ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βρυξέλλες, 29.11.2024
COM(2024) 548 final
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ
Ετήσια έκθεση του 2024 σχετικά με την εφαρμογή των μέσων εξωτερικής δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2023
{SWD(2024) 267 final}
Πίνακας περιεχομένων
ΠΑΓΚΟΣΜΙΕΣ ΔΕΣΜΕΥΣΕΙΣ
Εισαγωγή
Η απάντηση της ΕΕ στον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας
Η ΕΕ: ισχυρός παγκόσμιος παράγοντας
Προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης
ΠΑΓΚΟΣΜΙΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ
Ανθρώπινη ανάπτυξη και ανθρωπιστική βοήθεια
Πράσινη Συμφωνία
Ψηφιοποίηση, επιστήμη, τεχνολογία και καινοτομία
Βιώσιμη ανάπτυξη και θέσεις εργασίας
Μετανάστευση και αναγκαστικός εκτοπισμός
Διακυβέρνηση, ειρήνη, ασφάλεια και ανθρώπινα δικαιώματα
ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΜΒΕΛΕΙΑ
Υποσαχάρια Αφρική
Ασία και Ειρηνικός
Βόρεια και Νότια Αμερική και Καραϊβική
Ευρωπαϊκή γειτονία
Δυτικά Βαλκάνια και Τουρκία
Υπερπόντιες χώρες και εδάφη (ΥΧΕ)
ΠΑΓΚΟΣΜΙΕΣ ΔΕΣΜΕΥΣΕΙΣ
Εισαγωγή
Η παρούσα έκθεση υπογραμμίζει τα βασικά στοιχεία της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ το 2023, εστιάζοντας στη στήριξη που παρείχε μέσω των χρηματοδοτικών της μέσων για τις διεθνείς εταιρικές σχέσεις, την ανθρωπιστική βοήθεια, την ασφάλεια και την άμυνα, την εξωτερική πολιτική και τη διεύρυνση. Περιγράφει τις δραστηριότητες στο πλαίσιο του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027, ιδίως στο πλαίσιο του Μηχανισμού Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας — Παγκόσμια Ευρώπη (NDICI-Global Europe), παράλληλα με άλλα μέσα, όπως ο Μηχανισμός Προενταξιακής Βοήθειας (ΜΠΒ III)() και η ανθρωπιστική βοήθεια.
Το 2023 το τοπίο της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ χαρακτηρίστηκε από δύο καταστροφικές συγκρούσεις που εκτυλίσσονται στα σύνορά της: τον συνεχιζόμενο επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και, ως συνέπεια των τρομοκρατικών επιθέσεων μεγάλης κλίμακας της Χαμάς κατά του Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου, την επιδεινούμενη ανθρωπιστική κατάσταση των Παλαιστινίων στη Γάζα λόγω της συνεχιζόμενης εντατικοποίησης των εχθροπραξιών και της επακόλουθης ισραηλινής στρατιωτικής επιχείρησης. Οι δύο συγκρούσεις παρουσίασαν άμεσους κινδύνους για την ασφάλεια της ΕΕ, σε ένα πλαίσιο αυξανόμενων παγκόσμιων γεωπολιτικών εντάσεων.
Οι εξελίξεις αυτές περιόρισαν σε μεγάλο βαθμό τη διεθνή συνεργασία σε μια περίοδο κατά την οποία είναι αναγκαία περισσότερο από ποτέ, μεταξύ άλλων για την αντιμετώπιση των εντεινόμενων παγκόσμιων προκλήσεων, συμπεριλαμβανομένων της επισιτιστικής και της ενεργειακής ασφάλειας, της κλιματικής αλλαγής, της φτώχειας και της ανισότητας στην υποσαχάρια Αφρική και στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική (ΛΑΚ), της παράνομης μετανάστευσης, και για την επίτευξη της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης.
Το 2023 η ΕΕ συνέχισε να στηρίζει την Ουκρανία και τον ουκρανικό λαό με την παροχή πρωτοφανούς πολιτικής, χρηματοδοτικής, οικονομικής, ανθρωπιστικής, νομικής και στρατιωτικής στήριξης. Συνέχισε επίσης να βοηθά τις χώρες εταίρους σε ολόκληρο τον κόσμο στην αντιμετώπιση των παγκόσμιων συνεπειών του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας.
Η ΕΕ συνέχισε να εφαρμόζει τη στρατηγική Global Gateway, και ειδικότερα τα τρία οικονομικά και επενδυτικά σχέδια, με σκοπό τη μείωση του παγκόσμιου επενδυτικού χάσματος, τη στήριξη της παγκόσμιας οικονομικής ανάκαμψης και την προώθηση της διττής πράσινης και ψηφιακής μετάβασης πέραν των ευρωπαϊκών συνόρων.
Η ΕΕ προσάρμοσε τις ανθρωπιστικές της προσπάθειες, συμπεριλαμβανομένης της ευρωπαϊκής ικανότητας ανθρωπιστικής δράσης, στο μεταβαλλόμενο τοπίο των παγκόσμιων κρίσεων, παρέχοντας άμεση ανταπόκριση σε τρέχουσες και αναδυόμενες ανθρωπιστικές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Τον Δεκέμβριο του 2023 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε να αρχίσει διαπραγματεύσεις προσχώρησης με την Ουκρανία και τη Δημοκρατία της Μολδαβίας(), να χορηγήσει καθεστώς υποψήφιας χώρας στη Γεωργία, με την προϋπόθεση ότι η χώρα θα λάβει τα κατάλληλα μέτρα, και να αρχίσει διαπραγματεύσεις προσχώρησης με τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη μόλις η χώρα εκπληρώσει τα κριτήρια προσχώρησης.
Η ΕΕ συνέχισε να στηρίζει τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα σε ολόκληρο τον κόσμο, αναπτύσσοντας αποστολές παρατήρησης εκλογών στη Νιγηρία, τη Ζιμπάμπουε, τις Μαλδίβες, τη Γουατεμάλα, την Παραγουάη, τη Λιβερία και τη Σιέρα Λεόνε, καθώς και αποστολές εκλογικών εμπειρογνωμόνων και αποστολές μετεκλογικής παρακολούθησης.
Η προσήλωση της ΕΕ στην παγκόσμια ασφάλεια και άμυνα καταδεικνύεται επίσης από την έναρξη νέων μη στρατιωτικών αποστολών στην Αρμενία και τη Μολδαβία και μιας πολιτικοστρατιωτικής πρωτοβουλίας στον Κόλπο της Γουινέας(), καθώς και από επιχειρήσεις της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας σε γειτονικές χώρες, στην Αφρική και στην Ερυθρά Θάλασσα.
Η απάντηση της ΕΕ στον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας
Η ΕΕ συνέχισε να παρέχει στην Ουκρανία πρωτοφανή πολιτική, χρηματοδοτική, οικονομική, ανθρωπιστική, νομική και στρατιωτική στήριξη, επιβάλλοντας παράλληλα κυρώσεις για την περαιτέρω αποδυνάμωση της πολεμικής μηχανής της Ρωσίας. Τον Δεκέμβριο του 2023 οι ηγέτες της ΕΕ αποφάσισαν να αρχίσουν διαπραγματεύσεις προσχώρησης με την Ουκρανία.
Το 2023 ο προϋπολογισμός της ΕΕ κινητοποίησε 19,5 δισ. EUR για να παράσχει βοήθεια στην Ουκρανία. Αυτό περιλάμβανε μια άνευ προηγουμένου δέσμη μέτρων στήριξης ύψους 18 δισ. EUR σε δάνεια με ευνοϊκούς όρους στο πλαίσιο του μέσου μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής +, ενώ ένα μέρος του 1 δισ. EUR προβλεπόταν για τη στήριξη της ταχείας ανάκαμψης. Οι συμφωνίες εγγύησης έχουν την ικανότητα να κινητοποιήσουν επενδύσεις ύψους άνω των 800 εκατ. EUR από τον ιδιωτικό τομέα της Ουκρανίας για την αποκατάσταση και την ανοικοδόμηση της οικονομίας της χώρας. Τα κράτη μέλη της ΕΕ παρείχαν επίσης στρατιωτική στήριξη ύψους άνω των 28 δισ. EUR, μεταξύ άλλων μέσω του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη.
Η ανθρωπιστική βοήθεια και η βοήθεια πολιτικής προστασίας της ΕΕ συνέβαλαν στην ανακούφιση του ουκρανικού λαού από τα δεινά του και κατέστησαν δυνατή την αποκατάσταση ζωτικών υλικών υποδομών. Η ΕΕ κινητοποίησε 300 εκατ. EUR για ανθρωπιστική βοήθεια προς την Ουκρανία το 2023 και 20 εκατ. EUR προς τη Μολδαβία. Σχεδόν 11 εκατομμύρια άνθρωποι σε ολόκληρη την Ουκρανία() έχουν λάβει ανθρωπιστική στήριξη χάρη στην ΕΕ και σε άλλους δωρητές. Η ΕΕ συνέχισε να αναπτύσσει τη μεγαλύτερη σε μέγεθος και διάρκεια και πλέον σύνθετη επιχείρηση του μηχανισμού πολιτικής προστασίας της Ένωσης στην ιστορία της και παρέτεινε έως τον Μάρτιο του 2025 την οδηγία περί προσωρινής προστασίας για τα άτομα που προσπαθούν να ξεφύγουν από τον πόλεμο. Η ΕΕ έχει διαθέσει 17 δισ. EUR για τη φιλοξενία προσφύγων στα κράτη μέλη της.
Η Επιτροπή πρότεινε επίσης τη δημιουργία ειδικού χρηματοδοτικού μέσου —το Μέσο Διευκόλυνσης για την Ουκρανία— που θα δώσει τη δυνατότητα στην ΕΕ να παράσχει στην Ουκρανία προβλέψιμη και ευέλικτη στήριξη ύψους έως και 50 δισ. EUR για την περίοδο 2024-2027, ώστε να συμβάλει στην ανάκαμψη, την ανοικοδόμηση και τον εκσυγχρονισμό της χώρας στο πλαίσιο της πορείας της προς την ΕΕ.
Η Επιτροπή ηγήθηκε των προσπαθειών συντονισμού μεταξύ των δωρητών για την Ουκρανία και, τον Ιανουάριο του 2023, δημιούργησε την πλατφόρμα της G7 για τον συντονισμό των δωρητών από πολλαπλές πηγές για την Ουκρανία με σκοπό να συντονίσει τη βραχυπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη στήριξη για την αρωγή και την ανασυγκρότηση της χώρας.
Τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ έχουν αναλάβει δράσεις για να απομονώσουν τη Ρωσία σε πολιτικό και οικονομικό επίπεδο. Το 2023 η ΕΕ ενέκρινε τρεις πρόσθετες δέσμες κυρώσεων κατά της Ρωσίας και κατέστειλε την καταστρατήγηση των κυρώσεων. Έως το τέλος του έτους, η ΕΕ είχε εγκρίνει συνολικά 12 δέσμες κυρώσεων, συμπεριλαμβανομένων μεμονωμένων μέτρων κατά περισσότερων από 1 950 προσώπων και οντοτήτων.
Το 2023 κινητοποιήθηκαν επίσης πάνω από 2 δισ. EUR για την ενίσχυση των λωρίδων αλληλεγγύης που παρέχουν τη δυνατότητα στην Ουκρανία να εξάγει σιτηρά και άλλα γεωργικά προϊόντα και να εισάγει τα αγαθά που χρειάζεται. Η ΕΕ έχει επίσης εξασφαλίσει δασμολογική ατέλεια και εξαίρεση από ποσοστώσεις για τις ουκρανικές εξαγωγές με αυτόνομα εμπορικά μέτρα, στηρίζοντας την οικονομία της Ουκρανίας με πρόσθετα έσοδα από εξαγωγές ύψους 2 δισ. EUR. Η ΕΕ υποστήριξε επίσης τις προσπάθειες υπό την αιγίδα του ΟΗΕ και τις προσπάθειες της Τουρκίας για την εξεύρεση εναλλακτικής λύσης στο πλαίσιο της Πρωτοβουλίας για τα Σιτηρά στον Εύξεινο Πόντο (από την οποία αποχώρησε η Ρωσία τον Ιούλιο του 2023). Με βάση την προσέγγιση «Ομάδα Ευρώπη»(), η ΕΕ και τα κράτη μέλη της έχουν δεσμεύσει 18 δισ. EUR σε επιχορηγήσεις για την περίοδο 2021-2024 για τη στήριξη της επισιτιστικής ασφάλειας στις χώρες εταίρους, από τα οποία πάνω από 13,5 δισ. EUR έχουν ήδη εκταμιευθεί (7,5 δισ. EUR το 2022 και 6,1 δισ. EUR το 2023).
Σημαντική στήριξη παρασχέθηκε επίσης στην Ουκρανία στο πλαίσιο των διεθνών δράσεων του προγράμματος Erasmus+. Το 2023, στο πλαίσιο του Erasmus+, χρηματοδοτήθηκαν από τα μέσα εξωτερικής δράσης περισσότερες από 3 500 ευκαιρίες κινητικότητας για φοιτητές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και ακαδημαϊκό προσωπικό από την Ουκρανία προκειμένου να έρθουν στην Ευρώπη.
Η ΕΕ: ισχυρός παγκόσμιος παράγοντας
Το 2023 η ΕΕ επέκτεινε την εφαρμογή της στρατηγικής Global Gateway() —συμπεριλαμβανομένων των οικονομικών και επενδυτικών σχεδίων για τα Δυτικά Βαλκάνια, την Ανατολική Εταιρική Σχέση και τη Νότια Γειτονία— σε όλες τις ηπείρους, προωθώντας έξυπνους, καθαρούς και ασφαλείς δεσμούς στον ψηφιακό τομέα, στον τομέα της ενέργειας και στον τομέα των μεταφορών, και συμβάλλοντας στην ενίσχυση των συστημάτων υγείας, εκπαίδευσης και έρευνας σε ολόκληρο τον κόσμο.
Το 2023 το Συμβούλιο ενέκρινε 225 νέα εμβληματικά έργα της Global Gateway. Τον Οκτώβριο πραγματοποιήθηκε το πρώτο φόρουμ της Global Gateway, στο οποίο συμμετείχαν 20 αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων, περισσότεροι από 70 υπουργοί και επικεφαλής διεθνών οργανισμών, κορυφαίοι διευθύνοντες σύμβουλοι και εκπρόσωποι μη κυβερνητικών φορέων. Η δομή διακυβέρνησης της Global Gateway εγκαινιάστηκε με τις πρώτες συνεδριάσεις της συμβουλευτικής ομάδας επιχειρήσεων και της πλατφόρμας διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών και τις τοπικές αρχές. Σε χώρες εταίρους διοργανώθηκαν περισσότερα από δώδεκα επιχειρηματικά φόρουμ της Global Gateway.
Στις 15 Νοεμβρίου του 2023 η ΕΕ, τα κράτη μέλη της και τα 79 μέλη του Οργανισμού Κρατών της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού υπέγραψαν τη συμφωνία της Σαμόας, η οποία διαδέχθηκε τη συμφωνία της Κοτονού. Το νέο αυτό πλαίσιο θα ενισχύσει την ικανότητα των συμβαλλόμενων μερών να αντιμετωπίζουν από κοινού τις παγκόσμιες προκλήσεις, από τη βιώσιμη ανάπτυξη και την οικονομική μεγέθυνση έως τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ειρήνη και την ασφάλεια, την κλιματική αλλαγή, τη μετανάστευση και την παγκόσμια υγεία.
Η υπογραφή του μνημονίου συνεννόησης ΕΕ–Τυνησίας() τον Ιούλιο του 2023 και η ανάληψη δέσμευσης για μια στρατηγική και συνολική εταιρική σχέση με την Αίγυπτο έδωσαν νέα ώθηση στη συνεργασία με τους εν λόγω εταίρους.
Το 2023 η ΕΕ συνέχισε να συμβάλλει στην οικοδόμηση μιας ισχυρότερης Ευρώπης στον κόσμο, προωθώντας μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για τη μεταρρύθμιση του τομέα της ασφάλειας και παρέχοντας εμπειρογνωσία και στήριξη για την κατάρτιση και την ενίσχυση ολόκληρης της αλυσίδας της ποινικής δικαιοσύνης στις χώρες εταίρους.
Η ΕΕ και τα 27 κράτη μέλη της, στο πλαίσιο της προσέγγισης «Ομάδα Ευρώπη», παραμένουν συλλογικά ο μεγαλύτερος χορηγός επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας (ΕΑΒ) με 95,9 δισ. EUR το 2023, ποσό που αντιστοιχεί στο 42 % της παγκόσμιας ΕΑΒ (το οποίο αντιστοιχεί στο 0,57 % του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος των κρατών μελών της ΕΕ), με βάση προκαταρκτικά στοιχεία που παρέχονται από τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ).
Η ΕΕ παρέμεινε σημαντικός χορηγός ανθρωπιστικής βοήθειας σε παγκόσμιο επίπεδο, παρέχοντας ανθρωπιστική βοήθεια σε 114 χώρες. Η ευρωπαϊκή ικανότητα ανθρωπιστικής δράσης ανταποκρίθηκε σε 16 κρίσεις που έπληξαν 15 χώρες και διέθεσε 56 εκατ. EUR για την ανάπτυξη και την εφαρμογή των ικανοτήτων και των υπηρεσιών της, συμπεριλαμβανομένων των επιχειρήσεων ανθρωπιστικής αερογέφυρας. Το 2023 κινητοποιήθηκε συνολική χρηματοδότηση έκτακτης ανθρωπιστικής ανάγκης ύψους 42,95 εκατ. EUR μέσω της εργαλειοθήκης έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων συμβάντων σε ολόκληρο τον κόσμο.
Το 2023 το Κέντρο Συντονισμού Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών επεκτάθηκε περαιτέρω ώστε να καταστεί ενιαίος επιχειρησιακός κόμβος που λειτουργεί 24 ώρες το 24ωρο, 7 ημέρες την εβδομάδα, και διαχειρίζεται την αντίδραση της ΕΕ σε διατομεακές κρίσεις τόσο στο εσωτερικό της όσο και παγκοσμίως.
Ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας της Ένωσης διευρύνθηκε ώστε να συμπεριλάβει την Ουκρανία και τη Μολδαβία. Εκτός από την Ουκρανία, το 2023 ενεργοποιήθηκε 66 φορές παγκοσμίως για διάφορες φυσικές και ανθρωπογενείς καταστροφές, μεταξύ άλλων για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων των μεγάλων σεισμών στην Τουρκία και τη Συρία τον Φεβρουάριο του 2023.
Τον Δεκέμβριο η ΕΕ συνδιοργάνωσε το 25ο φόρουμ ΕΕ-ΜΚΟ για τα ανθρώπινα δικαιώματα μαζί με ένα δίκτυο ΜΚΟ για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Στην εκδήλωση παρευρέθηκαν 300 συμμετέχοντες για να συζητήσουν το θέμα «Η νεολαία ως παράγοντες αλλαγής για τα ανθρώπινα δικαιώματα». Το 2023 η ΕΕ στήριξε 7 618 υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και μέλη των οικογενειών τους μέσω του ταμείου έκτακτης ανάγκης της ΕΕ και του εμβληματικού προγράμματος ProtectDefenders.eu.
Προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης
Η συνολική πρόοδος προς την υλοποίηση της Ατζέντας του 2030 έχει διαταραχθεί σοβαρά τα τελευταία χρόνια, μεταξύ άλλων λόγω της πανδημίας COVID-19 και της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία. Η σύνοδος κορυφής για τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) του Σεπτεμβρίου του 2023 αποτέλεσε σημαντική ευκαιρία για τους παγκόσμιους ηγέτες να δεσμευτούν εκ νέου για την Ατζέντα του 2030 και να επιταχύνουν την ανάληψη δράσης. Οι ΣΒΑ εξακολουθούν να βρίσκονται στο επίκεντρο της χάραξης πολιτικής της ΕΕ. Η στρατηγική Global Gateway αποτελεί το κύριο μέσο για την προσπάθεια αυτή της ΕΕ στο πλαίσιο της εξωτερικής της δράσης και για την αντιμετώπιση των αυξανόμενων ανισοτήτων.
Στο πολιτικό φόρουμ υψηλού επιπέδου των Ηνωμένων Εθνών το 2023, η ΕΕ παρουσίασε την πρώτη εθελοντική επισκόπηση της ΕΕ σχετικά με την υλοποίηση των ΣΒΑ(
). Η έκθεση περιγράφει λεπτομερώς τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ συμβάλλει στην πρόοδο προς την επίτευξη των ΣΒΑ και τον τρόπο με τον οποίο η συνοχή της αναπτυξιακής πολιτικής βοηθά την ΕΕ να εφαρμόσει τη στρατηγική της για τους ΣΒΑ.
Στο φόρουμ της Global Gateway, η ΕΕ και οι εταίροι της υπέγραψαν πολλές νέες συμφωνίες, μεταξύ των οποίων, για παράδειγμα, μια συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και του Μπανγκλαντές ύψους 395 εκατ. EUR για έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας με σκοπό την ενίσχυση των δυνατοτήτων και της πρόσβασης.
ΠΑΓΚΟΣΜΙΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ
Ανθρώπινη ανάπτυξη και ανθρωπιστική βοήθεια
Η εξάλειψη της φτώχειας παραμένει στο επίκεντρο των διεθνών εταιρικών σχέσεων της ΕΕ. Πρόκειται για τον πρωταρχικό στόχο της ευρωπαϊκής κοινής αντίληψης για την ανάπτυξη, ενώ επίσης αποτελεί μακροπρόθεσμο στόχο για επενδύσεις στο πλαίσιο της Global Gateway. Δύο περιφερειακές πρωτοβουλίες της «Ομάδας Ευρώπη» επικεντρώνονται στη μείωση της φτώχειας και της ανισότητας στην υποσαχάρια Αφρική και στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική (ΛΑΚ). Το 2023 η ΕΕ εγκαινίασε τον δείκτη ανισότητας, ο οποίος είναι ένα νέο εργαλείο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παρακολούθηση του αντικτύπου της εξωτερικής δράσης της ΕΕ στη μείωση των ανισοτήτων.
Οι επενδύσεις της ΕΕ στον τομέα της εκπαίδευσης επικεντρώθηκαν στους εκπαιδευτικούς και στη μάθηση, σε δικαιότερα εκπαιδευτικά συστήματα χωρίς αποκλεισμούς και σε δεξιότητες που θα επιτρέψουν στις χώρες εταίρους να αξιοποιήσουν στο έπακρο την ψηφιακή και την πράσινη μετάβαση που θα πραγματοποιηθούν με δίκαιο τρόπο. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της εφάρμοσαν μέτρα για την ενίσχυση της στήριξης της ΕΕ στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης σε περίπου 80 χώρες εταίρους. Επιπλέον, το 2023 η ανθρωπιστική στήριξη για την εκπαίδευση σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης ανήλθε σε 162 εκατ. EUR, ωφελώντας περίπου 1,8 εκατομμύρια παιδιά που πλήττονται από κρίσεις και βοηθώντας τα να αποκτήσουν ασφαλή πρόσβαση σε ποιοτική μάθηση. Τον Δεκέμβριο του 2023, η ΕΕ παρουσίασε μια ολοκληρωμένη δέσμευση για την εκπαίδευση στο Παγκόσμιο Φόρουμ για τους Πρόσφυγες.
Η περιφερειακή πρωτοβουλία κατάρτισης εκπαιδευτικών για την υποσαχάρια Αφρική δρομολογήθηκε το 2023 ως μία από τις κύριες εμβληματικές εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες, με σκοπό τη βελτίωση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης των εκπαιδευτικών και τη διασφάλιση ότι τα σχολεία διαθέτουν επαρκή αριθμό ειδικευμένων εκπαιδευτικών.
Το 2023 η ΕΕ συνέχισε να βοηθά τις χώρες χαμηλού εισοδήματος να έχουν πρόσβαση σε ποιοτικά μέτρα πρόληψης και αντιμετώπισης νόσων μέσω εμβολίων, θεραπείας και διαγνωστικών μέσων, παρέχοντας χρηματοδότηση μέσω παγκόσμιων πρωτοβουλιών για την υγεία, όπως η Παγκόσμια Συμμαχία για τα Εμβόλια και την Ανοσοποίηση. Η ΕΕ ανέπτυξε σημαντικά προγράμματα στο πλαίσιο της Global Gateway, συμπεριλαμβανομένης της πρωτοβουλίας της «Ομάδας Ευρώπη» σχετικά με την παρασκευή εμβολίων, φαρμάκων και τεχνολογιών υγείας και την πρόσβαση σε αυτά στην Αφρική (MAV+). Από ανθρωπιστική άποψη, η ανθρωπιστική βοήθεια της ΕΕ στον τομέα της υγείας προς τα πλέον ευάλωτα άτομα σε επισφαλή περιβάλλοντα ανήλθε σε 334 εκατ. EUR το 2023.
Η πιο πρόσφατη παγκόσμια έκθεση για τις επισιτιστικές κρίσεις, που συγχρηματοδοτείται από την ΕΕ, δείχνει ότι πάνω από 250 εκατομμύρια άνθρωποι σε 59 χώρες αντιμετώπισαν οξεία πείνα το 2023. Η ΕΕ κινητοποίησε πάνω από 670 εκατ. EUR για ανθρωπιστική επισιτιστική και διατροφική βοήθεια το 2023.
Η ΕΕ παραμένει βασικός χορηγός ανθρωπιστικής βοήθειας σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς παρείχε πάνω από 2,4 δισ. EUR για ανθρωπιστική βοήθεια σε 114 χώρες το 2023.
Η ΕΕ ενέκρινε φιλόδοξες δεσμεύσεις για την ατζέντα δράσης για το νερό στη διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το νερό του 2023, συμπεριλαμβανομένων της βελτίωσης της διασυνοριακής συνεργασίας σε όλες τις λεκάνες απορροής, της ενίσχυσης της περιφερειακής ολοκλήρωσης, της μείωσης της ρύπανσης από την πηγή στη θάλασσα και της ανάδειξης των υδάτων ως βασικής κινητήριας δύναμης για τη βιώσιμη ανάπτυξη, την πράσινη μετάβαση και την ειρήνη.
Το 2023 δρομολογήθηκαν δύο εμβληματικές πρωτοβουλίες για τη διασυνοριακή διαχείριση των υδάτων στην Αφρική και την Κεντρική Ασία. Στο πλαίσιο αυτών των πρωτοβουλιών, παρέχονται πάνω από 1,1 δισ. EUR για έργα σε 47 χώρες που αφορούν 18 μείζονες διασυνοριακές λεκάνες απορροής.
Πράσινη Συμφωνία
Η ΕΕ προώθησε τη δράση για το κλίμα, σύμφωνα με τη συμφωνία του Παρισιού και το Πλαίσιο Σεντάι για τη μείωση του κινδύνου καταστροφών, και συνέχισε να στηρίζει την εφαρμογή του παγκόσμιου πλαισίου για τη βιοποικιλότητα. Ενσωμάτωσε κλιματικούς και περιβαλλοντικούς στόχους σε πολλούς τομείς, συμπεριλαμβανομένων των συστημάτων τροφίμων, της διακυβέρνησης των ωκεανών, της αστικής ανάπτυξης, της ενέργειας και των μεταφορών, ενώ παράλληλα συνεργάστηκε με εταίρους σε ολόκληρο τον κόσμο για την επιτάχυνση μιας δίκαιης πράσινης μετάβασης. Αύξησε τις δράσεις για την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων της απώλειας βιοποικιλότητας και την προώθηση της διατήρησης, της αποκατάστασης και της βιώσιμης χρήσης των φυσικών πόρων. Ανέπτυξε χάρτες πορείας για την εφαρμογή των πέντε εταιρικών σχέσεων στον τομέα των δασών που υπογράφηκαν στην COP27 με τη Μογγολία, τη Γουιάνα, την Ουγκάντα, τη Δημοκρατία του Κονγκό και τη Ζάμπια. Υπογράφηκε νέα εταιρική σχέση στον τομέα των δασών με την Ονδούρα. Στην COP28 στο Ντουμπάι δρομολογήθηκε πρωτοβουλία της «Ομάδας Ευρώπη» για τις αξιακές αλυσίδες μηδενικής αποψίλωσης.
Το 2023 οι ωκεανοί αποτέλεσαν μια ολοένα και σημαντικότερη πτυχή της διπλωματίας και της συνεργασίας της ΕΕ στο πλαίσιο της δέσμευσης της ΕΕ για διπλασιασμό της εξωτερικής χρηματοδότησης για τη βιοποικιλότητα κατά την περίοδο 2021-2027. Εγκρίθηκαν τρία προγράμματα που σχετίζονται με τους ωκεανούς, συνολικού ύψους 115 εκατ. EUR, στη Δυτική Αφρική και τη Μεσημβρινή Αφρική, τα οποία αφορούν τη διακυβέρνηση των ωκεανών, τη βιώσιμη γαλάζια οικονομία και τη διατήρηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος, καθώς και την ενίσχυση της ασφάλειας στη θάλασσα στην Αφρική. Στο πλαίσιο της στρατηγικής Global Gateway, χρηματοδοτήθηκαν λιμενικές υποδομές.
Το έργο διασύνδεσης ηλεκτρικής ενέργειας Ιταλίας–Τυνησίας «ELMED» δημιουργήθηκε χάρη σε επιχορήγηση ύψους 307,6 εκατ. EUR από τον μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη», η οποία εγκρίθηκε τον Αύγουστο του 2023 και συμπληρώθηκε από χρηματοδότηση μέσω του ΕΤΒΑ+ που εγκρίθηκε τον Δεκέμβριο, συνδυάζοντας επιχορήγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με δάνεια από την ΕΤΕπ, την ΕΤΑΑ και την KfW για εργασίες σχετικά με τις υποδομές και τη μεταρρύθμιση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Στην COP28, η ΕΕ και 118 χώρες συμφώνησαν να τριπλασιάσουν τη δυναμικότητα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και να διπλασιάσουν τον παγκόσμιο ετήσιο ρυθμό βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης έως το 2030. Ένα σημαντικό επίτευγμα ήταν η υλοποίηση της πρωτοβουλίας Αφρικής–ΕΕ για την πράσινη ενέργεια, η οποία έχει ως στόχο να συμβάλει στην παραγωγή τουλάχιστον 50 GW ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, παρέχοντας πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια σε περισσότερους από 100 εκατομμύρια επιπλέον ανθρώπους στην Αφρική έως το 2030.
Η Επιτροπή εκταμίευσε το 90 % (450 εκατ. EUR) των 500 εκατ. EUR που διατέθηκαν με τη μορφή δημοσιονομικής στήριξης, στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων ενεργειακής στήριξης για τα Δυτικά Βαλκάνια ύψους 1 δισ. EUR, για την αντιμετώπιση των άμεσων επιπτώσεων του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας στα Δυτικά Βαλκάνια.
Ψηφιοποίηση, επιστήμη, τεχνολογία και καινοτομία
Από το 2023, 16 κράτη μέλη έχουν προσχωρήσει στον κόμβο «Η ψηφιοποίηση στην υπηρεσία της ανάπτυξης» [Digital for Development Hub (D4D Hub)] και στα τέσσερα τμήματά του: υποσαχάρια Αφρική, Λατινική Αμερική και Καραϊβική, Ασία και Ειρηνικός και γειτονικές χώρες. Δέκα θεματικές ομάδες εργασίας προωθούν πλέον το ανθρωποκεντρικό μοντέλο ψηφιακού μετασχηματισμού της ΕΕ μέσω καλύτερου συντονισμού, διαλόγου και κοινής δράσης. Ο κόμβος D4D αποτελεί πλέον τη βασική πλατφόρμα για τον σχεδιασμό και τη στήριξη των ψηφιακών εταιρικών σχέσεων ΕΕ–Αφρικής σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη. Αποτελεί επίσης βασική ευκαιρία δικτύωσης για τους εμπλεκόμενους φορείς, με την προοπτική της συνέργειας όλων των πρωτοβουλιών στον ψηφιακό τομέα, ιδίως για τις πρωτοβουλίες της «Ομάδας Ευρώπη». Ο κόμβος D4D διαδραματίζει επίσης ολοένα και σημαντικότερο ρόλο στην προετοιμασία και τη στήριξη διμερών εταιρικών σχέσεων και διπλωματικών αιτημάτων.
Τον Ιούλιο του 2023 η ΕΕ και η Αφρικανική Ένωση ενέκριναν κοινό θεματολόγιο για την καινοτομία.
Η συνεργασία στον ψηφιακό τομέα έχει προχωρήσει με ολοκληρωμένο τρόπο με την ανάπτυξη βασικών ψηφιακών υποδομών, όπως το έργο για τα υποβρύχια καλώδια «MEDUSA» για την παροχή ταχείας και ασφαλούς συνδεσιμότητας μεταξύ της ΕΕ και της Βόρειας Αφρικής.
Στο φόρουμ της Global Gateway τον Οκτώβριο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Finnfund υπέγραψαν το πρόγραμμα «Συνδεδεμένη Αφρική» (Africa Connected), μια συμφωνία-ορόσημο για την κινητοποίηση ποσού ύψους άνω του 1 δισ. EUR σε βιώσιμες επενδύσεις για ψηφιακές υποδομές και πλατφόρμες ψηφιακών υπηρεσιών στην υποσαχάρια Αφρική.
Το 2023 η πρωτοβουλία «EU4Digital» στήριξε την ανάπτυξη ευρυζωνικής συνδεσιμότητας σε αγροτικές περιοχές, συνδέοντας περισσότερα από 300 ερευνητικά και εκπαιδευτικά ιδρύματα και ωφελώντας 730 000 σπουδαστές, εκπαιδευτικούς και επιστήμονες στις χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης.
Το επενδυτικό πλαίσιο για τα Δυτικά Βαλκάνια στήριξε το πρόγραμμα «Ψηφιακή μετάβαση στα Δυτικά Βαλκάνια» (Go Digital in the Western Balkans) με στόχο την παροχή χρηματοδότησης ύψους άνω των 177 εκατ. EUR με ευνοϊκούς όρους σε πολύ μικρές, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις στην περιοχή για την ψηφιοποίηση και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας.
Βιώσιμη ανάπτυξη και θέσεις εργασίας
Η ΕΕ θέσπισε εταιρικές σχέσεις για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, συνεργαζόμενη με εταίρους για την ανάπτυξη βιώσιμων περιφερειακών αξιακών αλυσίδων και ενισχύοντας τη συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα.
Η ομάδα εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου για την ενίσχυση της βιώσιμης χρηματοδότησης σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, η οποία λειτουργεί ως ανεξάρτητο συμβουλευτικό όργανο με εντολή της Επιτροπής, συνέχισε τις εργασίες της, δημοσιεύοντας τον Ιούνιο την έκθεση με τίτλο «Προκαταρκτικά πορίσματα και συστάσεις»(). Οι συστάσεις της ομάδας εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου θα ληφθούν υπόψη από την Επιτροπή στο πλαίσιο της μελλοντικής στρατηγικής της για την ενίσχυση της βιώσιμης χρηματοδότησης στις χώρες εταίρους της ΕΕ, αλλά δεν δεσμεύουν την Επιτροπή ούτε εμποδίζουν την ανάπτυξη πολιτικών.
Το 2023 η ΕΕ υπέγραψε συμφωνία χρηματοδότησης ύψους 7 εκατ. EUR για την «Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση» στον τομέα της γεωργοδασοκομίας στο Ανατολικό Τιμόρ, με σκοπό την προώθηση πράσινης και βιώσιμης οικονομικής διαφοροποίησης και ανθεκτικότητας και την παροχή βοήθειας στους νέους για την εύρεση εργασίας.
Μετανάστευση και αναγκαστικός εκτοπισμός
Το 2023 η ΕΕ ανέπτυξε περαιτέρω τη στρατηγική της προσέγγιση για τη μετανάστευση και τον αναγκαστικό εκτοπισμό. Η Επιτροπή συνεργάστηκε στενά με βασικές χώρες εταίρους, συμπεριλαμβανομένων των χωρών καταγωγής και διέλευσης, για την ανάπτυξη σχεδίων δράσης για εξατομικευμένη στήριξη της ΕΕ που θα καλύπτει και τις τέσσερις βασικές μεταναστευτικές οδούς προς την Ευρώπη. Δραστηριοποιήθηκε επίσης διεθνώς, μεταξύ άλλων μέσω της παγκόσμιας συμμαχίας για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης μεταναστών, η οποία δρομολογήθηκε τον Νοέμβριο, καθώς και στο Παγκόσμιο Φόρουμ για τους Πρόσφυγες του 2023 που πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο, στο οποίο η ΕΕ δεσμεύτηκε να διαθέσει περίπου 9 δισ. EUR.
Στη Βόρεια Αφρική, η μεταναστευτική πίεση αυξήθηκε σε όλες τις διαδρομές το 2023 και, ως απάντηση, η ΕΕ ενέκρινε νέες δράσεις ύψους 318 εκατ. EUR με στόχο τη βελτίωση των ικανοτήτων στους τομείς της προστασίας και της κοινωνικής συνοχής, της διακυβέρνησης της μετανάστευσης, της καταπολέμησης της παράνομης διακίνησης μεταναστών και της εμπορίας ανθρώπων, της ενίσχυσης της διαχείρισης των συνόρων, της διευκόλυνσης των οικειοθελών επιστροφών, της επανένταξης και της νόμιμης μετανάστευσης. Ως προς το τελευταίο, δρομολογήθηκαν εταιρικές σχέσεις προσέλκυσης ταλέντων με το Μαρόκο, την Τυνησία και την Αίγυπτο.
Η μεταναστευτική πίεση στα Δυτικά Βαλκάνια μειώθηκε κατά 31 % το 2023 σε σύγκριση με το 2022, χάρη στη συντονισμένη δράση της ΕΕ και των κρατών μελών της, μεταξύ άλλων μέσω της εφαρμογής του σχεδίου δράσης της ΕΕ για τα Δυτικά Βαλκάνια, μέρος του οποίου ήταν η υπογραφή νέων συμφωνιών περί καθεστώτος με την Αλβανία και το Μαυροβούνιο, οι οποίες κατέστησαν δυνατή την ανάπτυξη του μόνιμου σώματος του Frontex για τη στήριξη των χωρών στον τομέα της διαχείρισης των συνόρων. Στην Τουρκία, μεταξύ του 2021 και του 2023, χορηγήθηκαν επιπλέον 3 δισ. EUR για τη στήριξη των προσφύγων και της κοινότητας υποδοχής, καθώς και για τη διαχείριση της μετανάστευσης.
Η ΕΕ συνέχισε να στηρίζει τους Σύριους πρόσφυγες στις γειτονικές χώρες, καθώς και τους εσωτερικά εκτοπισμένους στη Συρία. Το 2023 διοργάνωσε δύο σημαντικές διασκέψεις δωρητών (τον Μάρτιο πραγματοποιήθηκε η διάσκεψη «Μαζί για τους ανθρώπους στην Τουρκία και τη Συρία» μετά τους σεισμούς του Φεβρουαρίου και τον Ιούνιο πραγματοποιήθηκε η έβδομη διάσκεψη των Βρυξελλών με θέμα «Στηρίζοντας το μέλλον της Συρίας και της ευρύτερης περιοχής»), οι οποίες συγκέντρωσαν πάνω από 16,6 δισ. EUR από τη διεθνή κοινότητα, από τα οποία 5,3 δισ. EUR δεσμεύτηκαν από την ΕΕ. Συνέχισε επίσης να στηρίζει τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες στην περιοχή.
Συνεχίστηκε επίσης η στήριξη των Ουκρανών προσφύγων, μεταξύ άλλων μέσω της παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας και συνδρομής κατά τη διέλευση, του εθελοντικού επαναπατρισμού και των προσπαθειών επανένταξης. Η στήριξη της ΕΕ προς την Αρμενία κάλυψε τις ανάγκες ένταξης περισσότερων από 100 000 Αρμενίων του Καραμπάχ μετά τη στρατιωτική επίθεση του Αζερμπαϊτζάν τον Σεπτέμβριο του 2023.
Η κρίση στο Σουδάν είχε ως αποτέλεσμα τον εκτοπισμό πάνω από 6 εκατομμυρίων ανθρώπων, οι οποίοι προστέθηκαν στους 3 εκατομμύρια ανθρώπους που είχαν ήδη εκτοπιστεί στο Σουδάν. Έως το τέλος του 2023 πάνω από 1,5 εκατομμύρια άνθρωποι είχαν εκτοπιστεί σε γειτονικές χώρες. Ενεργοποιήθηκαν 30 εκατ. EUR για την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας στο Τσαντ, το Νότιο Σουδάν και την Αιθιοπία.
Στην υποσαχάρια Αφρική, η ΕΕ ενίσχυσε τις εταιρικές σχέσεις της με βασικές χώρες καταγωγής, διέλευσης και προορισμού, παρέχοντας στήριξη σε όλες τις πτυχές της μετανάστευσης και του αναγκαστικού εκτοπισμού.
Η ΕΕ ξεκίνησε διαλόγους για τη μετανάστευση με το Μπανγκλαντές και το Πακιστάν, προκειμένου να βοηθήσει στην προώθηση των κυβερνητικών συζητήσεων, να ενισχύσει τον διακρατικό διάλογο για θέματα μεταναστευτικής πολιτικής και να συμβάλει στην ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας για τη μετανάστευση. Οι διάλογοι αυτοί περιλάμβαναν επίσης τη δρομολόγηση εταιρικών σχέσεων προσέλκυσης ταλέντων.
Η ΕΕ διατήρησε επίσης τον ηγετικό της ρόλο στο πλαίσιο της παγκόσμιας αντίδρασης στην κρίση της Βενεζουέλας. Τον Μάρτιο συνδιοργάνωσε τη διάσκεψη αλληλεγγύης για τη Βενεζουέλα, συγκεντρώνοντας 815 εκατ. EUR.
Διακυβέρνηση, ειρήνη, ασφάλεια και ανθρώπινα δικαιώματα
Η ΕΕ συνέχισε να προασπίζει και να προάγει τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία χρησιμοποιώντας τα πολυμερή, περιφερειακά και διμερή εργαλεία της και συνεργαζόμενη με μη κυβερνητικούς φορείς.
Η ΕΕ σημείωσε πρόοδο στην εφαρμογή του οικείου σχεδίου δράσης για την ισότητα των φύλων III(), τη βελτίωση της προστασίας από την έμφυλη βία, την προώθηση της συμμετοχής των γυναικών στην ασφάλεια και την οικοδόμηση της ειρήνης, την προώθηση της συμμετοχής στη δημόσια ζωή και τη βελτίωση της πρόσβασης σε ποιοτική εκπαίδευση, υγεία και κοινωνική προστασία.
Στο πλαίσιο της προσέγγισής της με βάση τη σύνδεση ανθρωπιστικής βοήθειας, ανάπτυξης και ειρήνης(), η ΕΕ εφάρμοσε μια ισχυρότερη και πιο εστιασμένη προσέγγιση όσον αφορά την ευαισθησία στο θέμα των συγκρούσεων, για παράδειγμα, αναλαμβάνοντας πρωτοβουλίες και στηρίζοντας διάφορες δράσεις για την πρόληψη και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, του βίαιου εξτρεμισμού και της ριζοσπαστικοποίησης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, στο πλαίσιο της δραστηριοποίησής της στον ανθρωπιστικό, αναπτυξιακό και διπλωματικό τομέα καθώς και στον τομέα της ειρήνης και της ασφάλειας, και συλλογικά με τα κράτη μέλη της, δεσμεύεται να δώσει προτεραιότητα στην προστασία, την ευημερία και την ενδυνάμωση των παιδιών που πλήττονται από ένοπλες συγκρούσεις, αντιμετωπίζοντας τις ειδικές ανάγκες και τα τρωτά σημεία τους χωρίς διακρίσεις για οποιονδήποτε λόγο.
Το 2023 η ΕΕ ανέπτυξε 14 μη στρατιωτικές αποστολές της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας στη Μέση Ανατολή, στην Αφρική, στη Νοτιοανατολική και Ανατολική Ευρώπη και στον Νότιο Καύκασο. Συνέχισε επίσης να στηρίζει την ειρήνη και την ασφάλεια στο Σαχέλ, στο Κέρας της Αφρικής, στη Μέση Ανατολή, στην Κεντρική Ασία, στον Περσικό Κόλπο, στα Δυτικά Βαλκάνια και στον Νότιο Καύκασο μέσω των εργασιών 10 ειδικών εντεταλμένων της ΕΕ και μέσω προγραμμάτων συνεργασίας.
Τον Ιούνιο του 2023 εγκαινιάστηκε το δίκτυο συντονισμού της παγκόσμιας πρωτοβουλίας «Ομάδα Ευρώπη για τη Δημοκρατία», το οποίο περιλαμβάνει 14 κράτη μέλη και μη κυβερνητικούς φορείς. Θεσπίστηκε παγκόσμια πρωτοβουλία για την ατιμωρησία με σκοπό τη βελτίωση των παγκόσμιων ικανοτήτων και του συντονισμού όσον αφορά την παρακολούθηση, την καταγγελία και την επιδίωξη λογοδοσίας για διεθνή εγκλήματα και τις σοβαρότερες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η παρατήρηση εκλογών από την ΕΕ αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για την ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών και την τήρηση των αρχών του κράτους δικαίου. Το 2023 η ΕΕ ανέπτυξε 15 εκλογικές αποστολές (αποστολές παρατήρησης εκλογών, αποστολές εκλογικών εμπειρογνωμόνων και αποστολές μετεκλογικής παρακολούθησης) και υποστήριξε μη κυβερνητικούς φορείς για την παρακολούθηση των εκλογικών διαδικασιών.
Το 2023 ήταν το πρώτο έτος εφαρμογής του σχεδίου δράσης για τη νεολαία στο πλαίσιο της εξωτερικής δράσης της ΕΕ (2022-2027), το οποίο θέτει τους νέους στο επίκεντρο της εξωτερικής δράσης της ΕΕ ως συμμετέχοντες για την επίτευξη θετικών αλλαγών. Στις αντιπροσωπείες της ΕΕ συστάθηκαν πάνω από 30 συμβούλια εκπροσώπησης των νέων.
ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΜΒΕΛΕΙΑ
Υποσαχάρια Αφρική
Η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος εταίρος της Αφρικής σε πολλούς τομείς, από το εμπόριο, τις επενδύσεις και την ασφάλεια έως την πράσινη μετάβαση και τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Υποστήριξε το αίτημα της Αφρικανικής Ένωσης για μόνιμη συμμετοχή στην G20, βοηθώντας τη να ενταχθεί πλήρως σε αυτό το πολυμερές φόρουμ.
Στην Κεντρική Αφρική, η ΕΕ άρχισε να εφαρμόζει τη νέα της στρατηγική για τις Μεγάλες Λίμνες, η οποία εγκρίθηκε τον Φεβρουάριο του 2023, και συνέχισε να στηρίζει τη δύσκολη διαδικασία μετάβασης στο Τσαντ. Ανέπτυξε αποστολή εκλογικών εμπειρογνωμόνων στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (ΛΔΚ) κατά τη διάρκεια των γενικών εκλογών του Δεκεμβρίου του 2023.
Στην περιοχή της Μεσημβρινής Αφρικής και του Ινδικού Ωκεανού, η ΕΕ διεύρυνε περαιτέρω τις εταιρικές της σχέσεις, πραγματοποιώντας υπουργικές συνόδους με τη Νότια Αφρική και την Αγκόλα, και υπέγραψε με την Αγκόλα την πρώτη συμφωνία διευκόλυνσης των βιώσιμων επενδύσεων παγκοσμίως.
Η ΕΕ δρομολόγησε επίσης το έργο του διαδρόμου του Λομπίτο της Global Gateway που συνδέει την Αγκόλα, τη Ζάμπια και τη ΛΔΚ, με στόχο τη στήριξη των επενδύσεων σε υποδομές, την εφαρμογή μέτρων διευκόλυνσης του εμπορίου και των μεταφορών, την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης και τη δημιουργία τοπικής προστιθέμενης αξίας και θέσεων εργασίας.
Στην Ανατολική Αφρική, η ΕΕ εργάζεται στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας για το Κέρας της Αφρικής, μιας περιφερειακής πρωτοβουλίας υπό την καθοδήγηση των υπουργών Οικονομικών με στόχο την προώθηση της περιφερειακής οικονομικής ολοκλήρωσης με τη στήριξη των δωρητών εταίρων(). Η συνεισφορά της ΕΕ στην πρωτοβουλία αυτή ανέρχεται σε περίπου 1 δισ. EUR. Επιπλέον, η ΕΕ υπέγραψε συμφωνία οικονομικής εταιρικής σχέσης με την Κένυα για την ενίσχυση της οικονομικής, πολιτικής και περιβαλλοντικής συνεργασίας.
Η ΕΕ δρομολόγησε πρωτοβουλία για την ασφάλεια και την άμυνα για να βοηθήσει τις χώρες της Δυτικής Αφρικής στον Κόλπο της Γουινέας να αντιμετωπίσουν τους κινδύνους δευτερογενών επιπτώσεων από το Σαχέλ στα παράκτια κράτη της Δυτικής Αφρικής. Η πρωτοβουλία συνδυάζει την πρόληψη, τη σταθεροποίηση, την ασφάλεια, την οικονομική ανάπτυξη και την ανθρωπιστική βοήθεια σύμφωνα με τις ανάγκες που εξέφρασαν οι χώρες εταίροι.
Ασία και Ειρηνικός
Το 2023 το σχέδιο δράσης ΕΕ-ASEAN (Σύνδεσμος Κρατών της Νοτιοανατολικής Ασίας) για την εφαρμογή της στρατηγικής εταιρικής σχέσης (2023-2027) σημείωσε πρόοδο, η οποία εξετάστηκε κατά τη διάσκεψη μετά την υπουργική σύνοδο ΕΕ-ASEAN στην Τζακάρτα τον Ιούλιο. Η ΕΕ παρουσίασε 22 πρωτοβουλίες της Global Gateway στο φόρουμ του ASEAN για τον Ινδοειρηνικό τον Σεπτέμβριο.
Οι διαπραγματεύσεις για τη συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών με την Ινδονησία επιταχύνθηκαν και οι διαπραγματεύσεις με την Ταϊλάνδη ξεκίνησαν εκ νέου, ενώ επίσης άρχισαν οι διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συμφωνίας ψηφιακού εμπορίου με τη Σινγκαπούρη.
Η ΕΕ συνεργάστηκε στενά με την προεδρεύουσα χώρα του ASEAN, την Ινδονησία, για την αντιμετώπιση της κατάστασης στη Μιανμάρ/Βιρμανία, και συνέχισε να στηρίζει τη «Συναίνεση πέντε σημείων» του ASEAN για την αντιμετώπιση αυτής της κρίσης.
Στο Αφγανιστάν, δρομολογήθηκε η επανεξέταση των βασικών αναγκών και της ανθρωπιστικής βοήθειας, καθώς και μια δέσμη κατευθυντήριων γραμμών με μια γενική αρχή με τίτλο «Για τις γυναίκες από τις γυναίκες» που παρείχε τη δυνατότητα στην ΕΕ να συνεχίσει τις επιχειρήσεις που στηρίζουν τον λαό του Αφγανιστάν.
Τον Ιούνιο του 2023 διορίστηκε ο πρώτος ειδικός εντεταλμένος της ΕΕ για τον Περσικό Κόλπο και τον Οκτώβριο πραγματοποιήθηκε στο Μουσκάτ το 27ο κοινό συμβούλιο ΕΕ-ΣΣΠΚ (Συμβούλιο Συνεργασίας του Περσικού Κόλπου) με πολύ θετικά αποτελέσματα.
Τον Σεπτέμβριο του 2023 η ΕΕ ενέκρινε δύο συνεισφορές στις περιφερειακές πρωτοβουλίες της «Ομάδας Ευρώπη» στην Κεντρική Ασία, για την ψηφιακή συνδεσιμότητα και για τα ύδατα, την ενέργεια και την κλιματική αλλαγή, αντίστοιχα, ύψους 20 εκατ. EUR η καθεμία.
Τον Απρίλιο του 2023 η ΕΕ δρομολόγησε το πρόγραμμα Copernicus στις Φιλιππίνες, συνεισφέροντας 10 εκατ. EUR στην πρωτοβουλία της «Ομάδας Ευρώπη» για την ψηφιακή συνδεσιμότητα των Φιλιππίνων.
Βόρεια και Νότια Αμερική και Καραϊβική
Τον Ιούνιο του 2023 η Επιτροπή και ο ύπατος εκπρόσωπος εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση με τίτλο «Ένα νέο θεματολόγιο για τις σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και της Λατινικής Αμερικής και Καραϊβικής»(), υποστηρίζοντας μια ισχυρότερη, εκσυγχρονισμένη εταιρική σχέση μέσω μεγαλύτερης πολιτικής δέσμευσης, ιδίως με την Κοινότητα Χωρών Λατινικής Αμερικής και Καραϊβικής (CELAC).
Στο πλαίσιο της συνόδου κορυφής ΕΕ-CELAC που πραγματοποιήθηκε τον Ιούλιο στις Βρυξέλλες συγκεντρώθηκαν, για πρώτη φορά μέσα σε οκτώ χρόνια, ηγέτες όλων των χωρών και των δύο περιοχών, οι οποίοι δεσμεύτηκαν να ανανεώσουν και να εκσυγχρονίσουν τη διπεριφερειακή εταιρική σχέση. Παρουσιάστηκε ο χάρτης πορείας ΕΕ-CELAC για την περίοδο 2023-2025 και πραγματοποιήθηκε σύνοδος των ηγετών ΕΕ–Καραϊβικής στο περιθώριο της συνόδου κορυφής.
Στη σύνοδο κορυφής, η ΕΕ, ως μέρος της προσέγγισής της «Ομάδα Ευρώπη», παρουσίασε επίσης ένα επενδυτικό θεματολόγιο στο πλαίσιο της στρατηγικής Global Gateway για την περιοχή, ύψους 45 δισ. EUR έως το 2027, το οποίο καλύπτει διάφορους τομείς, όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οι μεταφορές, ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η φαρμακευτική καινοτομία.
Συμφωνήθηκε η σύναψη μνημονίων συνεννόησης για την εμβάθυνση της συνεργασίας στον τομέα της ενέργειας με την Ουρουγουάη και την Αργεντινή και για τη συνεργασία στον τομέα των κρίσιμων πρώτων υλών με την Αργεντινή και τη Χιλή. Η προηγμένη συμφωνία-πλαίσιο ΕΕ–Χιλής, η πιο σύγχρονη και φιλόδοξη μέχρι σήμερα συμφωνία με μια χώρα της ΛΑΚ, υπεγράφη τον Δεκέμβριο μετά από πέντε έτη διαπραγματεύσεων.
Η Αϊτή είναι ο μεγαλύτερος αποδέκτης βοήθειας της ΕΕ στην περιοχή της Καραϊβικής. Το 2023 5,2 εκατομμύρια Αϊτινοί βρίσκονταν σε δεινή ανθρωπιστική κατάσταση, από τους οποίους 1,9 εκατομμύρια χρειάζονταν προστασία.
Ευρωπαϊκή γειτονία
Στις χώρες της ανατολικής γειτονίας της ΕΕ, ο επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας επισκίασε το 2023. Ωστόσο, το 2023 η ΕΕ επίσης διεύρυνε τις σχέσεις της με τις χώρες εταίρους, με αποκορύφωμα την απόφαση του Δεκεμβρίου να ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις προσχώρησης με την Ουκρανία και τη Μολδαβία (στις οποίες παρουσιάστηκε επίσης δέσμη μέτρων στήριξης για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας στη Μολδαβία και για την προσέγγιση της χώρας με την ΕΕ) και να δοθεί στη Γεωργία καθεστώς υποψήφιας χώρας.
Η ετήσια συνάντηση της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης σε επίπεδο υπουργών Εξωτερικών που πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο επιβεβαίωσε εκ νέου την εγκυρότητα του θεματολογίου με τίτλο «Ανάκτηση, ανθεκτικότητα και μεταρρύθμιση» και τη σημασία του για την περιφερειακή συνεργασία.
Τον Δεκέμβριο του 2023 το οικονομικό και επενδυτικό σχέδιο (ΟΕΣ) για την Ανατολική Εταιρική Σχέση είχε κινητοποιήσει επενδύσεις ύψους 7,5 δισ. EUR στους πέντε τομείς προτεραιότητάς του: οικονομία και συνδεσιμότητα· κράτος δικαίου και ασφάλεια· περιβάλλον και κλίμα· ψηφιακός τομέας· και δίκαιες και συμπεριληπτικές κοινωνίες.
Μετά τη στρατιωτική επιχείρηση του Αζερμπαϊτζάν στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ τον Σεπτέμβριο του 2023, η οποία προκάλεσε τον εκτοπισμό 100 000 Αρμενίων του Καραμπάχ που έπρεπε να ενσωματωθούν στην Αρμενία, η Επιτροπή παρείχε επείγουσα και μακροπρόθεσμη στήριξη στην Αρμενία, η οποία περιλάμβανε δέσμες μέτρων ανθρωπιστικής βοήθειας, δημοσιονομική στήριξη, περαιτέρω επενδύσεις μέσω του ΟΕΣ και αναπροσαρμογή διμερών και περιφερειακών προγραμμάτων.
Η κατάσταση στη Νότια Γειτονία παρέμεινε ασταθής. Οι τρομοκρατικές επιθέσεις της Χαμάς κατά του Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023 και οι συνέπειές τους έχουν αυξήσει τις μακροχρόνιες αδυναμίες της περιοχής. Παρά τις δύσκολες συνθήκες, η ΕΕ εξακολούθησε να αποδεικνύει τη δέσμευσή της για παροχή στήριξης στους εταίρους της στην περιοχή.
Το οικονομικό και επενδυτικό σχέδιο για τις χώρες της Νότιας Γειτονίας είχε κινητοποιήσει επενδύσεις ύψους 23,8 δισ. EUR έως τον Δεκέμβριο του 2023 σε στρατηγικούς τομείς προτεραιότητας στους τομείς της βιώσιμης ενέργειας, των υδάτων και των υποδομών.
Σε περιφερειακό επίπεδο, λόγω της κατάστασης μετά τις 7 Οκτωβρίου, η υπουργική σύνοδος ΕΕ–Νότιας Γειτονίας του 2023, η οποία είχε αρχικά προγραμματιστεί για τις 27 Νοεμβρίου, αναβλήθηκε, ενώ το όγδοο περιφερειακό φόρουμ της Ένωσης για τη Μεσόγειο (Βαρκελώνη, 27 Νοεμβρίου 2023) κατέληξε να επικεντρώνεται στην κατάσταση στο Ισραήλ και στη Γάζα.
Η ΕΕ χορήγησε επείγουσα ανθρωπιστική βοήθεια στους αμάχους στη Γάζα που είχαν τη μεγαλύτερη ανάγκη και τετραπλασίασε την ανθρωπιστική της βοήθεια το 2023, με το ύψος της να υπερβαίνει τα 100 εκατ. EUR. Τον Δεκέμβριο εγκρίθηκε δέσμη χρηματοδοτικής συνδρομής ύψους 118,4 εκατ. EUR για τη στήριξη της Παλαιστινιακής Αρχής.
Η ΕΕ παραμένει συλλογικά ο μεγαλύτερος χορηγός ανθρωπιστικής βοήθειας για τη Συρία. Το 2023 διοργάνωσε δύο σημαντικές διασκέψεις δωρητών(), στις οποίες συγκεντρώθηκαν πάνω από 16,6 δισ. EUR.
Δυτικά Βαλκάνια και Τουρκία
Το βασικό πλαίσιο πολιτικής για την εκταμίευση των κονδυλίων του ΜΠΒ III είναι το οικονομικό και επενδυτικό σχέδιο (ΟΕΣ) και η πράσινη ατζέντα για τα Δυτικά Βαλκάνια.
Το ΟΕΣ υλοποιείται σε μεγάλο βαθμό από το επενδυτικό πλαίσιο για τα Δυτικά Βαλκάνια (WBIF), το οποίο συνδυάζει κονδύλια του Μηχανισμού Προενταξιακής Βοήθειας (ΜΠΒ) με δάνεια για τη στήριξη της κοινωνικοοικονομικής σύγκλισης.
Τον Δεκέμβριο του 2023 το συμβούλιο του WBIF ενέκρινε 59 εμβληματικές επενδύσεις του ΟΕΣ, συνολικού ύψους 8,9 δισ. EUR, συμπεριλαμβανομένων επιχορηγήσεων του ΜΠΒ ύψους 2,6 δισ. EUR.
Τον Νοέμβριο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε ένα νέο σχέδιο ανάπτυξης για τα Δυτικά Βαλκάνια μαζί με τη διευκόλυνση μεταρρυθμίσεων και ανάπτυξης ύψους 6 δισ. EUR, το οποίο αποσκοπεί στην επιτάχυνση της ένταξης των εταίρων των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ, προσφέροντας ορισμένα από τα οφέλη που απορρέουν από την προσχώρηση στην ΕΕ πριν από την προσχώρησή τους, καθώς και στην επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων στις θεμελιώδεις αρχές της διαδικασίας προσχώρησης στην ΕΕ.
Η ΕΕ συνέχισε επίσης την ανάπτυξη της δέσμης μέτρων ενεργειακής στήριξης ύψους 1 δισ. EUR που ανακοινώθηκε τον Δεκέμβριο του 2022 για τον μετριασμό των άμεσων επιπτώσεων της ενεργειακής κρίσης και την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης στην περιοχή βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα.
Το 2023 η ΕΕ και η Τουρκία συνέχισαν να συνεργάζονται σε βασικούς τομείς αμοιβαίου ενδιαφέροντος. Τον Νοέμβριο του 2023 η Επιτροπή και ο ύπατος εκπρόσωπος παρουσίασαν την κοινή ανακοίνωση με τίτλο «Η τρέχουσα κατάσταση των πολιτικών, οικονομικών και εμπορικών σχέσεων ΕΕ–Τουρκίας»(), η οποία προτείνει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ειδικές δράσεις για την ενεργοποίηση βασικών τομέων συνεργασίας. Μετά τους καταστροφικούς σεισμούς τον Φεβρουάριο του 2023, μια διεθνής διάσκεψη δωρητών, που διοργανώθηκε από την Επιτροπή και τη σουηδική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, δημιούργησε δεσμεύσεις ύψους 7 δισ. EUR. Με τη χρήση της πλατφόρμας τουρκικών επενδύσεων, το δάνειο-πλαίσιο για την ανοικοδόμηση μετά τον σεισμό κατέστη δυνατό χάρη στην εγγύηση που παρείχε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η δανειακή συμφωνία της ΕΤΕπ αναμένεται να αποφέρει επενδύσεις ύψους περίπου 1,55 δισ. EUR σε περιοχές που επλήγησαν από τον σεισμό.
Υπερπόντιες χώρες και εδάφη (ΥΧΕ)
Οι ΥΧΕ διατηρούν ειδικούς συνταγματικούς δεσμούς με τρία κράτη μέλη της ΕΕ (Δανία, Γαλλία και Κάτω Χώρες) και διαδραματίζουν ολοένα και πιο στρατηγικό ρόλο για την ΕΕ ως πρέσβεις στις περιφέρειές τους. Διαθέτουν επίσης σημαντικά πλεονεκτήματα, όπως τεράστιες αποκλειστικές οικονομικές ζώνες, ενώ επίσης φιλοξενούν στρατηγικές υποδομές.
Στη Γροιλανδία, στόχος είναι η αύξηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στη δημόσια παροχή ηλεκτρικής ενέργειας στο 90 % του συνόλου κατά τα επόμενα έτη. Από το 2023, η ΕΕ επιδιώκει επίσης να συνεργαστεί με τη Γροιλανδία στον τομέα των πρώτων υλών, οι οποίες είναι ζωτικής σημασίας για τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια. Τον Νοέμβριο του 2023 υπεγράφη μνημόνιο συνεννόησης μεταξύ της ΕΕ και της Γροιλανδίας για τη σύναψη εταιρικής σχέσης σχετικά με τις αλυσίδες αξίας βιώσιμων πρώτων υλών.
Η ΕΕ διέθεσε χρηματοδοτική στήριξη ύψους 500 εκατ. EUR για τις ΥΧΕ για την περίοδο 2021-2027, προκειμένου να συμβάλει στην οικονομική και κοινωνική τους ανάπτυξη και στην αντιμετώπιση προκλήσεων όπως η κλιματική αλλαγή και η απώλεια βιοποικιλότητας.
Το 2023 μια επιχείρηση δημοσιονομικής στήριξης της ΕΕ, με τίτλο «Ενδυνάμωση των νέων για την ενίσχυση της βιώσιμης ανάπτυξης του νησιού», συνέβαλε στην κατάρτιση 421 νέων στο Σεν Πιερ και Μικελόν, μια γαλλική ΥΧΕ στον Ατλαντικό, και στην τόνωση της επιχειρηματικότητας και της απασχόλησης των νέων.