ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 30.10.2024

COM(2024) 690 final

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Ανακοίνωση του 2024 σχετικά με την πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ

{SWD(2024) 690 final} - {SWD(2024) 691 final} - {SWD(2024) 692 final} - {SWD(2024) 693 final} - {SWD(2024) 694 final} - {SWD(2024) 695 final} - {SWD(2024) 696 final} - {SWD(2024) 697 final} - {SWD(2024) 698 final} - {SWD(2024) 699 final}

I. Κυριότερες εξελίξεις

Είκοσι χρόνια μετά τη μεγαλύτερη διεύρυνση στην ιστορία της ΕΕ με δέκα νέα κράτη μέλη, η προσχώρηση στην ΕΕ παραμένει καίριος μοχλός για τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια, ειρήνη, σταθερότητα και ευημερία στην Ευρώπη. Εξακολουθεί να προωθεί τις κοινές αξίες, συμπεριλαμβανομένων της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων, ενώ προωθεί παράλληλα την οικονομική ανάπτυξη. Μια αξιόπιστη προοπτική προσχώρησης στην ΕΕ αποτελεί κινητήρια δύναμη των μεταρρυθμίσεων και είναι απαραίτητη για την ενθάρρυνση της συμφιλίωσης. Η σημασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης καταδείχθηκε περαιτέρω κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, η οποία έφερε στο προσκήνιο τη διασύνδεση της Ευρώπης και την ανάγκη να αντιμετωπιστούν από κοινού οι παγκόσμιες προκλήσεις. Οι τρεις αιτήσεις προσχώρησης από τους ανατολικούς γείτονες της ΕΕ στον απόηχο του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας το 2022 και οι επακόλουθες αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου μαρτυρούν περαιτέρω το γεωπολιτικό βάρος της διεύρυνσης της ΕΕ.

Δέκα εταίροι έχουν την ιστορική ευκαιρία να συνυφάνουν το μέλλον τους με την ΕΕ: έξι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, καθώς και η Τουρκία, η Ουκρανία, η Δημοκρατία της Μολδαβίας 1 και η Γεωργία. Η διαδικασία διεύρυνσης είναι αξιοκρατική και εξαρτάται από την επιμέρους αντικειμενική πρόοδο που έχει επιτευχθεί από κάθε εταίρο. Αυτή απαιτεί αποφασιστικότητα για την εφαρμογή μη αναστρέψιμων μεταρρυθμίσεων σε όλους τους τομείς του δικαίου της ΕΕ, με ιδιαίτερη έμφαση στις θεμελιώδεις αρχές της διαδικασίας διεύρυνσης, που σχετίζονται με τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τα θεμελιώδη δικαιώματα, καθώς και μια λειτουργική οικονομία της αγοράς, ικανή να αντεπεξέρχεται στις ανταγωνιστικές πιέσεις στην ΕΕ, και μια δημόσια διοίκηση ικανή να εφαρμόζει τη νομοθεσία της ΕΕ. Οι χώρες που επιλέγουν να προσχωρήσουν στην ΕΕ πρέπει να ενστερνιστούν και να προωθήσουν πλήρως και ανεπιφύλακτα τις αξίες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της ευθυγράμμισης με την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας της ΕΕ.

Η διαδικασία διεύρυνσης εισήλθε σε νέα φάση με ανανεωμένη δυναμική το 2024. Μετά την απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου του 2023 για την έναρξη διαπραγματεύσεων με την Ουκρανία και τη Μολδαβία, πραγματοποιήθηκαν στις 25 Ιουνίου 2024 οι πρώτες διακυβερνητικές διασκέψεις για την έναρξη των διαπραγματεύσεων με τις δύο χώρες. Στη συνέχεια, η Επιτροπή ξεκίνησε τις διμερείς συνεδριάσεις αναλυτικής εξέτασης που βρίσκονται πλέον σε πλήρη εξέλιξη. Μετά την απόφαση του Συμβουλίου με την οποία αναγνωρίζεται ότι το Μαυροβούνιο είχε εκπληρώσει τα ενδιάμεσα κριτήρια αξιολόγησης για τα κεφάλαια που αφορούν το κράτος δικαίου, κοινοποιήθηκαν τα κριτήρια αξιολόγησης για το κλείσιμο των κεφαλαίων αυτών στο πλαίσιο της διακυβερνητικής διάσκεψης της 26ης Ιουνίου. Αυτό προετοίμασε επίσης το έδαφος για το προσωρινό κλείσιμο των διαπραγματευτικών κεφαλαίων. Οι συνεδρίες αναλυτικής εξέτασης σχετικά με την Αλβανία και τη Βόρεια Μακεδονία ολοκληρώθηκαν στα τέλη του 2023. Η ομάδα «Θεμελιώδεις αρχές» άνοιξε με την Αλβανία στις 15 Οκτωβρίου 2024.

Τον Μάρτιο του 2024 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη. Η Επιτροπή κλήθηκε να προετοιμάσει το διαπραγματευτικό πλαίσιο ενόψει της έγκρισής του από το Συμβούλιο, όταν η χώρα θα έχει πραγματοποιήσει όλα τα σχετικά βήματα που καθορίζονται στη σύσταση της Επιτροπής του Οκτωβρίου του 2022. Τον Δεκέμβριο του 2023 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χορήγησε καθεστώς υποψήφιας χώρας στη Γεωργία. Ωστόσο, η πορεία δράσης που ακολουθεί η κυβέρνηση της Γεωργίας από την άνοιξη του 2024 θέτει σε κίνδυνο την πορεία της Γεωργίας προς την ΕΕ, με αποτέλεσμα την εκ των πραγμάτων διακοπή της διαδικασίας προσχώρησης. Το Συμβούλιο εξακολουθεί να επιλαμβάνεται της αίτησης προσχώρησης που υπέβαλε το Κόσοβο 2* τον Δεκέμβριο του 2022.

Η δυναμική της διεύρυνσης συνδυάστηκε με την αναζωογόνηση της συνεργασίας με τους σχετικούς εταίρους, ιδίως μέσω της σταδιακής ενσωμάτωσής τους στην ενιαία αγορά της ΕΕ. Η ενσωμάτωση αυτή διευκολύνει την προσχώρηση (την οποία δεν αντικαθιστά), επιτρέποντας στις χώρες της διεύρυνσης που είναι έτοιμες σε ορισμένους τομείς να επωφεληθούν από τα απτά κοινωνικοοικονομικά οφέλη της προσχώρησης στην ΕΕ ακόμη και πριν από την ολοκλήρωση της διαδικασίας. Για να αποδείξει την προσήλωσή της στην προαναφερθείσα συνεργασία, η ΕΕ ενίσχυσε σημαντικά τη χρηματοδοτική της στήριξη προς τις χώρες-εταίρους.

Την 1η Μαρτίου 2024 τέθηκε σε ισχύ το Μέσο Διευκόλυνσης για την Ουκρανία 3 . Στο πλαίσιο του επιθετικού πολέμου πλήρους κλίμακας της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, αυτό το χρηματοδοτικό μέσο στηρίζει τις προσπάθειες της Ουκρανίας να διατηρήσει τη μακροοικονομική σταθερότητα, να προωθήσει την οικεία ανάκαμψη και να στηρίξει μεταρρυθμίσεις με σκοπό τη μελλοντική προσχώρηση στην Ένωση. Θα παράσχει στην Ουκρανία συνεκτική, προβλέψιμη και ευέλικτη στήριξη από το 2024 έως το 2027, υπό την προϋπόθεση ότι η χώρα θα εκπληρώσει τις προσυμφωνημένες μεταρρυθμιστικές απαιτήσεις. Το Μέσο Διευκόλυνσης διαθέτει 50 δισ. EUR σε επιχορηγήσεις και δάνεια, και η υλοποίησή της βασίζεται στο σχέδιο για την Ουκρανία —μια στρατηγική μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων— που αναπτύχθηκε από τη χώρα και εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 14 Μαΐου 2024. Μέχρι σήμερα 4 , έχει εκταμιευθεί χρηματοδότηση ύψους 12,4 δισ. EUR από το Μέσο Διευκόλυνσης για την Ουκρανία και έχουν εγκριθεί επενδύσεις ύψους 1,4 δισ. EUR για χρηματοδότηση βάσει του επενδυτικού πλαισίου, το οποίο αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του Μέσου Διευκόλυνσης.

Η Επιτροπή ενέκρινε το σχέδιο ανάπτυξης για τα Δυτικά Βαλκάνια 5 τον Νοέμβριο του 2023. Η διευκόλυνση μεταρρυθμίσεων και ανάπτυξης 6 ύψους 6 δισ. EUR, που αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο του σχεδίου ανάπτυξης, τέθηκε σε ισχύ στις 25 Μαΐου 2024. Το νέο σχέδιο ανάπτυξης έχει ως στόχο να συμπληρώσει το οικονομικό και επενδυτικό σχέδιο 7 για την περιοχή, ώστε να συμβάλει στην αύξηση της οικονομικής της σύγκλισης με την ΕΕ και να επιταχύνει τις μεταρρυθμίσεις που σχετίζονται με τις θεμελιώδεις αρχές της διαδικασίας προσχώρησης. Προβλέπει τη σταδιακή ενσωμάτωση της περιοχής σε συγκεκριμένους τομείς της ενιαίας αγοράς της ΕΕ, η οποία θα εξαρτάται από την πρόοδο όσον αφορά την περιφερειακή οικονομική ολοκλήρωση και την ευθυγράμμιση με το σχετικό κεκτημένο της ΕΕ, καθώς και τη δημιουργία επαρκών διοικητικών ικανοτήτων και διαδικασιών. Με βάση τη λογική της πρωτοβουλίας NextGenerationEU και του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, η διευκόλυνση μεταρρυθμίσεων και ανάπτυξης θα παράσχει περαιτέρω κίνητρα για καίριες κοινωνικοοικονομικές μεταρρυθμίσεις και σχετικές με τη διεύρυνση μεταρρυθμίσεις, οι οποίες θα συμφωνηθούν στο ειδικά προσαρμοσμένο, φιλόδοξο θεματολόγιο μεταρρυθμίσεων κάθε δικαιούχου. Μετά την εφαρμογή των μεταρρυθμιστικών μέτρων και την εκπλήρωση των βασικών προϋποθέσεων, θα χορηγηθούν οικονομικές αντισταθμίσεις στους εθνικούς προϋπολογισμούς, οι οποίες θα συμπληρώνονται από στοχευμένες επενδύσεις στην πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση, στον ιδιωτικό τομέα και στην ανάπτυξη του ανθρώπινου κεφαλαίου μέσω του πλαισίου επενδύσεων για τα Δυτικά Βαλκάνια.

Η εφαρμογή του σχεδίου ανάπτυξης και του Μέσου Διευκόλυνσης βρίσκεται σε εξέλιξη και έχει οδηγήσει σε σημαντική πολιτική κινητοποίηση στην περιοχή, διότι αναγνωρίζει τα ουσιαστικά οφέλη που θα αποφέρει το σχέδιο ανάπτυξης. Πέντε από τους έξι δικαιούχους έχουν υποβάλει τα οικεία θεματολόγια μεταρρυθμίσεων μέχρι σήμερα, τα οποία εγκρίθηκαν από την Επιτροπή τον Οκτώβριο του 2024. Οι αντίστοιχες μεταφορές προχρηματοδότησης προβλέπονται κατά την έναρξη ισχύος του Μέσου Διευκόλυνσης και των δανειακών συμβάσεων με καθέναν από τους δικαιούχους και με την εκπλήρωση των όρων προχρηματοδότησης.

Τον Οκτώβριο του 2024 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε ειδικό σχέδιο ανάπτυξης για τη Μολδαβία 8 με σκοπό τη στήριξη των κοινωνικοοικονομικών μεταρρυθμίσεων, των επενδύσεων και της ευθυγράμμισής της με το κεκτημένο και τις αξίες της Ένωσης.

Μετά την ανακοίνωση της προέδρου κ. φον ντερ Λάιεν στην ομιλία της για την κατάσταση της Ένωσης το 2023, από το 2024 η Επιτροπή επέκτεινε τη συμμετοχή στην έκθεση για το κράτος δικαίου σε ορισμένες χώρες της διεύρυνσης (Αλβανία, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία και Σερβία).

Η Τουρκία είναι υποψήφια χώρα και καίριος εταίρος της ΕΕ και προβάλλει την προσχώρησή της στην ΕΕ ως στρατηγικό της στόχο. Ωστόσο, οι διαπραγματεύσεις προσχώρησης με τη χώρα βρίσκονται σε στασιμότητα από το 2018, σύμφωνα με την απόφαση του Συμβουλίου. Η Τουρκία δεν αντέστρεψε την αρνητική τάση συνεχιζόμενης επιδείνωσης των δημοκρατικών προτύπων που παρατηρήθηκε τα τελευταία χρόνια. Εξακολουθούν να υφίστανται οι σοβαρές ανησυχίες της ΕΕ στους τομείς των θεμελιωδών δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης. Ταυτόχρονα, σε συνέχεια των συστάσεων της κοινής ανακοίνωσης σχετικά με την τρέχουσα κατάσταση των πολιτικών, οικονομικών και εμπορικών σχέσεων ΕΕ–Τουρκίας 9 , η εφαρμογή των συστάσεων που περιλαμβάνονται σε αυτήν προχωράει, σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Απριλίου του 2024, με σταδιακό, αναλογικό και αναστρέψιμο τρόπο. Το στρατηγικό συμφέρον της ΕΕ έγκειται σε ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο και στην ανάπτυξη μιας συνεργατικής και αμοιβαία επωφελούς σχέσης με την Τουρκία. Εν προκειμένω, η Ευρωπαϊκή Ένωση αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην επανέναρξη και στην πρόοδο των συνομιλιών για τη διευθέτηση του Κυπριακού με στόχο την περαιτέρω ενίσχυση της συνεργασίας ΕΕ–Τουρκίας.

Ο επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας ανέδειξε περαιτέρω την ανάγκη ενότητας και αλληλεγγύης μεταξύ της ΕΕ και των στενότερων εταίρων της, καθώς και τη σημασία της ευθυγράμμισης με την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ). Η Αλβανία, το Μαυροβούνιο, η Βόρεια Μακεδονία και η Βοσνία και Ερζεγοβίνη πέτυχαν ή διατήρησαν την πλήρη ευθυγράμμιση με την ΚΕΠΠΑ. Η εφαρμογή των κυρώσεων στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση. Το Κόσοβο συνέχισε να ευθυγραμμίζεται μονομερώς. Το συνολικό ποσοστό ευθυγράμμισης της Ουκρανίας και της Μολδαβίας έχει αυξηθεί σημαντικά. Η πορεία ευθυγράμμισης της Σερβίας παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητη, αλλά η χώρα συνέχισε να συνεργάζεται με την ΕΕ όσον αφορά την καταστρατήγηση των κυρώσεων. Η Σερβία αναμένεται, κατά προτεραιότητα, να εκπληρώσει τη δέσμευσή της και να βελτιώσει την ευθυγράμμισή της με την ΚΕΠΠΑ της ΕΕ, μεταξύ άλλων όσον αφορά τα περιοριστικά μέτρα, σύμφωνα με το οικείο διαπραγματευτικό πλαίσιο, και να αποφεύγει ενέργειες και δηλώσεις που αντιβαίνουν στις θέσεις της ΕΕ στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής. Το ποσοστό ευθυγράμμισης της Γεωργίας με την ΚΕΠΠΑ παραμένει χαμηλό, αλλά η χώρα συνεργάστηκε επίσης με την ΕΕ για την καταπολέμηση της καταστρατήγησης των κυρώσεων. Η Τουρκία δεν σημείωσε πρόοδο όσον αφορά την ευθυγράμμιση με την ΚΕΠΠΑ κατά την περίοδο αναφοράς, διατηρώντας πολύ χαμηλό ποσοστό. Η Τουρκία έχει εφαρμόσει ορισμένα ειδικά μέτρα για να σταματήσει η καταστρατήγηση των κυρώσεων της ΕΕ κατά της Ρωσίας μέσω του εδάφους της και θα πρέπει να συνεχίσει να συνεργάζεται ενεργά με την ΕΕ στο ζήτημα αυτό.

Συνεχίστηκαν οι σύνοδοι κορυφής και οι συνεδριάσεις υψηλού επιπέδου με τους εταίρους της διεύρυνσης, με τη σύνοδο κορυφής ΕΕ–Δυτικών Βαλκανίων τον Δεκέμβριο του 2023 και την τρίτη σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας στις 18 Ιουλίου 2024. Στην τελευταία σύνοδο συμμετείχαν περίπου 50 ευρωπαίοι ηγέτες, μεταξύ άλλων από υποψήφιες και δυνάμει υποψήφιες χώρες, για να συζητήσουν τις κοινές προσπάθειες για ειρήνη και ασφάλεια, καθώς και για την ενεργειακή ανθεκτικότητα και τη μετανάστευση στην Ευρώπη.

II. Προετοιμασία για μια διευρυμένη Ένωση

Η διεύρυνση αποτελεί ιστορική ευκαιρία τόσο για τις προσχωρούσες χώρες όσο και για τα σημερινά κράτη μέλη και την ΕΕ στο σύνολό της. Τα κοινωνικοοικονομικά και πολιτικά πλεονεκτήματα και τα πλεονεκτήματα ασφαλείας μιας μεγαλύτερης και ισχυρότερης Ένωσης είναι σημαντικά.

Μια διευρυμένη ΕΕ μπορεί να εγγυηθεί αποτελεσματικότερα την πολιτική σταθερότητα, την ασφάλεια και την ειρήνη στην ήπειρο. Εστιάζοντας στις θεμελιώδεις αρχές της διαδικασίας προσχώρησης, η ΕΕ ενθαρρύνει τις πολιτικές μεταρρυθμίσεις και την ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών και του κράτους δικαίου στις υποψήφιες και δυνάμει υποψήφιες χώρες. Επιτρέπει την καλύτερη συνεργασία στους τομείς της μετανάστευσης και της διαχείρισης των συνόρων, της ασφάλειας, του οργανωμένου εγκλήματος, της τρομοκρατίας και των υβριδικών απειλών, η οποία είναι απαραίτητη για την κατοχύρωση της ακεραιότητας και της ασφάλειας του χώρου Σένγκεν. Επιπλέον, η διεύρυνση ενισχύει την αμοιβαία κατανόηση μεταξύ των λαών της Ευρώπης στο σύνολό της, η οποία προωθεί τη συμφιλίωση και την ειρήνη.

Μια μεγαλύτερη Ένωση θα είναι ισχυρότερος παγκόσμιος παράγοντας, με μεγαλύτερη γεωπολιτική επιρροή, που θα της επιτρέψει να διαδραματίσει ακόμη σημαντικότερο ρόλο στη διεθνή σκηνή. Επιπλέον, ως σημαντικότερος περιφερειακός παράγοντας, μια διευρυμένη ΕΕ θα είναι σε θέση να ασκεί μεγαλύτερη επιρροή και στις γειτονικές της χώρες, προωθώντας τη σταθερότητα και την ευημερία, καθώς και την οικονομική συνεργασία γύρω από τα εξωτερικά της σύνορα.

Η διεύρυνση της ΕΕ θα αποφέρει σημαντικά κοινωνικοοικονομικά οφέλη στα σημερινά και τα μελλοντικά μέλη της. Η αύξηση του αριθμού των καταναλωτών στην ενιαία αγορά θα προσφέρει στις επιχειρήσεις σημαντικές ευκαιρίες επέκτασης και άσκησης εμπορικών συναλλαγών πιο ελεύθερα. Επιπλέον, οι νέες αγορές θα προσφέρουν νέες επενδυτικές ευκαιρίες για τις επιχειρήσεις, δημιουργώντας έναν ενάρετο κύκλο προώθησης της ανάπτυξης στις οικονομίες των σημερινών και των μελλοντικών μελών.

Στην ειδική περίπτωση των Δυτικών Βαλκανίων, η περιοχή περιβάλλεται από κράτη μέλη της ΕΕ· ως εκ τούτου, η προσχώρησή τους στην ΕΕ συνεπάγεται σημαντική απλούστευση των εμπορικών και μεταφορικών ρυθμίσεων, καθώς και ενισχυμένο έλεγχο της αλυσίδας εφοδιασμού εμπορευμάτων με κοινά πρότυπα προϊόντων, απουσία ελέγχων προσώπων στον διευρυμένο χώρο Σένγκεν, απουσία τελωνειακών διαδικασιών για τα εμπορεύματα και ενσωμάτωση των δικτύων υποδομών. Η απλούστευση αυτή θα μείωνε σημαντικά το κόστος της εφοδιαστικής και θα μπορούσε να βοηθήσει τις προσχωρούσες χώρες να καταστούν σημαντικοί κόμβοι μεταφορών. Η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, καθώς και των αγροδιατροφικών και υδρόβιων προϊόντων και άλλων καταναλωτικών προϊόντων που πληρούν τα απαιτούμενα πρότυπα ποιότητας και ασφάλειας, θα παράσχει στους καταναλωτές πρόσβαση σε ευρύτερη επιλογή ασφαλών προϊόντων.

Η διεύρυνση θα συμβάλει στην ανταγωνιστικότητα της οικονομίας της ΕΕ και θα την καταστήσει καταλληλότερη για να αντιμετωπίσει τις παγκόσμιες προκλήσεις, συμπεριλαμβανομένης της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης. Η μέση ηλικία του πληθυσμού στις προσχωρούσες χώρες είναι χαμηλότερη από εκείνη της ΕΕ και η διεύρυνση θα συμβάλει στη δημιουργία ευρύτερου και νεότερου εργατικού δυναμικού. Ταυτόχρονα, η ακόμη στενότερη συνεργασία και οι ανταλλαγές μεταξύ επιστημόνων, φοιτητών και επιχειρήσεων θα οδηγήσουν σε καλύτερη συγκέντρωση ταλέντων και διανοητικών ικανοτήτων και στην αξιοποίηση αυτών των πόρων για την έρευνα και την καινοτομία καθώς και την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών.

Η ενσωμάτωση των νέων αγορών στις αλυσίδες αξίας της ΕΕ θα διευκολύνει περαιτέρω τη μετατόπιση της παραγωγικής διαδικασίας σε γεωγραφικά εγγύτερες χώρες. Επιπλέον, η πρόσβαση σε φυσικούς πόρους και η υπεύθυνη εκμετάλλευσή τους, συμπεριλαμβανομένων των πρώτων υλών, στα πιθανά μελλοντικά μέλη θα διευκολύνει την εφαρμογή νέων τεχνολογιών και την υλοποίηση της πράσινης μετάβασης στην ήπειρο. Επιπλέον, οι εταιρικές σχέσεις για τις πρώτες ύλες 10 αποσκοπούν στη στήριξη της ανάπτυξης νέων τοπικών βιομηχανιών και ποιοτικών θέσεων εργασίας στις χώρες-εταίρους, με πλήρη σεβασμό των υψηλών περιβαλλοντικών και κοινωνικών προτύπων, ενώ αντιμετωπίζουν παράλληλα με πλήρη διαφάνεια τις ανησυχίες των τοπικών κοινοτήτων. Οι φυσικοί πόροι που σχετίζονται με την ενέργεια, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής αιολικής και ηλιακής ενέργειας, θα βοηθήσουν τις προσπάθειες της ΕΕ να στραφεί προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και να διασφαλίσει την οικεία ζήτηση ενέργειας.

Η αξιοποίηση αυτών των οφελών απαιτεί ενδελεχή προετοιμασία από τις υποψήφιες χώρες και τις δυνάμει υποψήφιες χώρες για προσχώρηση στην ΕΕ, με βάση την πλήρη και σταθερή πολιτική τους δέσμευση και συμμετοχή. Σημαίνει επίσης τη θέσπιση κατάλληλων διασφαλίσεων κατά της οπισθοδρόμησης όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις, καθώς και μηχανισμών μετάβασης για την αντιστάθμιση του δυνητικού αντικτύπου σημαντικών κενών στην οικονομική σύγκλιση.

Ταυτόχρονα, η διεύρυνση απαιτεί εσωτερικό προβληματισμό στην ΕΕ και την προετοιμασία των οικείων οργάνων της. Στις 20 Μαρτίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με τις μεταρρυθμίσεις και τις επανεξετάσεις των πολιτικών πριν από τη διεύρυνση 11 , η οποία συμβάλλει στην τρέχουσα συζήτηση σχετικά με τις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις που θα πρέπει να πραγματοποιήσει η ΕΕ. Εξετάζει τις επιπτώσεις μιας διευρυμένης ΕΕ σε τέσσερις καίριους τομείς —αξίες, πολιτικές, προϋπολογισμό και διακυβέρνηση— και θέτει τις βάσεις για τις επανεξετάσεις των πολιτικών πριν από τη διεύρυνση. Τέλος, η διεύρυνση θα πρέπει να συνοδεύεται από στοχευμένες δράσεις επικοινωνίας με στόχο την ενημέρωση της κοινής γνώμης σχετικά με τη διαδικασία, τόσο στην ΕΕ όσο και στις υποψήφιες χώρες.

III. Χώρες της διεύρυνσης στην πορεία προς την ΕΕ

Σύμφωνα με την αναθεωρημένη μεθοδολογία 12 , στα συμπεράσματα και τις συστάσεις της παρούσας ανακοίνωσης η Επιτροπή αξιολογεί τη συνολική πρόοδο στις ενταξιακές προετοιμασίες και διαπραγματεύσεις και προτείνει τα επόμενα βήματα για κάθε χώρα.

Όλα τα διαπραγματευτικά κεφάλαια με το Μαυροβούνιο έχουν ανοίξει, ενώ τρία έχουν κλείσει προσωρινά. Τον Ιούνιο το Μαυροβούνιο πέτυχε ένα σημαντικό ορόσημο με τη θετική αξιολόγηση σχετικά με την εκπλήρωση των ενδιάμεσων κριτηρίων αξιολόγησης για τα κεφάλαια που αφορούν το κράτος δικαίου. Η διακυβερνητική διάσκεψη με το Μαυροβούνιο, στις 26 Ιουνίου 2024, προετοίμασε το έδαφος για το προσωρινό κλείσιμο των διαπραγματευτικών κεφαλαίων.

Η Σερβία έχει ανοίξει 22 από τα 35 διαπραγματευτικά κεφάλαια, εκ των οποίων δύο έχουν κλείσει προσωρινά. Οι συχνοί εκλογικοί κύκλοι στη Σερβία είχαν αρνητικό αντίκτυπο στη συνέχεια και στην ταχύτητα της προόδου των μεταρρυθμίσεων που σχετίζονται με την προσχώρηση στην ΕΕ. Οι αρχές συνέχισαν να δηλώνουν ότι η προσχώρηση στην ΕΕ αποτελεί στρατηγικό στόχο τους. Η πορεία προς το άνοιγμα περαιτέρω ομάδων με τη Σερβία θα εξαρτηθεί ιδίως από την πρόοδο και τον ρυθμό των μεταρρυθμίσεων στον τομέα του κράτους δικαίου και την εξομάλυνση των σχέσεων με το Κόσοβο.

Η Αλβανία και η Βόρεια Μακεδονία έχουν δηλώσει με συνέπεια την πολιτική τους δέσμευση για την επίτευξη του στρατηγικού στόχου της ολοκλήρωσης της ΕΕ και τη φιλοδοξία τους να προχωρήσουν στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με βάση τη συνεχή πρόοδο των μεταρρυθμίσεων. Μετά τις πρώτες διακυβερνητικές διασκέψεις που πραγματοποιήθηκαν με τις δύο χώρες τον Ιούλιο του 2022, οι συνεδριάσεις αναλυτικής εξέτασης και για τις έξι ομάδες ολοκληρώθηκαν επιτυχώς έως τον Δεκέμβριο του 2023. Με βάση τις εκθέσεις αναλυτικής εξέτασης της Επιτροπής, το φθινόπωρο του 2023, το Συμβούλιο κοινοποίησε σε κάθε χώρα τα κριτήρια αξιολόγησης για την έναρξη διαπραγματεύσεων για την ομάδα 1 (Θεμελιώδεις αρχές).

Στα τέλη του 2023 η Αλβανία υπέβαλε χάρτες πορείας για τη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης και το κράτος δικαίου, οι οποίοι επέτρεψαν να ανοίξει η ομάδα «Θεμελιώδεις αρχές» τον Οκτώβριο του 2024 κατά τη διάρκεια της δεύτερης διακυβερνητικής διάσκεψης. Η Αλβανία υπέβαλε επίσης τον οικείο χάρτη πορείας για τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών τον Σεπτέμβριο του 2024.

Τον Δεκέμβριο του 2023 η Βόρεια Μακεδονία ενέκρινε τους χάρτες πορείας για το κράτος δικαίου και τη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης. Η έγκριση του σχεδίου δράσης για την προστασία των μειονοτήτων εξακολουθεί να εκκρεμεί.

Εν τω μεταξύ, η Επιτροπή υπέβαλε στο Συμβούλιο περαιτέρω εκθέσεις αναλυτικής εξέτασης και για τις δύο χώρες: τον Μάιο του 2024 για την ομάδα 2 (Εσωτερική αγορά) και τον Οκτώβριο του 2024 για την ομάδα 6 (Εξωτερικές σχέσεις) και την ομάδα 3 (Ανταγωνιστικότητα και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη).

Σύμφωνα με τη σύσταση της Επιτροπής, τον Δεκέμβριο του 2023 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε να αρχίσει ενταξιακές διαπραγματεύσεις με τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, μόλις επιτευχθεί ο αναγκαίος βαθμός συμμόρφωσης με τα κριτήρια προσχώρησης. Όπως αντικατοπτρίζεται στην έκθεση της Επιτροπής του Μαρτίου του 2024, η Βοσνία και Ερζεγοβίνη είχε σημειώσει πρόοδο όσον αφορά την έγκριση μεταρρυθμίσεων που σχετίζονται με την ΕΕ και είχε επιτύχει πλήρη ευθυγράμμιση με την εξωτερική πολιτική της ΕΕ. Ωστόσο, οι εξελίξεις στην οντότητα της Σερβικής Δημοκρατίας παρεμπόδισαν αυτή τη θετική δυναμική, ιδίως με την έγκριση, τον Απρίλιο, χωριστών ανά οντότητα νόμων για τις εκλογές, τα δημοψηφίσματα και την ασυλία, τη συνεχιζόμενη μη αναγνώριση της εξουσίας και των αποφάσεων του Συνταγματικού Δικαστηρίου, καθώς και τη συνεχιζόμενη αποσχιστική ρητορική.

Με βάση τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν από το 2022, στις 12 Μαρτίου 2024 η Επιτροπή έκρινε ότι η Βοσνία και Ερζεγοβίνη είχε επιτύχει το αναγκαίο επίπεδο συμμόρφωσης με τα κριτήρια προσχώρησης. Με βάση τη σύσταση της Επιτροπής, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε στις 22 Μαρτίου 2024 την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με τη χώρα. Μετά την απόφαση αυτή, στις 24 Απριλίου 2024 η Επιτροπή πραγματοποίησε μια πρώτη εισαγωγική συνεδρίαση για να εξηγήσει την μελλοντική διαδικασία, ιδίως την αναλυτική εξέταση. Η δυναμική των μεταρρυθμίσεων παρέμεινε στάσιμη μεταξύ Απριλίου και Οκτωβρίου του 2024. Η Επιτροπή προετοιμάζει το διαπραγματευτικό πλαίσιο ενόψει της έγκρισής του από το Συμβούλιο, όταν θα έχουν πραγματοποιηθεί όλα τα σχετικά βήματα που καθορίζονται στη σύσταση της Επιτροπής του Οκτωβρίου του 2022.

Από την 1η Ιανουαρίου 2024 οι κάτοχοι βιομετρικών διαβατηρίων του Κοσόβου απαλλάσσονται από την υποχρέωση θεώρησης για ταξίδια στην ΕΕ και, από τον Οκτώβριο του 2024, το ίδιο ισχύει για τους κατόχους σερβικών διαβατηρίων που εκδίδονται από τη σερβική υπηρεσία συντονισμού. Το Κόσοβο παρέμεινε προσηλωμένο στις μεταρρυθμίσεις που σχετίζονται με την ΕΕ.

Οι εντάσεις στο βόρειο Κόσοβο συνεχίστηκαν μετά τη βίαιη επίθεση κατά της αστυνομίας του Κοσόβου από ένοπλη συμμορία στις 24 Σεπτεμβρίου 2023, η οποία ήταν η σοβαρότερη κλιμάκωση των τελευταίων ετών. Άλλες κρίσεις προκλήθηκαν από ζητήματα απαλλοτριώσεων γης από την κυβέρνηση στο βόρειο τμήμα της χώρας· από την έγκριση κανονισμού της κεντρικής τράπεζας σχετικά με τις συναλλαγές με μετρητά που επηρεάζει αρνητικά τους Σέρβους του Κοσόβου και άλλες μη πλειοψηφικές κοινότητες· από αστυνομικές επιχειρήσεις για το κλείσιμο των γραφείων θεσμών που διοικούνται από το Βελιγράδι και παρέχουν βοήθεια σε μη πλειοψηφικές κοινότητες· και από τη συνεχιζόμενη απαγόρευση των εισαγωγών εμπορευμάτων σερβικής καταγωγής, που ισχύει από τον Ιούνιο του 2023, η οποία πλήττει δυσανάλογα τις επιχειρήσεις της σερβικής κοινότητας του Κοσόβου. Τα ζητήματα αυτά έπληξαν περαιτέρω τις σχέσεις μεταξύ της κυβέρνησης και της σερβικής κοινότητας του Κοσόβου. Τα μέτρα της ΕΕ έναντι του Κοσόβου, που επιβλήθηκαν το 2023, παρέμειναν σε ισχύ κατά την περίοδο αναφοράς. Ο ύπατος εκπρόσωπος συνέστησε την άρση των εν λόγω μέτρων.

Τον Δεκέμβριο του 2023 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Ουκρανία. Μετά την ολοκλήρωση των τεσσάρων εναπομενόντων βημάτων που προσδιόρισε η Επιτροπή στη σύστασή της τής 8ης Νοεμβρίου 2023, πραγματοποιήθηκε η πρώτη διακυβερνητική διάσκεψη στις 25 Ιουνίου 2024. Παρά τον συνεχιζόμενο επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας, η Ουκρανία διατήρησε την ισχυρή δέσμευσή της για μεταρρυθμίσεις σε πολλούς τομείς. Το σχέδιο για την Ουκρανία, το οποίο εγκρίθηκε τον Απρίλιο του 2024 και χρησιμεύει ως ολοκληρωμένη στρατηγική μεταρρυθμίσεων, συνέβαλε στην ενίσχυση ευρύτερων δεσμεύσεων πολιτικής στο πλαίσιο της διαδικασίας διεύρυνσης. Με το Μέσο Διευκόλυνσης για την Ουκρανία, η ΕΕ εξακολουθεί να συνδέει τη χρηματοδοτική της στήριξη για την ανάκαμψη με τις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για την τόνωση της οικονομίας της Ουκρανίας και για την παροχή βοήθειας στην πορεία προς την προσχώρηση. Οι από κοινού δεσμεύσεις ΕΕ–Ουκρανίας για θέματα ασφαλείας που υπεγράφησαν τον Ιούνιο του 2024 ανέφεραν ότι η στήριξη στους τομείς της ασφάλειας, της ανθεκτικότητας και της άμυνας, καθώς και η διαδικασία προσχώρησης της Ουκρανίας στην ΕΕ, η στήριξη των μεταρρυθμίσεων, η μακροοικονομική βοήθεια, η ανθρωπιστική βοήθεια και η βοήθεια για την ανασυγκρότηση αλληλοενισχύονται. Από την πλευρά της, η Ουκρανία δεσμεύτηκε να συνεχίσει να πραγματοποιεί μεταρρυθμίσεις σύμφωνα με την πορεία της προς την ΕΕ, μεταξύ άλλων στους τομείς της ασφάλειας, της άμυνας και των πληροφοριών.

Υπήρξαν σημαντικές προκλήσεις που προέκυψαν από τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και τις υβριδικές ενέργειες κατά της Μολδαβίας. Ωστόσο, η Μολδαβία συνέχισε να σημειώνει σταθερή πρόοδο στην πορεία προσχώρησής της στην ΕΕ. Τον Δεκέμβριο του 2023 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με τη Μολδαβία. Μετά την ολοκλήρωση των τριών εναπομενόντων βημάτων που προσδιόρισε η Επιτροπή στη σύστασή της τής 8ης Νοεμβρίου 2023, πραγματοποιήθηκε η πρώτη διακυβερνητική διάσκεψη στις 25 Ιουνίου. Η Επιτροπή και η Μολδαβία έχουν αναπτύξει από κοινού ένα σχέδιο ανάπτυξης που θα ενισχύσει τη στήριξη των σχετικών μεταρρυθμιστικών και επενδυτικών προτεραιοτήτων και θα επεκτείνει ορισμένα οφέλη από τη συμμετοχή στην ενιαία αγορά. Ο λαός της Μολδαβίας ψήφισε στις 20 Οκτωβρίου 2024 σε δημοψήφισμα για την προσχώρηση στην ΕΕ και στις προεδρικές εκλογές. Η πρόταση να ενσωματωθεί η προσχώρηση στην ΕΕ στο Σύνταγμα υποστηρίχθηκε από το 50,38 % των ψηφοφόρων. Στις 3 Νοεμβρίου θα πραγματοποιηθεί ο δεύτερος γύρος των προεδρικών εκλογών, μεταξύ των δύο υποψηφίων που έλαβαν τις περισσότερες ψήφους κατά τον πρώτο γύρο.

Από τον Φεβρουάριο έως τον Μάιο του 2024 πραγματοποιήθηκαν επεξηγηματικές συνεδριάσεις σχετικά με το κεκτημένο της ΕΕ με την Ουκρανία και τη Μολδαβία, και οι διμερείς συνεδριάσεις αναλυτικής εξέτασης ξεκίνησαν τον Ιούλιο, μετά την παρουσίαση των διαπραγματευτικών πλαισίων και στις δύο χώρες κατά τις διακυβερνητικές διασκέψεις του Ιουνίου.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χορήγησε καθεστώς υποψήφιας χώρας στη Γεωργία τον Δεκέμβριο του 2023, με την προϋπόθεση ότι θα πραγματοποιήσει τα εννέα βήματα που ορίζονται στη σύσταση της Επιτροπής της 8ης Νοεμβρίου 2023. Η κυβέρνηση εκπόνησε ειδικό σχέδιο δράσης για την υλοποίηση των εννέα βημάτων και εξέφρασε τη δέσμευσή της να προωθήσει τις μεταρρυθμίσεις που σχετίζονται με την ΕΕ. Ωστόσο, από τον Μάρτιο του 2024 υπήρξαν ανησυχητικές εξελίξεις που δεν αντικατοπτρίζουν τη δεδηλωμένη δέσμευση της κυβέρνησης στην πορεία προς την ΕΕ. Σε αυτές περιλαμβάνονται η απόφαση για την επαναφορά του νόμου για τη διαφάνεια της επιρροής από το εξωτερικό και η έγκρισή του στις 28 Μαΐου, καθώς και η έγκριση, στις 17 Σεπτεμβρίου, της δέσμης νομοθετικών μέτρων για τις οικογενειακές αξίες και την προστασία των ανηλίκων. Με βάση τα συμπεράσματά του της 27ης Ιουνίου, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επανέλαβε, στις 17 Οκτωβρίου 2024, τη σοβαρή ανησυχία του σχετικά με την πορεία δράσης που ακολουθεί η κυβέρνηση της Γεωργίας, η οποία αντιβαίνει στις αξίες και τις αρχές στις οποίες βασίζεται η ΕΕ. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπενθύμισε ότι οι εν λόγω ενέργειες θέτουν σε κίνδυνο την ευρωπαϊκή πορεία της Γεωργίας και οδηγούν εκ των πραγμάτων σε διακοπή της διαδικασίας προσχώρησης.

Στις 26 Οκτωβρίου οι πολίτες της Γεωργίας προσήλθαν στις κάλπες για να ψηφίσουν στις βουλευτικές εκλογές. Τα προκαταρκτικά πορίσματα της κοινής διεθνούς αποστολής παρακολούθησης εκλογών υπό την ηγεσία του Γραφείου Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΑΣΕ (ΟΑΣΕ/ODIHR) επισήμαναν διάφορες ελλείψεις που σημειώθηκαν σε ένα τεταμένο περιβάλλον έντονης πόλωσης. Στις αδυναμίες που αναφέρθηκαν περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, οι πρόσφατες τροποποιήσεις της νομοθεσίας για την εκλογική διαδικασία, οι συχνές παραβιάσεις της μυστικότητας της ψήφου, οι διαδικαστικές ανακολουθίες, ο εκφοβισμός και η άσκηση πιέσεων σε ψηφοφόρους, στοιχεία που επηρέασαν αρνητικά την εμπιστοσύνη των πολιτών στη διαδικασία. Τα εν λόγω προκαταρκτικά πορίσματα επιβεβαιώνουν την ανάγκη για συνολική εκλογική μεταρρύθμιση, η οποία είχε ήδη επισημανθεί σε προηγούμενες καίριες συστάσεις.

Η Τουρκία είναι καίριος εταίρος της ΕΕ και υποψήφια χώρα, και οι σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας απέκτησαν δυναμική κατά το προηγούμενο έτος. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Απριλίου του 2024, η ΕΕ συνεργάζεται εκ νέου με την Τουρκία σε διάφορους τομείς κοινού ενδιαφέροντος. Η συνεργασία αυτή αποσκοπεί στην προώθηση των εργασιών σχετικά με τις συστάσεις της κοινής ανακοίνωσης της Επιτροπής και του ύπατου εκπροσώπου του 2023 σχετικά με την τρέχουσα κατάσταση των πολιτικών, οικονομικών και εμπορικών σχέσεων ΕΕ–Τουρκίας 13 με σταδιακό, αναλογικό και αναστρέψιμο τρόπο. Κατά το τελευταίο έτος, πραγματοποιήθηκαν διάλογοι υψηλού επιπέδου σχετικά με τη μετανάστευση και την ασφάλεια, τη γεωργία, την υγεία, την έρευνα και την καινοτομία, σε συνδυασμό με υψηλό επίπεδο συνεργασίας μεταξύ της Επιτροπής και της Τουρκίας. Επιπλέον, η πρώτη συνεδρίαση του διαλόγου υψηλού επιπέδου για το εμπόριο πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με τις συστάσεις της κοινής ανακοίνωσης. Με βάση τη δήλωση ΕΕ–Τουρκίας του 2016, συνεχίστηκε η θετική συνεργασία με τις τουρκικές αρχές όσον αφορά τη διαχείριση της μετανάστευσης και η συνεργασία αυτή απέφερε αποτελέσματα, παρά τις προκλήσεις όσον αφορά την εφαρμογή. Ένα από τα επόμενα βήματα θα πρέπει να είναι η διεξαγωγή της επόμενης συνεδρίασης του διαλόγου υψηλού επιπέδου για τη μετανάστευση και την ασφάλεια. Η ΕΕ θα συνεχίσει τις προσπάθειες για τη γεφύρωση καίριων διαφορών και την επιδίωξη συνεργασίας με την Τουρκία σε κάθε αμοιβαία επωφελή τομέα, συμπεριλαμβανομένων της τελωνειακής ένωσης, της διαχείρισης της μετανάστευσης, της ειρήνης και της ασφάλειας, της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης, της γεωργίας και της αγροτικής ανάπτυξης, των επενδύσεων και της συνδεσιμότητας. Η εποικοδομητική συμμετοχή της ίδιας της Τουρκίας θα συμβάλει καθοριστικά στην προώθηση των διαφόρων τομέων συνεργασίας που προσδιορίζονται στην κοινή ανακοίνωση.

IV. Οι θεμελιώδεις αρχές της διαδικασίας προσχώρησης της ΕΕ

Το κράτος δικαίου, τα θεμελιώδη δικαιώματα, η λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών, η μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης και τα οικονομικά κριτήρια αποτελούν τις «θεμελιώδεις αρχές» της διαδικασίας προσχώρησης στην ΕΕ. Οι αξιόπιστες μεταρρυθμίσεις και τα μη αναστρέψιμα επιτεύγματα όσον αφορά τις θεμελιώδεις αρχές είναι ουσιαστικής σημασίας για να απολαμβάνουν οι πολίτες ισότητα έναντι του νόμου και επαρκή προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών τους. Η εδραίωση των αποτελεσμάτων στους τομείς αυτούς είναι ζωτικής σημασίας προκειμένου οι χώρες της διεύρυνσης να εξασφαλίσουν πρόοδο στην πορεία τους προς την προσχώρηση. Η ασφάλεια δικαίου και η χρηστή διακυβέρνηση αποτελούν επίσης τη βάση για την τόνωση της ανταγωνιστικότητας και τη δημιουργία των συνθηκών για άμεσες ξένες επενδύσεις, κοινωνικοοικονομική πρόοδο και ευημερία. Οι σταθεροί θεσμοί είναι επίσης απαραίτητοι για τη συμμόρφωση με το κεκτημένο της ΕΕ σε όλους τους τομείς πολιτικής, συμπεριλαμβανομένης της διαχείρισης της σημαντικής χρηματοδοτικής συνδρομής που παρέχει η ΕΕ. Κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους, σημειώθηκε πρόοδος όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις που συνδέονται με τις θεμελιώδεις αρχές, ιδίως στο Μαυροβούνιο, την Αλβανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία.

Η συμπερίληψη ορισμένων χωρών της διεύρυνσης στην έκθεση για το κράτος δικαίου από το 2024 (Αλβανία, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία και Σερβία) στηρίζει την εφαρμογή των συστάσεων στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων για τη διεύρυνση, ιδίως όσον αφορά τις προσπάθειες μεταρρύθμισης των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης, τα πλαίσια για την καταπολέμηση της διαφθοράς, την πολυφωνία και την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, καθώς και το σύστημα ελέγχων και ισορροπιών, και βοηθά τις αρχές να σημειώσουν περαιτέρω ουσιαστική πρόοδο στη διαδικασία προσχώρησης, για την οποία οι ετήσιες εκθέσεις διεύρυνσης θα συνεχίσουν να παρέχουν καθοδήγηση και συστάσεις. Η Επιτροπή θα συμπεριλάβει και άλλες χώρες της διεύρυνσης στην έκθεση για το κράτος δικαίου όταν θα είναι έτοιμες, όπως ορίζεται από την πρόεδρο κ. φον ντερ Λάιεν στις πολιτικές κατευθύνσεις της για την επόμενη Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την περίοδο 2024-2029.

Δικαστικό σύστημα και θεμελιώδη δικαιώματα

Οι συνεχείς προσπάθειες ορισμένων χωρών για την αποτελεσματική υλοποίηση μεταρρυθμίσεων στον τομέα της δικαιοσύνης και τη διενέργεια ελέγχων οδήγησαν στην ενίσχυση της ανεξαρτησίας και της λογοδοσίας του δικαστικού συστήματος, ιδίως στην Αλβανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία. Η Βοσνία και Ερζεγοβίνη έχει επίσης αρχίσει προετοιμασίες για τη διενέργεια ελέγχων ακεραιότητας σε ολόκληρο το δικαστικό σύστημα. Ωστόσο, στις περισσότερες χώρες εξακολουθούν να υπάρχουν απειλές για την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Επίσης, εξακολουθούν να παρατηρούνται απόπειρες αθέμιτης πολιτικής παρέμβασης, γεγονός που υπονομεύει την αξιοπιστία του δικαστικού συστήματος στα μάτια του πληθυσμού. Η βελτίωση της ποιότητας και της αποδοτικότητας του δικαστικού συστήματος παραμένει προτεραιότητα. Πολλές χώρες της διεύρυνσης αντιμετωπίζουν επίσης σημαντικές προκλήσεις που επηρεάζουν την ποιότητα και την αποδοτικότητα του δικαστικού τους συστήματος: καθυστερήσεις στα δικαστήρια, δυσκολίες στην πλήρωση κενών θέσεων εργασίας και ανεπαρκής χρηματοδότηση. Αρκετές χώρες της διεύρυνσης έχουν μεταρρυθμίσει τα οικεία συστήματα κατάρτισης δικαστών, αλλά ορισμένες χώρες δεν συμμορφώνονται με τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Πρέπει να συνεχιστούν οι προσπάθειες ψηφιοποίησης του δικαστικού συστήματος, μεταξύ άλλων με τη δημιουργία ή την ενίσχυση συστημάτων διαχείρισης υποθέσεων και συστημάτων πληροφοριών, τη βελτίωση της εξειδίκευσης και τη θέσπιση διασφαλίσεων κατά της χειραγώγησης, ώστε να ενισχυθεί η ανεξαρτησία και η αμεροληψία.

Η διαφθορά εξακολουθεί να αποτελεί πρόβλημα στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα των χωρών της διεύρυνσης. Η καταπολέμηση της διαφθοράς παραμένει προτεραιότητα για τις κυβερνήσεις τους. Η αντιμετώπιση των κινδύνων που συνδέονται με την άλωση του κράτους αποτελεί τη δυσκολότερη πρόκληση και απαιτεί επείγουσες και αποφασιστικές αντιδράσεις εκ μέρους των κυβερνήσεων. Η δημοκρατική σταθερότητα και η οικονομική ανάπτυξη επηρεάζονται από τη διαφθορά υψηλού επιπέδου και την αθέμιτη επιρροή ολιγαρχών, καθώς και από οργανωμένα εγκληματικά δίκτυα που επιχειρούν να διεισδύσουν σε διάφορους τομείς. Παρά την κάποια πρόοδο που έχει σημειωθεί στην ενίσχυση των νομικών και θεσμικών ρυθμίσεων, η διαφθορά εξακολουθεί να επηρεάζει πολλούς τομείς, από τη δικαιοσύνη, τη δημόσια διοίκηση και τις δημόσιες συμβάσεις έως την οικονομία γενικότερα, συμπεριλαμβανομένων ευάλωτων τομέων όπως η ενέργεια, η υγεία, οι κατασκευές και τα μέσα ενημέρωσης. Τα προβλήματα αυτά απαιτούν συστημικές και ολοκληρωμένες προσεγγίσεις που βασίζονται σε πραγματική πολιτική δέσμευση και σε ένα μακροπρόθεσμο όραμα για τη βελτίωση της διαφάνειας και της ακεραιότητας. Απαιτούν επίσης τη συστηματική χρήση στρατηγικών για την καταπολέμηση της διαφθοράς και τη διενέργεια εκτιμήσεων κινδύνου σε καίριους τομείς. Δυστυχώς, δεν υπάρχουν αποτελεσματικά συστήματα δήλωσης περιουσιακών στοιχείων, ενώ παρουσιάζονται ελλείψεις όσον αφορά την πρόληψη συγκρούσεων συμφερόντων, τη διαφάνεια ως προς την πραγματική κυριότητα και τα μέτρα ακεραιότητας στο σύνολο των δημόσιων υπηρεσιών. Όσον αφορά τις υπηρεσίες καταπολέμησης της διαφθοράς, απαιτούνται βελτιωμένοι πόροι, ισχυρότερες και ανεξάρτητες εντολές και προστασία από αθέμιτες πολιτικές παρεμβάσεις και επιρροές. Απαιτείται η λήψη περαιτέρω μέτρων για την αποτελεσματική διερεύνηση και δίωξη υποθέσεων διαφθοράς, ιδίως σε υψηλά επίπεδα, και για τη διασφάλιση της κατάσχεσης και δήμευσης περιουσιακών στοιχείων εγκληματικής προέλευσης. Επιπλέον, πρέπει να επιδιωχθεί μια συστημική προσέγγιση για την αποολιγαρχοποίηση προκειμένου να περιοριστεί η υπερβολική επιρροή των κατεστημένων συμφερόντων στην οικονομική, πολιτική και δημόσια ζωή. Όσον αφορά την ερευνητική δημοσιογραφία και την κοινωνία των πολιτών, θα πρέπει να δημιουργηθεί ένα ευνοϊκό περιβάλλον που να βελτιώνεται και να προστατεύεται συνεχώς.

Τα θεμελιώδη δικαιώματα κατοχυρώνονται και προστατεύονται σε μεγάλο βαθμό από το δίκαιο σε ολόκληρη την περιοχή διεύρυνσης. Οι χώρες έχουν επικυρώσει τις σημαντικότερες διεθνείς και ευρωπαϊκές πράξεις σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες και έχουν λάβει μέτρα για την ευθυγράμμιση της νομοθεσίας τους με το κεκτημένο της ΕΕ. Εξακολουθούν να υπάρχουν κενά στην ευθυγράμμιση, ιδίως όσον αφορά την ελευθερία της έκφρασης, την ισότητα των φύλων, την απαγόρευση των διακρίσεων, τα εγκλήματα μίσους και τη ρητορική μίσους, την προστασία των δεδομένων, τα δικονομικά δικαιώματα των υπόπτων και των κατηγορουμένων στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών και τα δικαιώματα των θυμάτων εγκληματικών πράξεων. Οι νόμοι για τους ξένους πράκτορες / τις ξένες επιρροές παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες, ιδίως τα δικαιώματα στην ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και της έκφρασης. Εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις στην αποτελεσματική εφαρμογή των νομοθετικών πράξεων και των μέσων πολιτικής που σχετίζονται με τα θεμελιώδη δικαιώματα και την αποτελεσματικότητα των μηχανισμών έννομης προστασίας. Όλες οι χώρες πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους για την εφαρμογή των συστάσεων των διεθνών και ευρωπαϊκών φορέων παρακολούθησης, ιδίως όσον αφορά τις συνθήκες κράτησης. Πρέπει επίσης να διασφαλίσουν την εκτέλεση των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Σε μεγάλο μέρος της περιοχής, οι φορείς διαμεσολάβησης και άλλοι ανεξάρτητοι οργανισμοί καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να εκπληρώσουν τον ρόλο τους όσον αφορά την παρακολούθηση των δράσεων των κρατών για τον σεβασμό, την προστασία και την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ωστόσο, εξακολουθεί να είναι αναγκαίο να ενισχυθεί η λειτουργική ανεξαρτησία τους και να αυξηθούν οι πόροι τους, καθώς και να βελτιωθεί η συνέχεια που δίδεται στις συστάσεις τους.

Η ελευθερία της έκφρασης, καθώς και η ελευθερία και η πολυφωνία των μέσων ενημέρωσης, αποτελούν καίριους πυλώνες της δημοκρατικής κοινωνίας. Όσον αφορά τον τομέα των μέσων ενημέρωσης, παρά ορισμένες νομοθετικές αλλαγές, σε αρκετές χώρες εξακολουθεί να υπάρχει συγκέντρωση των μέσων ενημέρωσης και να ασκούνται πολιτικές επιρροές. Η κατάσταση αυτή υπονομεύει την πολυφωνία, την ανεξαρτησία και την ποιότητα της δημοσιογραφίας και οδηγεί σε πόλωση. Έχουν καταβληθεί προσπάθειες για την αντιμετώπιση του εκφοβισμού και της βίας κατά των δημοσιογράφων. Πρέπει να παρακολουθούνται συστηματικά τα αποτελέσματα αυτών των προσπαθειών. Σε αρκετές χώρες της περιοχής παρατηρείται αύξηση της χρήσης στρατηγικών αγωγών προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού οι οποίες στοχοποιούν τους δημοσιογράφους και την κοινωνία των πολιτών.

Αν και έχουν θεσπιστεί νόμοι για την απαγόρευση των διακρίσεων, πρέπει να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες για την καταπολέμηση των διακρίσεων, ιδίως κατά των λεσβιών, των ομοφυλόφιλων, των αμφιφυλόφιλων, των τρανς, των κουίρ και των ίντερσεξ ατόμων (ΛΟΑΤΚΙ), των Ρομά και άλλων μειονοτήτων. Πρέπει επίσης να καταβληθούν προσπάθειες για να αποτραπεί η αποδυνάμωση της νομοθεσίας για την απαγόρευση των διακρίσεων και των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Στις περισσότερες χώρες, οι πολιτικές για την ισότητα των φύλων και τα πλαίσια για την πρόληψη και την καταπολέμηση της έμφυλης και της ενδοοικογενειακής βίας επικαιροποιούνται επί του παρόντος σύμφωνα με τις απαιτήσεις της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης. Ωστόσο, η έμφυλη βία παραμένει αιτία σοβαρής ανησυχίας σε πολλές χώρες, ενώ οι υπηρεσίες υποστήριξης για τα θύματα βίας παραμένουν ανεπαρκείς και εξακολουθούν να υποχρηματοδοτούνται. Πρέπει επίσης να καταβληθούν επειγόντως προσπάθειες προκειμένου να ενισχυθεί η ενοποίηση των συστημάτων προστασίας των παιδιών και να επιταχυνθεί η αποϊδρυματοποίηση των παιδιών και των ενηλίκων με αναπηρία.

Δικαιοσύνη, ελευθερία και ασφάλεια

Όσον αφορά τη δικαιοσύνη, την ελευθερία και την ασφάλεια, η συνεργασία μεταξύ των αρχών επιβολής του νόμου και των δικαστικών αρχών της ΕΕ και των χωρών της διεύρυνσης συνέχισε να εξελίσσεται θετικά, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις. Πρέπει να βελτιωθούν γενικά οι προσπάθειες που καταβάλλουν οι χώρες της διεύρυνσης για την ανάπτυξη αξιόπιστου ιστορικού επιδόσεων όσον αφορά τις προορατικές έρευνες, τις διώξεις και τις τελεσίδικες καταδικαστικές αποφάσεις σχετικά με το οργανωμένο έγκλημα και τη διαφθορά, ιδίως σε υψηλό επίπεδο. Τα Δυτικά Βαλκάνια και η Τουρκία εξακολουθούν να αποτελούν πηγή εγκληματικών δραστηριοτήτων και εγκληματικών ομάδων που δραστηριοποιούνται και στην ΕΕ, ενώ ταυτόχρονα λειτουργούν ως κόμβοι αυτών των δραστηριοτήτων και ομάδων. Πρόκειται για σημαντικά σημεία διέλευσης για τα θύματα εμπορίας ανθρώπων, την παράνομη διακίνηση μεταναστών και το λαθρεμπόριο εμπορευμάτων, ιδίως παράνομων ναρκωτικών και καπνού. Οι ομάδες οργανωμένου εγκλήματος από τα Δυτικά Βαλκάνια αποτελούν σημαντικούς παράγοντες στη διεθνή διακίνηση ναρκωτικών μεταξύ της Δυτικής Ευρώπης και της Λατινικής Αμερικής.

Παρά τις προσπάθειες που καταβάλλουν οι εταίροι των Δυτικών Βαλκανίων για την πρόληψη και την καταπολέμηση της κατάχρησης και της διακίνησης πυροβόλων όπλων, τα κράτη μέλη της ΕΕ εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν την περιοχή αυτή ως σημαντική πηγή όπλων που εισέρχονται παράνομα στην ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, έχει καθοριστική σημασία η εφαρμογή της δεύτερης φάσης του περιφερειακού χάρτη πορείας για τον καλύτερο έλεγχο των φορητών όπλων και του ελαφρού οπλισμού.

Ομάδες οργανωμένου εγκλήματος από την Ουκρανία, τη Μολδαβία και τη Γεωργία δραστηριοποιούνται στην παράνομη διακίνηση μεταναστών, την εμπορία ανθρώπων, το λαθρεμπόριο εμπορευμάτων, τη διακίνηση ναρκωτικών και όπλων, το έγκλημα που εξαρτάται από τον κυβερνοχώρο και άλλα εγκλήματα, όπως η απάτη σχετικά με έγγραφα, παρά τις προσπάθειες που καταβάλλουν οι χώρες αυτές για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος.

Σε πολλές χώρες της διεύρυνσης, οι επιχειρησιακές ικανότητες και τα εργαλεία που διαθέτουν τα τελωνεία και οι συνοριοφύλακες εξακολουθούν να είναι ανεπαρκή για την αντιμετώπιση των εν λόγω προκλήσεων. Οι χώρες της διεύρυνσης παρουσιάζουν διαφορετικά επίπεδα αποτελεσματικότητας όσον αφορά την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, αλλά η συνεργασία μεταξύ των αρχών επιβολής του νόμου στην ΕΕ και στις χώρες της διεύρυνσης έχει ενισχυθεί.

Τα υποψήφια και δυνάμει υποψήφια μέλη θα πρέπει να διαθέτουν πλήρως λειτουργικά εθνικά συστήματα διακυβέρνησης του Σένγκεν κατά την προσχώρησή τους στην ΕΕ. Αυτό συνεπάγεται την κατάρτιση σχεδίου δράσης Σένγκεν, το οποίο θα υποστηρίζεται από λειτουργική παρακολούθηση και επακόλουθα μέτρα. Η απόφαση για την κατάργηση των ελέγχων προσώπων στα μελλοντικά κοινά εσωτερικά σύνορα της ΕΕ θα υπόκειται στην εκπλήρωση πρόσθετων αντικειμενικών απαιτήσεων που θα επαληθευτούν στο πλαίσιο του μηχανισμού αξιολόγησης Σένγκεν.

Παρουσιάζονται ανεπάρκειες στην καταπολέμηση του οικονομικού εγκλήματος και της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, καθώς και στην ικανότητα ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων, συμπεριλαμβανομένης της κατάσχεσης κρυπτοστοιχείων. Οι χρηματοοικονομικές έρευνες και οι ικανότητες των μονάδων χρηματοοικονομικών ερευνών είναι ανεπαρκείς σε πολλές χώρες της διεύρυνσης. Η ευθυγράμμιση με τη νομοθεσία που αφορά την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, την καταπολέμηση της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας και την ανάκτηση περιουσιακών στοιχείων, συμπεριλαμβανομένων της συγκρότησης υπηρεσιών ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων και της ενίσχυσης των φορέων εντοπισμού και δήμευσης, καθώς και η αποτελεσματική εφαρμογή της εν λόγω νομοθεσίας εξακολουθούν να είναι ανομοιογενείς. Η λήψη περαιτέρω μέτρων είναι απαραίτητη για να αντιμετωπιστούν τα παράνομα κέρδη των εγκληματικών δικτύων, να βελτιωθεί η διαφάνεια ως προς την πραγματική κυριότητα και να ενισχυθεί η διοργανική πρόσβαση σε σχετικές βάσεις δεδομένων και η διεθνής ανταλλαγή πληροφοριών, ιδίως μέσω της ενίσχυσης των ψηφιακών υποδομών. Η Τουρκία ολοκλήρωσε το σχέδιο δράσης της για την αντιμετώπιση των διαπιστωθεισών στρατηγικών ανεπαρκειών στον τομέα της καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας και δεν περιλαμβάνεται πλέον στον «γκρίζο κατάλογο» της ομάδας χρηματοοικονομικής δράσης (FATF).

Η τρομοκρατία, ο βίαιος εξτρεμισμός και η ριζοσπαστικοποίηση εξακολουθούν να αποτελούν πρόκληση. Στο Φόρουμ Υπουργών Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων ΕΕ–Δυτικών Βαλκανίων που πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 2023, αναλήφθηκε δέσμευση για την ανανέωση του κοινού σχεδίου δράσης για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας για τα Δυτικά Βαλκάνια ενόψει των αναδυόμενων απειλών, και οι εργασίες για ένα νέο σχέδιο προχωρούν. Οι χώρες της διεύρυνσης θα πρέπει να διασφαλίσουν, στο πλαίσιο του εθνικού ποινικού τους δικαίου, ότι ποινικοποιούν και τιμωρούν τα τρομοκρατικά εγκλήματα. Απαιτούνται περισσότερες προσπάθειες για την πρόληψη της ριζοσπαστικοποίησης, μεταξύ άλλων στις τοπικές δομές και στις φυλακές, καθώς και για την παρακολούθηση της αποφυλάκισης των τρομοκρατών και την αποτελεσματική αντιμετώπιση του τρομοκρατικού και εξτρεμιστικού περιεχομένου στο διαδίκτυο.

Οι υβριδικές απειλές εξακολουθούν να αποτελούν πολιτική πρόκληση και πρόκληση ασφάλειας για τις χώρες της διεύρυνσης, ιδίως για εκείνες που βρίσκονται σε εκλογικό κύκλο. Οι απειλές αυτές περιλαμβάνουν τη χειραγώγηση πληροφοριών και παρεμβάσεις από το εξωτερικό, σωματικές επιθέσεις και κυβερνοεπιθέσεις, ιδίως κατά των κρίσιμων υποδομών. Μετά από απότομη αύξηση λόγω του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, οι απειλές αυτές εξακολουθούν να συνιστούν σημαντικό κίνδυνο, και η ΕΕ έχει ενισχύσει τη στήριξη και τη συνεργασία.

Λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών

Η ύπαρξη παγιωμένων δημοκρατικών θεσμών είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση της σταθερότητας, και οι θεσμοί αυτοί αποτελούν κεντρικό πυλώνα της διαδικασίας προσχώρησης. Σε πολλές χώρες της διεύρυνσης εξακολουθεί να υπάρχει δυσπιστία και έντονη πόλωση. Στις χώρες αυτές, τα κοινοβούλια εξακολούθησαν να ασκούν ανεπαρκή εποπτεία επί της εκτελεστικής εξουσίας, γεγονός που επηρεάζει αρνητικά τη νομοθετική διαδικασία και εμποδίζει τον διορισμό υπαλλήλων σε δημόσιους φορείς. Σε πολλές χώρες εξακολουθούν να απαιτούνται εκλογικές μεταρρυθμίσεις, σύμφωνα με την εκκρεμή σύσταση του Γραφείου Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ODIHR) του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ). Ωστόσο, έχουν παρατηρηθεί θετικές εξελίξεις στο Μαυροβούνιο και τη Μολδαβία.

Όσον αφορά την κοινωνία των πολιτών, τα νομικά πλαίσια για την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι ευθυγραμμίζονται γενικά με τα διεθνή πρότυπα. Στην πράξη, ωστόσο, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών δεν είναι πάντα σε θέση να καταχωρίζονται και να ασκούν τις δραστηριότητές τους ελεύθερα, καθώς το περιβάλλον σε ορισμένες χώρες παρουσιάζει περιορισμούς ή δυσκολίες.

Μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης

Οι συστάσεις που διατυπώθηκαν το 2023 σχετικά με τη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης εξακολουθούν να ισχύουν, ενώ συνολικά έχει σημειωθεί μάλλον περιορισμένη πρόοδος στον τομέα αυτόν. Η μεγαλύτερη πρόκληση αφορά τη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης και τη διαχείριση των ανθρώπινων πόρων, ιδίως λόγω της πολιτικοποίησης, ενώ η έλλειψη μεταρρυθμίσεων εξακολουθεί να οδηγεί σε υψηλή κινητικότητα του προσωπικού. Γενικά, αυτό επηρεάζει τον σχεδιασμό και την εφαρμογή μεταρρυθμιστικών πολιτικών —μεταξύ άλλων στο πλαίσιο της διευκόλυνσης μεταρρυθμίσεων και ανάπτυξης για τα Δυτικά Βαλκάνια και του Μέσου Διευκόλυνσης για την Ουκρανία— και εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων προσχώρησης στην ΕΕ. Στην Ουκρανία, οι προκλήσεις εντείνονται λόγω των συνεπειών του συνεχιζόμενου επιθετικού πολέμου της Ρωσίας. Όσον αφορά τον θεσμικό συντονισμό της μεταρρύθμισης της δημόσιας διοίκησης και την ενίσχυση των εποπτικών οργάνων, απαιτείται η λήψη περαιτέρω μέτρων προκειμένου να διασφαλιστεί η δέουσα λογοδοσία.

Όσον αφορά τη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών, όλες οι χώρες έχουν θεσπίσει ένα αξιόπιστο και συναφές στρατηγικό πλαίσιο για την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων στον εν λόγω τομέα, συμπεριλαμβανομένου ενός μηχανισμού τακτικής παρακολούθησης και συντονισμού. Η Βοσνία και Ερζεγοβίνη πραγματοποίησε για πρώτη φορά διάλογο πολιτικής σχετικά με τη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών. Οι κύριες προκλήσεις αφορούν: i) τη διαχείριση των δημόσιων επενδύσεων, ii) την παρακολούθηση των δημοσιονομικών κινδύνων, iii) τη βελτίωση της δημοσιονομικής πειθαρχίας, iv) τη σύνδεση του στρατηγικού σχεδιασμού με τα μεσοπρόθεσμα δημοσιονομικά πλαίσια και τη βελτίωση της αξιοπιστίας τους, v) την περαιτέρω ενίσχυση των δημόσιων εσωτερικών δημοσιονομικών ελέγχων, και vi) τη βελτίωση της δημοσιονομικής διαφάνειας.

Η έγκαιρη παροχή αξιόπιστων και επίσημων στατιστικών από τις εθνικές στατιστικές αρχές έχει καθοριστική σημασία. Επομένως, η περαιτέρω ενίσχυση των ικανοτήτων των εθνικών στατιστικών συστημάτων παραμένει καίριο στοιχείο της μεταρρυθμιστικής διαδικασίας.

Μετανάστευση

Η ΕΕ παραμένει σταθερά προσηλωμένη στη συνεργασία με τα Δυτικά Βαλκάνια και την Τουρκία και εξακολουθεί να παρέχει στήριξη, ακολουθώντας μια ολοκληρωμένη προσέγγιση με σκοπό την αντιμετώπιση της αντικανονικής μετανάστευσης, ιδίως μέσω της καταπολέμησης της παράνομης διακίνησης μεταναστών και της εμπορίας ανθρώπων, της βελτίωσης της διαχείρισης των συνόρων, της συνεργασίας σε θέματα ασύλου και προστασίας και της εντατικοποίησης των εργασιών στον τομέα των επιστροφών. Παρά τη μείωση των αντικανονικών μεταναστευτικών ροών στις διαδρομές των Δυτικών Βαλκανίων, το φαινόμενο αυτό απαιτεί διαρκή επαγρύπνηση, λαμβανομένων ιδίως υπόψη των παράνομων δραστηριοτήτων των δικτύων που εμπλέκονται στην παράνομη διακίνηση μεταναστών και την εμπορία ανθρώπων.

Το 2023, ο αριθμός των παράνομων διελεύσεων των συνόρων προς την ΕΕ από τα Δυτικά Βαλκάνια μειώθηκε κατά 31 % σε σύγκριση με το 2022, ενώ η πτωτική τάση υπερδιπλασιάστηκε το πρώτο εξάμηνο του 2024 14 . Σύμφωνα με το σχέδιο δράσης της ΕΕ για τα Δυτικά Βαλκάνια που παρουσίασε η Επιτροπή τον Δεκέμβριο του 2022, η στήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς την περιοχή επικεντρώνεται στη διαχείριση των συνόρων, στην καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης μεταναστών και της εμπορίας ανθρώπων, στην αύξηση των επιστροφών και στη συνεργασία σε θέματα που αφορούν το άσυλο και τα συστήματα προστασίας και υποδοχής, καθώς και στην επίτευξη ευθυγράμμισης με την πολιτική θεωρήσεων της ΕΕ που αποτελεί μία από τις δεσμεύσεις που ανέλαβαν οι εταίροι των Δυτικών Βαλκανίων στα θεματολόγια μεταρρυθμίσεων στο πλαίσιο του σχεδίου ανάπτυξης. Κατά την περίοδο αναφοράς, διεξήχθησαν διαπραγματεύσεις, υπογράφηκαν και τέθηκαν σε εφαρμογή νέες συμφωνίες περί καθεστώτος οι οποίες επιτρέπουν στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) να αναπτύξει πρόσθετες ομάδες της Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής στα Δυτικά Βαλκάνια. Χάρη στη στήριξη της ΕΕ προς τα Δυτικά Βαλκάνια για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης μεταναστών και της εμπορίας ανθρώπων, έχουν επιτευχθεί απτά αποτελέσματα.

Μολονότι αυξήθηκε σημαντικά ο αριθμός των αντικανονικών αφίξεων στα ελληνικά νησιά από την Τουρκία σε σύγκριση με το 2022, οι αφίξεις στην Κύπρο και την Ιταλία από την Τουρκία μειώθηκαν σημαντικά το 2023. Η Επιτροπή εφαρμόζει επί του παρόντος το σχέδιο δράσης της ΕΕ για την Ανατολική Μεσόγειο που εγκρίθηκε τον Οκτώβριο του 2023. Η ΕΕ εξακολουθεί να στηρίζει τις σημαντικές προσπάθειες της Τουρκίας για τη φιλοξενία 3,6 εκατομμυρίων προσφύγων, κυρίως από τη Συρία, και συνεργάζεται με τις τουρκικές αρχές για την πρόληψη της αντικανονικής μετανάστευσης. Η εφαρμογή της δήλωσης ΕΕ–Τουρκίας του Μαρτίου του 2016 και της συμφωνίας επανεισδοχής ΕΕ–Τουρκίας παραμένει ζωτικής σημασίας για τη συνεργασία ΕΕ–Τουρκίας.

Ο επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας εξακολουθεί να προκαλεί μαζικό εκτοπισμό του πληθυσμού εντός της Ουκρανίας και στην ευρύτερη περιοχή. Οι χώρες της ευρύτερης περιοχής συνέχισαν να φιλοξενούν πρόσφυγες από την Ουκρανία και συνέβαλαν στις προσπάθειες προστασίας και ένταξης.

Οικονομία

Το 2023, οι περισσότερες οικονομίες των 10 χωρών της διεύρυνσης ανέκαμψαν από σημαντικές οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις που αντιμετώπισαν λόγω του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, επιδεικνύοντας σημαντική ανθεκτικότητα. Παρά τη συνεχιζόμενη καταστροφή και τον υψηλό αριθμό θυμάτων μεταξύ των αμάχων, το ΑΕΠ της Ουκρανίας αυξήθηκε κατά 5,3 % το 2023, υπερβαίνοντας τις προσδοκίες. Στο πλαίσιο του νέου σχεδίου για την Ουκρανία, η χώρα δεσμεύτηκε να υλοποιήσει μια ολοκληρωμένη δέσμη μεταρρυθμίσεων με σκοπό τη διατήρηση της μακροοικονομικής σταθερότητας, την προώθηση της ανάκαμψης και την επίτευξη προόδου στην πορεία προς την ΕΕ. Στις περισσότερες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, η αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ επιβραδύνθηκε αλλά παρέμεινε ισχυρή (6 % στο Μαυροβούνιο, 3,4 % στην Αλβανία, 3,3 % στο Κόσοβο και 2,5 % στη Σερβία). Αντίθετα, στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη και στη Βόρεια Μακεδονία ήταν πιο συγκρατημένη (1,6 % και 1 % αντίστοιχα). Η Τουρκία και η Γεωργία σημείωσαν επίσης υψηλούς ρυθμούς αύξησης του ΑΕΠ, της τάξης του 5,1 % και 7,5 % αντίστοιχα, ενώ η Μολδαβία άρχισε να ανακάμπτει από τη βαθιά ύφεση του 2022, με συγκρατημένη αύξηση της τάξης του 0,7 %.

Ο πληθωρισμός έχει μειωθεί σε όλες τις χώρες της διεύρυνσης μετά την κορύφωσή του το 2022, γεγονός το οποίο οφείλεται κυρίως στις χαμηλότερες διεθνείς τιμές των βασικών προϊόντων και στις αυστηρότερες νομισματικές πολιτικές. Στην Τουρκία παρατηρείται μια θετική στροφή προς πιο συμβατικές και αυστηρότερες οικονομικές πολιτικές από τα μέσα του 2023. Διαρθρωτικά προβλήματα στην αγορά εργασίας, όπως το ευρύ χάσμα μεταξύ των φύλων, η αναντιστοιχία δεξιοτήτων και το υψηλό ποσοστό αδήλωτης εργασίας, εξακολουθούν να αποτελούν κοινές προκλήσεις που επηρεάζουν το επιχειρηματικό περιβάλλον, το εργατικό δυναμικό και τη συνολική ανάπτυξη των 10 οικονομιών. Η ενίσχυση του κοινωνικού διαλόγου, συμπεριλαμβανομένων των ικανοτήτων των κοινωνικών εταίρων, εξακολουθεί να είναι σημαντική για την αντιμετώπιση των εν λόγω προκλήσεων.

Είναι όλο και πιο σημαντικό και οι 10 χώρες της διεύρυνσης να επιταχύνουν τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις προκειμένου να καταστήσουν δυνατή τη βιώσιμη ανάκαμψη μεσοπρόθεσμα και να επιτύχουν πρόοδο προς την εκπλήρωση των οικονομικών κριτηρίων για την προσχώρηση στην ΕΕ. Αυτό περιλαμβάνει την εξασφάλιση λειτουργικών οικονομιών της αγοράς και την απόδειξη της ικανότητας αντιμετώπισης των ανταγωνιστικών πιέσεων και των δυνάμεων της αγοράς στην ΕΕ. Οι οικονομικές πολιτικές θα πρέπει επίσης να στηρίζουν φιλόδοξους στόχους στο πλαίσιο της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης. Η εφαρμογή πολιτικών για την απανθρακοποίηση και την ανθεκτικότητα παραμένει σημαντική πτυχή της ευθυγράμμισης με τα πρότυπα της ΕΕ.

V. Οικονομική και κοινωνική σύγκλιση και επιτάχυνση της ενσωμάτωσης

Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ των Δυτικών Βαλκανίων, της Ουκρανίας, της Μολδαβίας και της Γεωργίας παραμένει περίπου στο 50 % του ΑΕΠ της ΕΕ ή κάτω από το ποσοστό αυτό, και η σύγκλιση επιτυγχάνεται με αργούς ρυθμούς. Ταυτόχρονα, η εμπειρία από τη διεύρυνση της ΕΕ το 2004 καταδεικνύει τον θετικό αντίκτυπο που έχουν στην οικονομική σύγκλιση η συμμετοχή στην ενιαία αγορά της ΕΕ και τα διαρθρωτικά ταμεία. Στα στοιχεία αυτά στηρίζονται οι τρέχουσες σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και των χωρών της διεύρυνσης, στο πλαίσιο των οποίων δίνεται έμφαση στις επενδύσεις σε υποδομές και στη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, καθώς και στην προώθηση της ενσωμάτωσης σε συγκεκριμένα τμήματα της ενιαίας αγοράς της ΕΕ. Οι στόχοι αυτοί επιδιώκονται με τη βοήθεια ειδικών μέσων, όπως το σχέδιο ανάπτυξης για τα Δυτικά Βαλκάνια και οι συμφωνίες σύνδεσης, συμπεριλαμβανομένων των σφαιρικών και σε βάθος ζωνών ελεύθερων συναλλαγών με την Ουκρανία, τη Μολδαβία και τη Γεωργία. Η επιτάχυνση της ενσωμάτωσης πρέπει να συνοδεύεται από σχετική ευθυγράμμιση με το κεκτημένο και ενισχυμένες διοικητικές ικανότητες.

Προκειμένου να επιταχυνθούν περαιτέρω οι μεταρρυθμίσεις, να βελτιωθεί η κοινωνικοοικονομική σύγκλιση των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων με την ΕΕ και να υποστηριχθούν οι χώρες αυτές στην εκπλήρωση των απαιτήσεων προσχώρησης στην ΕΕ, η Επιτροπή ενέκρινε σχέδιο ανάπτυξης για τα Δυτικά Βαλκάνια. Το σχέδιο έχει ως στόχο να προσφέρει ορισμένα πλεονεκτήματα και συμπληρωματικά κίνητρα για μεταρρυθμίσεις που συνδέονται με τη συμμετοχή στην ΕΕ πριν από την προσχώρηση. Επικεντρώνεται στη σταδιακή ενσωμάτωση των εταίρων της περιοχής στην ενιαία αγορά της ΕΕ ήδη πριν από την προσχώρηση, στην ενίσχυση της περιφερειακής οικονομικής συνεργασίας και στην υλοποίηση διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στους τομείς του κράτους δικαίου, του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης και της ανάπτυξης του ανθρώπινου κεφαλαίου. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές θα υποστηριχθούν μέσω της διευκόλυνσης μεταρρυθμίσεων και ανάπτυξης.

Η εφαρμογή του σχεδίου ανάπτυξης βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη και προσδίδει νέα δυναμική στην περιοχή. Η προοπτική πρόσβασης σε ορισμένους τομείς της ενιαίας αγοράς της ΕΕ πριν από την προσχώρηση —η οποία εξαρτάται από την επίτευξη απτής προόδου όσον αφορά την υιοθέτηση του σχετικού κεκτημένου, την υλοποίηση διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και την περιφερειακή οικονομική συνεργασία— έχει ενισχύσει τις σχέσεις εντός της περιοχής χάρη στην τακτική πραγματοποίηση συνόδων υπουργών και ηγετών 15 . Αυτές οι σύνοδοι επικεντρώνονται σε θέματα εφαρμογής και διοργανώνονται εκ περιτροπής από τους εταίρους των Δυτικών Βαλκανίων, με τη συμμετοχή της ΕΕ. Στα μέτρα για την επιτάχυνση της ενσωμάτωσης που έχουν δρομολογηθεί μέχρι στιγμής περιλαμβάνονται οι αιτήσεις ένταξης στον ενιαίο χώρο πληρωμών σε ευρώ (SEPA), οι πράσινες λωρίδες που επιτρέπουν την επιτάχυνση του εκτελωνισμού εμπορευμάτων στα σύνορα μεταξύ της ΕΕ και των Δυτικών Βαλκανίων, οι ειδικές συμφωνίες σχετικά με τη διαπίστωση της συμμόρφωσης και την αποδοχή βιομηχανικών προϊόντων, η ανάπτυξη εθνικών πορτοφολιών ταυτότητας και βαλκανικών πορτοφολιών ψηφιακής ταυτότητας που είναι διαλειτουργικά με τα ευρωπαϊκά πορτοφόλια ψηφιακής ταυτότητας, η ανάπτυξη της πρωτοβουλίας WiFi4EU στα Δυτικά Βαλκάνια, η ένταξη της περιοχής στους ευρωπαϊκούς κόμβους ψηφιακής καινοτομίας, καθώς και η συνεργασία στο πλαίσιο της συμμαχίας για τα φάρμακα κρίσιμης σημασίας. Μέχρι το τέλος του 2024 θα μπορούσαν να γίνουν μέλη του SEPA η Αλβανία και το Μαυροβούνιο και, ήδη από το 2025, θα μπορούσαν να ακολουθήσουν και άλλοι εταίροι των Δυτικών Βαλκανίων. Η προοπτική αυτή θα μπορούσε να αποφέρει ουσιαστικά οφέλη στις χώρες.

Η πρόσβαση στην ενιαία αγορά της ΕΕ εξαρτάται από την εντατικοποίηση των προσπαθειών για περιφερειακή οικονομική συνεργασία στην περιοχή μέσω της υλοποίησης της κοινής περιφερειακής αγοράς. Στο πλαίσιο αυτής της πρωτοβουλίας, τα Δυτικά Βαλκάνια έχουν αναπτύξει και εγκρίνει ένα φιλόδοξο αναθεωρημένο σχέδιο δράσης, το οποίο έχει σημαντικές δυνατότητες να ενισχύσει περαιτέρω την ανάπτυξη της περιοχής χάρη στην περιφερειακή κινητικότητα και την προσέλκυση επενδύσεων σε περιφερειακό επίπεδο.

Το σχέδιο ανάπτυξης περιλαμβάνει ειδική διευκόλυνση μεταρρυθμίσεων και ανάπτυξης ύψους 6 δισ. EUR, η οποία χρησιμοποιείται τόσο για την επιβράβευση της πραγματικής προόδου που σημειώνουν οι χώρες όσον αφορά την εφαρμογή συμφωνημένων φιλόδοξων θεματολογίων μεταρρυθμίσεων όσο και για την παροχή στήριξης σε καίριες επενδύσεις στους τομείς προτεραιότητας μέσω του πλαισίου επενδύσεων για τα Δυτικά Βαλκάνια (WBIF). Η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση για την έγκριση πέντε θεματολογίων μεταρρυθμίσεων. Η υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων θα αρχίσει μετά την υπογραφή των συμφωνιών διευκόλυνσης και των δανειακών συμβάσεων και μετά την εκταμίευση της προχρηματοδότησης.

Η διευκόλυνση συμπληρώνει την προενταξιακή βοήθεια που έχει ήδη παρασχεθεί στα Δυτικά Βαλκάνια μέσω του Μηχανισμού Προενταξιακής Βοήθειας (ΜΠΒ III) και εστιάζει στην ανάπτυξη διοικητικών και θεσμικών ικανοτήτων, καθώς και στην εφαρμογή του οικονομικού και επενδυτικού σχεδίου του 2020 για τα Δυτικά Βαλκάνια 16 , συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης πρωτοβουλιών στο πλαίσιο της στρατηγικής Global Gateway με σκοπό τη στήριξη της οικονομικής ανάπτυξης και της διττής πράσινης και ψηφιακής μετάβασης στην περιοχή. Το οικονομικό και επενδυτικό σχέδιο αναμένεται να κινητοποιήσει επενδύσεις ύψους έως 30 δισ. EUR στην περιοχή, εκ των οποίων 9 δισ. EUR με τη μορφή επιχορηγήσεων της ΕΕ. Η εφαρμογή του σχεδίου εξελίσσεται ομαλά και τα προγράμματα που έχουν εγκριθεί μέχρι στιγμής αναμένεται να κινητοποιήσουν έως και 17,5 δισ. EUR, συμπεριλαμβανομένων 5,4 δισ. EUR σε επιχορηγήσεις της ΕΕ για τη χρηματοδότηση 68 καίριων επενδύσεων σε υποδομές και κοινωνικών επενδύσεων στην περιοχή. Επιπλέον, 21 εγγυήσεις, οι οποίες επωφελούνται από κάλυψη της ΕΕ ύψους έως 937 εκατ. EUR, αποσκοπούν στην προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων για την αύξηση της επενδυτικής ικανότητας της περιοχής. Ο Μηχανισμός Προενταξιακής Βοήθειας περιλαμβάνει επίσης στήριξη για προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης στην Αλβανία, τη Βόρεια Μακεδονία, το Μαυροβούνιο, τη Σερβία και την Τουρκία.

Για να επιταχυνθεί η ανασυγκρότηση της Ουκρανίας και της οικονομίας της με σκοπό τη μελλοντική προσχώρησή της στην ΕΕ απαιτούνται όχι μόνο σημαντικές οικονομικές προσπάθειες αλλά και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Για τον σκοπό αυτό, η ΕΕ ενέκρινε το Μέσο Διευκόλυνσης για την Ουκρανία ύψους 50 δισ. EUR, το οποίο αποσκοπεί στη στήριξη της χώρας κατά την προετοιμασία της για την προσχώρηση, καθώς και στην ανοικοδόμηση και τον εκσυγχρονισμό των υποδομών της, στην υλοποίηση διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και στην ενίσχυση της διοικητικής της ικανότητας για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων προσχώρησης. Το Μέσο Διευκόλυνσης άρχισε να ισχύει την 1η Μαρτίου 2024.

Το σχέδιο για την Ουκρανία, ο πρώτος πυλώνας του Μέσου Διευκόλυνσης, αποτελεί βασικό εργαλείο για τη διασφάλιση της σύγκλισης και της σταδιακής ένταξης της Ουκρανίας στην ΕΕ. Το ολοκληρωμένο αυτό σχέδιο καταρτίστηκε από την ουκρανική κυβέρνηση και εγκρίθηκε από την Επιτροπή τον Απρίλιο και από το Συμβούλιο τον Μάιο. Το σχέδιο προβλέπει 69 μεταρρυθμίσεις και 10 επενδύσεις, οι οποίες καλύπτουν 15 τομείς δράσης (μεταξύ των οποίων η ενέργεια, η γεωργία, οι μεταφορές, η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση, το ανθρώπινο κεφάλαιο, οι κρατικές επιχειρήσεις, το επιχειρηματικό περιβάλλον, τα δημόσια οικονομικά και η αποκέντρωση). Τα μέτρα αυτά έχουν ως στόχο την ενίσχυση της μακροοικονομικής και χρηματοπιστωτικής ανθεκτικότητας της Ουκρανίας, τη βελτίωση της διακυβέρνησης, την ενίσχυση των ικανοτήτων και της αποδοτικότητας της διοίκησης, τη βελτίωση της λογοδοσίας και της ακεραιότητας του δικαστικού συστήματος, τη στήριξη της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα και τη δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για τη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη. Αρκετές μεταρρυθμίσεις αναμένεται να βοηθήσουν την Ουκρανία στην πορεία προσχώρησής της, προωθώντας την ευθυγράμμιση με το κεκτημένο της ΕΕ, ιδίως στους τομείς της δημόσιας διοίκησης, της διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών, της καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, των δημόσιων συμβάσεων, των μεταφορών και των γεωργικών προϊόντων διατροφής.

Ο δεύτερος πυλώνας του Μέσου Διευκόλυνσης, το επενδυτικό πλαίσιο για την Ουκρανία, διαθέτει 9,3 δισ. EUR σε χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ και αποσκοπεί στην προσέλκυση δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων, κινητοποιώντας έως και 40 δισ. EUR για τη στήριξη της ανάκαμψης και της ανασυγκρότησης της χώρας. Έχουν ήδη διατεθεί 1,4 δισ. EUR για τη συμπλήρωση υφιστάμενων επενδυτικών συμφωνιών με διάφορα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα με σκοπό τη μόχλευση συγκεκριμένων επενδύσεων στην ουκρανική οικονομία. Ο τρίτος πυλώνας του Μέσου Διευκόλυνσης παρέχει τεχνική βοήθεια στην ουκρανική κυβέρνηση με σκοπό την ανάπτυξη των ικανοτήτων της, την υλοποίηση των απαιτούμενων για την προσχώρηση μεταρρυθμίσεων που ορίζονται στο σχέδιο, καθώς και τη στήριξη της κοινωνίας των πολιτών.

Η σφαιρική και σε βάθος ζώνη ελεύθερων συναλλαγών (DCFTA) της ΕΕ με την Ουκρανία έχει αποδειχθεί αποτελεσματικό μέσο για τη δημιουργία των προϋποθέσεων ώστε να βελτιωθούν οι οικονομικές και εμπορικές σχέσεις και να διευκολυνθεί η περαιτέρω σύγκλιση. Με την DCFTA, η ΕΕ έχει ελευθερώσει πλήρως τις εισαγωγές από την Ουκρανία για τη συντριπτική πλειονότητα των προϊόντων και έχει διατηρήσει δασμολογικές ποσοστώσεις και ένα σύστημα ελάχιστων τιμών μόνο για λίγα επιλεγμένα γεωργικά προϊόντα. Από το 2022, η ΕΕ, για να στηρίξει την οικονομία της Ουκρανίας, έχει άρει πλήρως τους δασμούς της σε όλα τα εισαγόμενα προϊόντα θεσπίζοντας προσωρινά αυτόνομα εμπορικά μέτρα. Ωστόσο, για να ληφθούν υπόψη οι ανησυχίες των ενδιαφερόμενων μερών της ΕΕ, θεσπίστηκε ενισχυμένος μηχανισμός διασφάλισης και «φρένο» έκτακτης ανάγκης για ορισμένους ευαίσθητους γεωργικούς τομείς. Άλλες διατάξεις επιτρέπουν τη σταδιακή ενσωμάτωση, επισπεύδοντας τα οφέλη της ένταξης κατά την περίοδο πριν από την προσχώρηση. Αυτά περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, τη δυνατότητα σύναψης συμφωνίας σχετικά με τη διαπίστωση της συμμόρφωσης και την αποδοχή βιομηχανικών προϊόντων (ΣΔΣΑ) ή συμμετοχής στην πρωτοβουλία «Περιαγωγή με χρέωση εσωτερικού».

Η DCFTA ΕΕ–Μολδαβίας βοηθά τη Μολδαβία να ενισχύσει την οικονομική και εμπορική της ολοκλήρωση με την ΕΕ πριν από την προσχώρηση. Η ΕΕ έχει ελευθερώσει πλήρως όλες τις εισαγωγές από τη Μολδαβία, εκτός από επτά γεωργικά προϊόντα, για τα οποία ισχύουν αυτόνομα εμπορικά μέτρα που παρέχουν προσωρινή ελευθέρωση από το 2022. Η χώρα καταβάλλει επίσης προσπάθειες για τη σύναψη ΣΔΣΑ και την πιθανή πρόσβαση στην περιοχή περιαγωγής με χρέωση εσωτερικού της ΕΕ.

Στις 10 Οκτωβρίου 2024, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε το σχέδιο ανάπτυξης της Μολδαβίας, ύψους 1,8 δισ. EUR, το οποίο υποστηρίζεται από τη διευκόλυνση μεταρρυθμίσεων και ανάπτυξης για την περίοδο 2025-2027. Το σχέδιο αυτό αποσκοπεί στην επιτάχυνση των κοινωνικοοικονομικών και θεμελιωδών μεταρρυθμίσεων, στην ενίσχυση της πρόσβασης της Μολδαβίας στην ενιαία αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στην αύξηση της χρηματοδοτικής βοήθειας κατά την επόμενη τριετία. Από κοινού, το σχέδιο και η διευκόλυνση θα ανοίξουν τον δρόμο και θα παράσχουν κίνητρα για τις μεταρρυθμίσεις και τις επενδύσεις που απαιτούνται για την επιτάχυνση της διαδικασίας προσχώρησης.

Η εφαρμογή της DCFTA ΕΕ–Γεωργίας εξακολουθεί να διευκολύνει την εναρμόνιση του νομικού πλαισίου της Γεωργίας με την ΕΕ και προσφέρει ένα ανοικτό περιβάλλον για το εμπόριο και τις επενδύσεις μεταξύ των δύο μερών.

Οι χώρες και η περιοχή της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης επωφελούνται επίσης από βοήθεια στο πλαίσιο του Μηχανισμού Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας (ΜΓΑΔΣ) και του οικονομικού και επενδυτικού σχεδίου 17 , για τη στήριξη της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης και της οικονομικής ανάπτυξης σε ολόκληρη την περιοχή, συμπεριλαμβανομένης της εφαρμογής της στρατηγικής Global Gateway. Η υλοποίησή του επιταχύνθηκε κατά την περίοδο αναφοράς. Τον Οκτώβριο του 2024, στο πλαίσιο του σχεδίου αυτού είχαν κινητοποιηθεί συνολικά 11,6 δισ. EUR σε δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις. Οι επενδύσεις αυτές είναι προσανατολισμένες στον ιδιωτικό τομέα και παρέχουν πρόσβαση σε χρηματοδότηση με ευνοϊκούς όρους για τις πολύ μικρές, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Επιπλέον, πραγματοποιούνται επενδύσεις στις μεταφορές και στην ψηφιακή και ενεργειακή συνδεσιμότητα. Οι μοχλευμένες επενδύσεις συμβάλλουν σημαντικά στην οικονομική ανάπτυξη των χωρών-εταίρων και θέτουν τα θεμέλια για πιο ολοκληρωμένες και έτοιμες για το μέλλον οικονομίες.

Η επενδυτική πλατφόρμα για την Τουρκία (TIP), η οποία εγκαινιάστηκε το 2022 στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη+ (ΕΤΒΑ+), αναμένεται να κινητοποιήσει περίπου 2,4 δισ. EUR για επενδύσεις στην Τουρκία βασιζόμενες σε εγγυήσεις του προϋπολογισμού της ΕΕ ύψους άνω των 400 εκατ. EUR. Η TIP διευκολύνει τις επενδύσεις σε τομείς αμοιβαίου ενδιαφέροντος, όπως οι πράσινες επενδύσεις και η βιώσιμη μετάβαση, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η συνδεσιμότητα και η ψηφιοποίηση. Παρέχει ένα ισχυρό σύνολο μέσων ελαχιστοποίησης των κινδύνων για την αύξηση της χρηματοδοτικής ικανότητας της ΕΕ και των διεθνών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, καθώς και για τη στήριξη και την προώθηση δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων στην Τουρκία. Η TIP μπορεί επίσης να προετοιμάσει το έδαφος για ενδεχόμενες κοινές πρωτοβουλίες της «Ομάδας Ευρώπη» με τη συμμετοχή διεθνών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.

Επιπλέον, η ΕΕ παρείχε ισχυρή χρηματοδοτική στήριξη και επέδειξε αλληλεγγύη προς την Τουρκία ως απάντηση στους καταστροφικούς σεισμούς του Φεβρουαρίου του 2023. Αμφότερες οι πλευρές συνεργάζονται με επιτυχία για την υλοποίηση της βοήθειας ύψους 1 δισ. EUR που έχει δεσμευτεί από την ΕΕ.

Επιπλέον, το 2024 αναλήφθηκαν δεσμεύσεις ύψους 1 δισ. EUR για τους Σύριους πρόσφυγες και τις κοινότητες υποδοχής στην Τουρκία.

Η οικονομική σύγκλιση πρέπει να συμβαδίζει με την κοινωνική σύγκλιση —με βάση τις αρχές του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων και του κοινωνικού κεκτημένου της ΕΕ. Για να επιτευχθεί αυτό, είναι ζωτικής σημασίας για όλες τις χώρες της διεύρυνσης να αναπτύξουν δομές και θεσμούς της αγοράς εργασίας που λειτουργούν εύρυθμα, καθώς και αποτελεσματικά συστήματα κοινωνικής προστασίας και ισχυρό κοινωνικό διάλογο.

VI. Περιφερειακή συνεργασία και σχέσεις καλής γειτονίας

Στα Δυτικά Βαλκάνια, οι σχέσεις καλής γειτονίας και η περιφερειακή συνεργασία αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης, καθώς και της διαδικασίας διεύρυνσης. Η υπέρβαση των προβλημάτων που κληροδότησε το παρελθόν και η αντιμετώπιση των διαφορών που έχουν τις ρίζες τους στις συγκρούσεις της δεκαετίας του 1990 παραμένουν καίριας σημασίας. Δεν έχουν ακόμη επιλυθεί σημαντικά εκκρεμή διμερή ζητήματα, όπως συνοριακές διαφορές και η απονομή δικαιοσύνης στα θύματα εγκλημάτων πολέμου, ο εντοπισμός των υπόλοιπων αγνοουμένων και η ακριβής καταγραφή των φρικαλεοτήτων του παρελθόντος σε ολόκληρη την περιοχή.

Η περιοχή εκπληρώνει τη φιλοδοξία της να δημιουργήσει μια κοινή περιφερειακή αγορά που αποσκοπεί στη διασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων, των υπηρεσιών, των αγαθών και των κεφαλαίων. Αυτό θα διευκολύνει την απασχόληση και το εμπόριο, καθώς και τις τελωνειακές διαδικασίες μεταξύ των εταίρων. Οι εργασίες αυτές συντονίζονται από το Συμβούλιο Περιφερειακής Συνεργασίας και τη Συμφωνία Ελεύθερων Συναλλαγών της Κεντρικής Ευρώπης (CEFTA) σε συνεργασία με το επενδυτικό φόρουμ του επιμελητηρίου των έξι χωρών των Δυτικών Βαλκανίων.

Όσον αφορά την εφαρμογή του σχεδίου δράσης για την κοινή περιφερειακή αγορά σημειώθηκε πρόοδος, με την έγκριση πέντε συμφωνιών κινητικότητας κατά την τελευταία τριετία. Οι συμφωνίες αυτές αφορούν τη χρήση δελτίου ταυτότητας για ταξίδια, την αναγνώριση επαγγελματικών και ακαδημαϊκών προσόντων και την πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Αφού ξεπεράστηκαν μακροχρόνιες δυσκολίες, τον Οκτώβριο του 2024, στο πλαίσιο της μικτής επιτροπής της CEFTA, ελήφθησαν σημαντικές αποφάσεις που επεκτείνουν σημαντικά τα δυνητικά οφέλη της κοινής περιφερειακής αγοράς.

Κατά τη σύνοδο κορυφής του Βερολίνου στις 14 Οκτωβρίου 2024, η περιοχή ενέκρινε το δεύτερο σχέδιο δράσης για την κοινή περιφερειακή αγορά για την περίοδο 2025-28. Το σχέδιο επικεντρώνεται στην εμβάθυνση της υφιστάμενης συνεργασίας και στη δρομολόγηση νέων πρωτοβουλιών, ιδίως όσον αφορά το εμπόριο, την ελεύθερη κυκλοφορία, το επιχειρηματικό περιβάλλον, το ανθρώπινο κεφάλαιο και την ψηφιακή μετάβαση. Η εφαρμογή του εν λόγω σχεδίου δράσης και η συνολική περιφερειακή συνεργασία θα αποτελέσουν βασική προϋπόθεση για την επίτευξη προόδου όσον αφορά την πρόσβαση σε συγκεκριμένους τομείς της ενιαίας αγοράς της ΕΕ, όπως ορίζεται στο σχέδιο ανάπτυξης. Η εφαρμογή τόσο των αποφάσεων της CEFTA όσο και του σχεδίου δράσης εγκαινιάζει μια νέα φάση για τη δημιουργία της κοινής περιφερειακής αγοράς, με απτά οφέλη για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις της περιοχής.

Η περιφερειακή συνδεσιμότητα παρέμεινε ψηλά στην ατζέντα μέσω της συνεργασίας στους τομείς των μεταφορών, της ενέργειας και της ψηφιακής τεχνολογίας. Η Κοινότητα Μεταφορών συνέχισε να στηρίζει τη σταδιακή ενοποίηση των τομέων των μεταφορών στα Δυτικά Βαλκάνια, την Ουκρανία, τη Μολδαβία και τη Γεωργία, και παράλληλα να προωθεί τη διευκόλυνση των μεταφορών μέσω της πρωτοβουλίας για τις πράσινες λωρίδες με την κατάρτιση χάρτη πορείας. Περιλαμβάνει σχέδια για τον εκσυγχρονισμό 11 σημείων συνοριακών διελεύσεων εντός της περιοχής, καθώς και μεταξύ της περιοχής και της ΕΕ, με σκοπό να μειωθεί σημαντικά ο χρόνος αναμονής, ενώ θα διασφαλίζονται παράλληλα οι αναγκαίοι έλεγχοι. Οι λωρίδες αλληλεγγύης ΕΕ–Ουκρανίας εξακολουθούν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην παροχή διαδρομών εφοδιαστικής για κρίσιμες εμπορικές ροές μεταξύ της Ουκρανίας, της Μολδαβίας, της ΕΕ και του υπόλοιπου κόσμου.

Η συνεργασία με τη Γραμματεία της Ενεργειακής Κοινότητας συνεχίστηκε όσον αφορά τα εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα (παρά τις καθυστερήσεις στην έγκρισή τους), στηρίζοντας την εφαρμογή του πλαισίου για την ενέργεια και το κλίμα έως το 2030, βελτιώνοντας την ενεργειακή ασφάλεια και απόδοση και προωθώντας την ενοποίηση της αγοράς ενέργειας με την ΕΕ. Είναι ζωτικής σημασίας τα συμβαλλόμενα μέρη της Ενεργειακής Κοινότητας να μεταφέρουν στο εθνικό τους δίκαιο και να εφαρμόσουν τη δέσμη μέτρων για την ενοποίηση του τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας και να εργαστούν για την επίτευξη τιμής άνθρακα ισοδύναμης με την τιμή του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής της ΕΕ για την ηλεκτρική ενέργεια έως το 2030.

Στον ψηφιακό τομέα, η περιοχή συνέχισε να εφαρμόζει τη συμφωνία «Περιαγωγή με χρέωση εσωτερικού» του 2019 και την εθελοντική συμφωνία κορυφαίων τηλεπικοινωνιακών φορέων για τη μείωση των τελών περιαγωγής με την ΕΕ, η οποία τέθηκε σε ισχύ την 1η Οκτωβρίου 2023. Εκτός από την εναρμόνιση με το κεκτημένο της ΕΕ και την ανάπτυξη άρτιων, σταθερών και ασφαλών υποδομών, σύμφωνα με την εργαλειοθήκη της ΕΕ για την ασφάλεια του 5G, και ολοκληρωμένων πλαισίων κυβερνοανθεκτικότητας, είναι επίσης θεμελιώδους σημασίας για την περιοχή να αναπτύξει πλαίσια ψηφιακής ταυτότητας και ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες. Η περιοχή έχει δεσμευτεί να δημιουργήσει εθνικά πορτοφόλια ψηφιακής ταυτότητας και, στη συνέχεια, «βαλκανικό πορτοφόλι ψηφιακής ταυτότητας» έως το τέλος του 2027.  

Η δράση για την ενίσχυση της ανθρώπινης συνδεσιμότητας μεταξύ των νέων συνεχίστηκε μέσω του Γραφείου Περιφερειακής Συνεργασίας των Νέων (RYCO). Αυτό λειτουργεί ως περιφερειακός μηχανισμός που βρίσκεται σε μοναδική θέση για την προώθηση της περιφερειακής συνεργασίας, της εμπιστοσύνης και της συμφιλίωσης μεταξύ των νέων στην περιοχή και με την ΕΕ. Το φθινόπωρο του 2023, το Κολέγιο της Ευρώπης εγκαινίασε παράρτημα για τα Δυτικά Βαλκάνια στα Τίρανα, γεγονός που θα ενισχύσει περαιτέρω τους εκπαιδευτικούς δεσμούς της περιοχής με την ΕΕ. Οι διαπροσωπικές επαφές και οι σχέσεις καλής γειτονίας προωθούνται επίσης με την ενεργό συμμετοχή της περιοχής στα προγράμματα της ΕΕ για την εκπαίδευση, την κατάρτιση, τη νεολαία και τον αθλητισμό, το Erasmus+ και το Ευρωπαϊκό Σώμα Αλληλεγγύης, καθώς και με τη συμμετοχή ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης της περιοχής στις συμμαχίες ευρωπαϊκών πανεπιστημίων και των δημιουργικών τομέων στο πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη». Η επιτυχής εφαρμογή του θεματολογίου των Δυτικών Βαλκανίων για την καινοτομία, την έρευνα, την εκπαίδευση, τον πολιτισμό, τη νεολαία και τον αθλητισμό εξακολουθεί να διευκολύνει την ανάπτυξη ερευνητικών υποδομών, επιστημονικών και τεχνολογικών πάρκων, να προωθεί τη μεταφορά τεχνολογίας και να θεσπίζει μέτρα στήριξης της καινοτομίας, συμβάλλοντας έτσι περαιτέρω στην ανταγωνιστικότητα της περιοχής.

Οι υφιστάμενες διμερείς συμφωνίες, συμπεριλαμβανομένης της συμφωνίας των Πρεσπών μεταξύ της Ελλάδας και της Βόρειας Μακεδονίας και της Συνθήκης για σχέσεις φιλίας, καλής γειτονίας και συνεργασίας μεταξύ της Βουλγαρίας και της Βόρειας Μακεδονίας, πρέπει να εφαρμοστούν καλόπιστα από όλα τα μέρη.

Η κατάσταση παρέμεινε τεταμένη μεταξύ Κοσόβου και Σερβίας, αν και σημειώθηκε πρόοδος στην εξομάλυνση των σχέσεών τους. Μεταξύ των αξιοσημείωτων επιτευγμάτων περιλαμβάνονται οι συμφωνίες-ορόσημο που επιτεύχθηκαν στην Οχρίδα τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του 2023, τα προπαρασκευαστικά βήματα για σύσταση της Ένωσης/Κοινότητας Δήμων Σερβικής Πλειοψηφίας στο Κόσοβο, τα βήματα προόδου στον τομέα της ενέργειας και τις δεσμεύσεις για την αντιμετώπιση των ζητημάτων που αφορούν τα αγνοούμενα άτομα. Η επίτευξη ουσιαστικής προόδου εξαρτάται από τη συμμετοχή και των δύο μερών στον διάλογο υπό την αιγίδα της ΕΕ και την εφαρμογή της νομικά δεσμευτικής συμφωνίας για την πορεία προς την εξομάλυνση και του συνοδευτικού παραρτήματός της χωρίς περαιτέρω καθυστερήσεις ή προαπαιτούμενα. Η εξομάλυνση των σχέσεων είναι απαραίτητη για την πορεία και των δύο εταίρων προς της ΕΕ, δεδομένου ότι κινδυνεύουν να χάσουν σημαντικές ευκαιρίες. Τα κριτήρια αξιολόγησης του κεφαλαίου 35 των διαπραγματεύσεων προσχώρησης της Σερβίας και το θεματολόγιο της ειδικής ομάδας του Κοσόβου για την εξομάλυνση επικαιροποιήθηκαν τον Μάιο του 2024 ώστε να συμπεριλάβουν τη συμφωνία για την πορεία προς την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Κοσόβου και Σερβίας και το παράρτημα εφαρμογής της.

Ο επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας είχε αντίκτυπο στις σχέσεις με τους διμερείς εταίρους της και τις γειτονικές της χώρες. Οι ουκρανικές αρχές επεδίωξαν να διατηρήσουν και να ενισχύσουν περαιτέρω τη συνεργασία και τους διπλωματικούς δεσμούς με τις ευρωπαϊκές χώρες και πέραν αυτών, καθώς και τη στήριξη για μια δίκαιη και διαρκή ειρήνη στην Ουκρανία με βάση την ειρηνευτική φόρμουλα της Ουκρανίας.

Οι σχέσεις της Ουκρανίας με τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων έχουν βελτιωθεί συνολικά, παρόλο που υπάρχουν αποκλίνουσες απόψεις με τη Σερβία και την οντότητα της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης όσον αφορά τις σχέσεις τους με τη Ρωσία. Οι σχέσεις με τη Γεωργία υπέστησαν πιέσεις, ιδίως λόγω της μη ευθυγράμμισης της Γεωργίας με τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Η Τουρκία, παρά τη μη ευθυγράμμισή της με τα περιοριστικά μέτρα της ΕΕ κατά της Ρωσίας, εξακολουθεί να αποτελεί εταίρο στρατηγικής σημασίας για την Ουκρανία, με σημαντικούς διμερείς οικονομικούς και διαπροσωπικούς δεσμούς, όπως αποδεικνύεται από το διμερές καθεστώς απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης και τη συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών που υπεγράφη τον Φεβρουάριο του 2022. Επίσης, η Τουρκία έχει καταβάλει επανειλημμένες προσπάθειες για την αναβίωση της Πρωτοβουλίας για τα Σιτηρά στον Εύξεινο Πόντο, η οποία τερματίστηκε από τη Ρωσία τον Ιούλιο του 2023, ενώ διαδραμάτισε εξέχοντα ρόλο στη Διεθνή Πλατφόρμα της Κριμαίας που δημιουργήθηκε από την Ουκρανία.

Μετά τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, η Μολδαβία ενίσχυσε τη συνεργασία με την Ουκρανία και τη Ρουμανία όσον αφορά την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας στα άτομα που εγκαταλείπουν την Ουκρανία, την ενεργειακή ασφάλεια, τις μεταφορές και τη συνδεσιμότητα. Η διμερής συνεργασία με την Ουκρανία συνέχισε να βελτιώνεται, καθώς η Μολδαβία επέδειξε αλληλεγγύη προς την Ουκρανία, ψήφισε υπέρ των σχετικών ψηφισμάτων της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών και ευθυγραμμίστηκε με ορισμένες πολιτικές δηλώσεις που καταδικάζουν τη στρατιωτική επίθεση στο πλαίσιο διεθνών οργανισμών. Επίσης, η Μολδαβία έχει ευθυγραμμιστεί περισσότερο με τα περιοριστικά μέτρα της ΕΕ κατά της Ρωσίας, παρότι βρίσκεται η ίδια υπό εντεινόμενη ρωσική πίεση.

Η Γεωργία εξακολουθεί να στηρίζει την εδαφική ακεραιότητα και την κυριαρχία της Ουκρανίας, μεταξύ άλλων μέσω της από κοινού σύνταξης των ψηφισμάτων των Ηνωμένων Εθνών υπέρ της Ουκρανίας. Ωστόσο, δεν έχει ευθυγραμμιστεί με τα περιοριστικά μέτρα της ΕΕ κατά της Ρωσίας. Η Γεωργία και η Τουρκία συνδέονται με στρατηγική εταιρική σχέση, με επαφές υψηλού επιπέδου, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο του Συμβουλίου Στρατηγικής Συνεργασίας Υψηλού Επιπέδου.

Η Ουκρανία, η Μολδαβία και η Γεωργία εξακολουθούν επίσης να συμμετέχουν ενεργά στην Ανατολική Εταιρική Σχέση.

Οι σχέσεις μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας βελτιώθηκαν περαιτέρω κατά την περίοδο αναφοράς, με αποκορύφωμα την 5η συνεδρίαση του Συμβουλίου Συνεργασίας Υψηλού Επιπέδου τον Δεκέμβριο του 2023, κατά την οποία υπεγράφη η Διακήρυξη των Αθηνών Περί Σχέσεων Φιλίας και Καλής Γειτονίας μεταξύ των δύο ηγετών. Η εμπρηστική ρητορική είναι πλέον σπάνιο φαινόμενο. Η Τουρκία δεν ενεπλάκη σε παράνομες δραστηριότητες γεώτρησης στην Ανατολική Μεσόγειο ούτε πραγματοποιήθηκαν πτήσεις πάνω από ελληνικά νησιά στο Αιγαίο Πέλαγος. Εξακολουθούν να αναφέρονται παραβιάσεις των ελληνικών χωρικών υδάτων, οι οποίες έχουν αυξηθεί το 2024 σε σύγκριση με το 2023. Τον Απρίλιο του 2024, η ΕΕ εξέφρασε την πλήρη δέσμευσή της για τη συνολική διευθέτηση του Κυπριακού, στο πλαίσιο του ΟΗΕ και σύμφωνα με τις αξίες της ΕΕ, και εξέφρασε την ικανοποίησή της για τον διορισμό της προσωπικής απεσταλμένης του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών για την Κύπρο.

Η Τουρκία συνέχισε να υποστηρίζει μια λύση δύο κρατών, σε αντίθεση με τις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Τώρα είναι κεφαλαιώδους σημασίας η δέσμευση της Τουρκίας και η έμπρακτη συμβολή της σε μια δίκαιη, συνολική και βιώσιμη διευθέτηση του Κυπριακού στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, με βάση μια δικοινοτική, διζωνική ομοσπονδία με πολιτική ισότητα, και σε συμφωνία με τις σχετικές αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, καθώς και με το ενωσιακό κεκτημένο και τις αρχές στις οποίες είναι θεμελιωμένη η ΕΕ. Η Τουρκία πρέπει να τηρήσει επειγόντως την υποχρέωσή της σχετικά με την πλήρη εφαρμογή του πρόσθετου πρωτοκόλλου της συμφωνίας σύνδεσης ΕΕ–Τουρκίας και να σημειώσει πρόοδο όσον αφορά την εξομάλυνση των σχέσεών της με την Κυπριακή Δημοκρατία. Η Τουρκία πρέπει να αναιρέσει άμεσα όλες τις ενέργειες και όλα τα μέτρα που έχουν ληφθεί για τα Βαρώσια από τον Οκτώβριο του 2020 και αντιβαίνουν στις σχετικές αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Η επιδίωξη καλόπιστου διαλόγου και η αποχή από μονομερείς ενέργειες που αντιβαίνουν στα συμφέροντα της ΕΕ και παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο και τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών μελών της αποτελούν βασική προϋπόθεση για την εξασφάλιση ενός σταθερού και ασφαλούς περιβάλλοντος στην Ανατολική Μεσόγειο και για την ανάπτυξη μιας συνεργατικής και αμοιβαίως επωφελούς σχέσης μεταξύ της ΕΕ και της Τουρκίας. Η Τουρκία καλείται να δεσμευτεί ρητά υπέρ των σχέσεων καλής γειτονίας, των διεθνών συμφωνιών και της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών σύμφωνα με τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, με προσφυγή, αν χρειαστεί, στο Διεθνές Δικαστήριο. Η ΕΕ παραμένει προσηλωμένη στην υπεράσπιση των συμφερόντων της και των συμφερόντων των κρατών μελών της, καθώς και στην προάσπιση της περιφερειακής σταθερότητας.

Η εδαφική συνεργασία επιτρέπει στις χώρες της διεύρυνσης να συνεργάζονται μεταξύ τους και με τα γειτονικά κράτη μέλη της ΕΕ σε καίριους κοινωνικούς και οικονομικούς τομείς. Ειδικότερα, τα προγράμματα διασυνοριακής συνεργασίας και συνεργασίας Interreg δημιουργούν ευκαιρίες για διάλογο, συνεργασία και ανάπτυξη σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης, με τη συμμετοχή των κοινοτήτων, του ιδιωτικού τομέα και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Η μακροπεριφερειακή στρατηγική της ΕΕ για την περιφέρεια Αδριατικής-Ιονίου και η στρατηγική της ΕΕ για την περιοχή του Δούναβη συνέχισαν να προωθούν τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών και των υποψήφιων χωρών για την ανάπτυξη, τη συνοχή και τη μείωση των ανισοτήτων στις δύο αυτές μακροπεριφέρειες. Οι στρατηγικές αποσκοπούν στην απελευθέρωση του οικονομικού και κοινωνικού δυναμικού των μακροπεριφερειών, στην ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας για διάφορες πολιτικές της ΕΕ και στην προώθηση αναπτυξιακών έργων σε καίριους τομείς και συμβάλλουν καθοριστικά στις προετοιμασίες για τη διεύρυνση.

Ομοίως, το κοινό θαλάσσιο θεματολόγιο διευκόλυνε τον διάλογο και τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών και των υποψήφιων χωρών στην περιοχή του Εύξεινου Πόντου σε θέματα όπως η προστασία του περιβάλλοντος, η πρόληψη και διαχείριση της θαλάσσιας ρύπανσης και η βιώσιμη ανάπτυξη της γαλάζιας οικονομίας.

VII. Συμπεράσματα και συστάσεις

I.

1.Είκοσι χρόνια μετά τη μεγαλύτερη διεύρυνση της ΕΕ με δέκα νέα κράτη μέλη, η προσχώρηση στην ΕΕ παραμένει καίριος μοχλός για τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια, ειρήνη, σταθερότητα και ευημερία στην Ευρώπη. Δέκα εταίροι έχουν την ιστορική ευκαιρία να συνυφάνουν το μέλλον τους με την ΕΕ, μεταξύ των οποίων έξι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, καθώς και η Τουρκία, η Ουκρανία, η Μολδαβία και η Γεωργία.

2.Η διαδικασία διεύρυνσης εξακολουθεί να είναι αξιοκρατική και εξαρτάται από την αντικειμενική πρόοδο που έχει επιτευχθεί από κάθε εταίρο. Αυτό απαιτεί αποφασιστικότητα για την εφαρμογή μη αναστρέψιμων μεταρρυθμίσεων σε όλους τους τομείς του δικαίου της ΕΕ, με ιδιαίτερη έμφαση στις θεμελιώδεις αρχές της διαδικασίας διεύρυνσης. Η δημοκρατία, το κράτος δικαίου και οι θεμελιώδεις αξίες θα εξακολουθήσουν να αποτελούν τους ακρογωνιαίους λίθους της πολιτικής διεύρυνσης της ΕΕ. Η προσχώρηση στην ΕΕ συνιστά στρατηγική επιλογή. Οι εταίροι πρέπει να ενστερνίζονται και να προάγουν τις αξίες της ΕΕ με τρόπο σταθερό και αδιαμφισβήτητο. Η ευθυγράμμιση με την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας της ΕΕ στέλνει ένα μήνυμα που είναι σημαντικότερο από ποτέ όσον αφορά τις κοινές αξίες και τον στρατηγικό προσανατολισμό στο νέο γεωπολιτικό πλαίσιο.

3.Η διαδικασία διεύρυνσης απέκτησε νέα δυναμική καθ’ όλη τη διάρκεια του 2023 και του 2024. Η ομάδα «Θεμελιώδεις αρχές» άνοιξε με την Αλβανία στις 15 Οκτωβρίου 2024. Οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Ουκρανία και τη Μολδαβία ξεκίνησαν κατά τις πρώτες διακυβερνητικές διασκέψεις τον Ιούνιο του 2024. Το Μαυροβούνιο, έχοντας εκπληρώσει τα ενδιάμεσα κριτήρια αξιολόγησης για τα κεφάλαια του κράτους δικαίου, βρίσκεται σε καλό δρόμο για το προσωρινό κλείσιμο περαιτέρω διαπραγματευτικών κεφαλαίων. Τον Μάρτιο του 2024 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη. Η διαδικασία αναλυτικής εξέτασης σχετικά με την Αλβανία και τη Βόρεια Μακεδονία ολοκληρώθηκε στα τέλη του 2023. Τον Δεκέμβριο του 2023, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χορήγησε καθεστώς υποψήφιας χώρας στη Γεωργία. Ωστόσο, μετά την πορεία δράσης που ακολούθησε η κυβέρνηση της Γεωργίας από την άνοιξη του 2024, η διαδικασία προσχώρησης στην ΕΕ έχει διακοπεί εκ των πραγμάτων. Το Συμβούλιο εξακολουθεί να επιλαμβάνεται της αίτησης προσχώρησης που υπέβαλε το Κόσοβο τον Δεκέμβριο του 2022.

4.Η διεύρυνση αποτελεί ιστορική ευκαιρία τόσο για τις προσχωρούσες χώρες όσο και για τα σημερινά κράτη μέλη και την ΕΕ στο σύνολό της. Τα κοινωνικοοικονομικά και πολιτικά πλεονεκτήματα και τα πλεονεκτήματα ασφαλείας μιας μεγαλύτερης και ισχυρότερης Ένωση είναι σημαντικά. Μια διευρυμένη ΕΕ μπορεί να εγγυηθεί αποτελεσματικότερα την πολιτική σταθερότητα, την ασφάλεια και την ειρήνη στην ήπειρο. Μια μεγαλύτερη Ένωση θα είναι ισχυρότερος παγκόσμιος παράγοντας, με μεγαλύτερη γεωπολιτική επιρροή, που θα της επιτρέψει να διαδραματίσει ακόμη σημαντικότερο ρόλο στη διεθνή σκηνή. Η διεύρυνση της ΕΕ θα αποφέρει σημαντικά κοινωνικοοικονομικά οφέλη στα σημερινά και τα μελλοντικά μέλη της. Ταυτόχρονα, η διεύρυνση απαιτεί εσωτερικό προβληματισμό εντός της Ένωσης και προετοιμασία των οργάνων και των πολιτικών της. Στις 20 Μαρτίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με τις μεταρρυθμίσεις και την επανεξέταση των πολιτικών πριν από τη διεύρυνση, η οποία συμβάλλει στην τρέχουσα συζήτηση σχετικά με τις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις που θα πρέπει να πραγματοποιήσει η ΕΕ. Η Επιτροπή θα παρουσιάσει επανεξετάσεις των πολιτικών πριν από τη διεύρυνση, εστιάζοντας σε επιμέρους τομείς όπως το κράτος δικαίου, η ενιαία αγορά, η επισιτιστική ασφάλεια, η άμυνα και η ασφάλεια, το κλίμα και η ενέργεια και η μετανάστευση, καθώς και η κοινωνική, οικονομική και εδαφική σύγκλιση γενικότερα.

5.Οι εταίροι της διεύρυνσης πρέπει να προσδεθούν στην ΕΕ μέσω της σταδιακής ενσωμάτωσης, που θα έχει ως αποτέλεσμα την επιτάχυνση της διαδικασίας διεύρυνσης. Η σταδιακή ενσωμάτωση θα βοηθήσει τις τεχνικές προετοιμασίες για την προσχώρηση στην ΕΕ, θα επιταχύνει την ευθυγράμμιση με το κεκτημένο και θα εξομαλύνει τη διαδικασία προσχώρησης. Η εφαρμογή του σχεδίου ανάπτυξης για τα Δυτικά Βαλκάνια θα αυξήσει την οικονομική σύγκλιση των Δυτικών Βαλκανίων με την ΕΕ. Στόχος της είναι να προσφέρει ορισμένα από τα οφέλη και τις υποχρεώσεις της πρόσβασης στην ενιαία αγορά πριν από την προσχώρηση στην ΕΕ και παρέχει αυξημένη χρηματοδοτική βοήθεια μέσω της διευκόλυνσης μεταρρυθμίσεων και ανάπτυξης, ώστε να δοθούν κίνητρα για μεταρρυθμίσεις στα Δυτικά Βαλκάνια. Η πρόσβαση στην ενιαία αγορά της ΕΕ εξαρτάται κυρίως από την εντατικοποίηση των προσπαθειών για περιφερειακή οικονομική συνεργασία στην περιοχή, μέσω της υλοποίησης της κοινής περιφερειακής αγοράς, με βάση τις πρόσφατες θετικές εξελίξεις. Στο πλαίσιο του σχεδίου ανάπτυξης, η Επιτροπή ενέκρινε τα θεματολόγια μεταρρυθμίσεων πέντε εταίρων των Δυτικών Βαλκανίων, στα οποία προσδιορίζονται οι φιλόδοξες μεταρρυθμίσεις που σχεδιάζουν να αναλάβουν προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι της διευκόλυνσης. Η Επιτροπή συνεργάζεται με τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη για να την βοηθήσει στην οριστικοποίηση του θεματολογίου μεταρρυθμίσεων της χώρας. Για να διατηρηθεί η σύγκλιση και η σταδιακή ενσωμάτωση της Ουκρανίας στην ΕΕ, το Μέσο Διευκόλυνσης για την Ουκρανία θα παρέχει στήριξη στην Ουκρανία από το 2024 έως το 2027, με βάση την εφαρμογή του σχεδίου για την Ουκρανία. Στις 10 Οκτωβρίου 2024 εγκρίθηκε ειδικό σχέδιο ανάπτυξης για τη Μολδαβία με σκοπό τη στήριξη των κοινωνικοοικονομικών της μεταρρυθμίσεων και των επενδύσεων.

6.Στα Δυτικά Βαλκάνια, οι σχέσεις καλής γειτονίας και η περιφερειακή συνεργασία αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης, καθώς και της διαδικασίας διεύρυνσης. Η υπέρβαση των προβλημάτων που κληροδότησε το παρελθόν και η αντιμετώπιση των διαφορών που έχουν τις ρίζες τους στις συγκρούσεις της δεκαετίας του 1990 παραμένουν καίριας σημασίας. Απομένει να επιλυθούν τα εκκρεμή διμερή ζητήματα, καθώς εμποδίζουν κυρίως την περιφερειακή ολοκλήρωση και τις πορείες των εταίρων της ΕΕ. Η εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ του Κοσόβου και της Σερβίας είναι απαραίτητη για την ευρωπαϊκή πορεία και των δύο εταίρων, δεδομένου ότι, ελλείψει προόδου, κινδυνεύουν να χάσουν σημαντικές ευκαιρίες.

7.Η Τουρκία παραμένει υποψήφια χώρα και καίριος εταίρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και η κυβέρνηση προβάλλει την προσχώρηση στην ΕΕ ως στρατηγικό της στόχο. Ωστόσο, οι διαπραγματεύσεις προσχώρησης με την Τουρκία βρίσκονται σε στασιμότητα από το 2018, σύμφωνα με την απόφαση του Συμβουλίου. Τα γεγονότα στα οποία βασίζεται η εκτίμηση αυτή εξακολουθούν να ισχύουν. Εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές ανησυχίες στους τομείς των θεμελιωδών δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης. Ο διάλογος για το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα παραμένει αναπόσπαστο μέρος της σχέσης μεταξύ ΕΕ και Τουρκίας. Ταυτόχρονα, προχωρούν οι εργασίες όσον αφορά τις συστάσεις της κοινής ανακοίνωσης σχετικά με την τρέχουσα κατάσταση των πολιτικών, οικονομικών και εμπορικών σχέσεων ΕΕ–Τουρκίας, ενώ διερευνώνται οδοί για την αποκατάσταση της συνεργασίας και τη συνέχιση της εφαρμογής, σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και με σταδιακό, αναλογικό και αναστρέψιμο τρόπο. Το στρατηγικό συμφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης έγκειται σε ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο και στην ανάπτυξη μιας συνεργατικής και αμοιβαία επωφελούς σχέσης με την Τουρκία. 

II.

8.Στο Μαυροβούνιο, η διαδικασία προσχώρησης στην ΕΕ αποτελεί καίρια προτεραιότητα για τη χώρα και σαφή πολιτική δέσμευση των αρχών, η οποία σε γενικές γραμμές αντικατοπτρίζεται στις αποφάσεις πολιτικής. Αυτό περιλαμβάνει και ένα συνεχιζόμενο ποσοστό ευθυγράμμισης κατά 100 % με την εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των κυρώσεων. Η κυβέρνηση, από τον σχηματισμό της τον Οκτώβριο του 2023, λειτουργεί σε ένα συνολικά σταθερό πολιτικό περιβάλλον, με χαμηλότερο επίπεδο πόλωσης σε σύγκριση με τα τελευταία έτη. Η κυβέρνηση σε μεγάλο βαθμό επέσπευσε τις προετοιμασίες για την προσχώρηση στην ΕΕ και, τον Ιούνιο του 2024, η διακυβερνητική διάσκεψη με το Μαυροβούνιο για τη διαδικασία διαπραγματεύσεων προσχώρησης επιβεβαίωσε ότι το Μαυροβούνιο είχε συνολικά εκπληρώσει τα ενδιάμεσα κριτήρια αξιολόγησης σχετικά με τα κεφάλαια 23 και 24 για το κράτος δικαίου, γεγονός που παρέχει τη δυνατότητα προσωρινού κλεισίματος άλλων κεφαλαίων, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις.

Η εκτίμηση της Επιτροπής είναι ότι, σύμφωνα με το διαπραγματευτικό πλαίσιο, εξασφαλίζεται επί του παρόντος συνολική ισορροπία μεταξύ, αφενός, της προόδου στα κεφάλαια για το κράτος δικαίου και, αφετέρου, της προόδου των ενταξιακών διαπραγματεύσεων σε όλα τα κεφάλαια. Προτεραιότητα για περαιτέρω πρόοδο είναι η συνέχιση και η εντατικοποίηση των προσπαθειών για την αντιμετώπιση των εκκρεμών ζητημάτων. Στον τομέα του κράτους δικαίου αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να συνεχίσει να επικεντρώνεται στους κρίσιμους τομείς της ελευθερίας της έκφρασης και της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης, καθώς και της καταπολέμησης της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος. Πρέπει επίσης να εντείνει τις προσπάθειές του για την επιτάχυνση και εμβάθυνση των μεταρρυθμίσεων σχετικά με την ανεξαρτησία, τον επαγγελματισμό και τη λογοδοσία του δικαστικού σώματος. Για άλλα κεφάλαια των διαπραγματεύσεων, πρέπει να δοθεί άμεση έμφαση στην υλοποίηση καίριων εκκρεμών μεταρρυθμίσεων που σχετίζονται με την ΕΕ και στην εκπλήρωση των κριτηρίων αξιολόγησης για το κλείσιμο, ιδίως για τα κεφάλαια που θα μπορούσαν προσωρινά να κλείσουν βραχυπρόθεσμα. Η κυβέρνηση του Μαυροβουνίου εξέφρασε τον στόχο της να ολοκληρώσει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις έως το τέλος του 2026 και η Επιτροπή είναι έτοιμη να υποστηρίξει αυτόν τον φιλόδοξο στόχο, αρχικά με πρόταση για προσωρινό κλείσιμο πρόσθετων κεφαλαίων έως το τέλος του 2024 και με ουσιαστικό θεματολόγιο για το 2025, εφόσον πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις. Για τον σκοπό αυτό, είναι ζωτικής σημασίας για το Μαυροβούνιο να εφαρμόσει τη δομημένη και άρτια σχεδιασμένη προσέγγιση που αναπτύχθηκε για την προώθηση του θεματολογίου ένταξης στην ΕΕ στην πράξη. Είναι αναγκαία η συνεχής και ευρεία πολιτική συναίνεση για καίριες μεταρρυθμίσεις.

9.Στη Σερβία, οι πρόωρες εκλογές τον Δεκέμβριο του 2023 και η επακόλουθη διακοπή της λειτουργίας της κυβέρνησης και του κοινοβουλίου επιβράδυναν τον ρυθμό των μεταρρυθμίσεων για την προσχώρηση στην ΕΕ. Ωστόσο, στον τομέα του κράτους δικαίου, η υλοποίηση της μεταρρύθμισης του δικαστικού συστήματος συνεχίστηκε. Η Σερβία ενέκρινε νέα στρατηγική για την καταπολέμηση της διαφθοράς και συνέχισε να συμβάλλει στη διαχείριση των μικτών μεταναστευτικών ροών προς την ΕΕ. Η πλήρης εφαρμογή της νέας νομοθεσίας για τα μέσα ενημέρωσης, καθώς και η περαιτέρω ευθυγράμμισή της με το κεκτημένο της ΕΕ και τα ευρωπαϊκά πρότυπα εξακολουθούν να εκκρεμούν και πρέπει να διασφαλιστούν. Η Σερβία δεσμεύτηκε να εφαρμόσει πλήρως όλες τις αντίστοιχες υποχρεώσεις της που απορρέουν από τη συμφωνία για την πορεία προς την εξομάλυνση και το παράρτημα εφαρμογής της, η οποία συνήφθη το 2023, καθώς και από όλες τις προηγούμενες συμφωνίες. Η πορεία ευθυγράμμισης της Σερβίας με την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας της ΕΕ παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητη και θα πρέπει, κατά προτεραιότητα, να βελτιωθεί σημαντικά, μεταξύ άλλων όσον αφορά την ευθυγράμμισή της με τα περιοριστικά μέτρα και τις δηλώσεις για τη Ρωσία. Η Σερβία πρέπει να απέχει από ενέργειες και δηλώσεις που αντιβαίνουν στις θέσεις της ΕΕ για την εξωτερική πολιτική και άλλα στρατηγικά θέματα και να αποδείξει με σοβαρότητα τη στρατηγική της κατεύθυνση προς την ΕΕ.

Απαιτείται διαρκής επαγρύπνηση προκειμένου να διατηρηθεί η συνολική ισορροπία μεταξύ, αφενός, της προόδου στα κεφάλαια για το κράτος δικαίου και την εξομάλυνση των σχέσεων με το Κόσοβο και, αφετέρου, της προόδου των ενταξιακών διαπραγματεύσεων σε όλα τα κεφάλαια. Η Επιτροπή επαναλαμβάνει για τρίτο συνεχόμενο έτος την εκτίμησή της ότι η Σερβία έχει εκπληρώσει τα κριτήρια αξιολόγησης για το άνοιγμα της ομάδας 3 (Ανταγωνιστικότητα και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη).

Η πρόοδος της Σερβίας όσον αφορά το κράτος δικαίου και την εξομάλυνση των σχέσεων με το Κόσοβο θα συνεχίσει να καθορίζει τον συνολικό ρυθμό των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Το επόμενο έτος, η Σερβία καλείται να επιταχύνει τις εργασίες για την υλοποίηση των σχετικών με την ΕΕ μεταρρυθμίσεων σε όλους τους τομείς, με ιδιαίτερη έμφαση στα ενδιάμεσα κριτήρια αξιολόγησης για το κράτος δικαίου και στη διασφάλιση ενός πραγματικά ευνοϊκού περιβάλλοντος για την κοινωνία των πολιτών και τα μέσα ενημέρωσης, και να καταβάλει αξιόπιστες προσπάθειες για να σταματήσει την παραπληροφόρηση, τις παρεμβάσεις από το εξωτερικό και τη χειραγώγηση πληροφοριών. Για τη συνέχιση του διαλόγου, η Σερβία αναμένεται να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της που απορρέουν από τη συμφωνία για την πορεία προς την εξομάλυνση και το παράρτημα εφαρμογής της, καθώς και από όλες τις προηγούμενες συμφωνίες διαλόγου.

10.Στην Αλβανία, οι αρχές έχουν δηλώσει επανειλημμένα τη σταθερή πολιτική τους δέσμευση για την ένταξη στην ΕΕ ως καίρια στρατηγική προτεραιότητα της χώρας και έχουν διατηρήσει υψηλό επίπεδο φιλοδοξίας για την πρόοδο των διαπραγματεύσεων προσχώρησης. Η Αλβανία συνέχισε να σημειώνει πρόοδο όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις στο πλαίσιο της ομάδας για τις θεμελιώδεις αρχές, ιδίως όσον αφορά τη συνολική μεταρρύθμιση της δικαιοσύνης και τη διαδικασία ελέγχου, η ολοκλήρωση της οποίας επίκειται σε πρώτο βαθμό, μέσω καλών αποτελεσμάτων σε υποθέσεις καταπολέμησης της διαφθοράς, καθώς και με την αύξηση των ικανοτήτων της για χρηματοοικονομικές έρευνες κατά του οργανωμένου εγκλήματος. Η ενεργός συμμετοχή της Αλβανίας κατά τη διάρκεια της θητείας της ως μη μόνιμου μέλους στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών έως το τέλος του 2023, καθώς και το ιστορικό πλήρους ευθυγράμμισής της με την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας της ΕΕ, επιβεβαιώνουν τη στρατηγική της επιλογή για προσχώρηση στην ΕΕ και τον ρόλο της ως αξιόπιστου διεθνούς εταίρου.

Μετά την πρώτη διακυβερνητική διάσκεψη για τη διαδικασία διαπραγματεύσεων προσχώρησης τον Ιούλιο του 2022, οι συνεδριάσεις αναλυτικής εξέτασης και για τις έξι ομάδες του κεκτημένου της ΕΕ ολοκληρώθηκαν τον Νοέμβριο του 2023. Στα τέλη του 2023, η Επιτροπή υπέβαλε στο Συμβούλιο την έκθεση αξιολόγησης των κριτηρίων για το άνοιγμα, όπου κατέληγε στο συμπέρασμα ότι η Αλβανία πληροί τις απαιτήσεις για την έναρξη διαπραγματεύσεων σχετικά με την ομάδα «Θεμελιώδεις αρχές». Η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για την έναρξη διαπραγματεύσεων σχετικά με την ομάδα «Θεμελιώδεις αρχές» κατά τη δεύτερη διακυβερνητική διάσκεψη της 15ης Οκτωβρίου, η οποία σηματοδοτεί ένα κομβικό σημείο για την πορεία προς την προσχώρηση. Η Επιτροπή υποστηρίζει επίσης την έναρξη διαπραγματεύσεων για την ομάδα 6 «Εξωτερικές σχέσεις» προς το τέλος του έτους, εάν συνεχιστεί η θετική τάση. Η αλβανική κυβέρνηση εξέφρασε τον στόχο της να ολοκληρώσει τις διαπραγματεύσεις προσχώρησης έως το τέλος του 2027 και η Επιτροπή είναι έτοιμη να υποστηρίξει αυτόν τον φιλόδοξο στόχο. Γι’ αυτό τον σκοπό, είναι καίριας σημασίας οι αρχές να εντείνουν περαιτέρω τον ρυθμό των μεταρρυθμίσεων με ευρωπαϊκό προσανατολισμό, ιδίως όσον αφορά το κράτος δικαίου, την παγίωση του ιστορικού επιδόσεων στον τομέα της επιβολής του νόμου, την αποτελεσματική καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, καθώς και την προώθηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων, μεταξύ των οποίων η ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, τα δικαιώματα ιδιοκτησίας και οι μειονότητες.

11.Η Βόρεια Μακεδονία έχει δηλώσει επανειλημμένα την πολιτική της προσήλωση στον στρατηγικό στόχο της ενσωμάτωσης στην ΕΕ και διατηρεί υψηλό επίπεδο φιλοδοξίας για την πρόοδο των διαπραγματεύσεων προσχώρησης. Η Βόρεια Μακεδονία πρέπει να συνεχίσει να υλοποιεί τις σχετικές με την ΕΕ μεταρρυθμίσεις, ιδίως στο πλαίσιο της ομάδας «Θεμελιώδεις αρχές», κυρίως όσον αφορά τον δικαστικό τομέα και την καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος. Πρέπει να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη στο σύστημα απονομής δικαιοσύνης. Η διαφθορά πρέπει να αντιμετωπιστεί με αμείωτη προσήλωση, μεταξύ άλλων μέσω της θεμελίωσης ενός στέρεου ιστορικού επιδόσεων όσον αφορά την έρευνα, τη δίωξη και την τελεσίδικη καταδίκη σε υποθέσεις υψηλού επιπέδου. Η Βόρεια Μακεδονία συμμετείχε ενεργά το 2023 αναλαμβάνοντας την προεδρία του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ). Η χώρα εξακολουθεί να ευθυγραμμίζεται πλήρως με την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας της ΕΕ.

Η Βόρεια Μακεδονία δεν έχει ακόμη εγκρίνει τις σχετικές συνταγματικές αλλαγές, τις οποίες έχει δεσμευτεί να δρομολογήσει και να υλοποιήσει, με σκοπό να συμπεριληφθούν στο Σύνταγμα πολίτες που ζουν εντός των συνόρων του κράτους και ανήκουν σε άλλους λαούς, όπως οι Βούλγαροι 18 . Η Βόρεια Μακεδονία αποτελεί καλό παράδειγμα πολυεθνικής κοινωνίας. Οι διμερείς συμφωνίες με τις γειτονικές χώρες πρέπει να εφαρμόζονται καλόπιστα από όλα τα μέρη, συμπεριλαμβανομένης της συμφωνίας των Πρεσπών μεταξύ της Ελλάδας και της Βόρειας Μακεδονίας και της Συνθήκης για σχέσεις φιλίας, καλής γειτονίας και συνεργασίας μεταξύ της Βουλγαρίας και της Βόρειας Μακεδονίας. Μετά την πρώτη διακυβερνητική διάσκεψη για τη διαδικασία διαπραγματεύσεων προσχώρησης τον Ιούλιο του 2022, οι συνεδριάσεις αναλυτικής εξέτασης και για τις έξι ομάδες του κεκτημένου της ΕΕ ολοκληρώθηκαν τον Δεκέμβριο του 2023. Η Επιτροπή προσβλέπει στην ταχεία και αποφασιστική συνέχεια που θα δοθεί στην έκθεση αναλυτικής εξέτασης σχετικά με την ομάδα για τις θεμελιώδεις αρχές, μεταξύ άλλων όσον αφορά τους χάρτες πορείας της χώρας σύμφωνα με το διαπραγματευτικό πλαίσιο, με σκοπό το άνοιγμα της πρώτης ομάδας το συντομότερο δυνατόν και εφόσον πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις. Είναι ζωτικής σημασίας οι αρχές να εντατικοποιήσουν περαιτέρω τον ρυθμό των μεταρρυθμίσεων που σχετίζονται με την ΕΕ. Η Βόρεια Μακεδονία θα πρέπει να λάβει τα αναγκαία μέτρα για να προχωρήσει στη διαδικασία των διαπραγματεύσεων προσχώρησης και να εφαρμόσει αποτελεσματικά τις μεταρρυθμίσεις που σχετίζονται με την ΕΕ, ιδίως στον τομέα του κράτους δικαίου, της δικαιοσύνης και της καταπολέμησης της διαφθοράς.

12.Η Βοσνία και Ερζεγοβίνη κατέγραψε απτά αποτελέσματα, όπως ανέφερε η Επιτροπή τον Μάρτιο του 2024. Η διαχείριση της μετανάστευσης συνέχισε να βελτιώνεται. Η χώρα έχει επιτύχει και διατηρεί πλήρη ευθυγράμμιση με την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας της ΕΕ. Η νομοθεσία για την ακεραιότητα του δικαστικού σώματος, την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη σύγκρουση συμφερόντων εγκρίθηκε από τον Νοέμβριο του 2023 έως τον Μάρτιο του 2024. Ωστόσο, οι πιο πρόσφατες εξελίξεις εμποδίζουν αυτή τη θετική δυναμική. Η χώρα πρέπει να συνεχίσει με αποφασιστικά μέτρα για την ολοκλήρωση των βασικών μεταρρυθμίσεων, σύμφωνα με τους κανόνες και τα πρότυπα της ΕΕ. Αυτές περιλαμβάνουν τη θέσπιση του νόμου για τα δικαστήρια, του νόμου για το Ανώτατο Δικαστικό και Εισαγγελικό Συμβούλιο, του νόμου για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και του νόμου για τον έλεγχο των συνόρων. Αναμένεται από τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη να ολοκληρώσει επειγόντως τις εκκρεμείς συνταγματικές και εκλογικές μεταρρυθμίσεις. Οι αποσχιστικές ενέργειες που υπονομεύουν την ενότητα, την κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα, τη συνταγματική τάξη και τη διεθνή προσωπικότητα της χώρας υπονομεύουν και την πρόοδο όσον αφορά την προσχώρηση στην ΕΕ.

Σύμφωνα με την απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Μαρτίου 2024 για την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων, η Επιτροπή ετοιμάζει το διαπραγματευτικό πλαίσιο ενόψει της έγκρισής του από το Συμβούλιο, όταν θα έχουν πραγματοποιηθεί όλα τα σχετικά βήματα που καθορίζονται στη σύσταση της Επιτροπής του Οκτωβρίου 2022.

Η Επιτροπή είναι έτοιμη να προγραμματίσει τις επεξηγηματικές συνεδρίες με τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη σχετικά με το κεκτημένο της ΕΕ. Για να μπορέσει να εκφραστεί με μία φωνή κατά τις επικείμενες διαπραγματεύσεις προσχώρησης στην ΕΕ, η Βοσνία και Ερζεγοβίνη θα πρέπει να διορίσει επικεφαλής διαπραγματευτή και διαπραγματευτική ομάδα. Στο πλαίσιο της ΣΣΣ, αποτελεί επίσης εκκρεμή υποχρέωση της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης να αναπτύξει εθνικό σχέδιο για την υιοθέτηση του κεκτημένου. Η Βοσνία και Ερζεγοβίνη πρέπει επίσης να διορίσει τον εθνικό συντονιστή ΜΠΒ.

Για να προχωρήσει στην ενταξιακή πορεία της, αναμένεται από την Βοσνία και Ερζεγοβίνη να υλοποιήσει όλα τα σχετικά βήματα που ορίζονται στη σύσταση της Επιτροπής του Οκτωβρίου 2022. Η Επιτροπή δηλώνει έτοιμη να βοηθήσει τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη να αντιμετωπίσει όλα τα ζητήματα που προσδιορίζονται στη γνώμη της Επιτροπής σχετικά με την αίτηση προσχώρησής της στο πλαίσιο των επικείμενων διαπραγματεύσεων προσχώρησης.

13.Οι αρχές του Κοσόβου παρέμειναν προσηλωμένες στην ευρωπαϊκή πορεία του. Το Κόσοβο υπέβαλε αίτηση προσχώρησης στην ΕΕ τον Δεκέμβριο του 2022. Η Επιτροπή είναι διαθέσιμη να συντάξει γνώμη σχετικά με την αίτηση προσχώρησης του Κοσόβου μόλις το ζητήσει το Συμβούλιο. Σημειώθηκε πρόοδος στην καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, ενώ βελτιώθηκε το επιχειρηματικό περιβάλλον. Η ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων για το Κόσοβο τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2024.

Οι εντάσεις στο βόρειο Κόσοβο συνεχίστηκαν μετά τη βίαιη επίθεση κατά της αστυνομίας του Κοσόβου από ένοπλους Σέρβους του Κοσόβου τον Σεπτέμβριο του 2023, τη σοβαρότερη κλιμάκωση των τελευταίων ετών. Διάφορες ασυντόνιστες ενέργειες του Κοσόβου έπληξαν τις σχέσεις μεταξύ της κυβέρνησης και της σερβικής κοινότητας του Κοσόβου. Τα μέτρα της ΕΕ έναντι του Κοσόβου παρέμειναν σε ισχύ κατά την περίοδο αναφοράς. Σύμφωνα με τη δήλωση του ύπατου εκπροσώπου της 3ης Ιουνίου 2023 εξ ονόματος της ΕΕ, η ΕΕ εφαρμόζει αναστρέψιμα μέτρα έναντι του Κοσόβου. Ο ύπατος εκπρόσωπος συνέστησε την άρση των εν λόγω μέτρων. Το Κόσοβο δεσμεύτηκε να εφαρμόσει πλήρως όλες τις αντίστοιχες υποχρεώσεις του που απορρέουν από τη συμφωνία για την πορεία προς την εξομάλυνση και το παράρτημα εφαρμογής της, η οποία συνήφθη το 2023, καθώς και από όλες τις προηγούμενες συμφωνίες.

Το Κόσοβο πρέπει να εντείνει τις προσπάθειές του για την ενίσχυση του κράτους δικαίου και της δημόσιας διοίκησης και για την προστασία της ελευθερίας της έκφρασης. Η κυβέρνηση θα πρέπει να μεριμνήσει για τη διαμόρφωση διακομματικής πολιτικής στήριξης με στόχο την αποτελεσματικότερη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων που σχετίζονται με την ΕΕ.  Το Κόσοβο θα πρέπει να εφαρμόσει τη συμφωνία για την πορεία προς την εξομάλυνση και το παράρτημά της, καθώς και όλες τις προηγούμενες συμφωνίες, χωρίς περαιτέρω καθυστερήσεις ή προαπαιτούμενα.

14.Η Τουρκία είναι υποψήφια χώρα και σημαντικός εταίρος της ΕΕ. Το στρατηγικό συμφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης έγκειται σε ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο και στην ανάπτυξη μιας συνεργατικής και αμοιβαία επωφελούς σχέσης με την Τουρκία. Η αποκλιμάκωση προς όφελος της περιφερειακής σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο και η προώθηση σχέσεων καλής γειτονίας θα πρέπει να διατηρηθούν. Σύμφωνα με τις συστάσεις της κοινής ανακοίνωσης του Νοεμβρίου 2023  σχετικά με την πορεία των πολιτικών, οικονομικών και εμπορικών σχέσεων ΕΕ–Τουρκίας  και την καθοδήγηση που παρέσχε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τον Απρίλιο του 2024, οι σχέσεις με την Τουρκία χαρακτηρίστηκαν από σταδιακή αποκατάσταση της συνεργασίας και ελήφθησαν συγκεκριμένα μέτρα για εποικοδομητικές ανταλλαγές σε θέματα κοινού ενδιαφέροντος. Συνεχίστηκε η συνεργασία υψηλού επιπέδου και ξεκίνησε νέος διάλογος υψηλού επιπέδου για το εμπόριο, γεγονός που επιβεβαιώνει την πρόοδο που έχει επιτευχθεί στον τομέα αυτό. Η Τουρκία είναι σημαντικός περιφερειακός παράγοντας στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής, ο οποίος αποτελεί σημαντικό στοιχείο στο πλαίσιο των σχέσεων ΕΕ–Τουρκίας, ακόμη και αν εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορετικές απόψεις για ορισμένα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής. Το πολύ χαμηλό ποσοστό ευθυγράμμισης της Τουρκίας με την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας συνέχισε να μειώνεται. Η Τουρκία εφάρμοσε ειδικά μέτρα για να σταματήσει η καταστρατήγηση των κυρώσεων της ΕΕ κατά της Ρωσίας μέσω του εδάφους της και θα πρέπει να συνεργαστεί ακόμη πιο ενεργά με την ΕΕ στο θέμα της καταστρατήγησης των κυρώσεων. Θα πρέπει να εξακολουθήσει να εφαρμόζεται μια προοδευτική, αναλογική και αναστρέψιμη προσέγγιση για να ενεργοποιηθούν καίριοι τομείς συνεργασίας. Οι εποικοδομητικές προσπάθειες της Τουρκίας θα πρέπει να συνεχιστούν και, παράλληλα, θα πρέπει να αντιμετωπιστούν οι ανησυχίες της ΕΕ.

Εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές ανησυχίες στους τομείς των θεμελιωδών δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης. Οι διαπραγματεύσεις προσχώρησης με την Τουρκία παραμένουν σε στασιμότητα από τον Ιούνιο του 2018, σύμφωνα με τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

Από την Τουρκία αναμένεται να υποστηρίξει ενεργά τις διαπραγματεύσεις για μια δίκαιη, συνολική και βιώσιμη διευθέτηση του Κυπριακού στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, σύμφωνα με τις σχετικές αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και σύμφωνα με τις αρχές στις οποίες βασίζεται η ΕΕ και με το κεκτημένο. Είναι σημαντικό η Τουρκία να επιβεβαιώσει εκ νέου τη δέσμευσή της σε σχέση με τις συνομιλίες που διεξάγονται υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών για τη διευθέτηση του Κυπριακού, σύμφωνα με τις σχετικές αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, συμπεριλαμβανομένων των εξωτερικών πτυχών τους. Επίσης η Τουρκία οφείλει να εκπληρώσει την υποχρέωσή της για τη διασφάλιση της πλήρους και χωρίς διακρίσεις εφαρμογής του πρόσθετου πρωτοκόλλου της συμφωνίας σύνδεσης ΕΕ–Τουρκίας.

15.Η Ουκρανία ανταποκρίθηκε σε όλα τα εκκρεμή βήματα που προσδιορίστηκαν στη γνώμη της Επιτροπής του 2022. Η έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Ουκρανία αποτέλεσε σημαντική αναγνώριση της αποφασιστικότητας της Ουκρανίας να συνεχίσει τις μεταρρυθμίσεις στην πορεία προς την προσχώρηση στην ΕΕ, παρά τον συνεχιζόμενο επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας. Η Ουκρανία συνέχισε να προωθεί την ακεραιότητα και την αξιοκρατία στο δικαστικό σύστημα, καθώς και να ενισχύει το θεσμικό πλαίσιο για την καταπολέμηση της διαφθοράς και να δημιουργεί ιστορικό επιδόσεων όσον αφορά την επιβολή του νόμου σε υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου. Η Ουκρανία αναμόρφωσε επίσης τη νομοθεσία της για την προστασία των δικαιωμάτων των ατόμων που ανήκουν σε εθνικές μειονότητες. Οι περιορισμοί των θεμελιωδών δικαιωμάτων λόγω του στρατιωτικού νόμου παραμένουν σε γενικές γραμμές αναλογικοί. Οι αρχές προχώρησαν επίσης στην υλοποίηση σημαντικών μεταρρυθμίσεων στο πλαίσιο του σχεδίου για την Ουκρανία. 

Παρά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί όσον αφορά θεμελιώδεις μεταρρυθμίσεις, απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες. Η Ουκρανία θα πρέπει να συνεχίσει να εστιάζει στην περαιτέρω οικοδόμηση αξιόπιστου ιστορικού επιδόσεων όσον αφορά την επιβολή του νόμου σε υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου για την αντιμετώπιση της συστημικής διαφθοράς στους πιο σημαντικούς τομείς και θεσμούς, και να εδραιώσει την ακεραιότητα, τον επαγγελματισμό και την αποτελεσματικότητα στο δικαστικό σώμα και στον τομέα επιβολής του νόμου, ενισχύοντας παράλληλα την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος. Η προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω, η εφαρμογή της τροποποιημένης νομοθεσίας για την προστασία των δικαιωμάτων των ατόμων που ανήκουν σε εθνικές μειονότητες πρέπει να συνεχιστεί σε στενή συνεργασία με τους εκπροσώπους των εθνικών μειονοτήτων, ενώ η μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης και η μεταρρύθμιση της αποκέντρωσης θα πρέπει να προχωρήσουν. Τα μέτρα για τη στήριξη της επισκευής και της ανοικοδόμησης των υποδομών θα είναι καίριας σημασίας για την πλήρη ανάκαμψη της οικονομίας, ιδίως στον τομέα της ενέργειας, ο οποίος πρέπει να αποκεντρωθεί περαιτέρω με τη βελτίωση της διακυβέρνησής του. Μετά την πρώτη διακυβερνητική διάσκεψη τον Ιούνιο του 2024, η αναλυτική εξέταση του κεκτημένου της ΕΕ σημειώνει ομαλή πρόοδο. Μετά την επικύρωση από την Ουκρανία του Καταστατικού της Ρώμης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, θα πρέπει να ληφθούν περαιτέρω μέτρα για να διασφαλιστεί η πλήρης ευθυγράμμιση της εθνικής της νομοθεσίας. Η σταθερή αύξηση της ευθυγράμμισης της Ουκρανίας με τις θέσεις και τα περιοριστικά μέτρα της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας της ΕΕ αποτελεί σαφή ένδειξη πολιτικής δέσμευσης και θα πρέπει να συνεχιστεί. Με την επιφύλαξη της εκπλήρωσης από την Ουκρανία όλων των προϋποθέσεων, η Επιτροπή προσβλέπει στην έναρξη των διαπραγματεύσεων σχετικά με τις ομάδες, αρχής γενομένης από τις θεμελιώδεις αρχές, το συντομότερο δυνατόν εντός του 2025.

16.Οι πολίτες της Μολδαβίας προσήλθαν στις κάλπες στις 20 Οκτωβρίου 2024 για να ψηφίσουν σε συνταγματικό δημοψήφισμα για την προσχώρηση στην ΕΕ και στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών. Η πρόταση να ενσωματωθεί η προσχώρηση στην ΕΕ στο Σύνταγμα υποστηρίχθηκε από το 50,38 % των ψηφοφόρων. Η Μολδαβία ανταποκρίθηκε σε όλα τα εκκρεμή βήματα που προσδιορίστηκαν στη γνώμη της Επιτροπής του 2022. Η έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων αποτέλεσε σημαντική αναγνώριση της αποφασιστικότητας της Μολδαβίας να συνεχίσει τις μεταρρυθμίσεις στην πορεία προς την προσχώρηση στην ΕΕ, παρά τη συνεχή παρέμβαση της Ρωσίας και τις επιπτώσεις του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας. Η ευθυγράμμιση της Μολδαβίας με την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας της ΕΕ βελτιώθηκε περαιτέρω. Η Μολδαβία συνεχίζει την εφαρμογή μιας συνολικής μεταρρύθμισης του συστήματος απονομής δικαιοσύνης. Η διαδικασία ελέγχου βρίσκεται σε εξέλιξη και οι διορισμοί σε ανώτατες δικαστικές και εισαγγελικές θέσεις θα πρέπει να οριστικοποιηθούν με διαφανείς και αξιοκρατικές διαδικασίες. Η οικοδόμηση ενός στέρεου ιστορικού επιδόσεων θα στηριχθεί στην περαιτέρω εδραίωση των θεσμών για την καταπολέμηση της διαφθοράς, καθώς και σε προορατικές και αποτελεσματικές έρευνες και καταδικαστικές αποφάσεις κατά της διαφθοράς σε όλα τα επίπεδα.

Η Μολδαβία συνέχισε τις προσπάθειες για την αποολιγαρχοποίηση και ξεκίνησε έρευνες και διώξεις για παράνομες χρηματοοικονομικές ροές και δωροδοκία ψηφοφόρων. Η συνεργασία με ευρωπαϊκούς και διεθνείς οργανισμούς για την καταπολέμηση των διεθνών εγκληματικών δικτύων θα πρέπει να συνεχιστεί και να ενισχυθεί περαιτέρω. Απαιτούνται πρόσθετες προσπάθειες για την εφαρμογή του σχεδίου για την αποολιγαρχοποίηση, μεταξύ άλλων με την ενίσχυση της ανεξαρτησίας των δημόσιων μέσων ενημέρωσης και την αύξηση της διαφάνειας όσον αφορά το ιδιοκτησιακό καθεστώς τους. Η Μολδαβία προωθεί τη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης, η οποία πρέπει να εφαρμοστεί σε διαβουλεύσεις με την κοινωνία των πολιτών προκειμένου να διατηρηθεί η θετική πορεία.

Η πρόοδος θα απαιτήσει την εδραίωση μεταρρυθμίσεων που θα εστιάζουν στην αποτελεσματική λειτουργία των θεσμικών οργάνων στο πλαίσιο των καθορισμένων ρόλων και αρμοδιοτήτων τους, καθώς και την επιβολή διαφανών και τυποποιημένων διαδικασιών διορισμού και απόλυσης. Στο πλαίσιο του σχεδίου ανάπτυξης της Μολδαβίας, θα πρέπει να συνεχιστούν οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις για την αύξηση της σύγκλισης με την ΕΕ και την ενσωμάτωση στην ενιαία αγορά. Μετά την πρώτη διακυβερνητική διάσκεψη τον Ιούνιο του 2024, η αναλυτική εξέταση του κεκτημένου της ΕΕ σημειώνει ομαλή πρόοδο. Με την επιφύλαξη της εκπλήρωσης από τη Μολδαβία όλων των προϋποθέσεων, η Επιτροπή προσβλέπει στην έναρξη των διαπραγματεύσεων σχετικά με τις ομάδες, αρχής γενομένης από τις θεμελιώδεις αρχές, το συντομότερο δυνατόν εντός του 2025.

17.Η χορήγηση καθεστώτος υποψήφιας χώρας στη Γεωργία τον Δεκέμβριο του 2023 δεν συνοδεύτηκε από επαρκή πολιτική δέσμευση των αρχών για την υλοποίηση των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων με στόχο την πρόοδο της χώρας στην πορεία της προς την ΕΕ.

Αντιθέτως, σημαντικές αρνητικές εξελίξεις, συμπεριλαμβανομένης της έγκρισης του νόμου για τη διαφάνεια της επιρροής από το εξωτερικό και της δέσμης νομοθετικών μέτρων για τις «οικογενειακές αξίες και την προστασία των ανηλίκων», καθώς και ισχυρά αφηγήματα κατά της ΕΕ που διαδίδονται από Γεωργιανούς αξιωματούχους έχουν επηρεάσει σοβαρά την πορεία της Γεωργίας στην ΕΕ. Κατά συνέπεια, η διαδικασία προσχώρησης της Γεωργίας έχει διακοπεί εκ των πραγμάτων. Επίσης, η πρόοδος που σημείωσε η Γεωργία όσον αφορά την εφαρμογή των εννέα βημάτων που καθορίστηκαν με την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 2023 για τη διεύρυνση ήταν ελάχιστη.

Στις 26 Οκτωβρίου οι πολίτες της Γεωργίας προσήλθαν στις κάλπες για να ψηφίσουν στις βουλευτικές εκλογές. Τα προκαταρκτικά πορίσματα της κοινής διεθνούς αποστολής παρακολούθησης εκλογών υπό την ηγεσία του Γραφείου Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΑΣΕ (ΟΑΣΕ/ODIHR) επισήμαναν διάφορες ελλείψεις που σημειώθηκαν σε ένα τεταμένο περιβάλλον έντονης πόλωσης. Στις αδυναμίες που αναφέρθηκαν περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, οι πρόσφατες τροποποιήσεις της νομοθεσίας για την εκλογική διαδικασία, οι συχνές παραβιάσεις της μυστικότητας της ψήφου, οι διαδικαστικές ανακολουθίες, ο εκφοβισμός και η άσκηση πιέσεων σε ψηφοφόρους, στοιχεία που επηρέασαν αρνητικά την εμπιστοσύνη των πολιτών στη διαδικασία. Τα εν λόγω προκαταρκτικά πορίσματα επιβεβαιώνουν την ανάγκη για συνολική εκλογική μεταρρύθμιση, η οποία είχε ήδη επισημανθεί σε προηγούμενες καίριες συστάσεις. Οι συστάσεις του Γραφείου Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΑΣΕ θα πρέπει να εφαρμοστούν το συντομότερο δυνατόν.

Η διεξαγωγή εποικοδομητικού και χωρίς αποκλεισμούς διαλόγου που θα καλύπτει ολόκληρο το πολιτικό φάσμα είναι πλέον υψίστης σημασίας. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 17ης Οκτωβρίου, η ΕΕ καλεί τη Γεωργία να προβεί σε δημοκρατικές, ολοκληρωμένες και βιώσιμες μεταρρυθμίσεις, σύμφωνα με τις βασικές αρχές της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

Η Γεωργία πρέπει να επανέλθει κατά προτεραιότητα στην εφαρμογή των εννέα βημάτων. Επιπλέον, η Γεωργία θα πρέπει να καταργήσει τον νόμο για τη διαφάνεια της επιρροής από το εξωτερικό, τη δέσμη νομοθετικών μέτρων για τις «οικογενειακές αξίες και την προστασία των ανηλίκων» και να απόσχει από άλλες δραστηριότητες που υπονομεύουν το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα τα οποία αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της σχέσης ΕΕ–Γεωργίας. Η Γεωργία θα πρέπει επίσης να συνεχίσει τις προσπάθειές της για την επίτευξη της ισότητας των φύλων. Η ευθυγράμμιση της Γεωργίας με την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας της ΕΕ παραμένει χαμηλή και, παρότι κατέβαλε προσπάθειες για τον περιορισμό της καταστρατήγησης των κυρώσεων μέσω του εδάφους της, η Γεωργία δεν έχει ευθυγραμμιστεί με τις δέσμες κυρώσεων της ΕΕ κατά της Ρωσίας και της Λευκορωσίας.

Επιπλέον, οι αρχές πρέπει να σταματήσουν την παραπληροφόρηση κατά των αξιών της ΕΕ και, αντ’ αυτού, να εντείνουν τις δράσεις για την καταπολέμησή της και για την αντιμετώπιση της εχθρικής πολιτικής ρητορικής. Οι αρχές πρέπει να διασφαλίσουν ότι οι επιθέσεις κατά μέσων ενημέρωσης, κομμάτων της αντιπολίτευσης και ακτιβιστών της κοινωνίας των πολιτών διερευνώνται δεόντως και ότι διασφαλίζεται ευνοϊκό περιβάλλον για το έργο τους. Πρέπει να ληφθούν ολοκληρωμένα και ουσιαστικά μέτρα για τη μεταρρύθμιση του κράτους δικαίου, την αντιμετώπιση της διαφθοράς υψηλού επιπέδου και την εξάλειψη της επιρροής των ολιγαρχών, ώστε να καταστεί δυνατή η επαρκής δημόσια και κοινοβουλευτική εποπτεία του έργου των υπηρεσιών επιβολής του νόμου και να διασφαλιστεί η ανεξαρτησία των δημόσιων θεσμών.

Η ΕΕ παραμένει προσηλωμένη στην περαιτέρω εμβάθυνση της εταιρικής σχέσης με τη Γεωργία σύμφωνα με τις προσδοκίες της μεγάλης πλειονότητας του πληθυσμού της Γεωργίας. Εάν η Γεωργία δεν αντιστρέψει την τρέχουσα πορεία δράσης που θέτει σε κίνδυνο την πορεία της προς την ΕΕ και δεν δείξει ότι καταβάλλει απτές προσπάθειες για να αντιμετωπίσει τις ανησυχίες και τις καίριες μεταρρυθμίσεις που εκκρεμούν, η Επιτροπή δεν θα εξετάσει το ενδεχόμενο να συστήσει την έναρξη διαπραγματεύσεων με τη Γεωργία.

VIII. Παραρτήματα

1.Δείκτες τρίτων σε σχέση με το καθεστώς της δημοκρατίας, της χρηστής διακυβέρνησης και του κράτους δικαίου στις υποψήφιες και τις δυνάμει υποψήφιες χώρες

2.Στατιστικά στοιχεία

(1)

Στο εξής: Μολδαβία.

(2)

* Η ονομασία αυτή χρησιμοποιείται με επιφύλαξη των θέσεων ως προς το καθεστώς και συνάδει με την απόφαση 1244/1999 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και τη γνώμη του Διεθνούς Δικαστηρίου σχετικά με τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσόβου.

(3)

Κανονισμός (EE) 2024/792.

(4)

Οκτώβριος 2024.

(5)

COM(2023) 691.

(6)

Κανονισμός (EE) 2024/1449.

(7)

COM(2020) 641.

(8)

COM(2024) 470.

(9)

JOIN(2023) 50.

(10)

Μετά το σχέδιο δράσης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες και την πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, η Επιτροπή άρχισε να οικοδομεί μια σειρά εταιρικών σχέσεων για τις πρώτες ύλες, συμπεριλαμβανομένων των μνημονίων συνεννόησης που υπογράφηκαν με την Ουκρανία το 2021 και τη Σερβία το 2024.

(11)

COM(2024) 146 final.

(12)

COM(2020) 57 final.

(13)

JOIN(2023) 50 final.

(14)

Πηγή: Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex).

(15)

Οι σύνοδοι των ηγετών των έξι χωρών των Δυτικών Βαλκανίων (WB6) πραγματοποιήθηκαν στα Σκόπια στις 21-22 Ιανουαρίου 2024, στα Τίρανα στις 28-29 Φεβρουαρίου και στο Κότορ στις 15-16 Μαΐου. Η επόμενη σύνοδος συμφωνήθηκε να διοργανωθεί από τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη το φθινόπωρο του 2024. Στις 19 Σεπτεμβρίου 2024, οι ηγέτες των έξι χωρών των Δυτικών Βαλκανίων συναντήθηκαν με την πρόεδρο κ. φον ντερ Λάιεν για να συζητήσουν την εφαρμογή του σχεδίου ανάπτυξης.

(16)

COM(2020) 690.

(17)

SWD(2021) 186 final.

(18)

Όπως αναφέρεται στα συμπεράσματα του Συμβουλίου 11440/22.

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 30.10.2024

COM(2024) 690 final

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

της

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Ανακοίνωση του 2024 σχετικά με την πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ

{SWD(2024) 690 final} - {SWD(2024) 691 final} - {SWD(2024) 692 final} - {SWD(2024) 693 final} - {SWD(2024) 694 final} - {SWD(2024) 695 final} - {SWD(2024) 696 final} - {SWD(2024) 697 final} - {SWD(2024) 698 final} - {SWD(2024) 699 final}

Παράρτημα I

Δείκτες	Δείκτες τρίτων σε σχέση με την κατάσταση της δημοκρατίας, της χρηστής διακυβέρνησης και του κράτους δικαίου στις υποψήφιες χώρες και στις δυνάμει υποψήφιες χώρες 1
	Αλβανία	Βοσνία και Ερζεγοβίνη	Κόσοβο	Βόρεια Μακεδονία	Μαυροβούνιο	Σερβία	Τουρκία	Γεωργία	Μολδαβία	Ουκρανία
Έκθεση «Nations in Transit 2024» – Βαθμολογίες στον τομέα της δημοκρατίας, Freedom House https://freedomhouse.org/countries/nations-transit/scores	Συνολική βαθμολογία: 46/100 (2023: 46/100) Κατάσταση: Μεταβατικό ή υβριδικό καθεστώς (2023: Μεταβατικό ή υβριδικό καθεστώς)	Συνολική βαθμολογία: 36/100 (2023: 37/100) Κατάσταση: Μεταβατικό ή υβριδικό καθεστώς (2023: Μεταβατικό ή υβριδικό καθεστώς)	Συνολική βαθμολογία: 38/100 (2023: 38/100) Κατάσταση: Μεταβατικό ή υβριδικό καθεστώς (2023: Μεταβατικό ή υβριδικό καθεστώς)	Συνολική βαθμολογία: 46/100 (2023: 48/100) Κατάσταση: Μεταβατικό ή υβριδικό καθεστώς (2023: Μεταβατικό ή υβριδικό καθεστώς)	Συνολική βαθμολογία: 46/100 (2023: 46/100) Κατάσταση: Μεταβατικό ή υβριδικό καθεστώς (2023: Μεταβατικό ή υβριδικό καθεστώς)	Συνολική βαθμολογία: 43/100 (2023: 46/100) Κατάσταση: Μεταβατικό ή υβριδικό καθεστώς (2023: Μεταβατικό ή υβριδικό καθεστώς)	άνευ αντικειμένου	Συνολική βαθμολογία: 34/100 (2023: 34/100) Κατάσταση: Μεταβατικό ή υβριδικό καθεστώς (2023: Μεταβατικό ή υβριδικό καθεστώς)	Συνολική βαθμολογία: 36/100 (2023: 36/100) Κατάσταση: Μεταβατικό ή υβριδικό καθεστώς (2023: Μεταβατικό ή υβριδικό καθεστώς)	Συνολική βαθμολογία: 40/100 (2023: 39/100) Κατάσταση: Μεταβατικό ή υβριδικό καθεστώς (2023: Μεταβατικό ή υβριδικό καθεστώς)
Έκθεση «Freedom in the World 2024» – Βαθμολογίες σε θέματα παγκόσμιας ελευθερίας, Freedom House https://freedomhouse.org/countries/freedom-world/scores	Συνολική βαθμολογία: 68/100 (2023: 67/100) Κατάσταση: Εν μέρει ελεύθερη (2023: Εν μέρει ελεύθερη)	Συνολική βαθμολογία: 51/100 (2023: 52/100) Κατάσταση: Εν μέρει ελεύθερη (2023: Εν μέρει ελεύθερη)	Συνολική βαθμολογία: 60/100 (2023: 60/100) Κατάσταση: Εν μέρει ελεύθερη (2023: Εν μέρει ελεύθερη)	Συνολική βαθμολογία: 67/100 (2023: 68/100) Κατάσταση: Εν μέρει ελεύθερη (2023: Εν μέρει ελεύθερη)	Συνολική βαθμολογία: 69/100 (2023: 67/100) Κατάσταση: Εν μέρει ελεύθερη (2023: Εν μέρει ελεύθερη)	Συνολική βαθμολογία: 57/100 (2023: 60/100) Κατάσταση: Εν μέρει ελεύθερη (2023: Εν μέρει ελεύθερη)	Συνολική βαθμολογία: 33/100 (2023: 32/100) Κατάσταση: Όχι ελεύθερη (2023: Όχι ελεύθερη)	Συνολική βαθμολογία: 58/100 (2023: 58/100) Κατάσταση: Εν μέρει ελεύθερη (2023: Εν μέρει ελεύθερη)	Συνολική βαθμολογία: 61/100 (2023: 62/100) Κατάσταση: Εν μέρει ελεύθερη (2023: Εν μέρει ελεύθερη)	Συνολική βαθμολογία: 49/100 (2023: 50/100) Κατάσταση: Εν μέρει ελεύθερη (2023: Εν μέρει ελεύθερη)
Δείκτης δημοκρατίας 2023 – The Economist Intelligence Unit https://www.eiu.com/n/campaigns/democracy-index-2023/	Συνολική βαθμολογία: 6,28/10 (2022: 6,41/10) Κατάταξη: 66/167 (2022: 64/167) Είδος καθεστώτος: Ελαττωματική δημοκρατία (2022: Ελαττωματική δημοκρατία)	Συνολική βαθμολογία: 5,00/10 (2022: 5,00/10) Κατάταξη: 94/167 (2022: 97/167) Είδος καθεστώτος: Υβριδικό καθεστώς (2022: Υβριδικό καθεστώς)	άνευ αντικειμένου	Συνολική βαθμολογία: 6,03/10 (2022: 6,10/10) Κατάταξη: 72/167 (2022: 72/167) Είδος καθεστώτος: Ελαττωματική δημοκρατία (2022: Ελαττωματική δημοκρατία)	Συνολική βαθμολογία: 6,67/10 (2022: 6,45/10) Κατάταξη: 52/167 (2022: 61/167) Είδος καθεστώτος: Ελαττωματική δημοκρατία (2022: Ελαττωματική δημοκρατία)	Συνολική βαθμολογία: 6,33/10 (2022: 6,33/10) Κατάταξη: 64/167 (2022: 68/167) Είδος καθεστώτος: Ελαττωματική δημοκρατία (2022: Ελαττωματική δημοκρατία)	Συνολική βαθμολογία: 4,33/10 (2022: 4,35/10) Κατάταξη: 102/167 (2022: 103/167) Είδος καθεστώτος: Υβριδικό καθεστώς (2022: Υβριδικό καθεστώς)	Συνολική βαθμολογία: 5,20/10 (2022: 5,20/10) Κατάταξη: 89/167 (2022: 90/167) Είδος καθεστώτος: Υβριδικό καθεστώς (2022: Υβριδικό καθεστώς)	Συνολική βαθμολογία: 6,23/10 (2022: 6,23/10) Κατάταξη: 68/167 (2022: 69/167) Είδος καθεστώτος: Ελαττωματική δημοκρατία (2022: Ελαττωματική δημοκρατία)	Συνολική βαθμολογία: 5,06/10 (2022: 5,42/10) Κατάταξη: 91/167 (2022: 87/167) Είδος καθεστώτος: Υβριδικό καθεστώς (2022: Υβριδικό καθεστώς)
Παγκόσμιος δείκτης ελευθερίας του Τύπου 2024 – Δημοσιογράφοι χωρίς σύνορα https://rsf.org/en/index	Συνολική βαθμολογία: 54,1/100 (2023: 57,86/100) Κατάταξη: 99/180 (2023: 96/180)	Συνολική βαθμολογία: 58,85/100 (2023: 65,43/100) Κατάταξη: 81/180 (2023: 64/180)	Συνολική βαθμολογία: 60,19/100 (2023: 68,38/100) Κατάταξη: 75/180 (2023: 56/180)	Συνολική βαθμολογία: 73,78/100 (2023: 74,35/100) Κατάταξη: 36/180 (2023: 38/180)	Συνολική βαθμολογία: 73,21/100 (2023: 74,28/100) Κατάταξη: 40/180 (2023: 39/180)	Συνολική βαθμολογία: 54,48/100 (2023: 59,16/100) Κατάταξη: 98/180 (2023: 91/180)	Συνολική βαθμολογία: 31,6/100 (2023: 33,97/100) Κατάταξη: 158/180 (2023: 165/180)	Συνολική βαθμολογία: 53,05/100 (2023: 61,69/100) Κατάταξη: 103/180 (2023: 77/180)	Συνολική βαθμολογία: 74,86/100 (2023: 77,62/100) Κατάταξη: 31/180 (2023: 28/180)	Συνολική βαθμολογία: 65/100 (2023: 61,19/100) Κατάταξη: 61/180 (2023: 79/180)
Δείκτης κράτους δικαίου 2023 – World Justice Project https://worldjusticeproject.org/rule-of-law-index/global/	Συνολική βαθμολογία: 0,48/1 (2022: 0,49/1) Συνολική κατάταξη: 91/142 (2022: 87/140)	Συνολική βαθμολογία: 0,51/1 (2022: 0,52/1) Συνολική κατάταξη: 75/142 (2022: 70/140)	Συνολική βαθμολογία: 0,56/1 (2022: 0,56/1) Συνολική κατάταξη: 58/142 (2022: 57/140)	Συνολική βαθμολογία: 0,53/1 (2022: 0,53/1) Συνολική κατάταξη: 67/142 (2022: 63/140)	Συνολική βαθμολογία: 0,56/1 Συνολική κατάταξη: 57/142	Συνολική βαθμολογία: 0,48/1 (2022: 0,49/1) Συνολική κατάταξη: 93/142 (2022: 83/140)	Συνολική βαθμολογία: 0,41/1 (2022: 0,42/1) Συνολική κατάταξη: 117/142 (2022: 116/140)	Συνολική βαθμολογία: 0,60/1 (2022: 0,60/1) Συνολική κατάταξη: 48/142 (2022: 49/140)	Συνολική βαθμολογία: 0,53/1 (2022: 0,52/1) Συνολική κατάταξη: 68/142 (2022: 68/140)	Συνολική βαθμολογία: 0,49/1 (2022: 0,50/1) Συνολική κατάταξη: 89/142 (2022: 76/140)
Παγκόσμιοι δείκτες διακυβέρνησης 2022 – Κράτος δικαίου, Όμιλος της Παγκόσμιας Τράπεζας http://info.worldbank.org/governance/wgi/	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 47,17/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 41,5/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 39,62/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 50,00/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 48,58/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 49,06/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 36,79/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 56,60/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 41,98/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 18,87/100
Παγκόσμιοι δείκτες διακυβέρνησης 2022 – Αποτελεσματικότητα της διακυβέρνησης, Όμιλος της Παγκόσμιας Τράπεζας http://info.worldbank.org/governance/wgi/	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 56,60/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 12,74/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 44,34/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 49,53/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 51,42/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 57,08/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 43,87/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 72,64/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 40,57/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 33,02/100
Παγκόσμιοι δείκτες διακυβέρνησης 2022 – Έλεγχος της διαφθοράς, Όμιλος της Παγκόσμιας Τράπεζας http://info.worldbank.org/governance/wgi/	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 38,68/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 25,94/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 47,17/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 43,87/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 50,94/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 35,38/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 34,91/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 72,17/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 42,92/100	Κατάταξη σε εκατοστημόριο: 29,25/100
Δείκτης αντίληψης της διαφθοράς 2023 – Διεθνής Διαφάνεια https://www.transparency.org/en/cpi/2023	Βαθμολογία: 37/100 (2022: 36/100) Κατάταξη: 98/180 (2022: 101/180)	Βαθμολογία: 35/100 (2022: 34/100) Κατάταξη: 108/180 (2022: 110/180)	Βαθμολογία: 41/100 (2022: 41/100) Κατάταξη: 83/180 (2022: 84/180)	Βαθμολογία: 42/100 (2022: 40/100) Κατάταξη: 76/180 (2022: 85/180)	Βαθμολογία: 46/100 (2022: 45/100) Κατάταξη: 63/180 (2022: 65/180)	Βαθμολογία: 36/100 (2022: 36/100) Κατάταξη: 104/180 (2022: 101/180)	Βαθμολογία: 34/100 (2022: 36/100) Κατάταξη: 115/180 (2022: 101/180)	Βαθμολογία: 53/100 (2022: 56/100) Κατάταξη: 49/180 (2022: 41/180)	Βαθμολογία: 42/100 (2022: 39/100) Κατάταξη: 76/180 (2022: 91/180)	Βαθμολογία: 36/100 (2022: 33/100) Κατάταξη: 104/180 (2022: 116/180)

Παράρτημα II

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ (στις 5/9/2024), μέρος 1 (Αλβανία — Μαυροβούνιο)

Δημογραφία

Σημείωση

Αλβανία

Βοσνία και Ερζεγοβίνη

Κόσοβο

Βόρεια Μακεδονία

Μαυροβούνιο

ΕΕ-27

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

Συνολικός πληθυσμός (σε χιλιάδες)

2 830 i

2 794 i

:

3 464 pi

1 798 i

:

2 069 i

1 837 bi

621 i

618 i

446 306 bi

446 056 bpi

Μερίδιο 15-64 επί του συνολικού πληθυσμού (%)

68,2 i

68,0 i

:

:

67,3 i

67,1 i

69,1 i

65,9 bi

66,2 i

66,1 i

64,1 bpi

63,9 bpi

Ακαθάριστο ποσοστό φυσικής πληθυσμιακής μεταβολής (ανά 1 000 κατοίκους)

-1,2

0,2

:

- 4,2 p

:

:

-5,1

- 2,4 b

-3,4

-0,1

- 2,7 bep

- 2,9 bep

Προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση, άνδρες (σε έτη)

73,6

77,4

:

:

:

:

71,1 b

:

70,8

:

77,2 bep

77,9 bep

Προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση, γυναίκες (σε έτη)

77,7

80,9

:

:

:

:

75,5 b

:

77

:

82,9 bep

83,3 bep

Αγορά εργασίας

Σημείωση

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

Ποσοστό οικονομικής δραστηριότητας ατόμων ηλικίας 20-64 ετών: αναλογία του οικονομικά ενεργού πληθυσμού ηλικίας 20-64 ετών (%)

Σύνολο

75,1 ew

79,1 ew

63,4 b

63,6

43,9 w

43,2 w

70,5 w

:

64,7 w

:

78,4 b

79,3

Άνδρες

84,2 ew

86,7 ew

76,7 b

77,2

63,8 w

62,4 w

83,2 w

:

71,7 w

:

84,0 b

84,7

Γυναίκες

66,3 ew

72,0 ew

50,0 b

49,8

24,4 w

24,5 w

57,4 w

:

57,8 w

:

72,8 b

73,9

Ποσοστά απασχόλησης ατόμων ηλικίας 20-64 ετών (% του πληθυσμού)

Σύνολο

66,3 ew

70,4 ew

52,6 b

53,9

35,1 w

37,9 w

59,5 w

:

54,2 w

:

73,0 b

74,6

Άνδρες

74,6 ew

77,4 ew

66,0 b

67,7

51,9 w

55,7 w

69,5 w

:

59,8 w

:

78,5 b

79,9

Γυναίκες

58,3 ew

63,7 ew

39,1 b

40

18,5 w

20,5 w

49,2 w

:

48,7 w

:

67,6 b

69,2

Άτομα ηλικίας 15-24 ετών εκτός εκπαίδευσης, απασχόλησης ή κατάρτισης, % επί του πληθυσμού της ηλικιακής ομάδας

24,0 w

23,3 w

19,9

18,2

32,1 w

33,0 w

17,9 w

:

20,2 w

:

10,8 b

9,6

Αγορά εργασίας (συνέχεια)

Σημείωση

Αλβανία

Βοσνία και Ερζεγοβίνη

Κόσοβο

Βόρεια Μακεδονία

Μαυροβούνιο

ΕΕ-27

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

Άτομα ηλικίας 15-29 ετών εκτός εκπαίδευσης, απασχόλησης ή κατάρτισης, % επί του πληθυσμού της ηλικιακής ομάδας

26,1 w

25,2 w

25,1

23,5

36,6 w

36,6 w

24,3 w

:

26,5 w

:

13,1 b

11,7

Απασχόληση ανά κύριους τομείς

Γεωργία, δασοκομία και αλιεία (%)

33,8 ew

33,9 ew

9,4 bi

7,3 i

2,8 w

2,2 w

11,5 w

:

6,4 w

:

3,8 bi

3,7 i

Βιομηχανία (%)

13,8 ew

14,3 ew

24,4 bi

25,4 i

14,8 w

13,3 w

23,9 w

:

10,2 w

:

18,0 bi

17,7 i

Κατασκευές (%)

8,1 ew

7,6 ew

9,1 bi

9,2 i

10,5 w

11,0 w

6,9 w

:

6,7 w

:

6,7 bi

6,8 i

Υπηρεσίες (%)

44,3 ew

44,2 ew

57,0 bi

58,2 i

71,9 w

73,4 w

57,7 w

:

76,7 w

:

70,9 bi

71,5 i

Εργαζόμενοι στον δημόσιο τομέα ως ποσοστό επί της συνολικής απασχόλησης ατόμων ηλικίας 20-64 ετών (%)

1) 2) 3)

16,0 ew

15,1 ew

19,8 bw

19,0 w

28,3 w

27,7 w

25,6 w

:

32,7 w

:

:

:

Εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα ως ποσοστό επί της συνολικής απασχόλησης ατόμων ηλικίας 20-64 ετών (%)

1)

84,0 ew

84,9 ew

80,2 bw

81,0 w

71,7 w

72,3 w

74,4 w

:

63,7 w

:

:

:

Ποσοστά ανεργίας (% του εργατικού δυναμικού)

Σύνολο

11,6 ew

11,0 ew

17,4 b

15,4

20,6 w

12,5 w

15,7 w

:

16,6 w

:

7,1 b

6,2

Άνδρες

11,4 ew

10,6 ew

14,4 b

12,6

18,9 w

11,0 w

16,4 w

:

17,1 w

:

6,8 b

5,9

Γυναίκες

11,8 ew

11,4 ew

22,0 b

19,8

24,9 w

16,5 w

14,6 w

:

15,9 w

:

7,4 b

6,5

Νέοι ηλικίας 15-24 ετών

27,1 ew

24,9 ew

38,3 b

35,1

38,0 w

21,4 w

36,4 w

:

37,1 w

:

16,7 b

14,5

Μακροχρόνια (>12 μήνες)

7,3 ew

7,4 ew

13,4

11,4

14,5 w

8,1 w

12,5 w

:

11,0 w

:

2,8

2,4

Μέσοι ονομαστικοί μηνιαίοι μισθοί και ημερομίσθια (σε EUR)

4) 5)

467 iw

520 iw

510 iw

574 iw

484 iw

521 iw

466 iw

517 iw

532 iw

712 iw

:

:

Εκπαίδευση

Σημείωση

Αλβανία

Βοσνία και Ερζεγοβίνη

Κόσοβο

Βόρεια Μακεδονία

Μαυροβούνιο

ΕΕ-27

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

Άτομα που εγκαταλείπουν πρόωρα την εκπαίδευση και την κατάρτιση: ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 18-24 ετών που έχουν ολοκληρώσει το πολύ την κατώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και δεν παρακολουθούν περαιτέρω εκπαίδευση ή κατάρτιση (%)

16,8 w

15,5 w

4,7

3,6

7,0 w

7,8 w

4,6 w

:

6,7 w

:

9,8 b

9,7

Δημόσιες δαπάνες για την εκπαίδευση ως ποσοστό του ΑΕΠ (%)

3,1 piw

2,9 iw

4,2 iw

:

4,3 iw

3,9 iw

:

:

:

:

4,9 d

:

Ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 20-24 ετών που έχουν ολοκληρώσει το πολύ την κατώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, σύνολο

17,2 w

15,0 w

6,1

6,8

9,8 w

10,7 w

4,9 w

:

2,8 w

:

15,6 b

16,5

Ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 20-24 ετών που έχουν ολοκληρώσει το πολύ την κατώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, άνδρες

18,4 w

16,3 w

6,8

6,7

10,3 w

12,1 w

4,9 w

:

3,4 w

:

18,1 b

18,7

Ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 20-24 ετών που έχουν ολοκληρώσει το πολύ την κατώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, γυναίκες

16,1 w

13,8 w

5,3

6,8

9,4 w

9,4 w

4,9 w

:

2,2 w

:

12,9 b

14,2

Ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 20-24 ετών που είναι απόφοιτοι ανώτερης δευτεροβάθμιας ή μεταδευτεροβάθμιας μη τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, σύνολο

56,1 w

57,6 w

84,5

87

75,6 w

73,9 w

88,8 w

:

85,2 w

:

65,8 b

64,8

Ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 20-24 ετών που είναι απόφοιτοι ανώτερης δευτεροβάθμιας ή μεταδευτεροβάθμιας μη τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, άνδρες

64,8 w

64,7 w

86,5

89,4

78,4 w

77,4 w

91,8 w

:

87,6 w

:

66,4 b

65,7

Ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 20-24 ετών που είναι απόφοιτοι ανώτερης δευτεροβάθμιας ή μεταδευτεροβάθμιας μη τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, γυναίκες

47,9 w

51,1 w

82,4

84,6

72,6 w

70,1 w

85,7 w

:

82,6 w

:

65,2 b

63,8

Ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 30-34 ετών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, σύνολο

32,1 ew

38,4 ew

28,8

28,6

32,3 w

30,9 w

36,9 w

:

39,0 w

:

41,9 b

42,8

Ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 30-34 ετών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, άνδρες

25,4 ew

31,9 ew

23,9

23,4

30,8 w

26,3 w

31,8 w

:

34,9 w

:

36,6 b

37,3

Ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 30-34 ετών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, γυναίκες

39,3 ew

45,5 ew

34

34,1

34,0 w

35,9 w

42,3 w

:

43,0 w

:

47,3 b

48,3

Εθνικοί λογαριασμοί	Σημείωση	Αλβανία		Βοσνία και Ερζεγοβίνη		Κόσοβο		Βόρεια Μακεδονία		Μαυροβούνιο		ΕΕ-27
		2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022
Ακαθάριστο εγχώριο προϊόν
Σε τρέχουσες τιμές (εκατ. EUR)		15 157	17 972 p	20 015	23 324	7 958	8 896	11 835	13 033 p	4 955	5 924	14 689 980	15 989 796
Κατά κεφαλή (σε EUR)		5 390	6 433 iw	:	6 733 pi	4 426 i	:	6 440 e	7 021 biw	8 000	9 600	32 830	35 620
Σε μονάδες αγοραστικής δύναμης (ΜΑΔ) κατά κεφαλή		10 255	:	:	:	:	:	14 108 e	:	15 456	17 577	32 831	35 616
Σε μονάδες αγοραστικής δύναμης (ΜΑΔ) κατά κεφαλή, σε σχέση με τον μέσο όρο της ΕΕ (ΕΕ-27 = 100)		31,2	:	:	:	:	:	43,0 e	:	47,1	49,4	100	100
Πραγματικό (όγκος) ετήσιο ποσοστό μεταβολής, σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος (%)		:	:	7,4	4,2	10,7	4,3	4,5	2,2 p	13	6,4	6,1	3,4
Ακαθάριστη προστιθέμενη αξία κατά κύριους τομείς
Γεωργία, δασοκομία και αλιεία (%)		21,1	21,3 p	6	5,7	8,6	9,2	8,3	8,6 p	8	7,5	1,8	1,8
Βιομηχανία (%)		12,9	13,4 p	24,6	24,2	23,6	23,3	19,7	19,1 p	12,5	11,3	20,1	20,4
Κατασκευές (%)		10,9	11,1 p	5,1	5,2	10,6	10,7	6,4	6,7 p	5,8	4,8	5,5	5,5
Υπηρεσίες (%)		55,2 i	54,2 pi	64,3 i	64,9 i	57,2 i	56,9 i	65,5 i	65,7 pi	73,8 i	76,3 i	72,9 i	72,2 i
Ισοζύγιο πληρωμών	Σημείωση	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022
Καθαρές (εισερχόμενες – εξερχόμενες) άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ) (σε εκατ. EUR)	6)	988,8 i	1 188,8 i	539,0 w	688,7 w	320,4 w	556,9 w	387,5 w	654,2 w	581,6 w	782,6 w	- 415 593,3 i	- 325 742,5 i
Καθαρές (εισερχόμενες – εξερχόμενες) άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ) (% του ΑΕΠ)	6)	6,52 i	6,61 pi	2,30 iw	:	4,03 i	6,26 i	3,27 i	5,02 pi	11,74 iw	13,21 iw	- 2,83 i	- 2,04 i
Καθαρές (εισερχόμενες – εξερχόμενες) άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ) σε σχέση με την ΕΕ-27 (σε εκατ. EUR)	7)	652,5 i	692,1 i	205,8 w	355,5 w	189,1 i	351,1 i	390,0 i	452,3 w	180,1 w	215,3 w	- 93 997,4 i	- 62 947,1 i
Καθαρές (εισερχόμενες – εξερχόμενες) άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ) σε σχέση με την ΕΕ-27 (% του ΑΕΠ)	7)	4,30 i	3,85 ip	0,93 iw	:	2,38 i	3,95 i	3,30 i	3,51 iw	3,64 iw	3,64 iw	- 0,64 i	- 0,39 i
Εμβάσματα σε % του ΑΕΠ		5,02 i	4,63 pi	7,77 i	7,86 i	14,49 i	13,75 i	2,91 i	2,69 pi	6,82 i	7,36 i	0,14 i	0,14 i

Εξωτερικό εμπόριο αγαθών	Σημείωση	Αλβανία		Βοσνία και Ερζεγοβίνη		Κόσοβο		Βόρεια Μακεδονία		Μαυροβούνιο		ΕΕ-27
		2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022
Μερίδιο εξαγωγών στις χώρες της ΕΕ-27 επί της αξίας των συνολικών εξαγωγών (%)		44,7	47,8 p	53,9	61,9	65,2	71,4	81,3	94,9 p	62,2	74,4	47,1	55
Μερίδιο εισαγωγών από τις χώρες της ΕΕ-27 επί της αξίας των συνολικών εισαγωγών (%)		31,3	37,4 p	42,6	48,1	33,4	38,6	65,4	74,0 p	42,8	51,5	51	56,9
Εμπορικό ισοζύγιο (σε εκατ. EUR)		44,7	47,8 p	53,9	61,9	65,2	71,4	81,3	94,9 p	62,2	74,4	47,1	55
Διεθνές εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών ως ποσοστό του ΑΕΠ
Εισαγωγές (% του ΑΕΠ)		44,7	47,8 p	53,9	61,9	65,2	71,4	81,3	94,9 p	62,2	74,4	47,1	55
Εξαγωγές (% του ΑΕΠ)		31,3	37,4 p	42,6	48,1	33,4	38,6	65,4	74,0 p	42,8	51,5	51	56,9
Δημόσια οικονομικά	Σημείωση	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022
Δημοσιονομικό πλεόνασμα (+) / Δημοσιονομικό έλλειμμα (-) (%)		:	:	:	:	:	:	:	:	:	:	-4,7	-3,4
Δημόσιο χρέος (%)		:	:	:	:	:	:	:	:	:	:	87,4	83,4

Οικονομικοί δείκτες

Σημείωση

Αλβανία

Βοσνία και Ερζεγοβίνη

Κόσοβο

Βόρεια Μακεδονία

Μαυροβούνιο

ΕΕ-27

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

Ετήσια μεταβολή των τιμών καταναλωτή (%)

8)

2,3 d

6,6 d

2,0 w

14,0 w

3,4 d

11,6 d

3,4 d

14,0 d

2,5 d

11,9 d

2,9

9,2

Σύνολο εξωτερικού χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ (%)

9)

64,4 i

54,3 pi

57,2 iw

51,4 iw

37,4 iw

38,6 iw

80,9 i

82,8 pi

191,7 i

158,4 i

:

:

Σύνολο χρέους σε ξένο νόμισμα, ως ποσοστό του ΑΕΠ (%)

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

Αξία διαθεσίμων (συμπεριλαμβανομένου του χρυσού) (σε εκατ. EUR)

938,9

-71,8

1 377,8

72,8

168,9

67,6

304,7

271,6

8

164

:

:

Συναλλαγματικά διαθέσιμα – ισοδυναμία σε μήνες εισαγωγών

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

Επιχειρήσεις	Σημείωση	Αλβανία		Βοσνία και Ερζεγοβίνη		Κόσοβο		Βόρεια Μακεδονία		Μαυροβούνιο		ΕΕ-27
		2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022
Δείκτης βιομηχανικής παραγωγής (2015 = 100)	10)	113,0 w	116,1 w	106,2 w	107,9 w	:	:	103,9 w	:	110,8 w	107,2 w	:	:
Υποδομές	Σημείωση	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022
Πυκνότητα σιδηροδρομικού δικτύου (γραμμές σε λειτουργία ανά χίλια km²)		7,8 i	7,1 i	19,9 iw	19,9 iw	30,5 iw	30,5 iw	26,9 i	26,9 i	18,0 i	18,0 i	47,9 i	47,8 i
Μήκος αυτοκινητοδρόμων (σε χιλιόμετρα)		25	25	218	231	137 w	137 w	335	335	0	0	:	:
Ενέργεια	Σημείωση	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022
Καθαρές εισαγωγές ενέργειας σε σχέση με το ΑΕΠ		2,7 i	3,9 pi	3,5 i	6,5 i	6,7 i	10,0 i	7,6 i	13,6 pi	4,1 i	7,0 i	2,7 i	5,2 i

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ (στις 5/9/2024), μέρος 2 (Σερβία — Ουκρανία)

Δημογραφία

Σημείωση

Σερβία

Τουρκία

Γεωργία

Μολδαβία

Ουκρανία

ΕΕ-27

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

Συνολικός πληθυσμός (σε χιλιάδες)

6 872 i

6 797 i

83 614 i

84 680 i

3 729 i

3 689 i

2 597 pi

2 604 i

:

40 998 i

446 306 bi

446 056 bpi

Μερίδιο 15-64 επί του συνολικού πληθυσμού (%)

64,5 i

64,4 i

67,7 i

67,9 i

64,2 i

63,7 i

66,7 pi

:

67,4 i

67,4 i

64,1 bpi

63,9 bpi

Ακαθάριστο ποσοστό φυσικής πληθυσμιακής μεταβολής (ανά 1 000 κατοίκους)

-10,9

-6,9

:

6,2

-3,8

:

:

- 3,6 ep

:

:

- 2,7 bep

- 2,9 bep

Προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση, άνδρες (σε έτη)

70

72,7 b

:

74,3

:

69,4

:

:

:

:

77,2 bep

77,9 bep

Προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση, γυναίκες (σε έτη)

75,7

77,9 b

:

78,4

:

78,1

:

:

:

:

82,9 bep

83,3 bep

Αγορά εργασίας

Σημείωση

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

Ποσοστό οικονομικής δραστηριότητας ατόμων ηλικίας 20-64 ετών: αναλογία του οικονομικά ενεργού πληθυσμού ηλικίας 20-64 ετών (%)

Σύνολο

11) 12) 13)

75,0 b

76,4

61,2 b

63,1

64,5 w

65,9 w

52,8 w

53,7 w

71,9 w

:

78,4 b

79,3

Άνδρες

11) 12) 13)

82,6 b

83,7

82,3 b

83,3

76,2 w

77,9 w

57,8 w

57,8 w

78,2 w

:

84,0 b

84,7

Γυναίκες

11) 12) 13)

67,4 b

69,1

40,0 b

42,8

53,4 w

54,7 w

48,1 w

50,0 w

66,0 w

:

72,8 b

73,9

Ποσοστά απασχόλησης ατόμων ηλικίας 20-64 ετών (% του πληθυσμού)

Σύνολο

11) 13)

66,7 b

69,3

53,9 b

56,5

50,6 w

54,0 w

51,1 w

52,1 w

64,8 w

:

73,0 b

74,6

Άνδρες

11) 13)

74,2 b

76,2

73,6 b

75,9

58,1 w

62,2 w

55,6 w

55,8 w

70,8 w

:

78,5 b

79,9

Γυναίκες

11) 13)

59,3 b

62,3

34,2 b

37

43,5 w

46,4 w

46,9 w

48,7 w

59,3 w

:

67,6 b

69,2

Άτομα ηλικίας 15-24 ετών εκτός εκπαίδευσης, απασχόλησης ή κατάρτισης, % επί του πληθυσμού της ηλικιακής ομάδας

11) 13)

16,4 b

13

24,8 b

24,1

26,8 w

23,4 w

17,2 w

17,2 w

14,3 w

:

10,8 b

9,6

Αγορά εργασίας (συνέχεια)

Σημείωση

Σερβία

Τουρκία

Γεωργία

Μολδαβία

Ουκρανία

ΕΕ-27

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

Άτομα ηλικίας 15-29 ετών εκτός εκπαίδευσης, απασχόλησης ή κατάρτισης, % επί του πληθυσμού της ηλικιακής ομάδας

11) 13)

18,8 b

15,1

28,4 b

27,2

34,6 w

30,7 w

26,4 w

26,2 w

19,8 w

:

13,1 b

11,7

Απασχόληση ανά κύριους τομείς

Γεωργία, δασοκομία και αλιεία (%)

11) 13) 14)

15,0 bi

14,8 i

17,2 bi

15,7 i

18,9 w

17,9 w

21,5 w

20,8 w

14,1 w

:

3,8 bi

3,7 i

Βιομηχανία (%)

11) 13) 14)

23,7 bi

24,0 i

21,4 bi

21,7 i

11,3 w

11,9 w

14,4 w

14,8 w

18,2 w

:

18,0 bi

17,7 i

Κατασκευές (%)

11) 13) 14)

6,0 bi

5,9 i

6,1 bi

6,0 i

7,8 w

8,5 w

7,7 w

7,7 w

7,0 w

:

6,7 bi

6,8 i

Υπηρεσίες (%)

11) 13) 14)

55,3 bi

55,3 i

55,3 bi

56,6 i

62,1 w

61,8 w

56,4 w

56,7 w

60,7 w

:

70,9 bi

71,5 i

Εργαζόμενοι στον δημόσιο τομέα ως ποσοστό επί της συνολικής απασχόλησης ατόμων ηλικίας 20-64 ετών (%)

15) 16)

25,8 w

:

16,9 bw

:

24,3 w

23,4 w

28,6 w

28,8 w

:

:

:

:

Εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα ως ποσοστό επί της συνολικής απασχόλησης ατόμων ηλικίας 20-64 ετών (%)

15) 16)

74,2 w

:

83,1 bw

:

75,7 w

76,6 w

71,4 w

71,2 w

:

:

:

:

Ποσοστά ανεργίας (% του εργατικού δυναμικού)

Σύνολο

11) 13) 17) 18)

11,1 b

9,4

12,0 b

10,5

20,6 w

17,3 w

3,2 w

3,1 w

9,8 w

:

7,1 b

6,2

Άνδρες

11) 13) 17) 18)

10,2 b

9,1

10,7 b

9

22,7 w

19,3 w

3,9 w

3,6 w

9,5 w

:

6,8 b

5,9

Γυναίκες

11) 13) 17) 18)

12,1 b

9,9

14,7 b

13,5

17,8 w

14,6 w

2,5 w

2,6 w

10,1 w

:

7,4 b

6,5

Νέοι ηλικίας 15-24 ετών

11) 13)

26,4 b

24,4

22,7 b

19,5

42,9 w

39,4 w

9,2 w

10,7 w

19,1 w

:

16,7 b

14,5

Μακροχρόνια (>12 μήνες)

11) 13) 17) 18)

4,9

3,8

3,7 b

2,5

7,2 w

6,6 w

0,8 w

0,7 w

2,4 w

:

2,8

2,4

Μέσοι ονομαστικοί μηνιαίοι μισθοί και ημερομίσθια (σε EUR)

11) 13) 19) 20) 21)

772 iw

:

371 iw

272 iw

372 iw

:

447 iw

:

453 iw

:

:

Εκπαίδευση

Σημείωση

Σερβία

Τουρκία

Γεωργία

Μολδαβία

Ουκρανία

ΕΕ-27

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

Άτομα που εγκαταλείπουν πρόωρα την εκπαίδευση και την κατάρτιση: ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 18-24 ετών που έχουν ολοκληρώσει το πολύ την κατώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και δεν παρακολουθούν περαιτέρω εκπαίδευση ή κατάρτιση (%)

6,3 b

5

23,1 b

21,2

7,3 w

6,0 w

19,6 w

21,5 w

:

:

9,8 b

9,7

Δημόσιες δαπάνες για την εκπαίδευση ως ποσοστό του ΑΕΠ (%)

11) 22)

3,3 iw

3,2 piw

3,5 iw

:

3,6 iw

3,3 iw

:

:

5,1 iw

:

4,9 d

:

Ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 20-24 ετών που έχουν ολοκληρώσει το πολύ την κατώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, σύνολο

11) 13) 23)

6,7 b

5,7

29,3 b

26,2

7,3 w

6,0 w

23,3 w

26,5 w

2,7 w

:

15,6 b

16,5

Ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 20-24 ετών που έχουν ολοκληρώσει το πολύ την κατώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, άνδρες

11) 13)

7,7 b

6,3

31,3 b

28

7,4 w

5,9 w

27,3 w

28,0 w

2,9 w

:

18,1 b

18,7

Ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 20-24 ετών που έχουν ολοκληρώσει το πολύ την κατώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, γυναίκες

11) 13)

5,7 b

5,2

27,3 b

24,3

7,2 w

6,1 w

19,4 w

25,0 w

2,5 w

:

12,9 b

14,2

Ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 20-24 ετών που είναι απόφοιτοι ανώτερης δευτεροβάθμιας ή μεταδευτεροβάθμιας μη τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, σύνολο

11) 13)

85,3 b

86,9

48,1 b

50,8

77,2 w

78,1 w

68,2 w

62,7 w

55,2 w

:

65,8 b

64,8

Ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 20-24 ετών που είναι απόφοιτοι ανώτερης δευτεροβάθμιας ή μεταδευτεροβάθμιας μη τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, άνδρες

11) 13)

86,3 b

88,3

51,4 b

54,6

84,0 w

83,4 w

66,4 w

62,8 w

58,9 w

:

66,4 b

65,7

Ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 20-24 ετών που είναι απόφοιτοι ανώτερης δευτεροβάθμιας ή μεταδευτεροβάθμιας μη τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, γυναίκες

11) 13)

84,1 b

85,3

44,7 b

47

70,2 w

72,2 w

69,9 w

62,7 w

51,3 w

:

65,2 b

63,8

Ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 30-34 ετών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, σύνολο

11) 13)

35,3 b

35,2

35,5 b

37,6

35,5 w

35,2 w

31,8 w

31,8 w

58,0 w

:

41,9 b

42,8

Ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 30-34 ετών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, άνδρες

11) 13)

27,7 b

28,8

36,0 b

37,4

32,3 w

30,4 w

28,6 w

27,8 w

51,4 w

:

36,6 b

37,3

Ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 30-34 ετών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, γυναίκες

11) 13)

43,2 b

41,8

35,1 b

37,9

38,9 w

40,1 w

34,7 w

35,2 w

64,8 w

:

47,3 b

48,3

Εθνικοί λογαριασμοί

Σημείωση

Σερβία

Τουρκία

Γεωργία

Μολδαβία

Ουκρανία

ΕΕ-27

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

Ακαθάριστο εγχώριο προϊόν

Σε τρέχουσες τιμές (εκατ. EUR)

11) 22) 24)

53 345

60 427 p

690 246

862 310

15 921 w

23 662 w

11 569 w

13 781 w

168 710 w

154 173 w

14 689 980

15 989 796

Κατά κεφαλή (σε EUR)

11) 13) 22) 24)

7 810

9 070 p

8 200

10 150

4 293 w

6 374 w

4 457 w

5 428 w

4 077 w

:

32 830

35 620

Σε μονάδες αγοραστικής δύναμης (ΜΑΔ) κατά κεφαλή

24)

14 235

15 553 p

19 950

23 802

:

:

16 299 w

17 243 w

:

:

32 831

35 616

Σε μονάδες αγοραστικής δύναμης (ΜΑΔ) κατά κεφαλή, σε σχέση με τον μέσο όρο της ΕΕ (ΕΕ-27 = 100)

43,4

43,7 p

60,8

66,8

:

:

:

:

:

:

100

100

Πραγματικό (όγκος) ετήσιο ποσοστό μεταβολής, σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος (%)

11) 22) 24)

7,7

2,5 p

11,4

5,5

10,6 w

11,0 w

13,9 w

- 5,0 w

3,4 w

- 28,8 w

6,1

3,4

Ακαθάριστη προστιθέμενη αξία κατά κύριους τομείς

Γεωργία, δασοκομία και αλιεία (%)

11) 25) 24) 22)

7,6

7,7 p

6,2

7,2

8,3 w

7,6 w

12,3 w

9,6 w

12,7 w

9,7 w

1,8

1,8

Βιομηχανία (%)

11) 25) 24) 22)

23

23,9 p

29,2

29,5

16,9 w

16,5 w

14,7 w

14,3 w

23,8 w

18,9 w

20,1

20,4

Κατασκευές (%)

11) 25) 24) 22)

7,3

6,6 p

5,7

5,5

7,3 w

8,0 w

9,3 w

8,2 w

3,2 w

1,5 w

5,5

5,5

Υπηρεσίες (%)

11) 25) 24) 22)

62,2 i

61,9 pi

59,0 i

57,7 i

67,5 w

67,9 w

63,6 w

67,8 w

60,3 w

69,9 w

72,9 i

72,2 i

Ισοζύγιο πληρωμών

Σημείωση

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

Καθαρές (εισερχόμενες – εξερχόμενες) άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ) (σε εκατ. EUR)

11) 26)

3 656,9 w

4 328,2 w

5 417,4 i

8 007,4 i

792,7 w

1 684,5 w

314,2 w

514,0 w

6 351,5 w

202,7 w

- 415 593,3 i

- 325 742,5 i

Καθαρές (εισερχόμενες – εξερχόμενες) άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ) (% του ΑΕΠ)

11) 22) 24)

6,85 i

7,16 pi

0,78 i

0,93 i

5,04 iw

7,23 iw

2,72 iw

3,73 iw

3,76 iw

0,13 iw

- 2,83 i

- 2,04 i

Καθαρές (εισερχόμενες – εξερχόμενες) άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ) σε σχέση με την ΕΕ-27 (σε εκατ. EUR)

11) 26) 27)

1 801,0 i

1 430,0 i

363,5 i

2 711,9 i

188,8 w

736,5 w

:

:

4 748,7 w

22,8 w

- 93 997,4 i

- 62 947,1 i

Καθαρές (εισερχόμενες – εξερχόμενες) άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ) σε σχέση με την ΕΕ-27 (% του ΑΕΠ)

11) 22)

3,38 i

2,37 ip

0,05 i

0,31 i

1,20 iw

3,16 iw

:

:

2,81 iw

0,01 iw

- 0,64 i

- 0,39 i

Εμβάσματα σε % του ΑΕΠ

11) 22) 24)

:

6,63 pi

:

:

8,65 iw

9,62 iw

9,00 diw

8,30 diw

0,96 iw

1,04 iw

0,14 i

0,14 i

Εξωτερικό εμπόριο αγαθών

Σημείωση

Σερβία

Τουρκία

Γεωργία

Μολδαβία

Ουκρανία

ΕΕ-27

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

Μερίδιο εξαγωγών στις χώρες της ΕΕ-27 επί της αξίας των συνολικών εξαγωγών (%)

65,8 iw

66,0 iw

41,1 iw

40,4 iw

16,9 iw

15,4 iw

61,0 iw

58,4 iw

:

:

:

:

Μερίδιο εισαγωγών από τις χώρες της ΕΕ-27 επί της αξίας των συνολικών εισαγωγών (%)

53,9 iw

51,9 iw

31,1 iw

25,5 iw

22,9 iw

22,6 iw

43,8 iw

47,4 iw

:

:

:

:

Εμπορικό ισοζύγιο (σε εκατ. EUR)

11)

- 6 279

- 10 386

- 38 925

- 100 663

- 4 951 iw

- 7 563 iw

- 3 415 iw

- 4 673 iw

- 4 106 iw

- 10 843 iw

56 816

- 435 974

Διεθνές εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών ως ποσοστό του ΑΕΠ

Εισαγωγές (% του ΑΕΠ)

11) 22) 24)

62,9

74,8 p

35,3

42,6

58,9 w

62,2 w

57,8 w

69,5 w

41,9 w

51,9 w

47,1

55

Εξαγωγές (% του ΑΕΠ)

11) 22) 24)

54,9

63,8 p

35,7

38,6

42,7 w

52,5 w

30,6 w

41,2 w

40,7 w

35,4 w

51

56,9

Δημόσια οικονομικά

Σημείωση

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

Δημοσιονομικό πλεόνασμα (+) / Δημοσιονομικό έλλειμμα (-) (%)

11) 22)

:

:

:

:

- 6,2 pw

- 2,4 pw

- 1,9 ew

- 3,2 ew

- 3,3 w

- 15,5 w

-4,7

-3,4

Δημόσιο χρέος (%)

11) 22) 28)

:

:

:

:

49,0 pw

39,1 pw

32,6 ew

35,0 ew

49,0 w

77,8 w

87,4

83,4

Οικονομικοί δείκτες

Σημείωση

Σερβία

Τουρκία

Γεωργία

Μολδαβία

Ουκρανία

ΕΕ-27

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

2021

2022

Ετήσια μεταβολή των τιμών καταναλωτή (%)

11) 29)

4,0 d

11,7 d

19,6 d

72,3 d

:

11,8 w

5,1 w

28,7 w

9,4 w

20,2 w

2,9

9,2

Σύνολο εξωτερικού χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ (%)

11) 22) 24)

75,8 i

77,5 pi

54,2 iw

48,7 iw

123,9 iw

94,4 iw

66,7 iw

65,4 iw

67,8 iw

80,5 iw

:

:

Σύνολο χρέους σε ξένο νόμισμα, ως ποσοστό του ΑΕΠ (%)

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

Αξία διαθεσίμων (συμπεριλαμβανομένου του χρυσού) (σε εκατ. EUR)

11) 30)

2 620,0

2 919,0

19 405,7

13 110,7

3 777,0 w

4 591,6 w

3 445,8 w

4 206,0 w

27 294,4 w

26 751,2 w

:

:

Συναλλαγματικά διαθέσιμα – ισοδυναμία σε μήνες εισαγωγών

11)

:

:

:

:

4,8 iw

3,7 iw

6,2 iw

5,2 iw

4,6 iw

4,0 iw

:

:

Επιχειρήσεις	Σημείωση	Σερβία		Τουρκία		Γεωργία		Μολδαβία		Ουκρανία		ΕΕ-27
		2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022
Δείκτης βιομηχανικής παραγωγής (2015 = 100)	11) 31) 32)	118,6 w	:	135,6 w	143,3 w	124,3 w	144,6 w	120,3 w	115,1 w	105,4 w	66,7 w	:	:
Υποδομές	Σημείωση	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022
Πυκνότητα σιδηροδρομικού δικτύου (γραμμές σε λειτουργία ανά χίλια km²)	11) 33)	43,4 iw	43,6 iw	13,5 i	13,7 i	22,2 iw	:	34,0 iw	:	32,7 iw	:	47,9 i	47,8 i
Μήκος αυτοκινητοδρόμων (σε χιλιόμετρα)	11) 13)	928	941	3 532	3 633	263	263 w	0	0	15 w	:	:	:
Ενέργεια	Σημείωση	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022	2021	2022
Καθαρές εισαγωγές ενέργειας σε σχέση με το ΑΕΠ	22) 24)	4,0 i	8,8 i	5,2 i	8,8 i	1,7 i	1,8 i	3,2 i	9,5 i	:	:	2,7 i	5,2 i

Πηγή: Eurostat και/ή στατιστικές αρχές των υποψήφιων χωρών και των δυνάμει υποψηφίων χωρών