Δελτίο συνοπτικής παρουσίασης

Εκτίμηση των επιπτώσεων σχετικά με την αναθεώρηση των προτύπων επιδόσεων για τις εκπομπές CO2 των νέων βαρέων επαγγελματικών οχημάτων

Α. Ανάγκη ανάληψης δράσης

Ποιο είναι το πρόβλημα και γιατί αποτελεί πρόβλημα σε επίπεδο ΕΕ;

Έχουν εντοπιστεί τρία βασικά προβλήματα σε επίπεδο ΕΕ: 1) τα βαρέα επαγγελματικά οχήματα δεν συμβάλλουν επαρκώς στο αυξημένο επίπεδο φιλοδοξίας όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και την ανάγκη μείωσης της ενεργειακής εξάρτησης της ΕΕ· 2) οι μεταφορείς και οι καταναλωτές χάνουν τις ευκαιρίες για εξοικονόμηση ενέργειας και τις σχετικές μειώσεις του κόστους· και 3) η αξιακή αλυσίδα των βαρέων επαγγελματικών οχημάτων στην ΕΕ κινδυνεύει να χάσει την υπεροχή της στους τομείς της τεχνολογίας και της καινοτομίας.

Τι θα πρέπει να επιτευχθεί;

Σκοπός της πρωτοβουλίας είναι η επίτευξη των ακόλουθων ειδικών στόχων: 1) συμβολή στον στόχο μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 55 % έως το 2030 και στον στόχο επίτευξης κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050, μέσω της μείωσης των εκπομπών CO2 από τα βαρέα επαγγελματικά οχήματα με οικονομικά αποδοτικό τρόπο, σύμφωνα με τους στόχους της ΕΕ για το κλίμα, και, παράλληλα, συμβολή στη βελτίωση της ενεργειακής ασφάλειας της ΕΕ· 2) παροχή οφελών για τους μεταφορείς και τους χρήστες μεταφορών, τα οποία προκύπτουν από την ευρύτερη ανάπτυξη οχημάτων με υψηλότερη ενεργειακή απόδοση· 3) ενίσχυση της υπεροχής της αξιακής αλυσίδας της ενωσιακής αυτοκινητοβιομηχανίας στους τομείς της τεχνολογίας και της καινοτομίας και τόνωση της απασχόλησης.

Ποια είναι η προστιθέμενη αξία της δράσης σε επίπεδο ΕΕ (επικουρικότητα); 

Η κλιματική αλλαγή συνιστά διασυνοριακό πρόβλημα. Εάν δεν αναληφθεί δράση σε επίπεδο ΕΕ, οι δράσεις που λαμβάνονται σε εθνικό και τοπικό επίπεδο θα αποβούν πιθανότατα ανεπαρκείς και ενέχουν τον κίνδυνο κατακερματισμού της εσωτερικής αγοράς. Η δράση της ΕΕ θα προσφέρει σε ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα της αυτοκινητοβιομηχανίας το αναγκαίο μακροπρόθεσμο, σταθερό μήνυμα της αγοράς και την απαιτούμενη κανονιστική ασφάλεια για τις μεγάλες κεφαλαιουχικές επενδύσεις που είναι αναγκαίες για την ανάπτυξη οχημάτων μηδενικών εκπομπών.

Β. Λύσεις

Ποιες είναι οι διάφορες επιλογές για την επίτευξη των στόχων; Υπάρχει προτιμώμενη επιλογή ή όχι; Εάν όχι, γιατί;

Διερευνήθηκαν διάφορες επιλογές πολιτικής, οι οποίες ομαδοποιήθηκαν σε πέντε κύριες κατηγορίες: i) επέκταση του πεδίου εφαρμογής· ii) επίπεδα στόχων για τις εκπομπές CO2 και χρονοδιάγραμμα για τα νέα βαρέα επαγγελματικά οχήματα· iii) ειδικοί ρυθμιστικοί μηχανισμοί, όπως συστήματα παροχής κινήτρων για τα οχήματα μηδενικών και χαμηλών εκπομπών (ZLEV)· iv) μηχανισμός για τον υπολογισμό της δυνητικής συμβολής των ανανεώσιμων καυσίμων και των καυσίμων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών για τους σκοπούς αξιολόγησης της συμμόρφωσης με τους στόχους· v) ζητήματα διακυβέρνησης.

Στο πλαίσιο της προτιμώμενης επιλογής, αρκετά βαρέα επαγγελματικά οχήματα που δεν υπόκεινται επί του παρόντος σε ρύθμιση περιλαμβάνονται στο ρυθμιστικό πεδίο εφαρμογής. Οι στόχοι για τις εκπομπές CO2 μειώνονται ανά πενταετία και ενισχύονται σημαντικά από το 2030. Για τα ρυμουλκούμενα καθορίζονται βέλτιστα από πλευράς κόστους πρότυπα ενεργειακής απόδοσης. Οι κατασκευαστές με μικρό όγκο παραγωγής εξαιρούνται από την υποχρέωση επίτευξης των στόχων. Τα πιθανά έσοδα από το τίμημα υπέρβασης εκπομπών παραμένουν μέρος του γενικού προϋπολογισμού της ΕΕ.

Ο ισχύων μηχανισμός παροχής κινήτρων για τα ZLEV καταργείται από το 2030. Καθορίζεται εντολή 100 % για τα αστικά λεωφορεία μηδενικών εκπομπών έως το 2030. Δεν θεσπίζεται μηχανισμός για τον υπολογισμό της δυνητικής συμβολής των ανανεώσιμων καυσίμων και των καυσίμων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών. Όσον αφορά τη διακυβέρνηση, περιλαμβάνεται ορισμένος βαθμός ευελιξίας, ώστε να διασφαλιστεί η οικονομικά αποδοτική εφαρμογή της νομοθεσίας και, παράλληλα, να διαφυλαχθεί η περιβαλλοντική της ακεραιότητα.

Ποιες απόψεις διατύπωσαν τα διάφορα ενδιαφερόμενα μέρη; Ποιος υποστηρίζει την κάθε επιλογή;

Με βάση τα αποτελέσματα της ανοικτής δημόσιας διαβούλευσης και τις παρατηρήσεις από την πρόσκληση υποβολής στοιχείων, τα ενδιαφερόμενα μέρη τάσσονται εν γένει υπέρ της επέκτασης του πεδίου εφαρμογής και, παράλληλα, της εξαίρεσης των κατασκευαστών με μικρό όγκο παραγωγής. Εκφράστηκε γενική στήριξη για την επέκταση του πεδίου εφαρμογής στα ρυμουλκούμενα, με εξαίρεση ορισμένους μεταφορείς.

Οι περιβαλλοντικές ΜΚΟ και οι κατασκευαστές οχημάτων μηδενικών εκπομπών (ZEV) ζήτησαν να εφαρμοστεί το υψηλότερο επίπεδο φιλοδοξίας, υποστηρίζοντας στόχο μείωσης κατά 100 % έως το 2035, καθώς και την έγκριση ενδιάμεσων στόχων μεταξύ του 2025 και του 2030 σε συνδυασμό με την ενίσχυση του στόχου για το 2030. Οι μεγάλοι κατασκευαστές οχημάτων, οι μεταφορείς, οι προμηθευτές κατασκευαστικών στοιχείων και οι προμηθευτές καυσίμων και αερίων υποστήριξαν λιγότερο φιλόδοξους στόχους, παρέχοντας διιστάμενες απόψεις οι οποίες κυμαίνονται εν γένει από χαμηλά έως μεσαία επίπεδα φιλοδοξίας. Ειδικότερα, οι μεγάλοι κατασκευαστές και οι προμηθευτές καυσίμων δεν τάχθηκαν υπέρ του καθορισμού στόχου μείωσης κατά 100 % έως ορισμένη ημερομηνία. Οι μεγάλοι κατασκευαστές οχημάτων, οι προμηθευτές κατασκευαστικών στοιχείων και οι μεταφορείς τάχθηκαν υπέρ της ισχύουσας επέκτασης σε πενταετή χρονικά διαστήματα, ενώ οι ΜΚΟ και οι κατασκευαστές οχημάτων μηδενικών εκπομπών ζήτησαν τη μείωση των στόχων σε συντομότερα χρονικά διαστήματα.

Οι κατασκευαστές και οι μεταφορείς υποστήριξαν τη διατήρηση του μηχανισμού παροχής κινήτρων για τα ZLEV μετά το 2030, ενώ οι ΜΚΟ ζήτησαν την κατάργησή του μετά το 2030 και τον περιορισμό του κινήτρου έως το 2030 μόνο για συγκεκριμένες κατηγορίες οχημάτων. Οι προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας και υδρογόνου τάσσονται υπέρ της καθιέρωσης ενός καθεστώτος μόνο προς όφελος των ZEV. Ο καθορισμός εντολής για ZEV για τα αστικά λεωφορεία υποστηρίχθηκε από τις ΜΚΟ και τους κατασκευαστές ZEV, καθώς και από ορισμένους μεγαλύτερους κατασκευαστές. Οι άλλοι μεγάλοι κατασκευαστές και οι προμηθευτές καυσίμων τάχθηκαν κατά του καθορισμού εντολής για ZEV.

Οι προμηθευτές αερίων και καυσίμων τάχθηκαν υπέρ της θέσπισης μηχανισμού για τον συνυπολογισμό των καυσίμων στα πρότυπα, ενώ οι ΜΚΟ τάχθηκαν κατά της θέσπισης μηχανισμού αυτού του είδους και οι μεγάλοι κατασκευαστές εξέφρασαν διιστάμενες απόψεις.

Γ. Επιπτώσεις της προτιμώμενης επιλογής

Ποια είναι τα οφέλη της προτιμώμενης επιλογής (ειδάλλως, των κυριότερων επιλογών); 

Οι προβλεπόμενες σωρευτικές μειώσεις εκπομπών (από τον αγωγό εξαγωγής) από το 2031 έως το 2050 είναι 35-48 % για τα βαρέα επαγγελματικά μηχανοκίνητα οχήματα, σε σύγκριση με το βασικό σενάριο, και επιπλέον 1,4 % για τα ρυμουλκούμενα από το 2031, σε σύγκριση με το ενδιάμεσο σενάριο. Τα πρότυπα για τα βαρέα επαγγελματικά οχήματα συμβάλλουν στη μείωση των ατμοσφαιρικών ρύπων κατά περίπου 7 έως 17 % το 2035, 15 έως 38 % το 2040 και 66 έως 80 % το 2050, σε σύγκριση με το βασικό σενάριο.

Τα οφέλη όσον αφορά τη μέση καθαρή εξοικονόμηση στο συνολικό κόστος ιδιοκτησίας για τον πρώτο χρήστη ανέρχονται κατά μέγιστο σε 6 000-9 800, 17 400-25 800 και 29 100-47 000 EUR/όχημα για τα έτη 2030, 2035 και 2040, αντίστοιχα. Η καθαρή εξοικονόμηση για τον δεύτερο και τον τρίτο χρήστη παρουσιάζει παρόμοιες τάσεις, με μικρότερα οφέλη. Τα κοινωνικά οφέλη καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής εκτιμώνται σε 2 400-6 300, 18 300-31 900 και 33 700-59 800 EUR/όχημα για τα έτη 2030, 2035 και 2040, αντίστοιχα. Η καθαρή εξοικονόμηση για τους πρώτους χρήστες νέων ρυμουλκουμένων που θα ταξινομηθούν το 2030 δείχνει εξοικονόμηση 9 000-29 000 EUR/ρυμουλκούμενο, ανάλογα με τον τύπο, ενώ η καθαρή εξοικονόμηση χρημάτων καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του οχήματος από κοινωνική άποψη αυξάνεται σε 11 500-42 500 EUR/όχημα.

Κατά την περίοδο 2031-2050, η τελική κατανάλωση ενέργειας από τα βαρέα επαγγελματικά μηχανοκίνητα οχήματα μειώνεται κατά 11-19 % σε σύγκριση με το βασικό σενάριο. Επιτυγχάνεται εξοικονόμηση ορυκτών καυσίμων (κυρίως ντίζελ) της τάξης των 215-281 εκατ. Mtoe σε σύγκριση με το βασικό σενάριο, με μείωση της εξάρτησης της οικονομίας της ΕΕ από τις εισαγωγές κατά 150-200 δισ. EUR. Ο καθορισμός προτύπων ενεργειακής απόδοσης για τα ρυμουλκούμενα συνεπάγεται επιπλέον εξοικονόμηση ορυκτών καυσίμων ύψους 23 εκατ. Mtoe κατά την περίοδο 2031-2050, μέγεθος που ισοδυναμεί με 16 δισ. EUR.

Αναμένεται καθαρή αύξηση των θέσεων εργασίας το 2030, και ακόμη μεγαλύτερη το 2040 και το 2050, ενώ το ΑΕΠ προβλέπεται να αυξηθεί κατά 0,06 %-0,11 % έως το 2040.

Ποιο είναι το κόστος της προτιμώμενης επιλογής (ειδάλλως, των κυριότερων επιλογών); 

Το κόστος για τους κατασκευαστές βαρέων επαγγελματικών οχημάτων αυξάνεται, δεδομένου ότι πρέπει να αναπτυχθούν πρόσθετες τεχνολογίες στα νέα οχήματα προκειμένου να επιτευχθούν οι αυστηρότεροι στόχοι για τις εκπομπές CO2: 3 400-9 700, 5 300-11 800 και 6 500-13 100 EUR/όχημα για τα έτη 2030, 2035 και 2040, αντίστοιχα. Για τον σκοπό αυτό, θα απαιτηθούν από τους κατασκευαστές πρόσθετες επενδύσεις εκτιμώμενου ύψους 4,9 έως 8,7 δισ. EUR ετησίως, κατά την περίοδο από το 2031 έως το 2050.

Το πρόσθετο κόστος ανά μέσο ρυμουλκούμενο ή ημιρυμουλκούμενο ανέρχεται σε 2 500-5 250 EUR/όχημα σε σύγκριση με ένα βασικό σενάριο για το 2020.

Ποιες είναι οι επιπτώσεις στις ΜΜΕ και στην ανταγωνιστικότητα;

Οι μεσαίες και μικρές επιχειρήσεις δεν αντιμετωπίζουν περιορισμούς όσον αφορά την οικονομική προσιτότητα σε κανένα από τα τρία σενάρια φιλόδοξων στόχων. Από το συνολικό κόστος ιδιοκτησίας τους προκύπτει επίσης εξοικονόμηση πόρων. Τα μεταχειρισμένα οχήματα μηδενικών εκπομπών είναι πάντοτε οικονομικά προσιτά.

Η ανάπτυξη και η προσφορά ZEV (μερίδια των ZEV σε %: 20-35, 35-57 και 57-100 έως το 2030, το 2035 και το 2040) θα έχουν θετικό αντίκτυπο στην καινοτομία και στην τεχνολογική υπεροχή και ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας.

Θα υπάρξουν σημαντικές επιπτώσεις στους εθνικούς προϋπολογισμούς και στις εθνικές διοικήσεις; 

Μολονότι ο συνολικός αντίκτυπος στο ΑΕΠ θα είναι θετικός, η απώλεια εσόδων από δασμούς επί των καυσίμων το 2030 εκτιμάται περίπου στο 0,004 % του ΑΕΠ της ΕΕ των 27. Οι απώλειες αυτές μπορούν να αντισταθμιστούν σε επίπεδο κρατών μελών, για παράδειγμα μέσω της έμμεσης φορολογίας. Δεν υπάρχουν σημαντικές διοικητικές επιπτώσεις στις εθνικές διοικήσεις, δεδομένου ότι έχουν θεσπιστεί ήδη οι αναγκαίες διατάξεις.

Θα υπάρξουν άλλες σημαντικές επιπτώσεις; 

Η παροχή σαφούς κανονιστικού στίγματος και προβλεψιμότητας για τη βιομηχανία όσον αφορά την ανάπτυξη και την επένδυση σε ενεργειακά αποδοτικά βαρέα επαγγελματικά οχήματα θα ενθαρρύνει την ανάπτυξη τεχνολογικής καινοτομίας όσον αφορά τη βιομηχανία στην ΕΕ.

Όσον αφορά την αναλογικότητα; 

Η προτεινόμενη δράση είναι αναλογική για την επίτευξη των κλιματικών στόχων για τους οποίους έχει δεσμευτεί η ΕΕ.

Δ. Παρακολούθηση

Πότε θα επανεξεταστεί η πολιτική;

Θα προβλεφθεί επανεξέταση της αποτελεσματικότητας της νέας νομοθεσίας, σε ευθυγράμμιση με την επανεξέταση άλλων νομοθετικών πράξεων που συμβάλλουν στην αυξημένη φιλοδοξία για το κλίμα.