ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βρυξέλλες, 24.10.2023
COM(2023) 684 final
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠHΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ
Έκθεση σχετικά με τις πρωτοβουλίες πολιτικής της ΕΕ για την προώθηση των επενδύσεων σε καθαρές τεχνολογίες
(Προκαταρκτική αξιολόγηση των μέτρων που έλαβε η ΕΕ για την τόνωση των επενδύσεων σε καθαρές τεχνολογίες και του αντικτύπου του νόμου των ΗΠΑ για τη μείωση του πληθωρισμού στις επενδύσεις)
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ
Έκθεση σχετικά με τις πρωτοβουλίες πολιτικής της ΕΕ για την προώθηση των επενδύσεων σε καθαρές τεχνολογίες
(Προκαταρκτική αξιολόγηση των μέτρων που έλαβε η ΕΕ για την τόνωση των επενδύσεων σε καθαρές τεχνολογίες και του αντικτύπου του νόμου των ΗΠΑ για τη μείωση του πληθωρισμού στις επενδύσεις)
1.Γενικό πλαίσιο
Οι καθαρές τεχνολογίες διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην πράσινη μετάβασή μας, καθώς και στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και της απώλειας βιοποικιλότητας. Η αύξηση της διαθεσιμότητάς τους αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχή εφαρμογή της Πράσινης Συμφωνίας. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, η παγκόσμια αγορά εξοπλισμού καθαρών τεχνολογιών αναμένεται να τριπλασιαστεί έως το 2030 και να ανέλθει σε περίπου 600 δισ. EUR ετησίως.
Η ανάπτυξη και η παραγωγή προηγμένων καθαρών τεχνολογιών απαιτούν ένα ευρύ σύνολο στοιχείων, από κρίσιμες πρώτες ύλες έως μικροκυκλώματα, ειδικευμένο εργατικό δυναμικό, έρευνα και καινοτομία, σημαντικές δημόσιες επενδύσεις, καθώς και ένα σύστημα κινήτρων για την προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων και τη δημιουργία επιχειρηματικού περιβάλλοντος σε όλες τις βασικές αξιακές αλυσίδες.
Στο ευρύτερο πλαίσιο της φιλοδοξίας της Πράσινης Συμφωνίας, και μέσω ενός έξυπνου μείγματος πολιτικής, η ΕΕ έχει οικοδομήσει ένα κανονιστικό πλαίσιο που ενισχύει την οικονομική μεγέθυνση και ένα επιχειρηματικό περιβάλλον που ευνοεί την ανάπτυξη, την παραγωγή και τη χρήση καθαρών τεχνολογιών. Η ΕΕ έχει αποδείξει ότι η οικονομική μεγέθυνση μπορεί να επιτευχθεί παράλληλα με τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου και της χρήσης των πόρων — και θα συνεχίσει στην ίδια κατεύθυνση. Το Βιομηχανικό σχέδιο της Πράσινης Συμφωνίας θα ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας μηδενικών καθαρών εκπομπών, θα δημιουργήσει ποιοτικές θέσεις εργασίας και θα στηρίξει την ταχεία μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα, διασφαλίζοντας ένα πιο προβλέψιμο και απλουστευμένο κανονιστικό περιβάλλον, την επιτάχυνση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση, τη βελτίωση των δεξιοτήτων και ανοικτό εμπόριο για ανθεκτικές αλυσίδες εφοδιασμού.
Ο κόσμος αναζητεί τις βέλτιστες τεχνολογίες για τη βελτίωση της κλιματικής και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας. Οι κυβερνήσεις σε ολόκληρο τον κόσμο θεσπίζουν μέτρα πολιτικής για να μετριάσουν τις υπερβολικές εξαρτήσεις τους, να στηρίξουν τις στρατηγικές αλυσίδες εφοδιασμού ζωτικής σημασίας για την απανθρακοποίηση της οικονομίας και να εξασφαλίσουν σημαντικά τμήματα της αγοράς καθαρών τεχνολογιών. Η ΕΕ ηγείται της παγκόσμιας δράσης για το κλίμα και έχει διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στον καθορισμό φιλόδοξων διεθνών στόχων, όπως η πρόσφατη δέσμευση της G20 για τριπλασιασμό της δυναμικότητας παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές έως το 2030. Ως εκ τούτου, η ΕΕ χαιρετίζει και ενθαρρύνει τις προσπάθειες των διεθνών εταίρων για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και συνεργάζεται στενά σε διεθνές επίπεδο.
Αυτό συμβαίνει σε συνθήκες διαδοχικών κρίσεων και αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων που έχουν αλλάξει το διεθνές πλαίσιο για τέτοιου είδους εγχειρήματα, καθώς εντείνεται ο κατακερματισμός και η αστάθεια των αλυσίδων εφοδιασμού. Στο πλαίσιο αυτό, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι τα κρατικά μέτρα που έχουν σχεδιαστεί για να διευκολύνουν την ανάπτυξη της βιομηχανίας καθαρών τεχνολογιών αναπτύσσονται με πνεύμα αμοιβαίας ωφέλειας και έχουν θετικό τελικό αντίκτυπο σε παγκόσμιο επίπεδο, χωρίς να νοθεύονται οι ίσοι όροι ανταγωνισμού ή να στρεβλώνονται οι εμπορικές σχέσεις μεταξύ των χωρών. Ειδικότερα, η ΕΕ πρέπει να διασφαλίσει ότι οι προσπάθειες αυτές στις διάφορες χώρες δεν υπονομεύουν την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και την ανθεκτικότητα της ενεργειακής μετάβασης και του ενεργειακού εφοδιασμού της.
Ως εκ τούτου, η ΕΕ παρακολουθεί επιμελώς τις εξελίξεις σε ολόκληρο τον κόσμο και ενισχύει τις δικές της ικανότητες ώστε να διατηρήσει την ανταγωνιστικότητά της στον ταχέως εξελισσόμενο και αναπτυσσόμενο τομέα των καθαρών τεχνολογιών. Η παρούσα ανακοίνωση παρέχει προκαταρκτική αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και παρουσιάζει τις ενέργειες της ΕΕ για την προώθηση και τη στήριξη της ανάπτυξης και της χρήσης καθαρών τεχνολογιών, την ενίσχυση της ενιαίας αγοράς, τη διασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού, τη στήριξη της έρευνας και της καινοτομίας, την επέκταση του δικτύου εμπορικών συμφωνιών και διεθνών στρατηγικών εταιρικών σχέσεων και τον μετριασμό του αντικτύπου των εξωτερικών εξελίξεων.
Η παρούσα ανακοίνωση θα εξετάσει επίσης τα πρώτα αποτελέσματα που προκύπτουν από τον νόμο των ΗΠΑ για τη μείωση του πληθωρισμού, όπως ζητήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Ωστόσο, είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι και άλλοι φορείς, ιδίως η Κίνα, εφαρμόζουν επίσης ενεργά προγράμματα δημόσιας στήριξης που είναι πιθανό να έχουν μεγαλύτερο αντίκτυπο στην ανταγωνιστικότητα του τομέα των καθαρών τεχνολογιών της ΕΕ. Η Επιτροπή ξεκίνησε πρόσφατα έρευνα κατά των επιδοτήσεων για τα ηλεκτρικά οχήματα που προέρχονται από την Κίνα και θα παραμείνει σε επαγρύπνηση σχετικά με άλλους τομείς των καθαρών τεχνολογιών. Η Επιτροπή θα αξιολογήσει όλα τα αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με εικαζόμενες αθέμιτες πρακτικές που αναδεικνύονται από τη βιομηχανία ή από άλλες ανεξάρτητες πηγές.
2.Μέτρα της ΕΕ για τη βελτίωση των επιχειρηματικών και επενδυτικών συνθηκών εντός της ενιαίας αγοράς
Η ΕΕ επενδύει εδώ και καιρό στην πράσινη μετάβαση και στην απανθρακοποίηση της βιομηχανίας. Το γεγονός αυτό αντικατοπτρίζει τη φιλοδοξία της για το κλίμα, αλλά και τον στόχο της να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της και την ανοικτή στρατηγική αυτονομία της. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, σήμερα μόνο οι μισές τεχνολογίες που απαιτούνται για την επίτευξη πλήρους απανθρακοποίησης είναι έτοιμες για την αγορά. Ως εκ τούτου, η ΕΕ θα συνεχίσει να επενδύει σε δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας.
Το χρηματοδοτικό και το κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ και των κρατών μελών αποσκοπούν στη δημιουργία ενός μακροπρόθεσμου σταθερού περιβάλλοντος προσφοράς και ζήτησης. Συνάδουν με τους κανόνες του ΠΟΕ, είναι αμερόληπτα και διαφανή, αντιμετωπίζουν τις αδυναμίες της αγοράς και επιδιώκουν μια προσεκτική ισορροπία προκειμένου να προσελκύσουν ιδιωτικές επενδύσεις, διαφυλάσσοντας παράλληλα την ακεραιότητα της ενιαίας αγοράς, λαμβανομένων υπόψη των διαφορών των κρατών μελών ως προς το μέγεθος και τη δημοσιονομική ικανότητα.
Η ΕΕ ενεργεί για τη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών για την ανάπτυξη προϊόντων και λύσεων καθαρών τεχνολογιών και λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα για την προώθηση της οικονομικά αποδοτικής απανθρακοποίησης της βιομηχανίας, προκειμένου να παραμείνει ανταγωνιστική και να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις που δημιουργεί η πράσινη μετάβαση. Στο ίδιο πνεύμα, η Επιτροπή ενέκρινε επίσης σήμερα δέσμη ολοκληρωμένων μέτρων για την τόνωση της βιομηχανίας αιολικής ενέργειας στην Ευρώπη, την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζει ο κλάδος και τη διασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού με τους εμπορικούς εταίρους της ΕΕ.
Κίνητρα και προβλεψιμότητα.
Η ΕΕ έχει αναπτύξει ένα συνεπές, συνεκτικό και φιλόδοξο κανονιστικό πλαίσιο για να καταστεί η Ευρώπη η πρώτη κλιματικά ουδέτερη ήπειρος έως το 2050. Στο πλαίσιο της δέσμης προσαρμογής στον στόχο του 55 %, η ΕΕ είναι η πρώτη οικονομία που έχει θέσει κανονιστικούς στόχους για να επιτευχθεί ότι, έως το 2035, θα πωλούνται μόνο αυτοκίνητα και ημιφορτηγά μηδενικών εκπομπών. Έχει θέσει επίσης μια σειρά από άλλους στόχους για τη μείωση της ρύπανσης και για τη βελτίωση της κυκλικότητας της οικονομίας της. Μέσω ενός αγορακεντρικού μηνύματος σχετικά με την τιμή των ανθρακούχων εκπομπών, το σύστημα εμπορίας εκπομπών (ΣΕΔΕ) λειτουργεί ως κίνητρο για τις επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες και για τη μείωση των εκπομπών, ενώ ο μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (ΜΣΠΑ) αποτρέπει τη διαρροή άνθρακα.
Η ευρεία πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή ηλεκτρική ενέργεια αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας της ΕΕ. Η αναθεωρημένη οδηγία για την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές και η πράξη για τη βιομηχανία μηδενικών καθαρών εκπομπών θα παράσχουν ένα προβλέψιμο επιχειρηματικό περιβάλλον για την προώθηση της ανάπτυξης και των επενδύσεων σε καθαρές τεχνολογίες. Η μεταρρύθμιση του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ θα ενισχύσει την προβλεψιμότητα και τη σταθερότητα του ενεργειακού κόστους για την τόνωση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας. Το νέο ρυθμιστικό πλαίσιο της ΕΕ για τις μπαταρίες αποτελεί επίσης κρίσιμο στοιχείο για τη μετάβαση της ΕΕ σε μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία, καθώς διασφαλίζει ανταγωνιστικές, ανθεκτικές και κυκλικές αξιακές αλυσίδες για την παραγωγή, την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση μπαταριών στην ΕΕ. Ο προτεινόμενος κανονισμός για τον οικολογικό σχεδιασμό για βιώσιμα προϊόντα θα ενσωματώσει περαιτέρω την κυκλικότητα σε στρατηγικές ομάδες της βιομηχανίας.
Η Επιτροπή μειώνει σταδιακά τη γραφειοκρατία και τον διοικητικό φόρτο και έχει λάβει μέτρα για την απλούστευση και την επιτάχυνση της αδειοδότησης έργων. Το 2022 η Επιτροπή ενέκρινε προτάσεις πολιτικής που αναμένεται να μειώσουν τον συνολικό διοικητικό φόρτο για τις επιχειρήσεις της ΕΕ κατά 7,3 δισ. EUR, ιδίως μέσω ψηφιακών και διαλειτουργικών λύσεων. Επιπλέον, η Επιτροπή έχει ήδη ξεκινήσει τον εξορθολογισμό των απαιτήσεων υποβολής εκθέσεων με σκοπό τη σταδιακή μείωσή τους κατά 25 %. Έχει εγκρίνει σημαντικό αριθμό σχετικών προτάσεων μετά την ανακοίνωση της Επιτροπής για τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα της ΕΕ του Μαρτίου 2023 και ο εξορθολογισμός των απαιτήσεων υποβολής εκθέσεων κατέχει σημαντική θέση στο πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής για το 2024.
Επενδύσεις της ΕΕ.
Οι δημόσιοι πόροι της ΕΕ και των κρατών μελών δεν θα είναι από μόνοι τους σε θέση να καλύψουν το χρηματοδοτικό κενό για τις επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες στην ΕΕ. Ωστόσο, αποτελούν τον βασικό καταλύτη για την προσέλκυση της αναγκαίας πρόσθετης ιδιωτικής χρηματοδότησης για την απανθρακοποίηση των ενεργειακών μας συστημάτων, των βιομηχανιών μας και της οικονομίας μας γενικότερα.
Ο προϋπολογισμός της ΕΕ στηρίζει ενεργά τις πράσινες τεχνολογίες. Κατά τη διάρκεια της περιόδου 2021-2027, ο προϋπολογισμός της ΕΕ προβλέπεται να συνεισφέρει 578 δισ. EUR σε δαπάνες για το κλίμα, ποσό που αντιστοιχεί στο 32,6 % του συνολικού προϋπολογισμού της ΕΕ. Αυτό περιλαμβάνει τη στήριξη στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας για επενδύσεις σε πράσινα έργα, καθώς και για μεταρρυθμίσεις που παρέχουν ένα αποτελεσματικό ευνοϊκό πλαίσιο για τη χρήση πράσινων τεχνολογιών.
Άλλα σχετικά ταμεία και προγράμματα περιλαμβάνουν τα ταμεία της πολιτικής συνοχής, το InvestEU ή το πρόγραμμα έρευνας και καινοτομίας της ΕΕ — «Ορίζων Ευρώπη», συμπεριλαμβανομένων των συμπράξεων και των αποστολών του και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας. Τα κεφάλαια για το REPowerEU που περιλαμβάνονται στα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας στηρίζουν τα κράτη μέλη, προτείνοντας πρόσθετες μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις για την προώθηση της παραγωγής και της διάδοσης τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Το Ταμείο Εκσυγχρονισμού, χρηματοδοτούμενο από τα έσοδα του συστήματος εμπορίας εκπομπών της ΕΕ, συγχρηματοδοτεί επενδύσεις για την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης στα κράτη μέλη με χαμηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ.
Τον Ιούλιο του 2023, η ΕΤΕπ αύξησε κατά 50 % τη δέσμη μέτρων REPowerEU που εγκρίθηκε τον Οκτώβριο του 2022 (από 30 δισ. σε 45 δισ. EUR). Αυτό συνεπάγεται εκτιμώμενη κινητοποίηση επενδύσεων άνω των 150 δισ. EUR για την αυξημένη δέσμη. Αυτή η δέσμη μέτρων REPowerEU θα διοχετεύσει δάνεια και χρηματοδότηση ιδίων κεφαλαίων κατά την περίοδο 2022-2027. Τα πρόσθετα κονδύλια θα διοχετευθούν στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την ενεργειακή απόδοση, τα δίκτυα και την αποθήκευση, τις υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων και τις πρωτοποριακές τεχνολογίες, όπως το υδρογόνο χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών.
Το Ταμείο Καινοτομίας, χρηματοδοτούμενο επίσης από το σύστημα εμπορίας εκπομπών της ΕΕ, είναι ένα από τα μεγαλύτερα χρηματοδοτικά προγράμματα παγκοσμίως που στοχεύει ειδικά στην απανθρακοποίηση της βιομηχανίας και στην κλιμάκωση της παραγωγής καθαρών τεχνολογιών. Από τη σύστασή του το 2021, έχει δεσμευτεί χρηματοδότηση ύψους άνω των 6,5 δισ. EUR, με τις συνολικές επενδύσεις κεφαλαίου να είναι περίπου 4 φορές υψηλότερες. Τα επιλεγμένα έργα στο πλαίσιο του Ταμείου Καινοτομίας συνεισφέρουν έως και το 17 % των στόχων παραγωγικής ικανότητας που καθορίζονται στην πράξη για τη βιομηχανία καθαρών μηδενικών εκπομπών για την ηλιακή ενέργεια, τις μπαταρίες και τις ηλεκτρολυτικές κυψέλες, δημιουργώντας ποιοτικές θέσεις εργασίας και οικονομική μεγέθυνση στην Ευρώπη. Τον Νοέμβριο του 2023, θα δρομολογηθεί νέα πρόσκληση υποβολής προτάσεων με προϋπολογισμό ύψους 4 δισ. EUR, εκ των οποίων 1,4 δισ. EUR προορίζονται για την παραγωγή καθαρών τεχνολογιών.
Η Επιτροπή θα δρομολογήσει επίσης τον Νοέμβριο την πρώτη δημοπρασία σε επίπεδο ΕΕ ειδικά για την παραγωγή ανανεώσιμου υδρογόνου, με προϋπολογισμό 800 εκατ. EUR από το Ταμείο Καινοτομίας. Η Επιτροπή πρότεινε να επεκταθεί η δημοπρασία ως πλατφόρμα για τα κράτη μέλη (δημοπρασία ως υπηρεσία), που θα τους παρέχει τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν ίδιους πόρους για έργα στην επικράτειά τους, βασιζόμενοι σε αυτόν τον μηχανισμό δημοπρασιών σε επίπεδο ΕΕ. Η Επιτροπή ανακοίνωσε επίσης την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Υδρογόνου, με στόχο την κλιμάκωση της παραγωγής ανανεώσιμου υδρογόνου εντός της ΕΕ.
Επιπλέον, η προτεινόμενη «Πλατφόρμα στρατηγικών τεχνολογιών για την Ευρώπη» (STEP), μόλις εγκριθεί, θα ενισχύσει και θα αξιοποιήσει τα υφιστάμενα μέσα της ΕΕ για ταχεία χρηματοδοτική στήριξη για την ανάπτυξη ή την παραγωγή εντός της Ένωσης κρίσιμων τεχνολογιών σε διάφορους τομείς, συμπεριλαμβανομένων των καθαρών τεχνολογιών. Η ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική απαιτεί επίσης κοινή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Ενώ η πλατφόρμα STEP βασίζεται στον αναπρογραμματισμό και την ενίσχυση των υφιστάμενων προγραμμάτων για τη στήριξη στρατηγικών επενδύσεων, αποτελεί επίσης σημαντικό στοιχείο για να ελεγχθεί η σκοπιμότητα και η προετοιμασία νέων παρεμβάσεων ως βήμα προς τη δημιουργία ενός Ταμείου Ευρωπαϊκής Κυριαρχίας.
Ιδιωτικές επενδύσεις.
Ένα ευνοϊκό ενωσιακό κανονιστικό περιβάλλον συμβάλλει αποτελεσματικά στην αύξηση και τη διοχέτευση ιδιωτικής χρηματοδότησης σε οικονομικές δραστηριότητες που συμβάλλουν στην απανθρακοποίηση. Η εμβάθυνση και η ολοκλήρωση των κεφαλαιαγορών της ΕΕ και ένα αποτελεσματικό πλαίσιο βιώσιμης χρηματοδότησης αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις για την πλήρη κινητοποίηση του τεράστιου ποσού ιδιωτικής χρηματοδότησης που απαιτείται για την πράσινη μετάβαση. Η ταξινομία της ΕΕ, για παράδειγμα, παρέχει ένα ενιαίο πλαίσιο για τους επενδυτές για τη στήριξη της ανάπτυξης καθαρών τεχνολογιών.
Μια πραγματική Ένωση Κεφαλαιαγορών μπορεί επίσης να προσφέρει στις εταιρείες καθαρών τεχνολογιών ευκαιρίες πρόσβασης σε μεγαλύτερες και βαθύτερες δεξαμενές κεφαλαίων από ευρύτερο φάσμα επενδυτών και να διαφοροποιήσει τις πηγές χρηματοδότησής τους. Η Επιτροπή υπέβαλε όλες τις προγραμματισμένες νομοθετικές προτάσεις στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για την Ένωση Κεφαλαιαγορών του 2020 με σκοπό την αντιμετώπιση των φραγμών που εξακολουθούν να κατακερματίζουν τις κεφαλαιαγορές της ΕΕ σε εθνικό επίπεδο και να εμποδίζουν την ενιαία αγορά κεφαλαίων. Η Επιτροπή ενθαρρύνει την ταχεία έγκριση των εκκρεμών προτάσεων για την Ένωση Κεφαλαιαγορών από τους συννομοθέτες. Η Ένωση Κεφαλαιαγορών δεν αποτελεί κάτι απλώς επιθυμητό, αλλά κάτι απαραίτητο για να συμπληρωθεί η δημόσια χρηματοδότηση που απαιτείται για την πράσινη μετάβαση και να διασφαλιστεί η ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας καθαρών τεχνολογιών. Η ταχεία έγκριση των εκκρεμών προτάσεων από τους συννομοθέτες θα συμβάλει στη βελτίωση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση, στη διαφοροποίηση των πηγών χρηματοδότησης για τις εταιρείες, στην αντιμετώπιση των διαρθρωτικών εμποδίων στις διασυνοριακές χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και στην αντιμετώπιση των κινδύνων για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα της ΕΕ.
Εθνικές δημόσιες επενδύσεις.
Μολονότι ο ιδιωτικός τομέας θα αναλάβει το μεγαλύτερο μερίδιο, οι δημόσιες επενδύσεις διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην ελαχιστοποίηση των κινδύνων για τις καινοτόμες επιχειρήσεις και στη διόρθωση των ανεπαρκειών της αγοράς. Οι νέες προκλήσεις για την ασφάλεια, οι πληθωριστικές πιέσεις και οι επενδύσεις που απαιτούνται για την υλοποίηση της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης ασκούν επίσης πρόσθετες πιέσεις στους εθνικούς προϋπολογισμούς. Αναδεικνύεται, έτσι, η ανάγκη να επιτευχθεί άμεσα συμφωνία σχετικά με τη μεταρρύθμιση του πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ.
Η πολιτική κρατικών ενισχύσεων παρέχει πολυάριθμες δυνατότητες για τη στήριξη καθαρών επενδύσεων σε εθνικό επίπεδο. Οι κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις στους τομείς του κλίματος, της προστασίας του περιβάλλοντος και της ενέργειας, το προσωρινό πλαίσιο κρίσης και μετάβασης
, οι κατευθυντήριες γραμμές για τις περιφερειακές ενισχύσεις και ο γενικός κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία παρέχουν στα κράτη μέλη ευρύ φάσμα εργαλείων για τη στήριξη των καθαρών επενδύσεων, προστατεύοντας παράλληλα τους ισότιμους όρους ανταγωνισμού. Η τελευταία τροποποίηση του προσωρινού πλαισίου κρίσης και μετάβασης τον Μάρτιο του 2023 έδωσε στα κράτη μέλη της ΕΕ ακόμη μεγαλύτερη ευελιξία για τη στήριξη των επενδύσεων στην παραγωγή σε στρατηγικούς τομείς, όπως μπαταρίες, ηλιακοί συλλέκτες, ανεμογεννήτριες, αντλίες θερμότητας, ηλεκτρολυτικές κυψέλες, τεχνολογίες δέσμευσης, χρήσης και αποθήκευσης άνθρακα, καθώς και στην παραγωγή και ανακύκλωση των βασικών κατασκευαστικών στοιχείων και των κρίσιμων πρώτων υλών τους, με δυνατότητες στήριξης που συνάδουν με την ενιαία αγορά και τους στόχους για τη συνοχή.
Από τον Μάρτιο του 2023, η Επιτροπή έχει εγκρίνει καθεστώτα από διάφορα κράτη μέλη με συνολικό προϋπολογισμό περίπου 6,9 δισ. ευρώ για επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες και βρίσκεται στη διαδικασία αξιολόγησης ακόμα περισσότερων. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να παρέχουν υψηλότερη στήριξη σε μεμονωμένες εταιρείες, όταν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος εκτροπής των επενδύσεων από την Ευρώπη λόγω επιδοτήσεων τρίτων χωρών. Επιπλέον, βάσει του προσωρινού πλαισίου κρίσης και μετάβασης, η Επιτροπή παρείχε πρόσθετες δυνατότητες στα κράτη μέλη για τη στήριξη καθεστώτων που επιταχύνουν την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την αποθήκευση ενέργειας, καθώς και καθεστώτων για την απανθρακοποίηση των διαδικασιών βιομηχανικής παραγωγής. Σε αυτή τη βάση, από τον Μάρτιο του 2023, η Επιτροπή έχει εγκρίνει οκτώ καθεστώτα σε διάφορα κράτη μέλη με συνολικό προϋπολογισμό περίπου 17 δισ. EUR και βρίσκεται στη διαδικασία αξιολόγησης ακόμα περισσότερων.
Χωριστά, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις ενισχύσεις στους τομείς του κλίματος, της προστασίας του περιβάλλοντος και της ενέργειας, τα κράτη μέλη μπορούν να στηρίξουν την εγκατάσταση ηλεκτροπαραγωγής από αιολική και ηλιακή ενέργεια ή ηλεκτρολυτικών κυψελών για την παραγωγή ανανεώσιμου υδρογόνου ή για τη στήριξη της απανθρακοποίησης των διαδικασιών βιομηχανικής παραγωγής. Μέχρι στιγμής, έχουν εγκριθεί καθεστώτα ενισχύσεων με συνολικό προϋπολογισμό 88,9 δισ. EUR από την Επιτροπή για την υλοποίηση νέας δυναμικότητας παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και για την αποδέσμευση άλλων πρωτοβουλιών απανθρακοποίησης.
Η Επιτροπή ενέκρινε επίσης κρατικές ενισχύσεις στο πλαίσιο σχετικών σημαντικών έργων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος (ΣΕΚΕΕ) που σχεδιάστηκαν από τα κράτη μέλη. Για παράδειγμα, έχουν δρομολογηθεί δύο ΣΕΚΕΕ σχετικά με τις μπαταρίες, με συνολικές δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις ύψους 20 δισ. EUR σε 68 έργα σε ολόκληρη την ΕΕ. Ομοίως, εγκρίθηκαν δύο ΣΕΚΕΕ σχετικά με το υδρογόνο, με δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις συνολικού ύψους 26,4 δισ. EUR για 76 έργα σε ολόκληρη την ΕΕ, ενώ άλλα δύο βρίσκονται στο στάδιο της προετοιμασίας και επανεξετάζονται κατά προτεραιότητα.
Τέλος, το σύστημα εμπορίας εκπομπών της ΕΕ παράγει σημαντικά έσοδα τα οποία μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα κράτη μέλη για επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες, μεταξύ άλλων και στο στάδιο της παραγωγής. Μόνο το 2022, τα κράτη μέλη εισέπραξαν έσοδα από πλειστηριασμούς στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ ύψους 29,7 δισ. EUR. Όλα τα έσοδα πρέπει να δαπανώνται για σκοπούς που σχετίζονται με το κλίμα, συμπεριλαμβανομένης της καινοτομίας και της παραγωγής τεχνολογιών και λύσεων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών σε ευρύ φάσμα τομέων.
Συνεργασία με τα ενδιαφερόμενα μέρη.
Οι βιομηχανικές συμμαχίες, όπως η ευρωπαϊκή συμμαχία για τους συσσωρευτές και η συμμαχία για το καθαρό υδρογόνο, διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στη συμμετοχή ευρέος φάσματος εταίρων σε έναν δεδομένο κλάδο ή αξιακή αλυσίδα, συμπεριλαμβανομένων δημόσιων και ιδιωτικών φορέων και της κοινωνίας των πολιτών, για την ενίσχυση της συνεργασίας και τη διευκόλυνση της κοινής δράσης και των κοινών έργων.
Η ΕΕ θα επιδιώξει να ενισχύσει τη διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους σχετικά με τρόπους στήριξης των επιχειρήσεων και των εργαζομένων για την προώθηση της μετάβασής μας στην κλιματική ουδετερότητα.
Όπως ανακοίνωσε η πρόεδρος κ. von der Leyen στην ομιλία της για την κατάσταση της Ένωσης το 2023, η Επιτροπή δεσμεύτηκε να πραγματοποιήσει σειρά διαλόγων για τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια προκειμένου να συζητήσει με τη βιομηχανία τι χρειάζεται για να επενδύσει και να συνεχίσει να επενδύει στην Ευρώπη. Οι διάλογοι αυτοί ακολουθούν τη λογική της αλυσίδας εφοδιασμού και δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) και ο πρώτος διάλογος σχετικά με το υδρογόνο πραγματοποιήθηκε ήδη τον Οκτώβριο του 2023.
Δεξιότητες.
Για την πράσινη μετάβαση θα χρειαστεί επίσης ειδικευμένο εργατικό δυναμικό. Βασισμένες σε προηγούμενη εμπειρία, οι «ακαδημίες της βιομηχανίας μηδενικών καθαρών εκπομπών» συμπληρώνουν τον στόχο που ορίζεται στο θεματολόγιο δεξιοτήτων του 2020, ώστε να διασφαλιστεί ότι το εργατικό δυναμικό της ΕΕ διαθέτει τις αναγκαίες δεξιότητες για την προώθηση της διττής μετάβασης. Στη διάσταση αυτή εστιάζει και το Ευρωπαϊκό Έτος Δεξιοτήτων (9 Μαΐου 2023 έως 8 Μαΐου 2024).
Ανθεκτικότητα και ανταγωνιστικότητα.
Το Βιομηχανικό σχέδιο της Πράσινης Συμφωνίας της Επιτροπής αποσκοπεί στη διαφύλαξη της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας καθαρών τεχνολογιών και στην ανάδειξη της Ευρώπης ως πρωτοπόρου στη βιομηχανική καινοτομία. Ειδικότερα, η πρόταση πράξης για τη βιομηχανία μηδενικών καθαρών εκπομπών αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των φραγμών που εμποδίζουν την κλιμάκωση της ευρωπαϊκής παραγωγικής ικανότητας τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών. Για παράδειγμα, ορίζει ως δείκτη αναφοράς για την παραγωγική ικανότητα το 40 % των ετήσιων αναγκών χρήσης της ΕΕ έως το 2030 για στρατηγικές καθαρές τεχνολογίες. Επίσης, εξορθολογίζει σε μεγάλο βαθμό τις διαδικασίες αδειοδότησης για στρατηγικά έργα σε διάφορους τομείς και αλυσίδες εφοδιασμού, ώστε να συγχρονιστεί η κλιμάκωση των καθαρών τεχνολογιών στην Ευρώπη. Διευκολύνει περαιτέρω την πρόσβαση σε αγορές για τις καθαρές τεχνολογίες με υψηλή ποιότητα, ανθεκτικότητα, περιβαλλοντικά και κοινωνικά πρότυπα, διασφαλίζοντας ότι οι διαδικασίες δημόσιων συμβάσεων, οι δημοπρασίες και τα συστήματα παροχής κινήτρων στους καταναλωτές περιλαμβάνουν κριτήρια ανθεκτικότητας και βιωσιμότητας. Παρέχει επίσης τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να δημιουργήσουν ρυθμιστικά δοκιμαστήρια για τη δοκιμή καινοτόμων τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών και για την τόνωση της καινοτομίας, υπό ευέλικτες κανονιστικές συνθήκες.
Η πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες θα προσφέρει μεγαλύτερη βεβαιότητα για τη βιομηχανία στην Ευρώπη, μεταξύ άλλων μέσω της εστίασης στην ενίσχυση των ικανοτήτων βιώσιμης εξόρυξης, επεξεργασίας, διύλισης και ανακύκλωσης κρίσιμων πρώτων υλών εντός της ΕΕ. Προβλέπει ότι οι ετήσιες ανάγκες της ΕΕ για οποιαδήποτε πρώτη ύλη στρατηγικής σημασίας, σε οποιοδήποτε στάδιο επεξεργασίας, δεν θα πρέπει να καλύπτονται σε ποσοστό άνω του 65 % από την ίδια τρίτη χώρα.
Διεθνής συνεργασία και δυναμικές εμπορικές πολιτικές.
Η ΕΕ θα συνεχίσει να ενισχύει την ανθεκτικότητα και τη διαφοροποίηση της αλυσίδας εφοδιασμού της και, ως εκ τούτου, την οικονομική της ασφάλεια μέσω της διεθνούς συνεργασίας και, όπου απαιτείται, μέσω αυτόνομων μέτρων. Για παράδειγμα, με την ενίσχυση του ανοίγματος σε αμοιβαία επωφελείς ανταλλαγές, οι εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ στηρίζουν τη διάδοση καθαρών και αποδοτικότερων μεθόδων και τεχνολογιών παραγωγής και δημιουργούν ευκαιρίες πρόσβασης στην αγορά για πράσινα αγαθά και υπηρεσίες. Συμβάλλουν στην εξασφάλιση της πρόσβασης της ευρωπαϊκής βιομηχανίας ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις αγορές τρίτων χωρών και εγγυώνται την απουσία στρεβλώσεων όσον αφορά τις εμπορικές συναλλαγές και τις επενδύσεις σε πρώτες ύλες και ενεργειακά αγαθά που απαιτούνται προκειμένου να διασφαλιστεί ο αναγκαίος εφοδιασμός για τη στήριξη της μετάβασης σε κλιματικά ουδέτερες οικονομίες.
Η ΕΕ συνεργάζεται επίσης με το ευρύτερο δυνατό φάσμα χωρών για να εξασφαλίσει διαφοροποιημένη πρόσβαση στις απαραίτητες εισροές για την ανάπτυξη της δικής της βιομηχανίας καθαρών τεχνολογιών, στηρίζοντας παράλληλα τους εταίρους να αναπτύξουν τη βιομηχανία τους και να επιτύχουν τοπική προστιθέμενη αξία στο πλαίσιο της Global Gateway. Αυτό επιτυγχάνεται, για παράδειγμα, μέσω εταιρικών σχέσεων για βιώσιμες κρίσιμες πρώτες ύλες με χώρες πλούσιες σε πόρους, όπως έχει ήδη γίνει με τη Χιλή, την Αργεντινή, το Καζακστάν, τη Ναμίμπια, την Ουκρανία και τον Καναδά, και μέσω εταιρικών σχέσεων δίκαιης ενεργειακής μετάβασης με τη Νότια Αφρική, τη Σενεγάλη, την Ινδονησία και το Βιετνάμ. Επιπλέον, η ομάδα κρίσιμων πρώτων υλών που πρότεινε η πρόεδρος κ. von der Leyen θα διευκολύνει τη διεθνή συνεργασία και τον συντονισμό, συγκεντρώνοντας στους κόλπους της χώρες με πολλούς καταναλωτές και χώρες πλούσιες σε πόρους.
Το στρατηγικό σχέδιο ενεργειακών τεχνολογιών της Επιτροπής επιδιώκει να ενισχύσει τη συνεργασία ανάμεσα στις συμμετέχουσες χώρες στις προσπάθειές τους να προωθήσουν την έρευνα, την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα σε νέες λύσεις καθαρής ενέργειας.
Επιπλέον, η ΕΕ, αν και παραμένει ανοικτός προορισμός για το παγκόσμιο εμπόριο, θα συνεχίσει επίσης να προστατεύεται, όποτε είναι αναγκαίο, με αναλογικό και στοχευμένο τρόπο. Αυτό περιλαμβάνει τη σθεναρή αντιμετώπιση αθέμιτων και ζημιογόνων πρακτικών σύμφωνα με τις διεθνείς υποχρεώσεις και τους κανόνες στους οποίους υπόκειται η ΕΕ. Η αυτεπάγγελτη έρευνα κατά των επιδοτήσεων για τα ηλεκτρικά οχήματα που εισάγονται από την Κίνα, η οποία ανακοινώθηκε από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τον Σεπτέμβριο, αποτελεί το πλέον πρόσφατο παράδειγμα.
Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής οικονομικής ασφάλειας, η οποία εγκρίθηκε πρόσφατα, προβλέπει επίσης, μεταξύ άλλων, εκτίμηση κινδύνου για τις κρίσιμες τεχνολογίες, πολλές από τις οποίες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια, βάσει της οποίας η ΕΕ μπορεί να αποφασίσει περαιτέρω μέτρα για την προώθηση των τεχνολογιών αυτών, τη συνεργασία με τρίτες χώρες ή την προστασία τους μέσω αυτόνομων μέτρων. Η ΕΕ έχει ήδη διευρύνει τα αυτόνομα εργαλεία της και εξετάζει το ενδεχόμενο θέσπισης νέων εργαλείων για την αντιμετώπιση πιθανών ελλείψεων, κατά περίπτωση, όπως ορίζεται στη στρατηγική.
Παρά το σημαντικό έργο για τη στήριξη της παραγωγής και της χρήσης καθαρών τεχνολογιών, η Επιτροπή γνωρίζει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένα προβλήματα που αντιμετωπίζονται ενεργά, όπως το υψηλό ενεργειακό κόστος, η διοικητική πολυπλοκότητα για την πρόσβαση σε χρηματοδότηση, ο σωρευτικός κανονιστικός φόρτος και οι ελλείψεις δεξιοτήτων και εργατικού δυναμικού.
3. Μετριασμός του αντικτύπου του νόμου των ΗΠΑ για τη μείωση του πληθωρισμού
Με την ισορροπημένη, ευρεία και συνεργατική προσέγγιση που περιγράφεται παραπάνω, η ΕΕ οικοδομεί ένα στέρεο επιχειρηματικό πλάνο για την ανάπτυξη και τη χρήση καθαρών τεχνολογιών και έχει κατορθώσει να παραμείνει μεταξύ των πρωτοπόρων στον τομέα αυτό. Ωστόσο, οι προσπάθειες της ΕΕ δεν γίνονται εν κενώ, καθώς και άλλοι παγκόσμιοι παράγοντες επιδιώκουν παρόμοιους στόχους.
Όλες οι μεγάλες οικονομίες επιδιώκουν να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητα των βιομηχανιών τους σε αυτόν τον οικονομικό τομέα του μέλλοντος. Για παράδειγμα, οι ΗΠΑ, η Κίνα, ο Καναδάς και η Ιαπωνία έχουν θεσπίσει δημόσια οικονομικά κίνητρα για την επιτάχυνση των επενδυτικών τους σχεδίων σε καθαρές τεχνολογίες.
Όπως επισημαίνεται στο Βιομηχανικό σχέδιο της Πράσινης Συμφωνίας, σε ορισμένους τομείς τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών κυρίαρχη είναι επί του παρόντος η Κίνα, η οποία έχει καταστήσει την επιδότηση της καινοτομίας και της παραγωγής στον τομέα των καθαρών τεχνολογιών προτεραιότητα του πενταετούς της σχεδίου. Η σειρά εξαγγελθεισών επενδύσεων της Κίνας σε καθαρές τεχνολογίες υπερβαίνει τα 280 δισ. USD. Τα σχέδια πράσινου μετασχηματισμού της Ιαπωνίας έχουν ως στόχο να συγκεντρώσουν έως και 20 τρισεκατομμύρια JPY (περίπου 140 δισ. EUR) — μέσω ομολόγων «πράσινης μετάβασης». Ο Καναδάς έχει διαθέσει 60 δισ. USD σε εκπτώσεις φόρου για καθαρή ενέργεια και 20 δισ. USD σε επενδύσεις σε βιώσιμες υποδομές στον προϋπολογισμό του για το 2023.
Η παρούσα ανακοίνωση επικεντρώνεται στον αντίκτυπο του νόμου των ΗΠΑ για τη μείωση του πληθωρισμού Ο νόμος των ΗΠΑ για τη μείωση του πληθωρισμού (στο εξής: IRA), ο οποίος εγκρίθηκε τον Αύγουστο του 2022, βασίζεται σε άμεσες και έμμεσες επιδοτήσεις και αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της προσπάθειας των ΗΠΑ να δημιουργήσουν ένα εγχώριο οικοσύστημα τεχνολογιών χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών. Ο IRA προβλέπει επιδοτήσεις και φορολογικά κίνητρα ύψους τουλάχιστον 369 δισ. USD σε διάστημα δέκα ετών για την προσέλκυση επενδύσεων και παραγωγής στις ΗΠΑ. Ο IRA αναμένεται να διευκολύνει την πρόοδο προς την επίτευξη της εθνικά καθορισμένης συνεισφοράς των ΗΠΑ στη συμφωνία του Παρισιού για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 50 έως 52 % κάτω από τα επίπεδα του 2005 έως το 2030.
Όπως αναφέρεται στην κοινή δήλωση της προέδρου κας. von der Leyen και του προέδρου κ. Biden, της 10ης Μαρτίου 2023, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεργάζονται για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, την επιτάχυνση της παγκόσμιας οικονομίας καθαρής ενέργειας και την οικοδόμηση ανθεκτικών, ασφαλών και διαφοροποιημένων αλυσίδων εφοδιασμού στον τομέα της καθαρής ενέργειας — στόχοι που βρίσκονται στο επίκεντρο του νόμου IRA των ΗΠΑ και του Βιομηχανικού σχεδίου της Πράσινης Συμφωνίας της ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, ο IRA των ΗΠΑ αποτελεί μια ευπρόσδεκτη και θετική στροφή της πολιτικής των ΗΠΑ για το κλίμα.
Ωστόσο, ορισμένα στοιχεία του IRA, ιδίως όσον αφορά επιμέρους σημεία που εισάγουν διακρίσεις και τις απαιτήσεις συναρμολόγησης, έχουν εγείρει ανησυχίες μεταξύ των διεθνών εταίρων, συμπεριλαμβανομένης της ΕΕ, σχετικά με τη στρέβλωση του διεθνούς εμπορίου και των επενδύσεων, τις δυσμενείς επιπτώσεις για τις εταιρείες που δεν είναι εγκατεστημένες στις ΗΠΑ και τη συμβατότητά τους με τους κανόνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ). Γενικότερα, το μεγάλο και χωρίς ανώτατο όριο ποσό των κινήτρων του IRA έχει εγείρει ερωτήματα σχετικά με τη δυνατότητά του να υπονομεύσει τις προσπάθειες της ΕΕ για την ανάπτυξη ενός διεθνώς ανταγωνιστικού τομέα καθαρών τεχνολογιών με μέσα διαφορετικά από τις επιδοτήσεις παραγωγής, και να εκτρέψει μελλοντικές επενδυτικές αποφάσεις.
Η ΕΕ και οι ΗΠΑ έχουν θεσπίσει μηχανισμούς για τη συζήτηση αυτών των ανησυχιών της ΕΕ και την αντιμετώπιση ευρύτερων παγκόσμιων επιπτώσεων. Συγκεκριμένα, η ειδική ομάδα ΗΠΑ-ΕΕ για τον IRA, που συστάθηκε τον Οκτώβριο του 2022, οδήγησε σε χρήσιμες διευκρινίσεις στις κατευθυντήριες γραμμές εφαρμογής που εξέδωσε το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ στις 30 Δεκεμβρίου 2022. Εδώ επιβεβαιώνεται πλέον ότι οι εταιρείες της ΕΕ μπορούν να επωφεληθούν από το καθεστώς πίστωσης εμπορικών καθαρών οχημάτων (που καλύπτει τα οχήματα μακροχρόνιας μίσθωσης) στο πλαίσιο του IRA, αν και εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένες ανησυχίες όσον αφορά την αγορά ιδιωτικών αυτοκινήτων.
Μετά την κοινή δήλωση του Μαρτίου 2023, η ΕΕ και οι ΗΠΑ ξεκίνησαν διαπραγματεύσεις για μια στοχευμένη συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ για τα κρίσιμα ορυκτά (CMA), προκειμένου να διασφαλιστεί ότι χορηγείται στην ΕΕ το ισοδύναμο καθεστώς εταίρου ΣΕΣ βάσει των διατάξεων του IRA (που καθορίζουν τις απαιτήσεις για την προέλευση των κρίσιμων ορυκτών που χρησιμοποιούνται σε μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων και θα μπορούσαν να επωφεληθούν από τα κίνητρα IRA).
Προσβλέπουμε στην ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για την CMA με τις ΗΠΑ. Μια τέτοια συμφωνία θα ενισχύσει τις πολιτικές και εμπορικές σχέσεις ΕΕ-ΗΠΑ σε γεωπολιτικά δύσκολους καιρούς, στους οποίους οι ανθεκτικές αλυσίδες εφοδιασμού και η ασφαλής πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία.
Η CMA θα μπορούσε να βοηθήσει, δίνοντας στις εταιρείες εξόρυξης ή επεξεργασίας κρίσιμων ορυκτών στην ΕΕ τη δυνατότητα να βρουν νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες στις ΗΠΑ. Αυτό αναμένεται να συμβάλει στην ενίσχυση των αλυσίδων εφοδιασμού ΕΕ-ΗΠΑ, στην προώθηση υψηλών επιπέδων βιωσιμότητας και στη διασφάλιση των εργασιακών δικαιωμάτων στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας των κρίσιμων ορυκτών.
Τον Μάρτιο του 2023 ξεκίνησε επίσης ο διάλογος ΕΕ-ΗΠΑ σχετικά με τα κίνητρα για την καθαρή ενέργεια. Χάρη σε αυτόν τον διάλογο, και οι δύο πλευρές άρχισαν να συμβάλλουν εποικοδομητικά στον τρόπο δημιουργίας των βιομηχανιών μηδενικών καθαρών εκπομπών του μέλλοντος και στον τρόπο αντιμετώπισης προκλήσεων, όπως οι πρακτικές που δεν βασίζονται στην οικονομία της αγοράς. Στο πλαίσιο του Συμβουλίου Εμπορίου και Τεχνολογίας ΕΕ-ΗΠΑ (TTC), ο διάλογος αυτός θα διασφαλίσει ότι τα αντίστοιχα προγράμματα κινήτρων της ΕΕ και των ΗΠΑ αλληλοενισχύονται. Άλλες σχετικές πρωτοβουλίες στο πλαίσιο του TTC είναι η συμφωνία για ένα κοινό διεθνές πρότυπο σχετικά με τα συστήματα φόρτισης μεγαβάτ για την επαναφόρτιση των ηλεκτρικών βαρέων επαγγελματικών οχημάτων και η διατλαντική πρωτοβουλία για το βιώσιμο εμπόριο που θα συμβάλει σε μια πιο ενοποιημένη και αποδοτική διατλαντική αγορά για πράσινα αγαθά, μεταξύ άλλων μέσω εργασιών για την αξιολόγηση της συμμόρφωσης.
Οι πρωτοβουλίες αυτές θα συμβάλουν στον μετριασμό ορισμένων από τα πιο προβληματικά και μεροληπτικά στοιχεία του IRA. Ωστόσο, ορισμένες σημαντικές διαρθρωτικές προκλήσεις λόγω του σημαντικού ύψους των επιδοτήσεων των ΗΠΑ είναι πιθανό να συνεχίσουν να επηρεάζουν το παγκόσμιο τοπίο της ανάπτυξης καθαρών τεχνολογιών.
4.Αξιολόγηση της κατάστασης
Αντίκτυπος του νόμου των ΗΠΑ για τη μείωση του πληθωρισμού μέχρι σήμερα
Ενώ ο νόμος των ΗΠΑ για τη μείωση του πληθωρισμού πιθανότατα θα έχει αντίκτυπο σε ορισμένες επενδυτικές αποφάσεις στους ειδικούς τομείς τους οποίους στοχεύει, ο μακροοικονομικός αντίκτυπός του στην Ευρώπη είναι μέχρι στιγμής περιορισμένος, κυρίως επειδή οι επενδύσεις που θα μπορούσε να επιφέρει δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί πλήρως. Ο μακροπρόθεσμος αντίκτυπος είναι δύσκολο να αξιολογηθεί σε αυτό το στάδιο, καθώς οι διάφορες μελέτες καταλήγουν σε αντιφατικά συμπεράσματα.
Η υπόσχεση για εύκολα προσβάσιμες εκπτώσεις φόρου και το γεγονός ότι ο IRA παρέχει στήριξη για την κάλυψη λειτουργικών δαπανών για την παραγωγή καθαρών τεχνολογιών καθιστούν τον IRA ελκυστικό πρόγραμμα για τη βιομηχανία. Εκτιμάται ότι ο IRA συνέβαλε σημαντικά στη μείωση του κόστους ενέργειας και παραγωγής
. Αυτό, σε συνδυασμό με τις διαρθρωτικά φθηνότερες τιμές της ενέργειας στις ΗΠΑ σε σύγκριση με την Ευρώπη, είναι πιθανό να καταστήσει τις ΗΠΑ ελκυστικότερο τόπο για επενδύσεις απ’ ό,τι στο παρελθόν. Ως εκ τούτου, ο IRA και ο αντίκτυπός του στις επενδύσεις στην ΕΕ αποτελούν παράγοντα τον οποίο η ΕΕ πρέπει να παρακολουθεί συνεχώς.
Οι μέχρι στιγμής αναλύσεις δείχνουν ταχεία επιτάχυνση των επενδύσεων στον τομέα των καθαρών τεχνολογιών στις ΗΠΑ. Ωστόσο, προς το παρόν είναι δύσκολο να αξιολογηθεί ο πραγματικός αντίκτυπος του IRA στην οικονομία της ΕΕ, και ιδίως στην μακροπρόθεσμη ανάπτυξη της βιομηχανικής βάσης καθαρών τεχνολογιών της ΕΕ. Αυτό οφείλεται σε διάφορους παράγοντες.
Πρώτα και κύρια, οι επενδύσεις χρειάζονται χρόνο για να υλοποιηθούν σε απτά έργα, τα αποτελέσματα των οποίων δεν είναι ακόμη ορατά σήμερα. Ο IRA έχει τεθεί σε εφαρμογή εδώ και σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα, καθώς ο νόμος υπογράφηκε μόλις τον Αύγουστο του 2022. Επί του παρόντος, δεν υπάρχουν διαθέσιμα αξιόπιστα στοιχεία σχετικά με τις πραγματοποιηθείσες επενδύσεις. Επιπλέον, δεν έχουν ακόμη παρασχεθεί εκπτώσεις φόρου IRA, δεδομένου ότι οι εν λόγω εκπτώσεις μπορούν να ζητηθούν μόνο μετά το τέλος του οικονομικού έτους 2023 (και οι φορολογικές δηλώσεις του 2023 υποβάλλονται στα μέσα του 2024). Η πραγματική απορρόφηση των εκπτώσεων φόρου IRA για ένα δεδομένο οικονομικό έτος δεν θα είναι γνωστή πριν από την παρέλευση 18 μηνών από την έναρξη του εν λόγω οικονομικού έτους.
Δεύτερον, πολλές εκπτώσεις φόρου IRA δεν υπόκεινται σε ανώτατο όριο συνολικού όγκου ή αξίας και, ως εκ τούτου, το συνολικό ποσό των επιδοτήσεων θα εξαρτηθεί από την πραγματική απορρόφηση. Κατά συνέπεια, οι εκτιμήσεις σχετικά με το ποια θα μπορούσε τελικά να είναι η συνολική χρηματοδότηση του IRA κυμαίνονται από 390 έως 900 δισ. USD (περίπου από 370 δισ. EUR έως 852 δισ. EUR) για την περίοδο από το 2023 έως το 2031. Ως εκ τούτου, το γεγονός ότι δεν υπάρχει ανώτατο όριο για τις εκπτώσεις φόρου IRA αυξάνει την αβεβαιότητα σχετικά με τον μελλοντικό οικονομικό του αντίκτυπο, τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην ΕΕ.
Τρίτον, το επενδυτικό κλίμα στην ΕΕ επηρεάζεται από αρκετές σημαντικές εξελίξεις, πέραν του IRA. Πρώτον, ο επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας προκάλεσε πρωτοφανή υψηλή αστάθεια των τιμών της ενέργειας. Επιπλέον, η οικονομία της ΕΕ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει υψηλές αλλά μειούμενες πληθωριστικές πιέσεις και υψηλά επιτόκια. Τέλος, άλλοι σημαντικοί παγκόσμιοι παράγοντες έχουν εισαγάγει στρεβλωτικές επιδοτήσεις και εμπλέκονται σε αθέμιτες εμπορικές πρακτικές στο πλαίσιο της επιδίωξης των φιλοδοξιών τους για το κλίμα και τις καθαρές τεχνολογίες. Όλοι οι ανωτέρω παράγοντες επηρεάζουν αρνητικά τις επενδυτικές αποφάσεις στην Ευρώπη, γεγονός που καθιστά πολύ δύσκολη την αξιολόγηση του σχετικού αντικτύπου του IRA στην οικονομία της ΕΕ.
Γενικές τάσεις σε ορισμένους τεχνολογικούς τομείς
Σε πολλούς σχετικούς βιομηχανικούς τομείς, η στήριξη από τον IRA παρέχει ορισμένα ανταγωνιστικά ως προς το κόστος πλεονεκτήματα για τις επιχειρήσεις που εδρεύουν στις ΗΠΑ έναντι των διεθνών ανταγωνιστών τους. Υπάρχουν ενδείξεις ότι οι επενδύσεις των ΗΠΑ επεκτείνονται στους τομείς της κατασκευής μπαταριών, ηλιακής και αιολικής τεχνολογίας. Συνολικά, ο IRA έχει μέχρι στιγμής οδηγήσει σε επενδύσεις κεφαλαίου άνω των 110 δισ. USD που ανακοινώθηκαν για έργα παραγωγής καθαρής ενέργειας, εκ των οποίων πάνω από 70 δισ. USD για ηλεκτρικά οχήματα και αλυσίδες εφοδιασμού μπαταριών.
Το πλεονέκτημα κόστους για την παραγωγή συστοιχιών μπαταριών ως αποτέλεσμα των εκπτώσεων φόρου IRA ανέρχεται περίπου στο 25 έως 30 % του συνολικού κόστους παραγωγής. Η Επιτροπή εκτιμά ότι ο IRA συμβάλλει σε σημαντική μείωση του κόστους παραγωγής πράσινου χάλυβα. Ως αποτέλεσμα του IRA, το κόστος παραγωγής πράσινου υδρογόνου εκτιμάται ότι θα ανέλθει σε 0,3 USD/kg έως το 2025 και αναμένεται να μειωθεί περαιτέρω έως το 2030
. Ως εκ τούτου, τα εν λόγω χαμηλότερα κόστη εισροών λόγω του IRA έχουν τη δυνατότητα να επιταχύνουν τη χρήση και τις μακροπρόθεσμες επενδυτικές προοπτικές των καθαρών τεχνολογιών στις ΗΠΑ.
Ο IRA διευκολύνει την πρόβλεψη της τιμολόγησης του υδρογόνου. Ωστόσο, οι ΗΠΑ δεν έχουν ακόμη δημοσιεύσει τα ειδικά πρότυπα που πρέπει να ισχύουν για τον χαρακτηρισμό του καθαρού υδρογόνου, γεγονός που επί του παρόντος εμποδίζει τις τελικές επενδυτικές αποφάσεις στις ΗΠΑ.
Ο κλάδος παραγωγής ηλιακής ενέργειας τόνισε ότι οι επενδύσεις στην ΕΕ μειώνονται, κυρίως λόγω της ισχυρής πίεσης που ασκούν οι Κινέζοι κατασκευαστές φωτοβολταϊκών. Ο IRA αποτελεί μια πρόσθετη πρόκληση για τους Ευρωπαίους κατασκευαστές φωτοβολταϊκών. Ωστόσο, σύμφωνα με την
ευρωπαϊκή βιομηχανική συμμαχία του κλάδου παραγωγής φωτοβολταϊκών
, η πρόοδος προς την επίτευξη των στόχων που ορίζονται στην πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών μπορεί να οδηγήσει σε μελλοντικά σχέδια επέκτασης στην ΕΕ.
Ο IRA αναμένεται να έχει κάποιον θετικό αντίκτυπο στην αγορά ηλεκτρικών οχημάτων των ΗΠΑ, αλλά δεν αναμένεται να επηρεάσει αρνητικά τη ζήτηση στην Ευρώπη. Ωστόσο, παραμένει ασαφές το κατά πόσον οι ευρωπαϊκές εταιρείες θα αποκομίσουν οφέλη από τον IRA. Ο IRA έχει κινητοποιήσει επενδύσεις ύψους άνω των 50 δισ. USD στον τομέα των μπαταριών, αλλά οι ευρωπαϊκές επενδύσεις στις ΗΠΑ είναι μέχρι στιγμής αμελητέες σε σύγκριση με τις εγχώριες επενδύσεις των ΗΠΑ και τις επενδύσεις από την Ασία. Η ζήτηση των ΗΠΑ για μπαταρίες και κρίσιμα ορυκτά ενδέχεται να ωφελήσει αυτούς τους τομείς στην Ευρώπη, αλλά αυτό δεν θα πρέπει να θεωρείται δεδομένο. Ο μακροπρόθεσμος αντίκτυπος του IRA στην αξιακή αλυσίδα μπαταριών εξακολουθεί να είναι δύσκολο να προβλεφθεί, καθώς ορισμένες επενδυτικές αποφάσεις στην ΕΕ έχουν ανασταλεί.
Επενδυτικό περιβάλλον της ΕΕ
Η Επιτροπή παρακολουθεί στενά τις παγκόσμιες επενδυτικές ροές στους τομείς των καθαρών τεχνολογιών. Ενώ ορισμένες ευρωπαϊκές εταιρείες έχουν ανακοινώσει την πρόθεσή τους να επανεξετάσουν τα επενδυτικά τους σχέδια, μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για να αξιολογηθεί η έκταση του αντικτύπου του IRA στις επενδύσεις στην ΕΕ ή ο βαθμός στον οποίο έχει οδηγήσει τις επιχειρήσεις της ΕΕ να αποφασίσουν να μετεγκατασταθούν στις ΗΠΑ.
Παρά τις πολυάριθμες αντιξοότητες που προαναφέρθηκαν, η ΕΕ εξακολουθεί να διαδραματίζει ενεργό ρόλο στην επέκταση της παγκόσμιας αγοράς καθαρών τεχνολογιών με σημαντικές επιχειρηματικές ευκαιρίες για τους επενδυτές και τη βιομηχανία. Ένας λόγος γι’ αυτό είναι η αρχή της εγγύτητας: ενώ πολλές καθαρές τεχνολογίες, ή βασικές εισροές για αυτές, αποτελούν αντικείμενο διεθνούς εμπορίου, η παραγωγή αγαθών τείνει να συγκεντρώνεται κοντά στη ζήτηση και η ΕΕ έχει μακρύ ιστορικό όσον αφορά τη δημιουργία προβλέψιμης ζήτησης για καθαρές τεχνολογίες μέσω των εργαλείων και των μέτρων που συνοψίζονται ανωτέρω. Η ΕΕ μπορεί επίσης να βασιστεί σε μια ισχυρή επιστημονική βάση και δεξαμενή ταλέντων για την περαιτέρω προώθηση της καινοτομίας, τον εντοπισμό και την ανάπτυξη ριζοσπαστικών τεχνολογιών και τη στήριξη της εμπορευματοποίησής τους. Ως εκ τούτου, η απότομη αύξηση των επενδύσεων στις ΗΠΑ στον τομέα της παραγωγής για την εξυπηρέτηση της νεοδημιουργηθείσας ζήτησης δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη εκτροπή επενδύσεων που θα εξυπηρετούσαν την ευρωπαϊκή ζήτηση από το εσωτερικό της ΕΕ — και μπορεί να αποτελέσει νέα ευκαιρία ανάπτυξης για τις επιχειρήσεις της ΕΕ με σχετική τεχνολογία και πείρα.
Οι εταιρείες στην ΕΕ επωφελούνται επίσης από τις δυνατότητες χρηματοδότησης που επιτρέπονται βάσει των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, όπως αποδεικνύεται από το ποσό της εγκεκριμένης ενίσχυσης που αναφέρεται ανωτέρω. Επιπλέον, προκειμένου να αντιμετωπιστεί ο κίνδυνος εκτροπής συγκεκριμένων επενδύσεων από την ΕΕ λόγω της μεγαλύτερης στήριξης που λαμβάνουν αλλού, η Επιτροπή έχει παράσχει (μέσω του προσωρινού πλαισίου κρίσης και μετάβασης) ένα ειδικό εργαλείο ώστε τα κράτη μέλη να λαμβάνουν υπόψη τους τέτοιους κινδύνους εκτροπής, επιτρέποντας στήριξη μέχρι το επίπεδο της ξένης επιδότησης αλλά η οποία δεν υπερβαίνει ένα αποδεδειγμένο χρηματοδοτικό κενό (πρόκειται για τη λεγόμενη «ενίσχυση αντιστοίχισης»). Το εργαλείο αυτό έχει βαθμονομηθεί προσεκτικά προκειμένου να διατηρηθούν οι ισότιμοι όροι ανταγωνισμού εντός της ενιαίας αγοράς.
Σημαντικά σχέδια επέκτασης και επενδύσεις πραγματοποιούνται στην ΕΕ για την ανάπτυξη βασικών καθαρών τεχνολογιών. Στις 13 Ιουλίου 2023, η Επιτροπή χορήγησε πάνω από 3,6 δισ. EUR σε 41 έργα καθαρών τεχνολογιών μεγάλης κλίμακας, τα οποία θα χρηματοδοτηθούν από το Ταμείο Καινοτομίας της ΕΕ. Επιπλέον, στο πλαίσιο του InvestEU, εγκρίθηκαν δάνεια ύψους περίπου 4,5 δισ. EUR για τη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας. Μέσω συμπράξεων καθαρών τεχνολογιών με τη βιομηχανία και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας, το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» επενδύει επί του παρόντος περισσότερα από 11 δισ. EUR σε καθαρές τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών παγκοσμίως. Οι επενδύσεις αυτές θα συμβάλουν στην προσέλκυση πρόσθετης ιδιωτικής χρηματοδότησης που απαιτείται για την ανάπτυξη καθαρών τεχνολογιών σε επαρκή κλίμακα.
Όσον αφορά ειδικότερα συγκεκριμένους τομείς, η Επιτροπή συνεπενδύει 2 δισ. EUR με τη βιομηχανία στη σύμπραξη για το καθαρό υδρογόνο και έχει εγκρίνει δύο ΣΕΚΕΕ με δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις συνολικού ύψους 26,4 δισ. EUR σε ολόκληρη την ΕΕ. Κατά τη διάρκεια του 2022 και του 2023, 17 εταιρείες ηλεκτρολυτικών κυψελών ανακοίνωσαν μεγάλα κατασκευαστικά έργα στην Ευρώπη. Όσον αφορά την αξιακή αλυσίδα των αντλιών θερμότητας, οι συνολικές επενδύσεις που ανακοινώθηκαν τους τελευταίους 5 μήνες για την ανάπτυξη νέας παραγωγικής ικανότητας στην Ευρώπη και οι οποίες πρόκειται να εκτελεστούν κατά τα επόμενα 3 έτη ανέρχονται σε σχεδόν 5 δισ. EUR.
Οι ανακοινώσεις νέων επενδυτικών αποφάσεων στην ΕΕ είναι ελπιδοφόρες και, εάν εφαρμοστούν, θα επιτρέψουν στην Ευρώπη να επιτύχει σε μεγάλο βαθμό τους στόχους της για καθαρή παραγωγή έως το 2030. Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του ΔΟΕ με τίτλο
«World Energy Investment 2023»
, η ΕΕ παραμένει ο δεύτερος μεγαλύτερος παγκόσμιος επενδυτής στον τομέα των καθαρών τεχνολογιών κατά την περίοδο 2019-2023 μετά την Κίνα και πάνω από τις ΗΠΑ. (βλ. διάγραμμα 1).
Διάγραμμα 1: Αύξηση των ετήσιων επενδύσεων σε καθαρή ενέργεια σε επιλεγμένες χώρες και περιφέρειες, 2019-2023ε (πηγή ΔΟΠ)
Τέλος, ο συνολικός αντίκτυπος του IRA στις επενδύσεις της ΕΕ σε καθαρές τεχνολογίες θα εξαρτηθεί επίσης από την αποτελεσματικότητα της απόκρισης της ΕΕ και από τις πολιτικές της για τη βελτίωση της μακροπρόθεσμης ανταγωνιστικότητας και τεχνολογικής υπεροχής της. Είναι ζωτικής σημασίας η ΕΕ να συνεχίσει τις προσπάθειές της για να παραμείνει ανταγωνιστική και να συνεχίσει να στηρίζει τα κράτη μέλη και τους παράγοντες της αγοράς στην προσπάθειά τους να απανθρακοποιήσουν την οικονομία τους. Ο δυνητικός κίνδυνος του παγκόσμιου ανταγωνισμού μπορεί να μετριαστεί με την ενίσχυση της ελκυστικότητας της ίδιας της ΕΕ στο ευρωπαϊκό και στο παγκόσμιο πλαίσιο, μεταξύ άλλων με την αντιμετώπιση των προκλήσεων που απομένουν, όπως το ενεργειακό κόστος, η ελκυστικότητα του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, η διαθεσιμότητα επαρκούς ειδικευμένου εργατικού δυναμικού και ιδιωτικού κεφαλαίου, η μείωση της νομοθετικής πολυπλοκότητας και του διοικητικού φόρτου και η επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης. Επιπλέον, η ταχεία έγκριση της σχετικής νομοθεσίας της ΕΕ, όπως της πράξης για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών, της STEP, η οποία ενισχύθηκε από την ενδιάμεση αναθεώρηση του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, θα συμβάλει στην περαιτέρω βελτίωση του κανονιστικού πλαισίου της ΕΕ και στην αντιμετώπιση της αυξημένης ανάγκης για δημόσιες επενδύσεις της ΕΕ σε κρίσιμες τεχνολογίες.
5.Συμπεράσματα
Η ΕΕ δίνει το έναυσμα για την πράσινη μετάβαση τόσο σε εγχώριο όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία είναι ένα φιλόδοξο σχέδιο για τη μετατροπή της ΕΕ σε μια σύγχρονη, αποδοτική ως προς τη χρήση των πόρων και ανταγωνιστική οικονομία. Το μοντέλο ανάπτυξης της ΕΕ βασίζεται σε ένα έξυπνο μείγμα πολιτικών που αξιοποιούν το προβλέψιμο και απλουστευμένο κανονιστικό και επιχειρηματικό περιβάλλον που ενισχύει την οικονομική μεγέθυνση, την ταχύτερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση, την ενίσχυση των δεξιοτήτων και το ανοικτό εμπόριο. Η ευρωπαϊκή ενιαία αγορά, που βασίζεται σε ανοικτές και ανταγωνιστικές αγορές και σε ένα υποστηρικτικό κοινωνικό μοντέλο, στην πολυμορφία και στη δημιουργικότητα, διασφαλίζει προβλεψιμότητα για τους επενδυτές.
Η πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών, η πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες και η πλατφόρμα στρατηγικών τεχνολογιών για την Ευρώπη (STEP) θα στηρίξουν το αναπτυξιακό μας μοντέλο στον τομέα των καθαρών τεχνολογιών. Οριζόντια μέτρα, όπως η επανεξέταση της οικονομικής διακυβέρνησης, είναι επίσης αναγκαία για την υποστήριξη των επενδύσεων και της ανταγωνιστικότητας. Η Επιτροπή καλεί τους συννομοθέτες να οριστικοποιήσουν ταχέως τις διαπραγματεύσεις για τις προτάσεις αυτές, καθώς και να ολοκληρώσουν, έως το τέλος του 2023, την ενδιάμεση επανεξέταση του ΠΔΠ.
Άλλοι παγκόσμιοι παράγοντες θεσπίζουν επίσης φιλόδοξα μέτρα για τη στήριξη της μετάβασης στην κλιματική ουδετερότητα, μεταξύ άλλων μέσω μέτρων βιομηχανικής πολιτικής. Η Κίνα, για παράδειγμα, κυριαρχεί επί του παρόντος σε ορισμένους τομείς τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών και ορισμένες από τις πολιτικές δημόσιας στήριξης που εφαρμόζει ενέχουν πλέον άμεσο κίνδυνο για την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών εταιρειών καθαρής τεχνολογίας.
Η παρούσα ανακοίνωση επικεντρώνεται στις ΗΠΑ, οι οποίες με τον νόμο για τη μείωση του πληθωρισμού άλλαξαν προσέγγιση όσον αφορά την κλιματική αλλαγή. Ο IRA στηρίζει τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και τη μετάβαση σε καθαρότερες πηγές ενέργειας και συμβάλλει στις παγκόσμιες προσπάθειες για την εφαρμογή της συμφωνίας του Παρισιού. Στο βαθμό αυτό, αποτελεί ευπρόσδεκτη εξέλιξη.
Ωστόσο, καθώς ο IRA βασίζεται σε άμεσες και έμμεσες επιδοτήσεις στο πλαίσιο της προσπάθειας δημιουργίας ενός εγχώριου οικοσυστήματος παραγωγής τεχνολογιών χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών, είναι επίσης σαφές ότι η προσέγγιση των ΗΠΑ για τη στήριξη της πράσινης μετάβασης διαφέρει από εκείνη της ΕΕ, η οποία χαρακτηρίζεται από ένα ρεαλιστικό μείγμα αγοραίων, χρηματοδοτικών και ρυθμιστικών εργαλείων, τόσο από την πλευρά της ζήτησης όσο και από την πλευρά της προσφοράς.
Εκτός από συγκεκριμένα προβλήματα με ορισμένες διατάξεις που εισάγουν διακρίσεις και τα οποία αντιμετωπίζει επί του παρόντος η ΕΕ μέσω διαλόγου, μια προσέγγιση που βασίζεται σε τόσο μεγάλο βαθμό σε επιδοτήσεις της παραγωγής χωρίς ανώτατο όριο πρέπει να παρακολουθείται συνεχώς από την Επιτροπή για τον εντοπισμό τυχόν στρεβλωτικών επιπτώσεων μεταξύ των επενδυτικών αγορών της ηπείρου μας. Ταυτόχρονα, μπορούν να αντληθούν ορισμένα διδάγματα σε σχέση με την απλότητα και την ταχύτητα της προσέγγισης IRA.
Παρά τις διαφορές αυτές, και τα δύο μοντέλα προσφέρουν την ευκαιρία να τονώσουν τις αγορές καθαρών τεχνολογιών και να δημιουργήσουν ζήτηση για πράσινα προϊόντα και υπηρεσίες, καθιστώντας πραγματικότητα την πορεία μας προς μια βιώσιμη οικονομία και κοινωνία μηδενικών καθαρών εκπομπών έως το 2050. Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και ο IRA των ΗΠΑ θα επιταχύνουν τη χρήση καθαρών τεχνολογιών στην ΕΕ και τις ΗΠΑ αντίστοιχα, συμβάλλοντας στις αναγκαίες παγκόσμιες επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες. Η ζήτηση για προϊόντα καθαρών τεχνολογιών παγκοσμίως αυξάνεται.
Ωστόσο, δεν θα μπορούσε να υπάρξει πράσινος μετασχηματισμός της ΕΕ χωρίς ισχυρή, ανταγωνιστική, βιώσιμη βιομηχανία της ΕΕ και δίκαιο και ανοικτό εμπόριο.
Ενώ ο IRA μπορεί να οδηγήσει τις εταιρείες της ΕΕ να εξετάσουν το ενδεχόμενο μετεγκατάστασης στις ΗΠΑ, τα προκαταρκτικά και τα διαθέσιμα στοιχεία δεν οδηγούν μέχρι στιγμής σε ακλόνητα συμπεράσματα. Ως εκ τούτου, είναι πολύ νωρίς για να είναι δυνατή η αξιολόγηση της έκτασης του αντικτύπου του IRA στις επενδύσεις στην ΕΕ και στις εν λόγω πιθανές αποφάσεις μετεγκατάστασης. Οι συγκεκριμένες επιπτώσεις του IRA στις επενδύσεις της ΕΕ μπορούν να εκτιμηθούν μόνο μακροπρόθεσμα λόγω των μακροπρόθεσμων επενδυτικών κύκλων και των μακροπρόθεσμων κεφαλαιακών περιουσιακών στοιχείων της βιομηχανίας καθαρών τεχνολογιών.
Υπό το πρίσμα αυτό, η Επιτροπή θα συνεχίσει να επαγρυπνεί. Θα συνεχίσουμε να παρακολουθούμε τις παγκόσμιες και εγχώριες επενδυτικές ροές και τις πολιτικές δημόσιας στήριξης άλλων χωρών, ενώ παράλληλα θα συνεργαζόμαστε εποικοδομητικά με τις ΗΠΑ για τον μετριασμό του δυνητικού αντικτύπου του IRA και για να διασφαλίσουμε ότι οι αντίστοιχες πολιτικές μας αλληλοενισχύονται για την επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης.
Πέραν του IRA, υπάρχουν και άλλα στοιχεία που θα διαμορφώσουν τη μελλοντική ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας καθαρών τεχνολογιών της ΕΕ. Αυτό αφορά ιδίως τη σταθερή προσφορά οικονομικά προσιτής ενέργειας, τη διαθεσιμότητα εργατικού δυναμικού υψηλής ειδίκευσης και επαρκούς ιδιωτικής και δημόσιας χρηματοδότησης, την επαρκή διαθεσιμότητα πρώτων υλών, τον συνεχή ανοικτό χαρακτήρα του εμπορίου, καθώς και ένα υποστηρικτικό επιχειρηματικό περιβάλλον. Ως εκ τούτου, η διαρκής, αποφασιστική και συνεπής πολιτική δράση σε όλα αυτά τα μέτωπα θα είναι ουσιαστικής σημασίας.