟΛΟΙ;

Οι αγορές εταιρικών στόλων, καθώς και οι παράγοντες και τα επιχειρηματικά μοντέλα των εν λόγω αγορών διαφέρουν σημαντικά. Ανάλογα με το τμήμα της αγοράς, οι παράγοντες της αγοράς μπορεί να είναι πολύ μεγάλοι με χιλιάδες οχήματα υπό τη διαχείρισή τους, ή πολύ μικροί με λίγα μόνο οχήματα υπό τη διαχείρισή τους. Πολλοί από τους εν λόγω παράγοντες είναι ΜΜΕ. Ταυτόχρονα όμως, λίγες μόνο μεγάλες εταιρείες ελέγχουν την πλειονότητα των δραστηριοτήτων χρηματοδοτικής μίσθωσης, στις οποίες οφείλεται η συντριπτική πλειονότητα των ταξινομήσεων εταιρικών οχημάτων.

Επί του παρόντος δεν υπάρχει ορισμός του «εταιρικού στόλου» στη νομοθεσία της ΕΕ. Για τους σκοπούς της παρούσας ανακοίνωσης, όλα τα οχήματα που ταξινομούνται από νομική οντότητα (σε αντίθεση με την ταξινόμηση από φυσικά πρόσωπα) θεωρούνται εταιρικά οχήματα 3 . Ως εκ τούτου, οι εταιρικοί στόλοι θα μπορούσαν να χωριστούν σε πέντε ευρείες κατηγορίες, οι οποίες καλύπτουν τα αυτοκίνητα, τα ημιφορτηγά και τα βαρέα οχήματα (φορτηγά, λεωφορεία και πούλμαν):

·Εταιρικά αυτοκίνητα — οχήματα που προσφέρει ο εργοδότης σε εργαζόμενο ως παροχή σε είδος. Το ποσοστό τους επί του συνολικού στόλου διαφέρει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών λόγω διαφορών στη φορολογική τους μεταχείριση και στους γενικούς κανόνες και όρους απασχόλησης. Σε πολλές περιπτώσεις, η προμήθεια των αυτοκινήτων πραγματοποιείται μέσω χρηματοδοτικής μίσθωσης.

·Χρηματοδοτική μίσθωση — εταιρείες προσφέρουν μέσω χρηματοδοτικής μίσθωσης αυτοκίνητα σε άλλες εταιρείες (μεγάλες καθώς και ΜΜΕ) και σε ιδιώτες, καθώς και ημιφορτηγά σε άλλες εταιρείες. Η κατηγορία αυτή επικαλύπτεται με ορισμένες άλλες — για παράδειγμα, η προμήθεια εταιρικών αυτοκινήτων και οχημάτων που χρησιμοποιούνται σε πραγματικούς στόλους πραγματοποιείται συχνά μέσω χρηματοδοτικής μίσθωσης.

·Ενοικίαση — εταιρείες προσφέρουν μέσω ενοικίασης αυτοκίνητα σε άλλες εταιρείες ή σε ιδιώτες. Παρότι η ενοικίαση αυτοκινήτων πραγματοποιείται κυρίως για τουριστικούς ή επιχειρηματικούς σκοπούς, η ενοικίαση ημιφορτηγών συνήθως αποτελεί μια επιλογή εφοδιαστικής και κινητικότητας για τις εταιρείες.

·Πραγματικοί στόλοι — οχήματα που ταξινομούνται από εταιρείες και χρησιμοποιούνται για δικές τους εμπορικές δραστηριότητες· περιλαμβάνουν διάφορους τύπους οχημάτων, οντοτήτων και επιχειρηματικών περιπτώσεων, όπως:

oΣτόλοι αυτοκινήτων για την παροχή υπηρεσιών αστικής κινητικότητας — ταξί, μίσθωση οχημάτων, διαμοιρασμός οχημάτων, εξαιρουμένων των τακτικών δημόσιων συγκοινωνιών·

oΜεγάλοι στόλοι ημιφορτηγών εφοδιαστικής — στόλοι παράδοσης στο τελευταίο χιλιόμετρο και στόλοι αστικής διανομής υπό την εκμετάλλευση ταχυδρομικών υπηρεσιών, επιχειρήσεων ηλεκτρονικού εμπορίου, μεγάλων επιχειρήσεων λιανικής κ.λπ.·

oΥπηρεσιακά αυτοκίνητα και ημιφορτηγά — οχήματα που χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά προσωπικού και εξοπλισμού, καθώς και για την παροχή υπηρεσιών, τα οποία διαχειρίζονται π.χ. μηχανολογικές εταιρείες ή εταιρείες τηλεπικοινωνιών για εργασίες επισκευής, ή μεμονωμένα οχήματα ταξινομημένα από παρόχους υπηρεσιών·

oΛεωφορεία και πούλμαν — ταξινομούνται σχεδόν αποκλειστικά από νομικές οντότητες και συμπεριλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, αστικά λεωφορεία που χρησιμοποιούνται κυρίως από δημόσιες αρχές και οντότητες οι οποίες υπόκεινται στους κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις και στους υποχρεωτικούς στόχους για οχήματα μηδενικών εκπομπών βάσει της οδηγίας για τα καθαρά οχήματα, ενώ τα πούλμαν τελούν υπό την εκμετάλλευση τόσο δημόσιων όσο και εμπορικών οντοτήτων οι οποίες εκτελούν περιαστικές και υπεραστικές τακτικές δημόσιες μεταφορές, υπεραστικές επιβατικές μεταφορές μεγάλων αποστάσεων, καθώς και τουριστικές υπηρεσίες·   

oΦορτηγά — ταξινομούνται σχεδόν αποκλειστικά από νομικές οντότητες, μεταξύ άλλων από μεγάλες εταιρείες εφοδιαστικής, αγοραστές εμπορευμάτων και άλλες οντότητες που εκμεταλλεύονται στόλους εκατοντάδων φορτηγών, καθώς και από πολύ μικρές επιχειρήσεις και ΜΜΕ που εκμεταλλεύονται ένα μόνο φορτηγό.  

·Οχήματα που ταξινομούνται από τους ίδιους τους κατασκευαστές — π.χ. εκθεσιακά οχήματα και οχήματα δοκιμών. Σε αντίθεση με άλλους τύπους εταιρικών στόλων, τα οχήματα αυτά επηρεάζονται πιο άμεσα από τις γενικές τάσεις της αγοράς (συμπεριλαμβανομένων των ιδιωτικών πωλήσεων) παρά από άλλους ειδικούς παράγοντες.

3.ΓΙΑΤΙ ΑΠΑΙΤΕΙΤΑΙ ΔΡΑΣΗ

Σύμφωνα με τα πρότυπα εκπομπών CO2 για τα αυτοκίνητα και τα ημιφορτηγά καθώς και για τα βαρέα οχήματα, απαιτείται να αυξηθούν σταδιακά οι ταξινομήσεις οχημάτων μηδενικών εκπομπών. Οι πωλήσεις ηλεκτρικών οχημάτων μπαταρίας (BEV) στην ΕΕ αυξάνονταν συνεχώς έως τις αρχές του 2024. Το 2023 το ποσοστό των πωλήσεων νέων ηλεκτρικών αυτοκινήτων μπαταρίας ανήλθε στο 14,6 %. Η ώθηση γι’ αυτό δόθηκε από την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση, τις διευρυμένες προσφορές μοντέλων και τα κυβερνητικά κίνητρα.

Ωστόσο, η καμπύλη ανάπτυξης που απαιτείται για τη συμμόρφωση με τα πρότυπα εκπομπών CO2 έως το 2030 είναι απότομη. Σημειώθηκε ελαφρά μείωση των πωλήσεων το 2024, καθώς τα ποσοστά ταξινόμησης ηλεκτρικών αυτοκινήτων μειώθηκαν κατά μία εκατοστιαία μονάδα, υποχωρώντας στο 13,6 % στην ενωσιακή αγορά. Άλλα οχήματα μηδενικών εκπομπών, όπως τα οχήματα κυψέλης καυσίμου υδρογόνου, βρίσκονται ακόμη σε πολύ πρώιμο στάδιο της αγοράς.

Οι εξελίξεις στην αγορά το 2024 μπορούν να εξηγηθούν με βάση διάφορους παράγοντες όπως, για παράδειγμα, η διακοπή των επιδοτήσεων σε ορισμένες μεγάλες αγορές στο τέλος του 2023. Οι γενικότερες δυσκολίες που αφορούν τις γενικές πωλήσεις αυτοκινήτων, οι οποίες οφείλονται στις δύσκολες οικονομικές συνθήκες στην ΕΕ, αποτελούν επίσης πιθανό παράγοντα.

Στο πλαίσιο αυτό, οι ταξινομήσεις εταιρικών οχημάτων διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο, καθώς ευθύνονται για το 60 % περίπου του συνόλου των νέων ταξινομήσεων αυτοκινήτων στην ΕΕ. Οι φορείς εκμετάλλευσης στόλων οχημάτων, ιδίως δε οι μεγαλύτεροι, είναι συχνά σε καλύτερη θέση να διαπραγματεύονται τις τιμές για την αγορά οχημάτων και μπορούν επίσης να επωφελούνται από διάφορα φορολογικά κίνητρα, όπως οι ευνοϊκοί κανόνες για τις φορολογικές αποσβέσεις, από έκπτωση του ΦΠΑ ή ευνοϊκή μεταχείριση των παροχών σε είδος. Αυτό ισχύει, για παράδειγμα, για τη χρηματοδοτική μίσθωση αυτοκινήτων, η οποία αποτελεί ενοποιημένη αγορά, στην οποία κυριαρχεί σχετικά μικρός αριθμός μεγάλων επιχειρήσεων που είναι υπεύθυνες περίπου για 3 εκατομμύρια νέες ταξινομήσεις οχημάτων ετησίως (περίπου 30 % των πωλήσεων καινούργιων αυτοκινήτων) 4 .

Ωστόσο, τα διαθέσιμα στοιχεία 5 υποδηλώνουν ότι το δυναμικό αυτό δεν έχει πλήρως ενεργοποιηθεί σε μέσο ενωσιακό επίπεδο: το ποσοστό των οχημάτων μηδενικών εκπομπών στους εταιρικούς στόλους αυτοκινήτων υστερεί σε σχέση με το ποσοστό των πωλήσεων σε ιδιώτες τα τελευταία χρόνια. Τα αντίστοιχα ποσοστά για το 2023 ήταν 12,3 % για τους εταιρικούς στόλους έναντι 14,1 % για τα ιδιωτικά οχήματα, ενώ μειώθηκαν ελαφρώς σε 12,4 % έναντι 13,8 % το 2024.

Το 2024 ο αριθμός των ελαφρών επαγγελματικών οχημάτων (ημιφορτηγών), λεωφορείων, πούλμαν και φορτηγών μηδενικών εκπομπών σε ολόκληρη την ΕΕ συνέχισε να αυξάνεται σταθερά, αλλά άνισα, σε σύγκριση με το 2023. Οι πωλήσεις ημιφορτηγών αυξήθηκαν συνολικά, ενώ το ποσοστό των ημιφορτηγών μηδενικών εκπομπών ανήλθε στο 6,1 % των νέων ταξινομήσεων. Η κατηγορία των λεωφορείων και των πούλμαν συνέχισε επίσης την ανοδική της τάση, καθώς οι συνολικές πωλήσεις αυξήθηκαν και τα ηλεκτρικά λεωφορεία αντιπροσώπευαν το 18,5 % όλων των ταξινομήσεων, ή πάνω από το ένα τρίτο των νέων αστικών λεωφορείων. Παρότι εξακολουθούν να αποτελούν πολύ μικρή αγορά συνολικά, οι νέες πωλήσεις φορτηγών μηδενικών εκπομπών σημείωσαν αύξηση της τάξης του 10 % σε σχέση με τα επίπεδα του 2023, και οι σχετικές ταξινομήσεις κατέγραψαν ποσοστό 2,3 % επί των νέων πωλήσεων φορτηγών.

Όσον αφορά τις αγορές μεμονωμένων κρατών μελών, παρατηρούνται μεγάλες διακυμάνσεις στο ποσοστό των ταξινομήσεων οχημάτων μηδενικών εκπομπών, μεταξύ άλλων λόγω των εταιρικών στόλων. Για παράδειγμα, στη Γερμανία οι πωλήσεις ηλεκτρικών οχημάτων μπαταρίας μειώθηκαν κατά 27 % το 2024, ενώ στο Βέλγιο σημειώθηκε αύξηση κατά 37 % και η τελευταία δραστηριοποίηση της αγοράς οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στους εταιρικούς στόλους αυτοκινήτων μετά τις αλλαγές στο εθνικό φορολογικό καθεστώς. Αυτό υπογραμμίζει την ανάγκη να εξεταστούν όλοι οι παράγοντες που επηρεάζουν τις αποφάσεις των διαχειριστών εταιρικών στόλων για την αγορά οχημάτων μηδενικών εκπομπών, συμπεριλαμβανομένων της διαθεσιμότητας και της τιμής των μοντέλων, της διαθεσιμότητας υποδομών επαναφόρτισης, της εθνικής φορολογίας, άλλων φορολογικών και μη φορολογικών κινήτρων (π.χ. δικαιώματα πρόσβασης σε αστικές περιοχές) και άλλων κανονιστικών απαιτήσεων. Για παράδειγμα, όσον αφορά τους πραγματικούς στόλους, οι λειτουργικές απαιτήσεις (π.χ. η ανάγκη λειτουργίας επί πολλές ώρες και για μεγάλες αποστάσεις με περιορισμένο χρόνο επαναφόρτισης), η διαθεσιμότητα ειδικών υποδομών επαναφόρτισης και οι ειδικοί όροι —όπως η ανάγκη πρόσβασης σε ζώνες χαμηλών εκπομπών ή συμμόρφωσης με τις απαιτήσεις για την απόκτηση άδειας— συχνά αποτελούν τους κύριους παράγοντες που καθορίζουν την επιλογή του προς χρήση οχήματος.  

4.ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ

Προκειμένου να εφαρμοστούν τα κατάλληλα μέτρα για την προώθηση της χρήσης οχημάτων μηδενικών εκπομπών έως το 2035, είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι οι προκλήσεις για τους απανθρακοποιημένους εταιρικούς στόλους οχημάτων διαφέρουν ανάλογα με τις περιπτώσεις χρήσης και τα χαρακτηριστικά τους.

Οι φορείς εκμετάλλευσης στόλων οχημάτων χρηματοδοτικής μίσθωσης συμπεριλαμβάνουν ολοένα και περισσότερο αυτοκίνητα μηδενικών εκπομπών στους στόλους τους. Ωστόσο, σύμφωνα με τον οικείο τομέα, ο αργός ρυθμός με τον οποίον αλλάζουν οι προτιμήσεις των πελατών και οι εικαζόμενες ανησυχίες σχετικά με τη διασφάλιση απρόσκοπτης επαναφόρτισης παρεμποδίζουν την ταχύτερη μετάβαση σε οχήματα μηδενικών εκπομπών. Οι φορείς εκμετάλλευσης στόλων οχημάτων χρηματοδοτικής μίσθωσης επισημαίνουν επίσης τις υψηλές τιμές αγοράς και τις αβεβαιότητες που αφορούν την υπολειμματική αξία των οχημάτων μηδενικών εκπομπών και τη ζήτηση στην αγορά μεταχειρισμένων, οι οποίες μπορεί να έχουν αντίκτυπο στην εκτίμηση κινδύνου των εταιρειών. Τονίζουν επίσης τα κίνητρα που αφορούν τη φορολογική μεταχείριση των μισθωμένων οχημάτων, τα οποία σε πολλές περιπτώσεις εξακολουθούν να ευνοούν την αγορά συμβατικού οχήματος.

Οι φορείς εκμετάλλευσης στόλων οχημάτων ενοικίασης επισημαίνουν τα επίμονα προβλήματα που συνδέονται με την προσφορά μεγάλου αριθμού αυτοκινήτων μηδενικών εκπομπών για ενοικίαση. Αναφέρουν ότι τα προβλήματα αυτά οφείλονται στην έλλειψη ενδιαφέροντος από μέρους των πελατών, ιδίως όσον αφορά την πολύ βραχυχρόνια ενοικίαση, στις αβεβαιότητες σχετικά με την υπολειμματική αξία και τη ζήτηση των πελατών για μεταχειρισμένα οχήματα μηδενικών εκπομπών, καθώς και στη γενικότερη έλλειψη κατάλληλων υποδομών ταχείας επαναφόρτισης σε κόμβους ενοικίασης, για παράδειγμα σε αερολιμένες και άλλους κόμβους κινητικότητας.

Οι προτιμήσεις των πελατών, η διαθεσιμότητα και η τιμή των μοντέλων, οι ανησυχίες σχετικά με τις υποδομές επαναφόρτισης και τη φορολογική μεταχείριση των οχημάτων, καθώς και οι αβεβαιότητες όσον αφορά τη ζήτηση στην αγορά μεταχειρισμένων οχημάτων αναφέρονται, μεταξύ άλλων, ως κύριοι παράγοντες που επηρεάζουν την επιλογή οχημάτων και στην περίπτωση της ενοικίασης και της χρηματοδοτικής μίσθωσης ημιφορτηγών.

Τα φορτηγά μηδενικών εκπομπών παρουσιάζουν σημαντικά υψηλότερο κόστος αγοράς σε σύγκριση με τα συμβατικά. Η διαθεσιμότητα υποδομών ταχείας επαναφόρτισης αυξάνεται ραγδαία, αλλά οι φορείς εκμετάλλευσης συχνά διστάζουν να στραφούν σε ηλεκτρικές επιλογές, ιδίως όταν πρόκειται για μεταφορές μεγάλων αποστάσεων. Οι φορείς εκμετάλλευσης φορτηγών πρέπει να είναι σε θέση να εγκαταστήσουν υποδομές επαναφόρτισης στο αμαξοστάσιό τους, ώστε να έχουν πρόσβαση σε υποδομές που διασφαλίζουν επαρκή επίπεδα επαναφόρτισης που συνάδουν με τις λειτουργικές ανάγκες του φορτηγού κατά τη διάρκεια των υποχρεωτικών διαλειμμάτων. Η μέση ηλικία των φορτηγών στην ΕΕ είναι περίπου 14 έτη και ο πρώτος ιδιοκτήτης εκμεταλλεύεται συνήθως το φορτηγό επί 5 έτη. Η αγορά μεταχειρισμένων φορτηγών είναι περίπου διπλάσια σε μέγεθος από την αγορά καινούργιων φορτηγών. Η δυναμική είναι σαφώς υπέρ των καινούργιων φορτηγών στη Βόρεια και Δυτική Ευρώπη, ενώ στη Νότια και την Ανατολική Ευρώπη χρησιμοποιούνται φορτηγά από δεύτερο ή τρίτο χέρι.

Η ενοποιημένη διάρθρωση των παραγόντων που εμπλέκονται στον τομέα της χρηματοδοτικής μίσθωσης αυτοκινήτων και οι σημαντικές αλληλεπικαλύψεις της με άλλους τύπους εταιρικών στόλων θα καθιστούσαν τις πρωτοβουλίες που στοχεύουν στη χρηματοδοτική μίσθωση αυτοκινήτων μηδενικών εκπομπών σχετικά απλές στην εφαρμογή και πιθανώς εξαιρετικά αποτελεσματικές. Η χρηματοδοτική μίσθωση μπορεί επίσης να αποτελέσει σημαντική ευκαιρία για να ξεπεραστεί το εμπόδιο του υψηλού κόστους αγοράς, το οποίο παρεμποδίζει την πρόσβαση των χρηστών χαμηλότερων εισοδημάτων στα εν λόγω οχήματα, και μπορεί να στηρίξει μια ευρεία αγορά μεταχειρισμένων οχημάτων.   

Τα αυτοκίνητα βραχυχρόνιας ενοικίασης συγκαταλέγονται συνήθως σε εκείνα που φτάνουν ταχύτερα στην αγορά μεταχειρισμένων οχημάτων, συχνά εντός ενός ή δύο ετών. Αυτό δημιουργεί μια ευκαιρία για την ταχεία αύξηση της διαθεσιμότητας οχημάτων μηδενικών εκπομπών στην αγορά μεταχειρισμένων οχημάτων μέσω πρωτοβουλιών που στοχεύουν σε αυτόν τον τύπο εταιρικού στόλου, ιδίως εάν συνοδεύονται από μέτρα για τη στήριξη της αγοράς μεταχειρισμένων οχημάτων μηδενικών εκπομπών. Η αύξηση της προσφοράς επιλογών ενοικιαζόμενων αυτοκινήτων μηδενικών εκπομπών θα προσφέρει σημαντικά οφέλη όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών, δεδομένου του μεγάλου αριθμού χιλιομέτρων που διανύουν αυτά τα οχήματα ετησίως.

Η ταχύτερη μετάβαση σε ημιφορτηγά ενοικίασης και χρηματοδοτικής μίσθωσης μηδενικών εκπομπών θα αποτελέσει ευκαιρία για να ξεπεραστεί το αρχικό υψηλό κόστος αγοράς των ηλεκτρικών ημιφορτηγών και να καταστεί δυνατή η απανθρακοποίηση μεταφορικών δραστηριοτήτων πολλών ΜΜΕ. Με δεδομένο τον σχετικά μεγάλο αριθμό χιλιομέτρων που διανύουν τα οχήματα αυτού του τύπου, η ταχύτερη μετάβαση σε οχήματα μηδενικών εκπομπών θα αποφέρει επίσης σημαντικά οφέλη όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών.

Γενικά, σε ό,τι αφορά τα εταιρικά αυτοκίνητα, η φορολογική μεταχείριση συνιστά τον κύριο μοχλό που καθορίζει την επιλογή των οχημάτων, προσφέροντας μια σημαντική ευκαιρία για την επιτάχυνση της μετάβασης σε οχήματα μηδενικών εκπομπών μέσω φορολογικών παρεμβάσεων.

Οι εταιρικοί στόλοι, δεδομένου ότι καθιστούν δυνατή τη συγκέντρωση και έχουν γενικά προβλέψιμη συμπεριφορά φόρτισης, είναι ιδιαίτερα σημαντικοί για τις λειτουργίες αμφίδρομης φόρτισης. Με την έγχυση ηλεκτρικής ενέργειας στο δίκτυο, το σύστημα οχήματος προς δίκτυο (V2G) θα αποφέρει έσοδα από αυτές τις υπηρεσίες ευελιξίας.

5.ΟΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΔΡΑΣΗΣ

Η Επιτροπή διεξήγαγε ανοικτή δημόσια διαβούλευση σχετικά με τον οικολογικό προσανατολισμό των εταιρικών στόλων το 2024 6 . Η ανοικτή δημόσια διαβούλευση κάλυψε αυτοκίνητα, ημιφορτηγά, φορτηγά και πούλμαν. Ελήφθησαν 267 απαντήσεις από διάφορα ενδιαφερόμενα μέρη, κυρίως από επιχειρήσεις και επιχειρηματικές ενώσεις (72 % των απαντήσεων), και ακολουθούν οι ΜΚΟ (11 %), οι πολίτες (9 %) και οι δημόσιες αρχές (3 %). Η διαβούλευση κατέδειξε με σαφήνεια ότι επικρατεί ομοφωνία όσον αφορά τη σκοπιμότητα της ταχύτερης διείσδυσης των οχημάτων μηδενικών εκπομπών στους εταιρικούς στόλους. Η ανοικτή δημόσια διαβούλευση επιβεβαίωσε επίσης την άποψη ότι η αύξηση του ποσοστού των οχημάτων μηδενικών εκπομπών στους εταιρικούς στόλους θα συμβάλει στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και στη δημιουργία αγορών μεταχειρισμένων αυτοκινήτων, καθιστώντας τα οχήματα μηδενικών εκπομπών πιο προσιτά από οικονομικής άποψης. Ωστόσο, επισήμανε επίσης προβλήματα και προκλήσεις που εξακολουθούν να υφίστανται, μεταξύ άλλων το υψηλότερο κόστος αγοράς, τους κινδύνους που σχετίζονται με την υπολειμματική αξία των οχημάτων και την έλλειψη διαθέσιμων οχημάτων (κυρίως βαρέων οχημάτων).

Η διαβούλευση κατέδειξε σαφώς ότι το κόστος (αγορά, λειτουργικό και συνολικό κόστος ιδιοκτησίας) είναι ο καθοριστικός παράγοντας για τις αποφάσεις αγοράς που λαμβάνουν οι φορείς εκμετάλλευσης εταιρικών στόλων οχημάτων. Η φορολογική μεταχείριση (όσον αφορά το εισόδημα, τον εταιρικό φόρο και τα τέλη ταξινόμησης οχημάτων, τα ετήσια τέλη κυκλοφορίας οχημάτων και τη φορολογική μεταχείριση συγκεκριμένων οχημάτων, π.χ. εταιρικών αυτοκινήτων που προσφέρονται ως παροχή σε είδος) θεωρήθηκε ευρέως ότι αποτελεί βασικό παράγοντα για όλους τους τύπους στόλων. Υπήρξε ευρεία συμφωνία ως προς το ότι τα φορολογικά μέτρα συνιστούν τον αποτελεσματικότερο τρόπο για την επίτευξη αυτής της ταχύτερης μετάβασης, σε όλους τους τύπους εταιρικών στόλων.

Παράδειγμα ορθής πρακτικής — Προσαρμογές στο φορολογικό σύστημα Παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο το φορολογικό σύστημα μπορεί να προσαρμοστεί ώστε να αυξηθεί το ποσοστό των εταιρικών οχημάτων μηδενικών εκπομπών αποτελεί το Βέλγιο, το οποίο μεταρρύθμισε το οικείο καθεστώς για τα εταιρικά αυτοκίνητα από το 2021 με σκοπό την προώθηση της χρήσης οχημάτων μηδενικών εκπομπών και τη μείωση των φορολογικών πλεονεκτημάτων για τα παραδοσιακά οχήματα με κινητήρα εσωτερικής καύσης και τα υβριδικά ηλεκτρικά οχήματα με ρευματολήπτη 7 .. Οι κυριότεροι μοχλοί που χρησιμοποιήθηκαν ήταν οι εξής: -αλλαγές στην έκπτωση φόρου επί του κόστους των οχημάτων, με σταδιακό περιορισμό της έκπτωσης για όλες τις δαπάνες που αφορούν οχήματα μη μηδενικών εκπομπών τα οποία αποκτήθηκαν από την 1η Ιουλίου 2023 έως την 31η Δεκεμβρίου 2025 ώστε να μηδενιστεί έως το 2028, καθώς και για τις δαπάνες καυσίμων (βενζίνης ή ντίζελ) των υβριδικών ηλεκτρικών οχημάτων με ρευματολήπτη τα οποία αποκτήθηκαν από το 2023 και έπειτα ώστε να φτάσει στο 50 % και, παράλληλα, με διατήρηση της έκπτωσης κατά 100 % για τα οχήματα μηδενικών εκπομπών και για τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας· -τροποποίηση των τιμών αναφοράς των εκπομπών CO2 που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό της φορολογητέας παροχής σε είδος όσον αφορά την ιδιωτική χρήση εταιρικών αυτοκινήτων ώστε να αντικατοπτρίζουν τη μείωση των μέσων εκπομπών των νέων αυτοκινήτων που ταξινομούνται στο Βέλγιο. Ενώ η μεταρρύθμιση υλοποιείται σταδιακά, από το 2024 οι πωλήσεις οχημάτων μηδενικών εκπομπών στο Βέλγιο έχουν αυξηθεί δραστικά, έχουν σχεδόν τριπλασιαστεί κατά τη διάρκεια δύο ετών, γεγονός που καθιστά το Βέλγιο την τρίτη μεγαλύτερη αγορά οχημάτων μηδενικών εκπομπών στην Ευρώπη όσον αφορά τις συνολικές πωλήσεις. Οι υποδομές φόρτισης επεκτάθηκαν μαζικά στο Βέλγιο την τελευταία τριετία, ταχύτερα και από τις πωλήσεις οχημάτων, ενώ η ταχεία φόρτιση να έχει σχεδόν δεκαπλασιαστεί. Το παράδειγμα του Βελγίου καταδεικνύει ότι η στοχευμένη εστίαση στην τροποποίηση των υφιστάμενων φορολογικών μέτρων μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο στο σύνολο της αγοράς.

Ορισμένα κράτη μέλη θέσπισαν μέτρα ταχύτερης απόσβεσης ως κίνητρο για την αγορά ηλεκτρικών οχημάτων. Ένα από τα καλά παραδείγματα στον τομέα αυτόν είναι η Ισπανία, όπου τα νεοαποκτηθέντα καθαρά οχήματα και οι σταθμοί φόρτισης για τα οχήματα αυτά μπορούν να αποσβεστούν ελεύθερα 8 , εάν χρησιμοποιούνται για οικονομικές δραστηριότητες. Η ελεύθερη απόσβεση είναι διαθέσιμη για τις φορολογικές περιόδους που αρχίζουν από την 1η Ιανουαρίου 2024 και έπειτα και ισχύει για νέες επενδύσεις που ξεκινούν κατά τις φορολογικές περιόδους που αρχίζουν το 2024 και το 2025 9 .

Ένα άλλο παράδειγμα είναι η Τσεχία, όπου τα καθαρά οχήματα που αποκτήθηκαν και τέθηκαν σε χρήση κατά την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2024 έως την 31η Δεκεμβρίου 2028 μπορούν να αποσβεστούν εντός 2 ετών. Η απόσβεση περιορίζεται στο 60 % της τιμής αγοράς κατά τους πρώτους 12 μήνες και στο 40 % για τους επόμενους 12 μήνες 10 .

Τα αποτελέσματα της ανοικτής δημόσιας διαβούλευσης συνάδουν με τις διαθέσιμες πληροφορίες και την ανάλυση της αγοράς, που καταδεικνύουν ότι τα καθεστώτα φορολόγησης των εταιρικών οχημάτων έχουν μεγάλο αντίκτυπο. Η πείρα καταδεικνύει ότι οι αναθεωρήσεις του φορολογικού πλαισίου για τη διασφάλιση πιο ισότιμης ή ευνοϊκής μεταχείρισης για τα οχήματα μηδενικών εκπομπών που περιλαμβάνονται στους εταιρικούς στόλους ή η θέσπιση άλλων κινήτρων όπως τα συστήματα malus ή bonus/malus που παρέχουν ευνοϊκότερη μεταχείριση σε οχήματα με χαμηλότερες εκπομπές από ό,τι σε οχήματα με υψηλότερες εκπομπές, μπορούν να οδηγήσουν σε κατακόρυφη αύξηση των νέων ταξινομήσεων εταιρικών οχημάτων μηδενικών εκπομπών.

Επιπλέον, με τη διαβούλευση επισημάνθηκε ότι τα ειδικά καθεστώτα στήριξης και τα επιχειρησιακά κίνητρα [εξαιρέσεις από περιορισμούς πρόσβασης, οδικά τέλη, διόδια ή όρους στάθμευσης, καθώς και προγράμματα κοινωνικής μίσθωσης που περιλαμβάνουν βαθμολογία οικολογικότητας (Ecoscore) κ.λπ.] είναι αποτελεσματικά, ιδίως για τους στόλους οχημάτων ενοικίασης και χρηματοδοτικής μίσθωσης, τους μεγάλους στόλους εφοδιαστικής, τους στόλους αστικής κινητικότητας και τα εταιρικά αυτοκίνητα.

Παραδείγματα ορθών πρακτικών — Κανονισμοί για τα ταξί όσον αφορά τα οχήματα μηδενικών εκπομπών Υπάρχουν διάφορα παραδείγματα στην Ευρώπη, όπου οι δήμοι ή οι περιφερειακές αρχές θέσπισαν ειδικούς κανονισμούς που απαιτούν από τους στόλους ταξί να εκτελούν μεταφορές μηδενικών εκπομπών, ώστε να ευθυγραμμίζονται με τα σχέδιά τους για το κλίμα και την ποιότητα του αέρα. Το Αμβούργο έχει θέσει συγκεκριμένο στόχο για τις δραστηριότητες των ταξί: τα νέα ταξί που ταξινομούνται θα πρέπει να είναι ολοένα και περισσότερο οχήματα μηδενικών εκπομπών, ώστε μέχρι το 2030 ολόκληρος ο στόλος ταξί που δραστηριοποιείται στο Αμβούργο να αποτελείται από τέτοια οχήματα. Αυτό θα επιτευχθεί κυρίως μέσω της διαδικασίας αδειοδότησης, στο πλαίσιο της οποίας οι φορείς εκμετάλλευσης ταξί πρέπει να αποδείξουν τη συμμόρφωσή τους προτού εξασφαλίσουν άδεια λειτουργίας ή ανανεώσουν την υπάρχουσα. Το Αμβούργο παρέχει επίσης χρηματοδοτική στήριξη, όπως επιδοτήσεις για την αγορά οχημάτων μηδενικών εκπομπών και την εγκατάσταση επαρκών υποδομών φόρτισης ή ανεφοδιασμού με υδρογόνο. Στο Άμστερνταμ, όλα τα ταξί που δραστηριοποιούνται στις περιορισμένες περιοχές του κέντρου της πόλης αναμένεται να είναι οχήματα μηδενικών εκπομπών έως το 2025, και μετά την ημερομηνία αυτή θα χορηγούνται νέες άδειες ταξί μόνο σε τέτοια οχήματα. Έως το 2030 η πόλη προτίθεται να επεκτείνει την απαίτηση αυτή σε όλα τα ταξί που δραστηριοποιούνται σε ολόκληρη την έκταση του δήμου. Για να διευκολυνθεί η μετάβαση των φορέων εκμετάλλευσης ταξί, η τοπική αυτοδιοίκηση προσφέρει επιδοτήσεις και άλλες μορφές στήριξης, ενώ παράλληλα εργάζεται για τη δημιουργία ισχυρών υποδομών φόρτισης και τροφοδοσίας καυσίμων, με έμφαση στην επέκταση των σημείων ταχείας φόρτισης σε τοποθεσίες αυξημένης ζήτησης, όπως ο κεντρικός σταθμός του Άμστερνταμ και ο αερολιμένας Schiphol.

Με τη διαβούλευση επισημάνθηκε επίσης ότι η διαθεσιμότητα υποδομών επαναφόρτισης και ανεφοδιασμού συνιστά βασικό παράγοντα επιρροής. Παρότι οι υποχρεωτικοί στόχοι που καθορίζονται στον κανονισμό για τις υποδομές εναλλακτικών καυσίμων 11 θα διασφαλίσουν επαρκή κάλυψη σε όλα τα κράτη μέλη, ιδίως κατά μήκος του ΔΕΔ-Μ, η ακριβής τοποθεσία, ο αριθμός και η ισχύς εξόδου των επιμέρους σημείων επαναφόρτισης σε συγκεκριμένες τοποθεσίες θα καθοριστούν σε τοπικό επίπεδο.

Η διαθεσιμότητα του κατάλληλου αριθμού και τύπου σημείων επαναφόρτισης σε ορισμένες από αυτές τις τοποθεσίες θα είναι καίριας σημασίας για την κάλυψη των ειδικών απαιτήσεων ορισμένων τύπων εταιρικών στόλων. Για παράδειγμα, οι στόλοι ταξί και μίσθωσης οχημάτων εξαρτώνται από σημεία επαναφόρτισης που είναι προσβάσιμα στο κοινό και βρίσκονται στις αστικές περιοχές όπου δραστηριοποιούνται, ενώ οι στόλοι ενοικιαζόμενων αυτοκινήτων που δραστηριοποιούνται σε αερολιμένες συχνά χρειάζονται ειδικές υποδομές επαναφόρτισης, αλλά εξαρτώνται από τον αερολιμένα για την ανάπτυξή τους. Από την άλλη πλευρά, ορισμένοι στόλοι, όπως οι στόλοι λεωφορείων δημόσιων μεταφορών, τείνουν να βασίζονται αποκλειστικά και μόνο στις δικές τους ειδικές υποδομές, είτε στα αμαξοστάσια είτε για ευκαιριακή φόρτιση σε στάσεις λεωφορείων. 

Η φόρτιση των φορτηγών πραγματοποιείται κατά κύριο λόγο στα αμαξοστάσια, αλλά, ειδικά για τις μεταφορές μεγάλων αποστάσεων, τα φορτηγά χρειάζονται πρόσβαση σε υποδομές που προσφέρουν αρκετά ταχεία φόρτιση για να καλύψουν τις λειτουργικές τους ανάγκες μέσω επαναφόρτισης κατά τη διάρκεια των υποχρεωτικών διαλειμμάτων. Όπως ανακοινώνεται στο σχέδιο δράσης για την αυτοκινητοβιομηχανία, η Επιτροπή θα εργαστεί για την παρουσίαση πρωτοβουλίας σχετικά με τους ευρωπαϊκούς καθαρούς διαδρόμους, ώστε να επιταχυνθεί η ανάπτυξη κόμβων φόρτισης βαρέων οχημάτων κατά μήκος βασικών διαδρόμων εφοδιαστικής στο ΔΕΔ-Μ ως υποδομών καίριας σημασίας, μέσω εξορθολογισμού της αδειοδότησης και μόχλευσης χρηματοδότησης για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων που ενέχουν οι σχετικές επενδύσεις, συνδέοντας την εν λόγω πρωτοβουλία με τις διατάξεις για συγκεκριμένους τομείς προτεραιότητας του δικτύου στο πλαίσιο της οδηγίας για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η πρωτοβουλία αυτή θα φέρει σε επαφή τους φορείς εκμετάλλευσης στόλων οχημάτων, τους φορείς εκμετάλλευσης σημείων φόρτισης, τους φορείς εκμετάλλευσης δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας και τις δημόσιες αρχές, κατά περίπτωση, στο πλαίσιο του αντίστοιχου διαδρόμου του ΔΕΔ-Μ, και ως εκ τούτου θα αποτελέσει χρήσιμη πλατφόρμα η οποία αφενός θα διασφαλίσει την ευαισθητοποίηση ως προς τις ανάγκες όλων των εμπλεκομένων παραγόντων και αφετέρου θα πείσει τους φορείς εκμετάλλευσης εταιρικών στόλων οχημάτων ότι είναι εφικτές οι απρόσκοπτες μεταφορές μεγαλύτερων αποστάσεων.

6.ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΣΗΜΕΡΑ

Αυτό που χρειάζεται τώρα η αγορά αυτοκινήτων είναι να ενισχυθεί η ζήτηση. Υπάρχουν διάφορες δράσεις τις οποίες μπορούν να αναλάβουν άμεσα διάφοροι φορείς σε ευρωπαϊκό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο προκειμένου να επιταχυνθεί η μετάβαση των εταιρικών στόλων σε οχήματα μηδενικών εκπομπών. Οι δράσεις αυτές θα συμπληρώσουν και θα προβλέψουν τη νομοθετική πρόταση που προετοιμάζει η Επιτροπή για το τέλος του 2025, η οποία θα εξετάσει όλες τις επιλογές πολιτικής για τη διάδοση της χρήσης οχημάτων μηδενικών εκπομπών στους εταιρικούς στόλους.

6.1.Ενίσχυση της ελκυστικότητας των οχημάτων μηδενικών εκπομπών μέσω της φορολογικής πολιτικής

Επί του παρόντος, τα κράτη μέλη στηρίζουν την αγορά εταιρικών αυτοκινήτων με περισσότερα από 40 δισ. EUR ετησίως μέσω επιδοτήσεων ή μέσω της φορολογικής μεταχείρισης (μειώσεις ή απαλλαγές από το τέλος ταξινόμησης, τον ετήσιο φόρο οχημάτων κ.λπ.), ενώ το μεγαλύτερο μέρος του ποσού αυτού χρησιμοποιείται για συμβατικά οχήματα 12 . Παρότι η κατάσταση διαφέρει μεταξύ των κρατών μελών, με το ύψος της κρατικής στήριξης να ανέρχεται ενίοτε σε σημαντικά επίπεδα, π.χ. 16 δισ. EUR ετησίως στην Ιταλία, ορισμένα στοιχεία της στήριξης είναι διαδεδομένα στα περισσότερα κράτη μέλη.

Επί του παρόντος, σε αρκετά κράτη μέλη εφαρμόζονται επιδοτήσεις και φορολογικά καθεστώτα που δεν στηρίζουν τη μετάβαση των εταιρικών στόλων σε οχήματα μηδενικών εκπομπών — σε ορισμένα κράτη μέλη οι φόροι ή τα φορολογικά πλεονεκτήματα είναι παρόμοια, οπότε η υψηλότερη τιμή αγοράς δρα αποτρεπτικά για την απόκτηση οχημάτων μηδενικών εκπομπών, ενώ σε ορισμένα άλλα ισχύει υψηλότερο φορολογικό πλεονέκτημα για την αγορά και τη λειτουργία συμβατικού οχήματος.

Η αλλαγή αυτών των φορολογικών καθεστώτων μπορεί να επιδράσει ταχέως και αποφασιστικά στη μετάβαση των εταιρικών στόλων σε οχήματα μηδενικών εκπομπών, καθώς η φορολογική μεταχείριση των διαφόρων οχημάτων είναι ένας από τους κύριους παράγοντες που επηρεάζουν τις επιλογές των φορέων εκμετάλλευσης. Μπορεί δυνητικά να προσφέρει το πιθανό πλεονέκτημα μείωσης των δημοσιονομικών επιπτώσεων σε σύγκριση με τις άμεσες επιδοτήσεις αγοράς, καθώς αυτό θα μπορούσε να συνεπάγεται πιο στοχευμένη χρήση των υφιστάμενων φορολογικών διατάξεων υπέρ των οχημάτων μηδενικών εκπομπών.

Θα πρέπει να ληφθούν μέτρα ώστε να καταστούν τα συστήματα ευνοϊκότερα για τις επιλογές μηδενικών εκπομπών, είτε με μείωση των συγκριτικών οφελών για τα συμβατικά οχήματα είτε με βελτίωση της μεταχείρισης των οχημάτων μηδενικών εκπομπών. Τα οφέλη των στοχευμένων αλλαγών στη φορολογική μεταχείριση των συμβατικών εταιρικών οχημάτων είναι ιδιαίτερα εμφανή στο Βέλγιο, όπως περιγράφεται λεπτομερώς στο παράδειγμα που αναφέρθηκε παραπάνω. Αυτό μπορεί επίσης να επιτευχθεί στον τομέα του ΦΠΑ μέσω τροποποίησης της οδηγίας για τον ΦΠΑ προκειμένου να μειωθεί το δικαίωμα έκπτωσης του ΦΠΑ που καταβάλλεται επί των εισροών για τα συμβατικά οχήματα. Κατά την αναθεώρηση των εν λόγω μέτρων, είναι σημαντικό να συμπεριληφθούν κριτήρια για τη διασφάλιση της ανθεκτικότητας και της βιωσιμότητας της αλυσίδας εφοδιασμού, όπως π.χ. κανόνες καταγωγής και κριτήρια κυκλικότητας και βιωσιμότητας, όπως περιγράφονται στο σχέδιο δράσης για την αυτοκινητοβιομηχανία.

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή υπενθυμίζει επίσης ότι οι κανόνες της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις προσφέρουν ευρείες και ευέλικτες ευκαιρίες στα κράτη μέλη προκειμένου να στηρίξουν δραστηριότητες που συμβάλλουν στη διάδοση της χρήσης οχημάτων μηδενικών εκπομπών, μεταξύ άλλων με τη μείωση των φόρων για την αγορά ή τη χρηματοδοτική μίσθωση των εν λόγω οχημάτων, καθώς και με τη στήριξη των αναγκαίων υποδομών επαναφόρτισης και ανεφοδιασμού. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή παροτρύνει τα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν αυτές τις ευκαιρίες.

Τα εν λόγω φορολογικά μέτρα θα μπορούσαν να συμπληρωθούν με την εκτεταμένη χρήση των διαθέσιμων επιλογών που παρέχονται στο πλαίσιο της οδηγίας για την ευρωβινιέτα, που προβλέπει μέσα χρήσης του οδικού δικτύου από τα οποία θα μπορούσαν να εξαιρούνται τα οχήματα μηδενικών εκπομπών, καθώς και με την αξιοποίηση των εσόδων, π.χ. από τα διόδια ή τα οδικά τέλη, για τη στήριξη της απανθρακοποίησης του τομέα των οδικών μεταφορών, μεταξύ άλλων μέσω επενδύσεων σε υποδομές επαναφόρτισης. Αυτό περιγράφεται περαιτέρω στο σχέδιο δράσης για την αυτοκινητοβιομηχανία.

6.2. Δυνατότητες σε τοπικό επίπεδο όσον αφορά τον στόλο υπηρεσιών αστικής κινητικότητας

Οι στόλοι υπηρεσιών αστικής κινητικότητας, όπως τα ταξί, οι στόλοι μίσθωσης οχημάτων και οι στόλοι διαμοιρασμού οχημάτων, αντιπροσωπεύουν έναν άλλο τύπο εταιρικού στόλου που συνδέεται άμεσα με την τοπική και αστική κινητικότητα. Οι στόλοι αυτοί λειτουργούν συνήθως βάσει αδειών που χορηγούνται σε τοπικό επίπεδο, οι οποίες καθορίζουν τους όρους λειτουργίας τους. Πολλοί φορείς εκμετάλλευσης αυτών των τύπων στόλων έχουν εκφράσει την πρόθεσή τους να διαδραματίσουν θετικό ρόλο στην απανθρακοποίηση των οδικών μεταφορών. Λόγω του επιχειρηματικού μοντέλου, του πεδίου λειτουργίας και των λειτουργικών απαιτήσεων των εν λόγω στόλων, η επιλογή για τη μετάβασή τους σε οχήματα μηδενικών εκπομπών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τους όρους που καθορίζουν άμεσα ή έμμεσα οι τοπικές αρχές.

Ειδικότερα, η πρόσβαση σε υποδομές επαναφόρτισης που πληρούν τις λειτουργικές απαιτήσεις του στόλου αστικής κινητικότητας συχνά προσδιορίζεται ως βασικός παράγοντας. Αυτό μπορεί να λάβει τη μορφή αφενός προσβάσιμων στο κοινό σημείων αργής επαναφόρτισης για νυκτερινή φόρτιση όταν πρόκειται για οδηγούς που δεν διαθέτουν χώρο στάθμευσης και, ως εκ τούτου, σταθμεύουν στον δρόμο και, αφετέρου, σημείων ταχείας επαναφόρτισης που καθιστούν δυνατή την ταχεία φόρτιση των οχημάτων κατά τη διάρκεια σύντομων διαλειμμάτων κατά την καθημερινή τους λειτουργία. Ένα άλλο βασικό στοιχείο είναι η παροχή επιχειρησιακών κινήτρων, όπως το να έχουν οι στόλοι υπηρεσιών αστικής κινητικότητας μηδενικών εκπομπών τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν ειδικές λωρίδες ή να έχουν ευκολότερη πρόσβαση σε χώρους στάθμευσης. Η ύπαρξη ζωνών μηδενικών και χαμηλών εκπομπών μπορεί να αποτελέσει βασικό παράγοντα που θα επιταχύνει τη μετάβαση αυτή, καθώς η ανάγκη πρόσβασης στις εν λόγω περιοχές θα καταστήσει σημαντικά ελκυστικότερη την επιλογή οχημάτων μηδενικών εκπομπών.

Εκτός από τη δημιουργία ευνοϊκότερων συνθηκών για τα οχήματα μηδενικών εκπομπών στους στόλους αστικής κινητικότητας, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές μπορούν να διαδραματίσουν πιο άμεσο ρόλο στην επιτάχυνση της μετάβασης, καθορίζοντας απαιτήσεις για το ποσοστό των οχημάτων μηδενικών εκπομπών, συμπεριλαμβανομένων κριτηρίων για τη βιωσιμότητα και την ανθεκτικότητα της αλυσίδας εφοδιασμού, ως προϋπόθεση για τη χορήγηση αδειών και παραχωρήσεων για τη λειτουργία τους.

Οι αρχές και οι φορείς εκμετάλλευσης δημόσιων μεταφορών βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της μετάβασης σε στόλους μηδενικών εκπομπών. Το 2024 το ένα τρίτο των νέων αστικών λεωφορείων που ταξινομήθηκαν στην ΕΕ ήταν ηλεκτρικά λεωφορεία μπαταρίας, γεγονός που αντιπροσωπεύει το υψηλότερο ποσοστό νέων οχημάτων μηδενικών εκπομπών στους εταιρικούς στόλους, αλλά οι δημόσιες αρχές αντιμετωπίζουν δημοσιονομικούς περιορισμούς που παρεμποδίζουν την αγορά και άλλων λεωφορείων μηδενικών εκπομπών. Θα είναι εξαιρετικά σημαντικό να διασφαλιστούν οι κατάλληλες συνθήκες που θα τους δώσουν τη δυνατότητα να εξακολουθήσουν να επενδύουν σε αυτή τη λύση κατά τα επόμενα έτη.

6.3.Εταιρείες ενοικίασης: πρωτοπόροι στους αερολιμένες

Τα οχήματα που χρησιμοποιούνται για βραχυχρόνια ενοικίαση (από λίγες ημέρες έως λίγες εβδομάδες), π.χ. αυτά που ανήκουν σε στόλους ενοικιαζόμενων οχημάτων σε κόμβους όπως αερολιμένες και σιδηροδρομικοί σταθμοί, μπορούν να αποδειχθούν ιδιαίτερα αποτελεσματικά για την προσέγγιση μεγάλου αριθμού ιδιωτών οδηγών, την αύξηση της προβολής των λύσεων μηδενικών εκπομπών, την παροχή ευκαιριών για τη δοκιμή ενός νέου συστήματος μετάδοσης κίνησης και την αντιμετώπιση υφιστάμενων ανησυχιών των χρηστών, όπως το άγχος για την αυτονομία του οχήματος.

Επιπλέον, η παρουσία στόλου ηλεκτρικών ενοικιαζόμενων οχημάτων σε αερολιμένες ή άλλους κόμβους κινητικότητας θα προωθήσει την ταχύτερη ανάπτυξη δημόσιων και ιδιωτικών υποδομών επαναφόρτισης (π.χ. σε ξενοδοχεία, συνεδριακά κέντρα, τουριστικές περιοχές) στην περιοχή που εξυπηρετεί ο εν λόγω αερολιμένας, γεγονός που με τη σειρά του θα αυξήσει περαιτέρω την προβολή και θα διευκολύνει την ταχύτερη διάδοση της χρήσης οχημάτων μηδενικών εκπομπών, προωθώντας παράλληλα τον βιώσιμο τουρισμό.

Από την άλλη πλευρά, η δυνατότητα που έχουν οι στόλοι ενοικιαζόμενων οχημάτων στους αερολιμένες να στραφούν σε οχήματα μηδενικών εκπομπών μπορεί να περιορίζεται από τοπικούς παράγοντες, όπως η διαθεσιμότητα υποδομών επαναφόρτισης.

Κατά τη μετάβαση σε ηλεκτρικά οχήματα, η κάλυψη ορισμένων από αυτές τις λειτουργικές απαιτήσεις θα απαιτήσει πρόσθετες προσπάθειες βραχυπρόθεσμα. Δεν είναι δυνατόν να διασφαλιστεί το σύντομο χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ των ενοικιάσεων επί του παρόντος αν υπάρχουν μόνο εγκαταστάσεις αργής φόρτισης. Για να αποφεύγονται οι σημαντικά μεγαλύτεροι χρόνοι αναμονής μεταξύ των ενοικιάσεων απαιτείται η χρήση ταχέων φορτιστών. Θεωρείται επίσης πιθανό ότι τα περισσότερα οχήματα θα επιστρέφονται χωρίς να έχει φορτιστεί πλήρως η μπαταρία, λόγω της συγκριτικά περιορισμένης, επί του παρόντος, διαθεσιμότητας υποδομών επαναφόρτισης κοντά στον αερολιμένα. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να επαναφορτίζονται περισσότερα οχήματα στις εγκαταστάσεις ενοικίασης αυτοκινήτων.

Επομένως, οι εταιρείες που εκμεταλλεύονται μεγάλους στόλους ενοικιαζόμενων οχημάτων σε αερολιμένες θα χρειάζονται πολλαπλά σημεία ταχείας ή υπερταχείας φόρτισης, καθώς και αναβάθμιση της σύνδεσής τους με το δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας ώστε να διασφαλίζεται η απαιτούμενη ισχύς εξόδου. Η ανάγκη αναβάθμισης της σύνδεσης με το δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας είναι ακόμη πιο σημαντική όταν λειτουργούν πολλές εταιρείες ενοικίασης στις ίδιες εγκαταστάσεις, πράγμα που ισχύει στους περισσότερους αερολιμένες. Η δημιουργία υποδομών επαναφόρτισης στις αερολιμενικές εγκαταστάσεις όπου λειτουργούν εταιρείες ενοικιαζόμενων οχημάτων συνήθως δεν ελέγχεται άμεσα από τις εν λόγω εταιρείες, αλλά πρέπει να διασφαλίζεται μέσω του αερολιμένα.

Ως εκ τούτου, μια συντονισμένη προσέγγιση με τη συμμετοχή του αερολιμένα και των διαφόρων εταιρειών ενοικίασης που δραστηριοποιούνται στις εγκαταστάσεις του είναι ένας τρόπος επιτάχυνσης της ανάπτυξης υποδομών επαναφόρτισης και οχημάτων μηδενικών εκπομπών στους στόλους ενοικιαζόμενων οχημάτων.

7.ΕΠΟΜΕΝΑ ΒΗΜΑΤΑ

Η αύξηση του ποσοστού των οχημάτων μηδενικών εκπομπών στους εταιρικούς στόλους μπορεί να αποφέρει σημαντικά οφέλη όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών, την ανταγωνιστικότητα των Ευρωπαίων κατασκευαστών πρωτότυπου εξοπλισμού και —εάν συνοδεύεται από κατάλληλες πολιτικές 13 — τη δικαιοσύνη στο πλαίσιο της κλιματικής μετάβασης. Υπάρχουν δράσεις που μπορούν ήδη να αναληφθούν σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο για διάφορους τύπους εταιρικών στόλων και να αποφέρουν άμεσα οφέλη, αλλά η ανάληψη νομοθετικής πρωτοβουλίας μπορεί να παράσχει το απαραίτητο νομικό πλαίσιο μακροπρόθεσμα για τον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας συνολικά.

Κατά τις προπαρασκευαστικές εργασίες για τη νομοθετική πρωτοβουλία που θα υποβληθεί έως το τέλος του 2025, η Επιτροπή θα βασιστεί στα αποτελέσματα της ανοικτής δημόσιας διαβούλευσης σχετικά με τα συνολικά προβλήματα και την καταλληλότητα των δυνητικών μέτρων την οποία διενήργησε ήδη η Επιτροπή το 2024.

Κατά τη διαβούλευση αυτή, δεν προέκυψε σαφής συναίνεση όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής και το είδος των μέτρων μιας πιθανής ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας. Τα αποτελέσματα της ανοικτής δημόσιας διαβούλευσης, καθώς και τα αποτελέσματα των διαλόγων για την αυτοκινητοβιομηχανία που πραγματοποιήθηκαν τον τελευταίο μήνα υπογραμμίζουν πόσο σημαντικό είναι να συνεχιστεί ο διάλογος με τα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίον, εκτός από τη διαδικασία εκτίμησης των επιπτώσεων για την πρόταση, η Επιτροπή θα ξεκινήσει διάλογο υψηλού επιπέδου με τα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη, αρχής γενομένης από το δεύτερο τρίμηνο του 2025, προκειμένου να συζητηθούν σχετικά μέτρα και επιλογές δράσης για τους εταιρικούς στόλους, καθώς και η δυναμική και οι ανάγκες της αγοράς. Αυτό θα δώσει τη δυνατότητα για περαιτέρω ανταλλαγή απόψεων και συνεργασία προκειμένου να ενεργοποιηθούν όλοι οι εμπλεκόμενοι παράγοντες σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο με σκοπό την επιτάχυνση της διάδοσης της χρήσης οχημάτων μηδενικών εκπομπών στους εταιρικούς στόλους.

Κατά την προετοιμασία της νομοθετικής πρωτοβουλίας, η Επιτροπή θα εξετάσει διάφορες πτυχές, μεταξύ των οποίων ο τύπος των οντοτήτων, των οχημάτων και των στόλων στους οποίους πρέπει να δοθεί προτεραιότητα, το επίπεδο φιλοδοξίας, ο αντίκτυπος στην ατμοσφαιρική ρύπανση, η εδαφική διάσταση, η αξιολόγηση τεχνολογιών και ο αντίκτυπος της μάζας και του όγκου στις εκπομπές, καθώς και η ανάγκη διασφάλισης της ανταγωνιστικότητας με παράλληλη μείωση του φόρτου υποβολής εκθέσεων και του διοικητικού φόρτου για τις επιχειρήσεις και κυρίως για τις ΜΜΕ —που αντιπροσωπεύουν την πλειονότητα των εμπλεκομένων παραγόντων για ορισμένους τύπους εταιρικών οχημάτων— σύμφωνα με τις προτεραιότητες της Πυξίδας Ανταγωνιστικότητας.

Είναι σημαντικό οι επιλογές να λαμβάνουν δεόντως υπόψη τις περιφερειακές και άλλες ιδιαιτερότητες και να αναγνωρίζουν ότι κάθε τέτοιο μέτρο πρέπει να συνοδεύεται από κατάλληλα κίνητρα και τη συνολική χρηματοδοτική ικανότητα για την ανάπτυξη επαρκών υποδομών επαναφόρτισης.

Η διάδοση της χρήσης οχημάτων μηδενικών εκπομπών στους εταιρικούς στόλους θα υποστηριχθεί με άλλες δράσεις για την αποτελεσματικότερη χρήση της στήριξης των αγορών σε εθνικό επίπεδο. Σύμφωνα με τη δράση που ανακοινώθηκε στο σχέδιο δράσης της Επιτροπής για την αυτοκινητοβιομηχανία, η Επιτροπή προτίθεται να συνεργαστεί στενά με τα κράτη μέλη όσον αφορά τα φορολογικά καθεστώτα και κίνητρα για τα εταιρικά αυτοκίνητα, μεταξύ άλλων και για την ευθυγράμμιση με πιθανές προσεγγίσεις και κοινά κριτήρια (π.χ. βιωσιμότητα και ανθεκτικότητα) σε σχέση με εθνικά κίνητρα για τους εταιρικούς στόλους. Είναι σημαντικό τα κράτη μέλη να αναλάβουν, κατά περίπτωση, ταχεία δράση για τη θέσπιση ευνοϊκών φορολογικών όρων για τα οχήματα μηδενικών εκπομπών.

(1)

Κανονισμός (ΕΕ) 2019/631.

(2)

Κανονισμός (ΕΕ) 2019/1242.

(3)

Με εξαίρεση, μεταξύ άλλων, τα ασθενοφόρα, τα πυροσβεστικά οχήματα κ.λπ.

(4)

 Υπάρχει ένα ορισμένο επίπεδο αλληλεπικάλυψης μεταξύ αυτής της κατηγορίας και άλλων κατηγοριών εταιρικών στόλων, καθώς π.χ. η προμήθεια εταιρικών αυτοκινήτων ή πραγματικών στόλων πραγματοποιείται συχνά μέσω χρηματοδοτικής μίσθωσης.

(5)

Dataforce (2024).

(6)

  Ανοικτή δημόσια διαβούλευση — Οικολογικός προσανατολισμός των εταιρικών στόλων . 

(7)

  Ο νόμος «Loi du 25 novembre 2021 organisant le verdissement fiscal et social de la mobilité» τέθηκε επισήμως σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2023.

(8)

Το 2023 τα νεοαποκτηθέντα ηλεκτρικά οχήματα μπορούσαν να επωφεληθούν από την ταχύτερη απόσβεση με συντελεστή διπλάσιο του κανονικού.

(9)

Ισπανία, βασιλικό νομοθετικό διάταγμα 4/2024.

(10)

Άρθρο 30α παράγραφος 1 του νόμου αριθ. 586/1992 Συλλ. περί φόρων εισοδήματος, όπως τροποποιήθηκε.

(11)

Κανονισμός (ΕΕ) 2023/1804.

(12)

  Company car fossil fuel subsidies in Europe (Επιδοτήσεις για εταιρικά αυτοκίνητα ορυκτών καυσίμων στην Ευρώπη), T&E 2024.

(13)

Συμπεριλαμβανομένων των φορολογικών και κοινωνικών πολιτικών σύμφωνα με τη σύσταση του Συμβουλίου, της 16ης Ιουνίου 2022, σχετικά με τη διασφάλιση δίκαιης μετάβασης προς την κλιματική ουδετερότητα.