ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βρυξέλλες, 5.3.2025
COM(2025) 89 final
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ
Στρατηγικό σχέδιο για την εκπαίδευση στους τομείς STEM: δεξιότητες για ανταγωνιστικότητα και καινοτομία
1.Εισαγωγή
Για να αναπτύξει πλήρως τις δυνατότητές της, η ΕΕ πρέπει να αξιοποιήσει στρατηγικά το σημαντικότερο πλεονέκτημά της: το ανθρώπινο κεφάλαιό της. Η Πυξίδα Ανταγωνιστικότητας προσδιορίζει με σαφήνεια τα κενά της ΕΕ όσον αφορά την παραγωγικότητα και την ικανότητα καινοτομίας και χαράσσει μια σαφή πορεία για την ΕΕ ώστε να καταστεί «το μέρος όπου επινοούνται, κατασκευάζονται και εμπορευματοποιούνται οι τεχνολογίες, οι υπηρεσίες και τα καθαρά προϊόντα του μέλλοντος» 1 . Ζητεί να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση σε βασικούς τεχνολογικούς τομείς με σκοπό την αντιμετώπιση των αναδυόμενων προκλήσεων. Οι τομείς αυτοί χρήζουν επείγουσας προσοχής και εξαρτώνται από ειδικευμένους εργαζομένους, μεταξύ άλλων στους τομείς STEM (θετικές επιστήμες, τεχνολογία, μηχανική και μαθηματικά) 2 , όπου η ζήτηση αυξάνεται ως αποτέλεσμα της τεχνολογικής ανατροπής και των μεταβαλλόμενων αναγκών σε δεξιότητες, ενώ ο αριθμός των εργαζομένων μειώνεται λόγω της συρρίκνωσης του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας.
Παρόλο που τα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης έχουν ήδη λάβει μέτρα για την ευαισθητοποίηση και τη στήριξη δράσεων με σκοπό τη βελτίωση των δεξιοτήτων στους τομείς STEM, μεταξύ άλλων μέσω της συνεργασίας στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Χώρου Εκπαίδευσης, είναι ουσιαστικό να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην εκπαίδευση και την κατάρτιση στους τομείς STEM για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας, της ετοιμότητας και της τεχνολογικής υπεροχής.
Σύμφωνα με τα τελευταία αποτελέσματα του Προγράμματος Διεθνούς Αξιολόγησης Μαθητών (στο εξής: PISA), παρατηρείται σημαντική μείωση σε ορισμένες δεξιότητες στους τομείς STEM, καθώς και στο ποσοστό των ατόμων με υψηλές επιδόσεις σε ολόκληρη την ΕΕ. Το 2022 περίπου το 30 % των μαθητών δεν πληρούσαν το βασικό επίπεδο επάρκειας στα μαθηματικά, γεγονός που αποτελεί αύξηση σε σχέση με το ποσοστό περίπου 23 % που καταγράφηκε το 2018, ενώ το 24 % των μαθητών είχαν επιδόσεις κάτω από το βασικό επίπεδο επάρκειας στις θετικές επιστήμες, γεγονός που συνιστά επιδείνωση σε σχέση με το 22 % για το έτος 2018.
Διαπιστώνεται έλλειψη σε ορισμένους αποφοίτους επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης (στο εξής: ΕΕΚ) καθώς και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με ειδίκευση σε τομείς STEM, ιδίως σε βιοτεχνικά επαγγέλματα, στους κλάδους της δημιουργικότητας και του πολιτισμού, στην καθαρή τεχνολογία, καθώς και σε τομείς όπως η τεχνολογία πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ), όπου η ζήτηση προβλέπεται να αυξηθεί σημαντικά 3 . Ο αριθμός των εγγραφών σε προγράμματα σπουδών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε τομείς STEM αυξάνεται, παρότι ο ρυθμός αύξησης δεν είναι αρκετά ταχύς ώστε να συμβαδίζει με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας για ορισμένους τομείς STEM.
Μια ιδιαίτερα σημαντική πρόκληση είναι ότι η ΕΕ αντιμετωπίζει επίσης ένα επίμονο χάσμα μεταξύ των φύλων όσον αφορά τους σπουδαστές και τους επαγγελματίες στους τομείς STEM, ενώ δυσκολεύεται όλο και περισσότερο να προσελκύσει και να διατηρήσει ταλέντα στους τομείς STEM σε παγκόσμιο επίπεδο. Σε συνδυασμό, οι τάσεις αυτές αποδυναμώνουν την ικανότητα της ΕΕ να ανταγωνίζεται στον παγκόσμιο αγώνα δρόμου στον τομέα της τεχνολογίας και να διατηρεί τη στρατηγική της αυτονομία σε βασικούς βιομηχανικούς τομείς.
Η ανάληψη δράσης για την ενίσχυση των δεξιοτήτων στους τομείς STEM απαιτεί νέες φιλοδοξίες και μέτρα από την ΕΕ και τα κράτη μέλη. Οι εκθέσεις Draghi και Letta παρέχουν σαφείς συστάσεις για το πού θα πρέπει να θέσει η ΕΕ τις προτεραιότητές της. Η διεύρυνση του φάσματος των διαθέσιμων δεξιοτήτων αποτελεί έναν από τους τομείς προτεραιότητας: πέραν των βασικών δεξιοτήτων αριθμητισμού και γραμματισμού, η έκθεση Draghi χαρακτηρίζει τις ψηφιακές δεξιότητες, τις πράσινες δεξιότητες και τις δεξιότητες στους τομείς STEM ως ζωτικής σημασίας για την άριστη γνώση της χρήσης των νέων τεχνολογιών και την προώθηση της ανάπτυξής τους 4 . Μια άλλη προτεραιότητα είναι η καλύτερη ευθυγράμμιση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας, ιδίως στους τομείς STEM 5 .
Εκτός από το γεγονός ότι είναι καίριας σημασίας για την ανταγωνιστικότητα, η εκπαίδευση στους τομείς STEM μπορεί να αποτελέσει ισχυρό μοχλό ισότητας και ανοδικής κοινωνικής κινητικότητας. Εφοδιάζει τα άτομα με κρίσιμες τεχνικές δεξιότητες και δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων, συμβάλλει στην ανάπτυξη ανθεκτικότητας στις αλλαγές που συντελούνται στην αγορά εργασία και δημιουργεί συνθήκες για μεγαλύτερη απασχολησιμότητα και θέσεις εργασίας υψηλής ποιότητας για τους πολίτες κάθε γενιάς 6 . Διευκολύνει επίσης τον ψηφιακό και τον χρηματοοικονομικό γραμματισμό, παρέχοντας στους μαθητές τις δεξιότητες που χρειάζονται για να κατανοούν τον τρόπο λειτουργίας των ψηφιακών και χρηματοοικονομικών συστημάτων.
Για να διασφαλιστεί η ικανότητα της ΕΕ να καινοτομεί απαιτείται ισχυρότερος μηχανισμός διοχέτευσης ταλέντων από τους τομείς STEM σε νεοφυείς και επεκτεινόμενες επιχειρήσεις. Η ΕΕ πρέπει να αναπτύξει κορυφαία ταλέντα στους τομείς STEM, μεταξύ άλλων ενισχύοντας τους επιχειρηματίες και βοηθώντας τους να μετατρέψουν τις ιδέες τους σε κερδοφόρες επιχειρήσεις. Είναι ζωτικής σημασίας να ενθαρρυνθούν οι φορείς καινοτομίας να διαχειρίζονται τη διανοητική ιδιοκτησία τους και να προάγουν τη γόνιμη αλληλεπίδραση προϊόντων και υπηρεσιών στα πεδία της τεχνητής νοημοσύνης, των ημιαγωγών, της κυβερνοασφάλειας, των βιοεπιστημών, της αλυσίδας συστοιχιών, της καθαρής τεχνολογίας, της βιοτεχνολογίας ή της προηγμένης μεταποίησης. Η διεπιστημονική εκπαίδευση και κατάρτιση, σε συνδυασμό με ισχυρότερους δεσμούς μεταξύ των ιδρυμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης, των ερευνητικών οργανισμών και της βιομηχανίας μπορούν να επιταχύνουν τη μετάβαση από δημιουργικές ιδέες σε προϊόντα και υπηρεσίες για την αγορά.
Το παρόν στρατηγικό σχέδιο για την εκπαίδευση στους τομείς STEM καθορίζει τα μέτρα της ΕΕ για την προώθηση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης στους τομείς STEM με σκοπό την αύξηση των ταλέντων σε ολόκληρη την ΕΕ. Πρόκειται για βασική πρωτοβουλία της Ένωσης Δεξιοτήτων και λειτουργεί συμπληρωματικά με το σχέδιο δράσης για τις βασικές δεξιότητες, το οποίο αποσκοπεί στη βελτίωση των βασικών δεξιοτήτων στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, στην ΕΕΚ και στην εκπαίδευση και κατάρτιση ενηλίκων. Στόχος του παρόντος σχεδίου είναι να ενθαρρύνει και να καθοδηγήσει τη δράση σε επίπεδο ΕΕ και κρατών μελών. Ως εκ τούτου, θα συμβάλει επίσης στην επίτευξη των στόχων του προγράμματος πολιτικής για την ψηφιακή δεκαετία και του στόχου του για τις βασικές ψηφιακές δεξιότητες και τους ειδικούς στον τομέα των ΤΠΕ που απασχολούνται στην ΕΕ 7 .
Ζητεί τη βελτίωση των πληροφοριών για τις δεξιότητες, με την αξιοποίηση του υπό ανάπτυξη ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου πληροφοριών για τις δεξιότητες, ώστε να προβλεφθούν οι μελλοντικές ανάγκες σε δεξιότητες σε κρίσιμους ή στρατηγικούς τομείς και να εξασφαλιστεί η καλύτερη ευθυγράμμιση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης στους τομείς STEM με τη ζήτηση της αγοράς εργασίας. Το σχέδιο θα συμβάλει στην προώθηση της αριστείας στην εκπαίδευση στους τομείς STEM μέσω της προώθησης συμπράξεων μεταξύ επιχειρήσεων και εκπαίδευσης και της ενίσχυσης ειδικών ανά κλάδο και τομέα προσεγγίσεων.
Η επιτυχία αυτού του στρατηγικού σχεδίου εξαρτάται από τη συλλογική συμμετοχή των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, των κρατών μελών, των περιφερειακών και τοπικών αρχών, του ιδιωτικού τομέα, των κοινωνικών εταίρων, των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των ιδρυμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης, καθώς και από τη δέσμευσή τους να επεκτείνουν και να ευθυγραμμίσουν τις εθνικές στρατηγικές για την εκπαίδευση στους τομείς STEM με βάση τους κοινούς στρατηγικούς στόχους της ΕΕ.
2.Αντιμετώπιση των προκλήσεων και αξιοποίηση των ευκαιριών στην ανάπτυξη δεξιοτήτων στους τομείς STEM
Η ΕΕ κατέχει ηγετική θέση παγκοσμίως σε βασικούς βιομηχανικούς τομείς, όπως η αεροδιαστημική και η αυτοκινητοβιομηχανία. Ωστόσο, καθώς αυξάνονται οι ανταγωνιστικές πιέσεις και οι παγκόσμιοι κίνδυνοι, η ΕΕ πρέπει να ανταποκριθεί με στρατηγικό και αποφασιστικό τρόπο. Η ενίσχυση της εκπαίδευσης στους τομείς STEM είναι ζωτικής σημασίας για την παροχή κρίσιμων δεξιοτήτων σε όλους τους σημαντικούς τεχνολογικούς και βιομηχανικούς τομείς. Η ΕΕ πρέπει να αναλάβει δράση σε δύο επίπεδα: πρώτον, να διασφαλίσει ότι η εκπαίδευση στους τομείς STEM είναι υψηλής ποιότητας και ευρέως διαθέσιμη· και δεύτερον, να εφοδιάσει τους μαθητές και τους εκπαιδευομένους με τις απαραίτητες δεξιότητες και ικανότητες προκειμένου να πραγματοποιήσουν σπουδές και να διαπρέψουν σ’ αυτούς τους τομείς. Χωρίς τη σωστή προετοιμασία, οι μαθητές μπορεί να θεωρήσουν τους τομείς STEM εξαιρετικά δύσκολους και να αποθαρρυνθούν από την ενασχόληση μ’ αυτούς.
Τα κράτη μέλη πρέπει να αναβαθμίσουν την ποιότητα της σχολικής εκπαίδευσης στους τομείς STEM, καθώς υστερεί όσον αφορά τις βασικές δεξιότητες στους τομείς STEM, όπως αποτυπώνεται στις εκθέσεις του PISA. Σύμφωνα με τα πρόσφατα αποτελέσματα, οι ασιατικές χώρες καταλαμβάνουν τις πρώτες θέσεις της κατάταξης. Αντιθέτως, στην ΕΕ παρατηρείται αύξηση του ποσοστού των μαθητών με χαμηλές επιδόσεις στα μαθηματικά και τις θετικές επιστήμες καθώς και μείωση του ποσοστού των μαθητών με κορυφαίες επιδόσεις στα μαθηματικά 8 . Στην ΕΕ, το 43 % των μαθητών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης που φοιτούν στο όγδοο έτος της σχολικής εκπαίδευσης δεν διαθέτουν βασικές ψηφιακές δεξιότητες 9 , ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τη Νότια Κορέα ανέρχεται σε 27 % 10 . Σ’ αυτές τις χαμηλές επιδόσεις συμβάλλουν αρκετοί παράγοντες: οι περισσότερες χώρες της ΕΕ αντιμετωπίζουν σημαντικές ελλείψεις σε ειδικευμένους εκπαιδευτικούς στους τομείς STEM 11 · η συμμετοχή των γονέων είναι περιορισμένη· και οι λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες, καθώς και οι διασυνοριακές, αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές, συμπεριλαμβανομένων των εξόχως απόκεντρων περιοχών, εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν προκλήσεις όσον αφορά την παροχή εκπαίδευσης.
Για να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις της σχολικής εκπαίδευσης στους τομείς STEM απαιτείται να βελτιωθούν τα προγράμματα σπουδών, να ενισχυθεί η ελκυστικότητά τους ώστε να εγείρουν ενδιαφέρον για τους τομείς STEM, και να προωθηθούν καινοτόμοι μέθοδοι διδασκαλίας. Αυτό περιλαμβάνει τη μάθηση βάσει έργου, η οποία ενθαρρύνει τους μαθητές να εφαρμόζουν θεωρητικές γνώσεις σε πραγματικά σενάρια, καθώς και τη διεπιστημονική εκπαίδευση και κατάρτιση, η οποία προάγει τη δημιουργικότητα και αυξάνει τη συμμετοχή των μαθητών. Ωστόσο, οι εκπαιδευτικοί δεν λαμβάνουν επαρκή στήριξη επαγγελματικής ανάπτυξης, ιδίως για την αντιμετώπιση των χαμηλών επιδόσεων, ενώ τα ασαφή πλαίσια αξιολόγησης των ικανοτήτων στους τομείς STEM δυσχεραίνουν την παρακολούθηση της προόδου των μαθητών — και οι δύο παράγοντες επιδεινώνουν τη συνολική κατάσταση. Η έλλειψη πρόσβασης σε υψηλής ποιότητας εκπαίδευση στους τομείς STEM επηρεάζει ιδιαίτερα τους μαθητές από μειονεκτούντα κοινωνικοοικονομικά περιβάλλοντα ή οικογένειες μεταναστών.
Οι απόφοιτοι ΕΕΚ αντιπροσωπεύουν σχεδόν το ήμισυ του συνόλου των αποφοίτων STEM. Από το 2015 έως το 2022 τα συνδυασμένα αριθμητικά στοιχεία για τα ποσοστά ανώτερης δευτεροβάθμιας και μεταδευτεροβάθμιας μη τριτοβάθμιας εκπαίδευσης κατέδειξαν αύξηση του ποσοστού των σπουδαστών ΕΕΚ που είναι εγγεγραμμένοι σε προγράμματα σπουδών στους τομείς STEM από 34 σε 36,2 %. Οι απόφοιτοι ΕΕΚ στους τομείς της μηχανικής, της μεταποίησης και των κατασκευών είναι οι πλέον περιζήτητοι, με ποσοστό απασχόλησης 83,3 %, γεγονός που καταδεικνύει τη σημασία αυτού του είδους εκπαίδευσης, για παράδειγμα, στο πλαίσιο της ανάπτυξης καθαρής τεχνολογίας που απαιτείται για την πράσινη μετάβαση, καθώς και για λόγους ασφάλειας και ετοιμότητας. Άλλες εκτεταμένες ελλείψεις περιλαμβάνουν εκείνες που σχετίζονται με τα επαγγέλματα του κατασκευαστικού τομέα: 21 κράτη μέλη έχουν ελλείψεις σε συγκολλητές, 20 κράτη μέλη αναφέρουν ελλείψεις σε υδραυλικούς και 17 κράτη μέλη αναφέρουν ελλείψεις σε ρυθμιστές μηχανών κατεργασίας μετάλλου και εξοπλισμού παραγωγής 12 .
Όσον αφορά το σύστημα αρχικής επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, οι ειδικές προκλήσεις που επηρεάζουν τους τομείς STEM είναι οι εξής: i) οι επιδόσεις: στις περισσότερες χώρες, οι μέσες επιδόσεις των μαθητών ΕΕΚ στα μαθηματικά στην ηλικία των 15 ετών είναι σημαντικά χαμηλότερες από τις επιδόσεις των μαθητών γενικής δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης [βλ. σχέδιο δράσης για τις βασικές δεξιότητες]. Αυτό αντικατοπτρίζεται στη συνέχεια στο επίπεδο των δεξιοτήτων των ενηλίκων, όπως αποτυπώνεται στην έρευνα «PIAAC», η οποία επισημαίνει ότι ένας στους τέσσερις ενήλικες αντιμετωπίζει προβλήματα με τις βασικές δεξιότητες αριθμητισμού (μαθηματικά). Κατά την τελευταία δεκαετία, το χάσμα μεταξύ των ενηλίκων με τις χαμηλότερες και τις υψηλότερες επιδόσεις έχει διευρυνθεί. Ωστόσο, ιδίως για τα βιοτεχνικά επαγγέλματα (μεταποίηση, κατασκευές), είναι καίριας σημασίας μια στέρεη βάση στους τομείς STEM· ii) οι ελλείψεις εκπαιδευτικών ΕΕΚ, όπως αναφέρονται σε αρκετές χώρες, σε συνδυασμό, κατά μέσο όρο, με έναν μεγαλύτερης ηλικίας πληθυσμό εκπαιδευτικών, γεγονός που θέτει την πρόσθετη πρόκληση της αντικατάστασης· iii) η ελκυστικότητα: σε ορισμένες χώρες, η ΕΕΚ, συμπεριλαμβανομένων των σπουδών στους τομείς STEM, δεν θεωρείται πάντα ελκυστική, ιδίως όταν προσφέρει λίγες μόνο ευκαιρίες πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση ή όταν δεν συνδέεται επαρκώς με τις επιχειρήσεις ή τη μάθηση στον χώρο εργασίας.
Σε επίπεδο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ο αριθμός των αποφοίτων σε τομείς STEM δεν καλύπτει τη ζήτηση σε ορισμένους από τους εν λόγω τομείς. Παρά την αύξηση κατά 14,4 % του αριθμού των αποφοίτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στους τομείς STEM (ISCED 5-8) μεταξύ 2015 και 2022 13 , το ποσοστό αυτό δεν επαρκεί για να καλύψει τις τρέχουσες και μελλοντικές ανάγκες της αγοράς εργασίας σε ορισμένα πεδία. Αυτό ισχύει ιδίως στην περίπτωση του τομέα των ΤΠΕ, ο οποίος, από κοινού με τον τομέα της μηχανικής, είναι απαραίτητος για την ψηφιοποίηση και τον εξηλεκτρισμό. Το 2022 υπήρχαν περίπου 9,8 εκατομμύρια ειδικοί στον τομέα των ΤΠΕ στην ΕΕ, με εκτιμώμενο αριθμό 12 εκατομμύρια έως το 2030, πολύ κάτω από τον στόχο των 20 εκατομμυρίων στο πλαίσιο της ψηφιακής δεκαετίας.
Υπάρχει περιθώριο για περαιτέρω αύξηση του αριθμού των εγγραφών σπουδαστών σε προγράμματα στους τομείς STEM σε επίπεδο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Μια πιο προσβάσιμη, χωρίς αποκλεισμούς και χωρίς έμφυλες διακρίσεις εκπαίδευση στους τομείς STEM θα μπορούσε να προσελκύσει περισσότερα κορίτσια και γυναίκες, καθώς και νέα ταλέντα από σπουδαστές με ειδικές ανάγκες. Η τρέχουσα προσφορά δεξιοτήτων στους τομείς STEM αντιμετωπίζει προκλήσεις που συνδέονται με τις ανεπαρκείς πληροφορίες όσον αφορά τις ανάγκες σε δεξιότητες, καθώς και με παρωχημένα προγράμματα σπουδών STEM που δεν προσαρμόζονται στις αναδυόμενες τεχνολογικές τάσεις. Η αναγνώριση και η υιοθέτηση μικροδιαπιστευτηρίων παραμένει περιορισμένη, ενώ η έλλειψη πρακτικής κατάρτισης στην καινοτομία και την επιχειρηματικότητα διευρύνει περαιτέρω το χάσμα δεξιοτήτων.
Σε διδακτορικό επίπεδο, τα στοιχεία δείχνουν μείωση των ερευνητικών ταλέντων της ΕΕ στους τομείς STEM τα τελευταία έτη 14 . Μεταξύ του 2015 και του 2022 παρατηρήθηκε συνολική μείωση (– 7 %) σε αποφοίτους διδακτορικών σπουδών στους τομείς STEM, ενώ μειώνεται το αντίστοιχο ποσοστό για τις φυσικές επιστήμες, τα μαθηματικά, και τη στατιστική (– 13,1 %), καθώς και τις ΤΠΕ (– 25,5 %)· και αυξάνεται μόνο στους τομείς της μηχανικής, της μεταποίησης και των κατασκευών (+ 9,4 %) 15 . Συγκριτικά, οι απόφοιτοι διδακτορικών σπουδών στους τομείς STEM στις ΗΠΑ έχουν αυξηθεί κατά 16,3 % (2015-2022) 16 και τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία για την Κίνα και την Ινδία (2020) δείχνουν πολύ υψηλότερους αριθμούς σε σύγκριση με τον υπόλοιπο κόσμο 17 . Υπάρχουν διάφορες προκλήσεις που επηρεάζουν τις ερευνητικές σταδιοδρομίες στην ΕΕ, όπως: επισφαλείς συνθήκες εργασίας (συμπεριλαμβανομένης της ισχυρής εξάρτησης από βραχυπρόθεσμες συμβάσεις βάσει έργων), άκαμπτες ακαδημαϊκές ιεραρχίες, έλλειψη μόνιμων θέσεων και συγκριτικά χαμηλοί μισθοί (δηλαδή σε σύγκριση με τις ΗΠΑ ή την Ιαπωνία) και ανταγωνιστική βιομηχανία.
Επιπλέον, εξακολουθεί να υπάρχει χάσμα μεταξύ των φύλων στους τομείς STEM. Παρά το γεγονός ότι αποτελούν το 53,7 % των σπουδαστών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που εγγράφηκαν το 2022, οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν μόλις το 30,9 % των σπουδαστών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στους τομείς STEM. Στην ΕΕΚ, το χάσμα είναι ακόμη μεγαλύτερο, με τις γυναίκες να αντιπροσωπεύουν μόλις το 16,1 % των εγγεγραμμένων σε προγράμματα σπουδών στους τομείς STEM της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης μεσαίου επιπέδου. Το 2023 στην ΕΕ οι γυναίκες επιστήμονες και μηχανικοί αντιπροσώπευαν το 41 % της συνολικής απασχόλησης στους τομείς των θετικών επιστημών και της μηχανικής 18 . Σε αυτούς τους τομείς, το χάσμα μεταξύ των φύλων όχι μόνο περιορίζει τις ατομικές ευκαιρίες, αλλά στερεί από την ΕΕ σημαντικά ταλέντα και διαφορετικές προοπτικές που είναι απαραίτητες για την τεχνολογική πρόοδο. Τα βαθύτερα αίτια συνδέονται με τις επίμονες κοινωνικές προσδοκίες και στερεότυπα που σχετίζονται με το φύλο, τα οποία διαμορφώνουν τις προσδοκίες και τις επιλογές των κοριτσιών για τη σταδιοδρομία τους σε πρώιμο στάδιο, με αποτέλεσμα να επηρεάζονται η στάση, τα κίνητρα και οι επιδόσεις τους στους τομείς STEM.
Η ενίσχυση του ενδιαφέροντος, της ευαισθητοποίησης και του ενθουσιασμού για τους τομείς STEM, ιδίως μεταξύ των νεαρών κοριτσιών, είναι ουσιαστικής σημασίας για την προσέλκυσή τους σε σταδιοδρομίες στους τομείς STEM αργότερα, αλλά δεν αρκεί. Οι μέθοδοι διδασκαλίας και τα περιβάλλοντα της αίθουσας διδασκαλίας μπορεί να επηρεάσουν τα αγόρια και τα κορίτσια με διαφορετικούς τρόπους, γεγονός που τονίζει τη σημασία της υιοθέτησης στρατηγικών και υλικού διδασκαλίας που λαμβάνουν υπόψη τη διάσταση του φύλου. Τα κράτη μέλη που έχουν εφαρμόσει ολοκληρωμένες στρατηγικές για τη συμμετοχή των γυναικών και των κοριτσιών στους τομείς STEM έχουν σημειώσει μετρήσιμη βελτίωση όσον αφορά τα ποσοστά συμμετοχής και τα εκπαιδευτικά αποτελέσματα. Ωστόσο, η πρόοδος είναι εξαιρετικά αργή. Για παράδειγμα, ο αριθμός των γυναικών στον τομέα της ενέργειας αυξήθηκε από 19 % το 2010 σε 24 % το 2022· στον τομέα των ΤΠΕ, κατά την τελευταία δεκαετία, το ποσοστό των γυναικών αυξήθηκε κατά 2,9 %, φθάνοντας το 19,3 % το 2023. Ωστόσο, οι τομείς αυτοί εξακολουθούν να είναι ορισμένοι από τους πλέον ανδροκρατούμενους της οικονομίας της ΕΕ 19 .
H κοινωνικοοικονομικά μειονεκτική θέση αποτελεί ολοένα και πιο ισχυρό παράγοντα πρόβλεψης των επιδόσεων των μαθητών. Χαμηλές επιδόσεις παρατηρούνται πολύ συχνότερα μεταξύ των μειονεκτούντων μαθητών σε σχέση με τους προνομιούχους συνομηλίκους τους. Για παράδειγμα, οι μισοί από τους μειονεκτούντες μαθητές (48 %) στην ΕΕ σημειώνουν χαμηλές επιδόσεις στα μαθηματικά (PISA 2022). Οι μαθητές που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν χαμηλές επιδόσεις.
Η ζήτηση για δεξιότητες στους τομείς STEM θα συνεχίσει να αυξάνεται, ιδίως στους ταχύτερα αναπτυσσόμενους κλάδους, οι οποίοι είναι εκείνοι που σχετίζονται με την τεχνολογία: ειδικοί σε θέματα μαζικών δεδομένων, μηχανικοί χρηματοοικονομικής τεχνολογίας, ειδικοί σε θέματα τεχνητής νοημοσύνης και μηχανικής μάθησης και προγραμματιστές λογισμικού και εφαρμογών. Βασικοί κλάδοι, όπως οι ημιαγωγοί και η βιοτεχνολογία, εξαρτώνται από τα ταλέντα στους τομείς STEM για τεχνολογική υπεροχή. Η επίτευξη των στόχων της πράσινης μετάβασης απαιτεί αύξηση κατά 50 % των εργαζομένων στον τομέα της ενέργειας που διαθέτουν δεξιότητες στους τομείς STEM έως το 2030. Πράγματι, οι θέσεις εργασίας στον τομέα της πράσινης και της ενεργειακής μετάβασης, όπως οι ειδικοί αυτόματων και ηλεκτρικών οχημάτων, οι μηχανικοί περιβάλλοντος και οι μηχανικοί ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, συγκαταλέγονται επίσης στις κορυφαίες θέσεις εργασίας με την ταχύτερη ανάπτυξη. Η έλλειψη δεξιοτήτων στους τομείς STEM εκτείνεται πέραν των παραδοσιακών τεχνικών πεδίων στους κλάδους της δημιουργικότητας και του πολιτισμού, όπου η περιορισμένη τεχνική εμπειρογνωσία παρεμποδίζει την ικανότητα των εργαζομένων να αξιοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη και τις αναδυόμενες τεχνολογίες, υπονομεύοντας την ανταγωνιστικότητα και το αναπτυξιακό δυναμικό τους. Οι προηγμένες δεξιότητες στους τομείς STEM είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη αμυντικών και αεροδιαστημικών ικανοτήτων, συμπεριλαμβανομένων των κλιματικών προβλέψεων και των δεξιοτήτων για την κυκλική οικονομία, ώστε να μειωθεί η εξάρτηση από προμηθευτές εκτός ΕΕ. Οι επαγγελματίες του τομέα της υγείας χρειάζονται ενισχυμένη κατάρτιση και ευαισθητοποίηση στον τομέα της κυβερνοασφάλειας. Οι τρέχουσες δημογραφικές τάσεις αποτελούν πρόσθετη πρόκληση ως προς το θέμα αυτό. Ο τομέας της υγειονομικής περίθαλψης αναδεικνύει με ενάργεια αυτές τις προκλήσεις: αντιμετώπιση της έλλειψης 1,2 εκατομμυρίων επαγγελματιών του ιατρικού κλάδου το 2022, μείωση του ενδιαφέροντος των σπουδαστών από το 2018 και αυξανόμενη πίεση από τη γήρανση του πληθυσμού 20 . Ωστόσο, η αύξηση του εργατικού δυναμικού στους τομείς STEM στην ΕΕ υστερεί σε σχέση με τη ζήτηση, ιδίως στους τομείς των ΤΠΕ και της μηχανικής που είναι ζωτικής σημασίας για την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση, καθώς και για την ασφάλεια και την ετοιμότητα, ιδίως σε βασικούς τομείς όπως η κυβερνοασφάλεια, η άμυνα και η αεροδιαστημική.
Μέσω της ανάπτυξης μακροπρόθεσμης στρατηγικής για την εκπαίδευση στους τομείς STEM, η οποία καλύπτει ολόκληρη την εκπαιδευτική αλυσίδα και λαμβάνει υπόψη τις δημογραφικές μεταβολές και τις εδαφικές ανισότητες, η ΕΕ μπορεί ταυτόχρονα να αντιμετωπίσει τις κρίσιμες ελλείψεις εργατικού δυναμικού, να δημιουργήσει βιώσιμες και προσβάσιμες εναλλακτικές προοπτικές απασχόλησης και να στηρίξει την ανοδική κοινωνική κινητικότητα. Αυτό συνεπάγεται, για παράδειγμα, την ενίσχυση στοχευμένων ειδικοτήτων στους ταχύτερα αναπτυσσόμενους τομείς, την προώθηση προγραμμάτων μάθησης στον χώρο εργασίας, την αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την επανειδίκευση του εργατικού δυναμικού, καθώς και τη διασφάλιση στενότερης συνεργασίας μεταξύ των ιδρυμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης, καθώς και του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα.
Αρκετές πρωτοβουλίες της ΕΕ αντιμετωπίζουν ήδη τις υφιστάμενες ελλείψεις δεξιοτήτων στους τομείς STEM, αλλά η υλοποίησή τους, μεταξύ άλλων μέσω της εφαρμογής τομεακής προσέγγισης, πρέπει να ενισχυθεί και να εξορθολογιστεί. Η Ένωση Δεξιοτήτων θα βασιστεί σε προηγούμενες πρωτοβουλίες της ΕΕ για την αναβάθμιση των δεξιοτήτων. Οι πρωτοβουλίες αυτές περιλαμβάνουν: i) την ανάπτυξη ευρωπαϊκών ατομικών λογαριασμών μάθησης· ii) την υιοθέτηση μικροδιαπιστευτηρίων ως ευέλικτων λύσεων μάθησης για την αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την επανειδίκευση των ενηλίκων· και iii) το σύμφωνο για τις δεξιότητες, στο πλαίσιο του οποίου τα μέλη έχουν δεσμευτεί να αναβαθμίσουν τις δεξιότητες 25 εκατομμυρίων εργαζομένων έως το 2030 μέσω μεγάλης κλίμακας συμπράξεων που θα καλύπτουν και τα 14 βιομηχανικά οικοσυστήματα της ΕΕ. Ομοίως, οι ακαδημίες δεξιοτήτων της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των ακαδημιών της βιομηχανίας των μηδενικών καθαρών εκπομπών, της Ακαδημίας Διαλειτουργικής Ευρώπης, της Ακαδημίας Προηγμένων Υλικών και των Ακαδημιών Ψηφιακών Δεξιοτήτων, θα διευκολύνουν την επανειδίκευση και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων που ανταποκρίνονται στις ανάγκες των τομέων STEM. Οι ακαδημίες αυτές θα αξιοποιούν τη συνεργασία βιομηχανίας, τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και ιδρυμάτων επαγγελματικής κατάρτισης με στόχο να παρέχουν στους σπουδαστές και τους επαγγελματίες να αποκτούν δεξιότητες, να αναβαθμίζουν τις δεξιότητές τους και να επανειδικεύονται σε διάφορους τεχνολογικούς τομείς.
3.Μετατροπή της φιλοδοξίας σε δράση
Για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων και την αξιοποίηση των ευκαιριών, το στρατηγικό σχέδιο της ΕΕ για την εκπαίδευση στους τομείς STEM θα καθοδηγείται από τρεις βασικούς στόχους:
·Εδραίωση των τομέων STEM ως στρατηγικού πυλώνα στην πολιτική της ΕΕ για την εκπαίδευση και τις δεξιότητες (ΗΓΕΣΙΑ).
·Ανάπτυξη ενός ισχυρότερου και πιο συμπεριληπτικού ενωσιακού αγωγού ταλέντων στους τομείς STEM (ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ).
·Προώθηση των γυναικών στους τομείς STEM και έμπνευση μελλοντικών φορέων καινοτομίας (ΑΡΣΗ εμποδίων).
Στρατηγικό σχέδιο της ΕΕ για την εκπαίδευση στους τομείς STEM
3.1Εδραίωση των τομέων STEM ως στρατηγικού πυλώνα στην πολιτική της ΕΕ για την εκπαίδευση και τις δεξιότητες
Η ΕΕ διαθέτει πληθυσμό με υψηλό μορφωτικό επίπεδο και μπορεί να βασιστεί σε μια ισχυρή παράδοση στους τομείς STEM. Η περαιτέρω απόδοση προτεραιότητας στην εκπαίδευση και τη κατάρτιση στους τομείς STEM απαιτεί τη βελτίωση των δεδομένων, της διακυβέρνησης και των μηχανισμών συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και των κρατών μελών της. Για να αυξηθεί η συνολική προσφορά δεξιοτήτων στους τομείς STEM, τα κράτη μέλη θα πρέπει να τηρήσουν τη δέσμευσή τους να μειώσουν το ποσοστό ατόμων με χαμηλές επιδόσεις στις βασικές δεξιότητες (συμπεριλαμβανομένων των μαθηματικών και των θετικών επιστημών) μεταξύ των μαθητών ηλικίας 15 ετών σε λιγότερο από 15 % έως το 2030. Η πιο ευέλικτη συνεργασία με τη βιομηχανία και τους κοινωνικούς εταίρους προκειμένου να αντιμετωπιστούν καλύτερα οι ανάγκες τους είναι καίριας σημασίας για την ταχύτερη αντιμετώπιση των ελλείψεων δεξιοτήτων στους τομείς STEM. Πληρέστερες πληροφορίες για τις δεξιότητες στους τομείς STEM, με συγκρίσιμα δεδομένα για το σύνολο της ΕΕ, θα επιτρέψουν να προβλέπονται πιο αποτελεσματικά και πιο έγκαιρα οι ανάγκες στις εν λόγω δεξιότητες σε συγκεκριμένους τομείς. Η ευθυγράμμιση των μέτρων μεταρρύθμισης της πολιτικής των κρατών μελών και της στήριξης της ΕΕ, βάσει στοιχείων, καθώς και η ανταλλαγή ορθών πρακτικών μέσω της συνεργασίας σε επίπεδο ΕΕ, θα συμβάλουν στην προώθηση της αριστείας στην εκπαίδευση στους τομείς STEM. Για τον σκοπό αυτόν, η Επιτροπή καθορίζει τα ακόλουθα μέτρα:
|
ΗΓΕΣΙΑ A.Να προταθούν νέοι στόχοι στους τομείς STEM για το 2030 σε επίπεδο ΕΕ. Έως το 2030: I)το ποσοστό των σπουδαστών που είναι εγγεγραμμένοι σε προγράμματα σπουδών στους τομείς STEM στην αρχική ΕΕΚ μεσαίου επιπέδου θα πρέπει να ανέρχεται τουλάχιστον σε 45 % 21 · τουλάχιστον 1 στους 4 σπουδαστές θα πρέπει να είναι γυναίκα 22 . II)το ποσοστό των σπουδαστών που είναι εγγεγραμμένοι σε προγράμματα σπουδών στους τομείς STEM στην τριτοβάθμια εκπαίδευση θα πρέπει να ανέρχεται τουλάχιστον σε 32 % 23 , ενώ τουλάχιστον 2 στους 5 σπουδαστές θα πρέπει να είναι γυναίκες. III)το ποσοστό των σπουδαστών που είναι εγγεγραμμένοι σε διδακτορικά προγράμματα ΤΠΕ θα πρέπει να ανέρχεται τουλάχιστον σε 5 % 24 , ενώ τουλάχιστον 1 στους 3 σπουδαστές θα πρέπει να είναι γυναίκα. Τα κράτη μέλη καλούνται να συνεργαστούν με την Επιτροπή για τον καθορισμό αυτών των στόχων σε επίπεδο ΕΕ και, στη βάση αυτή, να αναπτύξουν δικούς τους εθνικούς στόχους ώστε να καθοδηγήσουν τις εθνικές ή περιφερειακές στρατηγικές για τους τομείς STEM. B.Το 2025 να συγκροτηθεί ευρωπαϊκή εκτελεστική ομάδα STEM σε ανώτατο επιχειρηματικό/πολιτικό/διοικητικό επίπεδο με σκοπό την παροχή συμβουλών σε στρατηγικά ζητήματα, όπως ο εκσυγχρονισμός των προγραμμάτων σπουδών, η ανατροφοδότηση της βιομηχανίας σχετικά με τις ανάγκες σε δεξιότητες σε όλους τους βιομηχανικούς τομείς, η καινοτόμος διδασκαλία και περιεχόμενο, και η ενσωμάτωση της ακαδημαϊκής και επιχειρηματικής συνεργασίας στην εκπαίδευση στους τομείς STEM. Η ομάδα STEM θα υποβάλει εφαρμόσιμες συστάσεις για την προώθηση της στενής συνεργασίας μεταξύ των επιχειρήσεων και της εκπαίδευσης στους τομείς STEM στο ευρωπαϊκό συμβούλιο υψηλού επιπέδου για τις δεξιότητες και θα δημοσιοποιεί τα αποτελέσματα των εργασιών της σε οποιοδήποτε άλλο ενδιαφερόμενο μέρος. Γ. Να βελτιωθούν οι συνολικές πληροφορίες για τις δεξιότητες στους τομείς STEM με βάση διεθνείς δείκτες και κριτήρια αναφοράς, με τη μέτρηση των αποτελεσμάτων των αποφοίτων στην ΕΕΚ και την τριτοβάθμια εκπαίδευση μέσω της έρευνας Eurograduate και με την καλύτερη πρόβλεψη των ειδικών ανά τομέα αναγκών σε δεξιότητες στο πλαίσιο του μελλοντικού ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου πληροφοριών για τις δεξιότητες και με την αξιοποίηση του κοινού ευρωπαϊκού χώρου δεδομένων δεξιοτήτων. |
3.2Ανάπτυξη ισχυρότερου και πιο συμπεριληπτικού ενωσιακού αγωγού ταλέντων στους τομείς STEM
Η ανάπτυξη ενός μεγαλύτερου και πιο συμπεριληπτικού αγωγού ταλέντων στους τομείς STEM απαιτεί βαθύτερες μεταρρυθμίσεις και ολοκληρωμένη προσέγγιση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης στους τομείς STEM από τα κράτη μέλη. Εκτός από τον εκσυγχρονισμό των προγραμμάτων σπουδών και την αναβάθμιση των μεθόδων διδασκαλίας, λαμβανομένων υπόψη των χαρακτηριστικών τους όσον αφορά την προσβασιμότητα και τη συμπεριληπτικότητα, πρέπει να ενισχυθούν οι συμπράξεις με τη βιομηχανία ώστε όλοι οι σπουδαστές να αποκτήσουν πρακτική εξοικείωση με τις επαγγελματικές σταδιοδρομίες στους τομείς STEM. Οι πάροχοι εκπαίδευσης θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να ενσωματώνουν πιο άμεσα την ανατροφοδότηση της βιομηχανίας και τις απαιτήσεις της αγοράς εργασίας στα προσφερόμενα εκπαιδευτικά προγράμματα στους τομείς STEM. Η δημιουργία μαθησιακών διαδρομών προσαρμοσμένων σε κάθε τομέα, που προσφέρουν προσβάσιμες ευκαιρίες για σπουδαστές και ενήλικες, μπορεί να αυξήσει την ελκυστικότητα. Επιπλέον, η αυξανόμενη ζήτηση για επαγγελματίες στους τομείς STEM απαιτεί ολοκληρωμένη και ευέλικτη προσέγγιση της εκπαίδευσης, η οποία θα υπερβαίνει το παραδοσιακό περιβάλλον της αίθουσας διδασκαλίας. Η προσέλκυση ταλέντων στους τομείς STEM από πληθυσμιακές ομάδες των οποίων το δυναμικό παραμένει ακόμη ανεκμετάλλευτο, συμπεριλαμβανομένων των αγροτικών περιοχών, είναι ζωτικής σημασίας για την ενίσχυση των προσπαθειών και την επίτευξη απτών αποτελεσμάτων. Η ενσωμάτωση προηγμένων ψηφιακών δεξιοτήτων, όπως η επιστήμη των δεδομένων, ο αλγοριθμικός γραμματισμός, η υπολογιστική σκέψη, η κρυπτογράφηση και η κυβερνοασφάλεια, στα προγράμματα σπουδών STEM και στα μικροδιαπιστευτήρια, μπορεί να βελτιώσει τη μαθησιακή εμπειρία και να προετοιμάσει ένα δυναμικό εργατικό δυναμικό. Η επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών και των εκπαιδευτών στους τομείς STEM είναι καίριας σημασίας και απαιτεί συνεχείς επενδύσεις. Για τον σκοπό αυτόν, η Επιτροπή καθορίζει τα ακόλουθα μέτρα:
|
ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ A.Προώθηση μελλοντοστρεφών προγραμμάτων σπουδών στους τομείς STEM στα σχολεία, την ΕΕΚ και την τριτοβάθμια εκπαίδευση με τους εξής τρόπους: I)Ανάπτυξη, έως το 2026, ενός πλαισίου ικανοτήτων στους τομείς STEM για όλους τους εκπαιδευομένους σε όλα τα στάδια της εκπαίδευσης, καθώς και μιας ταξινομίας των δεξιοτήτων στους τομείς STEM στο πλαίσιο της ταξινόμησης ESCO. Αυτό θα εμπνεύσει και θα ενισχύσει τον σχεδιασμό προγραμμάτων σπουδών, καθώς και τα πλαίσια αξιολόγησης για τις δεξιότητες στους τομείς STEM. II)Επιδίωξη της δημιουργίας ευρωπαϊκού πτυχίου μηχανικών, με βάση τους συνασπισμούς ευρωπαϊκών πανεπιστημίων και τα υπό εξέλιξη πιλοτικά σχέδια Erasmus+, λαμβανομένων υπόψη των αναγκών των εργοδοτών. B.Δημιουργία πιλοτικών εκπαιδευτικών κέντρων STEM για τη σχολική εκπαίδευση, συμπεριλαμβανομένων των σχολείων ΕΕΚ, σε ολόκληρη την ΕΕ, με στόχο τη βελτίωση της διδασκαλίας και της μαθησιακής εμπειρίας στους τομείς STEM στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Με την υποστήριξη του Erasmus+, τα κέντρα αυτά θα δημιουργήσουν δυναμικά μαθησιακά οικοσυστήματα που θα προωθούν την καινοτομία στη διδασκαλία και τη μάθηση στους τομείς STEM στα σχολεία, μέσω της ενίσχυσης της συνεργασίας με τις επιχειρήσεις, τα μουσεία επιστημών, τους οργανισμούς STEM, τις βιβλιοθήκες, τους πολιτιστικούς συλλόγους, τους κλάδους δημιουργικότητας, τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά ιδρύματα. Γ. Προσέλκυση περισσότερων σπουδαστών από διαφορετικά υπόβαθρα σε προγράμματα σπουδών στους τομείς STEM στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, την ΕΕΚ και την τριτοβάθμια εκπαίδευση με τη δρομολόγηση: I)εισαγωγικών δραστηριοτήτων για την προσέλκυση ταλέντων του τομέα της τεχνολογίας στους τομείς STEM. Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (στο εξής: ΕΙΤ) θα υλοποιήσει εισαγωγικές δραστηριότητες που αποσκοπούν στην προσέλκυση νέων σε σταδιοδρομίες στους τομείς STEM και περιλαμβάνουν την προβολή προτύπων και επιχειρηματιών. II)ευρωπαϊκών διαγωνισμών προηγμένων ψηφιακών δεξιοτήτων για τη συμμετοχή των νέων Ευρωπαίων σε ψηφιακές τεχνολογίες αιχμής μέσω της παροχής κοινωνικών, τεχνολογικών ή βιομηχανικών προκλήσεων, με βάση υφιστάμενους διαγωνισμούς, όπως οι διεθνείς και οι ευρωπαϊκές προκλήσεις για την κυβερνοασφάλεια. Δ. Αντιμετώπιση των αναγκών των εργοδοτών στην ΕΕΚ και την τριτοβάθμια εκπαίδευση μέσω της ανάληψης των ακόλουθων δράσεων: I)Ανάπτυξη κοινών διακρατικών προγραμμάτων και σύντομων κύκλων σπουδών που οδηγούν σε μικροδιαπιστευτήρια σε στρατηγικούς τομείς STEM, όπως προσδιορίζονται στην Πυξίδα Ανταγωνιστικότητας, μέσω των κέντρων επαγγελματικής αριστείας και των συνασπισμών ευρωπαϊκών πανεπιστημίων. Σε στενή συνεργασία με τα αντίστοιχα οικοσυστήματα καινοτομίας τους και με τις ακαδημίες δεξιοτήτων της ΕΕ: i) ενίσχυση του διαθέσιμου φάσματος κοινών προγραμμάτων και μικροδιαπιστευτηρίων στους τομείς STEM, μεταξύ άλλων με εκπαιδευτική προσέγγιση των STEAM (θετικές επιστήμες, τεχνολογία, μηχανική, τέχνες και μαθηματικά), ii) ενθάρρυνση των κέντρων και των συνασπισμών να συντονίσουν την προσφορά τους στους τομείς STEM και να συγκεντρώσουν και να μοιραστούν τις επενδύσεις τους σε υποδομές, εξοπλισμό και εκπαιδευτικές τεχνολογίες STEM· iii) ενθάρρυνση των κέντρων και των συνασπισμών να κινητοποιήσουν ιδιωτικές επενδύσεις για την ανάπτυξη μικροδιαπιστευτηρίων προσαρμοσμένων στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την επανειδίκευση του ευρωπαϊκού εργατικού δυναμικού σε στρατηγικούς τομείς STEM· iv) στήριξη και παρακολούθηση της αξιοποίησης από τους εργοδότες που προσλαμβάνουν ταλέντα με μικροδιαπιστευτήρια που έχουν εκδοθεί με τη στήριξη της ΕΕ. II)Στήριξη της ανάπτυξης κοινών εκπαιδευτικών προγραμμάτων (προπτυχιακό, μεταπτυχιακό και διδακτορικό επίπεδο) και εξειδικευμένης κατάρτισης για στρατηγικούς τομείς STEM, με αξιοποίηση των ακαδημιών δεξιοτήτων και των συνασπισμών ευρωπαϊκών πανεπιστημίων. Αυτό περιλαμβάνει κοινά πτυχία και μελλοντικά ευρωπαϊκά πτυχία στον τομέα των ψηφιακών τεχνολογιών (π.χ. τεχνητή νοημοσύνη, κβαντική τεχνολογία, κυβερνοασφάλεια), καθώς και διεπιστημονικά πτυχία που βασίζονται στις εν λόγω τεχνολογίες και τις εφαρμόζουν σε τομείς όπως η υγεία και η βιοτεχνολογία, καθώς και κατάρτιση για τις τεχνολογίες της πρωτοβουλίας «Προορισμός η Γη» 25 (π.χ. μοντελοποίηση του κλίματος, μηχανική κυκλικής οικονομίας). III)Προώθηση της αναβάθμισης των δεξιοτήτων και της επανειδίκευσης μέσω εντατικών προγραμμάτων κατάρτισης (bootcamps), σύντομων κύκλων σπουδών που παρέχονται από επίσημα ιδρύματα ΕΕΚ και ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και οδηγούν σε μικροδιαπιστευτήρια, καθώς και πλατφορμών για ψηφιακή εμβυθιστική μάθηση και κατάρτιση για τη δημιουργία καινοτόμων ευκαιριών διά βίου μάθησης. IV)Παροχή ειδικής κατάρτισης σχετικά με την καινοτομία, την επιχειρηματικότητα και τη διαχείριση της διανοητικής ιδιοκτησίας σε 200 000 σπουδαστές, ακαδημαϊκούς και προσωπικό τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στους τομείς STEM έως το 2028, με βάση την πρωτοβουλία του ΕΙΤ για τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε συνέργεια με τους συνασπισμούς ευρωπαϊκών πανεπιστημίων και τις κοινότητες γνώσης και καινοτομίας του ΕΙΤ. Ε. Πιλοτική ανάπτυξη, το 2026, κέντρων καλλιέργειας δεξιοτήτων στους τομείς STEM σε στρατηγικούς κλάδους με τη συμμετοχή εταιρειών οι οποίες προσφέρουν καθοδήγηση σε νέους σπουδαστές-επιχειρηματίες, σε συνεργασία με παρόχους επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης και με ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, παρέχοντάς τους πρόσβαση στα εργαστήρια, τις τεχνικές υποδομές και τον εξοπλισμό τους και στην ανάπτυξη διανοητικής ιδιοκτησίας, και διευκολύνοντας την πρόσβασή τους σε επιχειρηματικά κεφάλαια. Αυτό θα πρέπει επίσης να φέρει σε επαφή παρόχους ΕΕΚ και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ταλαντούχους σπουδαστές της ΕΕΚ και της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και τον κόσμο της οικονομίας, ιδίως επιχειρηματικά κεφάλαια. ΣΤ. Πρόταση για «Ανάπτυξη ικανοτήτων στους τομείς STEM» για τα εκπαιδευτικά ιδρύματα στις χώρες της διεύρυνσης και σε άλλες χώρες-εταίρους προτεραιότητας της ΕΕ, όπως οι δικαιούχοι εταιρικών σχέσεων προσέλκυσης ταλέντων της ΕΕ, και πρόταση για «διεθνείς εταιρικές σχέσεις στους τομείς STEM» για την προώθηση της αριστείας στους τομείς STEM. Το επικείμενο νέο σύμφωνο για τη Μεσόγειο προσφέρει επίσης ιδιαίτερες ευκαιρίες από την άποψη αυτή. |
3.3Προώθηση των γυναικών στους τομείς STEM και έμπνευση μελλοντικών φορέων καινοτομίας
Η προσέλκυση περισσότερων γυναικών στην εκπαίδευση στους τομείς STEM απαιτεί περισσότερες προσπάθειες από τα κράτη μέλη προκειμένου να αυξηθεί η ελκυστικότητα των τομέων STEM ως κατεύθυνσης σπουδών και επιλογής σταδιοδρομίας για κορίτσια και γυναίκες: i) αντιμετώπιση των έμφυλων στερεοτύπων· ii) διευκόλυνση της πρόσβασης στην εκπαίδευση στους τομείς STEM μέσω της στόχευσης κρίσιμων ηλικιακών ομάδων· και iii) προώθηση προγραμμάτων καθοδήγησης που λαμβάνουν περισσότερη θεσμική στήριξη με πρότυπα. Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να ενισχυθούν με εθνικές και ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης. Η καλλιέργεια της επόμενης γενιάς καινοτόμων γυναικών απαιτεί τον εκσυγχρονισμό της εκπαίδευσης στους τομείς STEM μέσω διεπιστημονικών προγραμμάτων όπου οι τεχνικές δεξιότητες συμπληρώνονται από δημιουργικές δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων και επιχειρηματικές δεξιότητες. Η αύξηση του αριθμού των φορέων καινοτομίας σε τομείς σπουδών STEM μπορεί επίσης να επιτευχθεί μέσω βελτιωμένων διαδρομών για την έλευση ή την επιστροφή στην Ευρώπη διεθνών ταλέντων στους τομείς STEM, όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση για την Ένωση δεξιοτήτων. Επιπλέον, η Επιτροπή θα παράσχει κίνητρα για τη λήψη μέτρων με σκοπό τα εξής:
|
ΑΡΣΗ εμποδίων A.Προσέλκυση περισσότερων κοριτσιών και γυναικών στους τομείς STEM με τη δρομολόγηση, το 2025, μιας νέας πρωτοβουλίας «Girls go STEM» για την προσέλκυση μαθητριών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε τομείς σπουδών STEM, συμπεριλαμβανομένης της ΕΕΚ, και σπουδαστριών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε επαγγέλματα στους τομείς STEM, και με την ανάπτυξη των τεχνικών και επιχειρηματικών δεξιοτήτων τους σε τομείς STEM, μεταξύ άλλων μέσω περιόδων εισαγωγής και καθοδήγησης. Στόχος είναι η παροχή κατάρτισης σε 1 εκατομμύριο κορίτσια έως το 2028 μέσω του Erasmus+, των συνασπισμών ευρωπαϊκών πανεπιστημίων, της ευρωπαϊκής συμμαχίας για θέσεις μαθητείας, των ακαδημιών ψηφιακών δεξιοτήτων και του ΕΙΤ. B.Έναρξη του προγράμματος «STEM Futures» για τον εντοπισμό και την ανταλλαγή επιτυχημένων εκπαιδευτικών πρακτικών στους τομείς STEM χωρίς αποκλεισμούς, συμπεριλαμβανομένων των πλέον ελπιδοφόρων εκπαιδευτικών έργων στους τομείς STEM που υποστηρίζονται από την ΕΕ, με αξιοποίηση των υφιστάμενων κοινοτήτων και δικτύων. Το 2026 θα δοθεί έμφαση στις πλέον επιτυχημένες πρακτικές για τα κορίτσια και τις γυναίκες στους τομείς STEM. Στο πλαίσιο αυτής της πρωτοβουλίας, θα διοργανωθεί Ευρωπαϊκή Εβδομάδα STEM, σε συνέργεια με έργα που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ, με εστίαση στην προσέγγιση των νέων, ιδίως των κοριτσιών και των οικογενειών τους, με προσιτούς τρόπους. Γ. Ανάδειξη και ανταλλαγή ορθών πρακτικών και προώθηση της αμοιβαίας μάθησης σχετικά με την προσέλκυση και τη στήριξη κοριτσιών και γυναικών σε θέσεις μαθητείας στους τομείς STEM. Συνεργασία με εταιρείες, ερευνητικά ιδρύματα, ερευνητικούς και τεχνολογικούς οργανισμούς και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής συμμαχίας για θέσεις μαθητείας, με εστίαση στην αύξηση του ποσοστού των μαθητευόμενων γυναικών. Δ. Πιλοτική εφαρμογή μιας «υποτροφίας ειδικών στους τομείς STEM» στο πλαίσιο του τρέχοντος πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου για την προσέλκυση κορυφαίων διεθνών εμπειρογνωμόνων στους τομείς STEM από διαφορετικά περιβάλλοντα σε ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και ερευνητικά ιδρύματα της ΕΕ, καθώς και σε συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα που υποστηρίζονται από την ΕΕ και δραστηριοποιούνται σε βασικούς στρατηγικούς τομείς. |
4.Μελλοντική πορεία
Η εφαρμογή του στρατηγικού σχεδίου για την εκπαίδευση στους τομείς STEM, αρχής γενομένης από το 2025, θα ενσωματωθεί στις δομές διακυβέρνησης της Ένωσης Δεξιοτήτων.
Οι κύριοι τρόποι εφαρμογής αυτού του στρατηγικού σχεδίου θα είναι μέσω του συντονισμού των μεταρρυθμίσεων και των επενδύσεων σε επίπεδο πολιτικής, με βάση τις πληροφορίες για τις δεξιότητες. Μια περαιτέρω πορεία προς την ενίσχυση του συντονισμού μεταξύ των κρατών μελών είναι η αυξημένη εστίαση στους τομείς STEM στο πλαίσιο της παρακολούθησης των μεταρρυθμίσεων στην εκπαίδευση και στον τομέα των δεξιοτήτων κατά το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο.
Η εκτελεστική ομάδα STEM θα διατυπώνει εφαρμόσιμες, προσανατολισμένες στη βιομηχανία συστάσεις για τη στήριξη μιας εκπαιδευτικής πολιτικής παγκόσμιας κλάσης στους τομείς STEM, λαμβάνοντας υπόψη την επιχειρηματική εμπειρία και τις ανάγκες της πραγματικής οικονομίας. Οι συστάσεις αυτές θα τροφοδοτούν το ευρωπαϊκό συμβούλιο υψηλού επιπέδου για τις δεξιότητες.
Στο πλαίσιο του τρέχοντος πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, η εφαρμογή του στρατηγικού σχεδίου για την εκπαίδευση στους τομείς STEM και η υλοποίηση των σχετικών έργων και δραστηριοτήτων θα συνεχίσουν να βασίζονται στον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, τα ταμεία της πολιτικής συνοχής και το Erasmus+, παράλληλα με άλλα ταμεία και μέσα, όπως το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» και το Μέσο Τεχνικής Υποστήριξης (TSI). Η πιλοτική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών κέντρων STEM και των κέντρων ανάπτυξης δεξιοτήτων στους τομείς STEM θα εξαρτηθεί από τη διαθέσιμη χρηματοδότηση στο πλαίσιο των τρεχόντων προγραμμάτων.
Η μελλοντική χρηματοδότηση της ΕΕ θα στηρίξει την εκπαίδευση και την κατάρτιση, αντιμετωπίζοντας παράλληλα τον κατακερματισμό των πόρων σε πολλαπλά προγράμματα. Η προσπάθεια αυτή περιλαμβάνει τη μετάβαση από βραχυπρόθεσμες (επιμέρους) δράσεις σε πιο μακροπρόθεσμα επενδυτικά προϊόντα που μοχλεύουν ιδιωτικές συνεισφορές, αξιοποιούν συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, αντιμετωπίζουν τις κοινωνικές και εδαφικές ανισότητες και στηρίζουν μεταρρυθμίσεις σε εθνικό και υποεθνικό επίπεδο. Η πρόταση της Επιτροπής για τη θέσπιση, στο μέλλον, εθνικών σχεδίων για τη διασύνδεση των βασικών μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων θα μπορούσε να συμβάλει αποτελεσματικότερα στην επίτευξη αυτού του στόχου με τη διασφάλιση συνοχής και αποδοτικότητας.
Για την επίτευξη του φιλόδοξου αυτού στόχου η ΕΕ πρέπει να αναλάβει στρατηγική ηγεσία, να αναβαθμίσει τα ταλέντα και να άρει τα εμπόδια που αποτελούν τροχοπέδη για την εκπαίδευση, την κατάρτιση και τις επιδόσεις στους τομείς STEM που χρειάζεται η ευρωπαϊκή οικονομία. Πρέπει να εφαρμόσει μια συντονισμένη προσέγγιση που θα συνδέει και θα ενσωματώνει την εκπαίδευση, τη βιομηχανία και την πολιτική. Μέσω αυτού του στρατηγικού σχεδίου, η ΕΕ εντείνει τη δέσμευσή της για εκπαίδευση και κατάρτιση χωρίς αποκλεισμούς ως θεμέλιο της οικονομικής ανάπτυξης και της κοινωνικής προόδου, διασφαλίζοντας ότι όλοι μπορούν να συμβάλουν και να επωφεληθούν από το μέλλον και την ευημερία της Ευρώπης.
Η Επιτροπή καλεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και τους κοινωνικούς εταίρους να εγκρίνουν το στρατηγικό σχέδιο για την εκπαίδευση στους τομείς STEM και να στηρίξουν και να συμβάλουν ενεργά στην υλοποίηση των πρωτοβουλιών του.
COM(2025) 30 final.
Το πεδίο εφαρμογής του παρόντος σχεδίου καλύπτει σε μεγάλο βαθμό τους τομείς της εκπαίδευσης «Φυσικές επιστήμες, μαθηματικά και στατιστική (05)»· «Τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών (06)» και «Μηχανική, μεταποίηση και κατασκευές» (07) της Διεθνούς Τυποποιημένης Ταξινόμησης της Εκπαίδευσης (ISCED), καθώς και συναφή διεπιστημονικά πεδία και σπουδές.
Employment and Social Developments in Europe 2023 - Addressing labour shortages and skills gaps in the EU (Απασχόληση και κοινωνικές εξελίξεις στην Ευρώπη 2023 — Αντιμετώπιση των ελλείψεων εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων στην ΕΕ).
Έκθεση Draghi με τίτλο «The future of European competitiveness – In-depth analysis and recommendations» («Το μέλλον της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας — Μια εμπεριστατωμένη ανάλυση και συστάσεις»), σ. 258.
Έκθεση Draghi με τίτλο «The future of European competitiveness – In-depth analysis and recommendations» («Το μέλλον της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας — Μια εμπεριστατωμένη ανάλυση και συστάσεις»), σ. 272.
Δημογραφική αλλαγή στην Ευρώπη: μια εργαλειοθήκη για δράση, σ. 13.
https://digital-strategy.ec.europa.eu/el/library/report-state-digital-decade-2024 .
Σύμφωνα με το PISA 2022, σε επίπεδο ΕΕ, το ποσοστό χαμηλών επιδόσεων το 2022 ανήλθε σε 29,5 % στα μαθηματικά και 24,2 % στις θετικές επιστήμες (έναντι 22,4 % και 21,6 %, αντίστοιχα, το 2018). Το ποσοστό αυξήθηκε σε μεγάλο βαθμό μεταξύ 2018 και 2022: + 6,6 ποσοστιαίες μονάδες στα μαθηματικά και + 2,0 στις θετικές επιστήμες. Ταυτόχρονα, το ποσοστό των μαθητών με πολύ υψηλές επιδόσεις στα μαθηματικά μειώθηκε κατά 3,1 ποσοστιαίες μονάδες, από 11 % το 2018 σε 7,9 % το 2022.
Στη σύσταση του Συμβουλίου του 2018 σχετικά με τις βασικές ικανότητες της διά βίου μάθησης παρέχεται ευρύς ορισμός της ψηφιακής ικανότητας ως της «υπεύθυνη[ς] χρήση[ς] και ενασχόληση[ς] με τις ψηφιακές τεχνολογίες, με αυτοπεποίθηση και κριτικό πνεύμα, για τη μάθηση, την εργασία και τη συμμετοχή στην κοινωνία».
Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Γενική Διεύθυνση Εκπαίδευσης, Νεολαίας, Αθλητισμού και Πολιτισμού, International Computer and Information Literacy Study (ICILS) in Europe, 2023 — Main findings and education policy implications [Διεθνής μελέτη για τον γραμματισμό σε θέματα υπολογιστών και πληροφοριών (ICILS) στην Ευρώπη 2023 — Κύρια πορίσματα και επιπτώσεις στην εκπαιδευτική πολιτική], Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2024, https://data.europa.eu/doi/10.2766/5221263 .
Τα περισσότερα εκπαιδευτικά συστήματα της ΕΕ αναφέρουν ελλείψεις μόνιμων ή έκτακτων εκπαιδευτικών στους τομείς STEM, με λίγες μόνο εξαιρέσεις (Ελλάδα, Ιταλία, Κύπρος, Ουγγαρία, Πορτογαλία και Ρουμανία). Βλ. την έκθεση του δικτύου ΕΥΡΥΔΙΚΗ του 2022 σχετικά με τη μάθηση των μαθηματικών και των θετικών επιστημών στα σχολεία (για το σχολικό έτος 2020-21) και την έκθεση παρακολούθησης της εκπαίδευσης και της κατάρτισης του 2023 .
https://www.ela.europa.eu/sites/default/files/2024-05/EURES-Shortages_Report-V8.pdf .
Eurostat educ_uoe_grad02.
Ο συνολικός αριθμός των αποφοίτων διδακτορικών σπουδών μειώθηκε επίσης κατά 6,1 % μεταξύ 2015 και 2022.
Eurostat educ_uoe_grad02.
Center for Security and Emerging Technology (2023): The Global Distribution of STEM Graduates: Which Countries Lead the Way? [Κέντρο Ασφάλειας και Αναδυόμενης Τεχνολογίας (2023): Η παγκόσμια κατανομή των αποφοίτων STEM: Ποιες χώρες πρωτοστατούν;].
Eurostat, hrst_st_nsecsex2.
ΟΟΣΑ/Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2024), Health at a Glance: Europe 2024: State of Health in the EU Cycle (Η υγεία με μια ματιά: Ευρώπη 2024, Κύκλος για την κατάσταση της υγείας στην ΕΕ), Εκδόσεις ΟΟΣΑ, Παρίσι, https://www.oecd.org/en/publications/health-at-a-glance-europe-2024_b3704e14-en.html , σ. 36.
Αύξηση από 36,2 % το 2022.
Αύξηση από 16,1 % το 2022.
Αύξηση από 27,1 % το 2022.
Αύξηση από 3,7 % το 2022.
Εμβληματική πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ανάπτυξη ενός ψηφιακού μοντέλου υψηλής ακρίβειας της Γης (ψηφιακό δίδυμο της Γης) για τη μοντελοποίηση, την παρακολούθηση και την προσομοίωση φυσικών φαινομένων, κινδύνων και των σχετικών ανθρώπινων δραστηριοτήτων. https://destination-earth.eu/ .