ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 24.10.2023

COM(2023) 657 final

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

για την εφαρμογή της οδηγίας 2009/31/ΕΚ σχετικά με την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα σε γεωλογικούς σχηματισμούς

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η οδηγία 2009/31/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα σε γεωλογικούς σχηματισμούς 1 (στο εξής: «οδηγία για τη δέσμευση και την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα» ή «οδηγία CCS») θεσπίζει νομικό πλαίσιο για την περιβαλλοντικώς ασφαλή αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα (CO2) σε γεωλογικούς σχηματισμούς. Η οδηγία CCS έχει σκοπό να διασφαλίσει ότι δεν υφίσταται σημαντικός κίνδυνος διαρροής CO2 ή βλαβών στην υγεία ή στο περιβάλλον, και να προλάβει τυχόν δυσμενείς συνέπειες στην ασφάλεια του δικτύου μεταφορών ή στους τόπους αποθήκευσης.

Η παρούσα έκθεση αποτελεί την τέταρτη έκθεση εφαρμογής της οδηγίας CCS και καλύπτει την περίοδο από τον Μάιο του 2019 έως τον Απρίλιο του 2023. Αναλύει την πρόοδο που έχει σημειωθεί από την τρίτη έκθεση εφαρμογής 2 . Βασίζεται στις εκθέσεις που υπέβαλαν τα κράτη μέλη στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καθώς και στις εκθέσεις που υπέβαλαν τα κράτη της ΕΖΕΣ και μέλη του ΕΟΧ Νορβηγία, Ισλανδία και Λιχτενστάιν στην Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ (ΕΑΕ) 3 , σύμφωνα με το άρθρο 27 της οδηγίας CCS. Είκοσι πέντε χώρες 4 υπέβαλαν εκθέσεις εγκαίρως, ώστε να μπορέσουν να ληφθούν υπόψη στην παρούσα έκθεση.

2.ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ

2.1 Αλλαγές, επανεξετάσεις και επικαιροποιήσεις της εθνικής νομοθεσίας εφαρμογής

Μετά την τρίτη έκθεση εφαρμογής, η Βουλγαρία, η Γαλλία, η Δανία, η Ελλάδα, η Ισλανδία, η Λιθουανία, η Ουγγαρία, η Σουηδία και η Φινλανδία ανέφεραν αλλαγές στη νομοθεσία τους για την εφαρμογή της οδηγίας CCS. Οι αλλαγές αυτές περιλαμβάνουν το άνοιγμα περιοχών αποθήκευσης, τη θέσπιση διαδικασιών αδειοδότησης και τον ορισμό αρμόδιων αρχών.

Αφού επέτρεψε έργα εξερεύνησης και έρευνας από το 2015, η Ισλανδία επέτρεψε, από το 2021, τη βιομηχανική αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα (CO2) σε γεωλογικούς σχηματισμούς στην επικράτειά της. Η Ουγγαρία έχει θεσπίσει λεπτομερείς κανόνες για γεωλογικές δομές που είναι κατάλληλες για την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα.

Η Δανία έχει θεσπίσει νομοθεσία για το άνοιγμα ορισμένων περιοχών με στόχο τη συνεχή χορήγηση αδειών εξερεύνησης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα, ορίζοντας την εθνική αρχή αδειοδότησης και καθιστώντας δυνατή τη συμμετοχή του κράτους σε κάθε άδεια αποθήκευσης. Η Ελλάδα έχει ορίσει την αρμόδια αρχή και έχει θεσπίσει διαδικασίες αδειοδότησης για οικονομικούς φορείς με υφιστάμενα δικαιώματα εξερεύνησης και παραγωγής υδρογονανθράκων στις σχετικές περιοχές.

Η Γαλλία έχει προσδιορίσει και απλουστεύσει τις διαδικασίες για τις απαραίτητες εκτιμήσεις περιβαλλοντικών επιπτώσεων στο πλαίσιο των αδειών εξερεύνησης ή αποθήκευσης. Η Φινλανδία δίνει προτεραιότητα σε έργα CCS όσον αφορά την περιβαλλοντική αδειοδότηση. Η Βουλγαρία και η Σουηδία διευκρίνισαν τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζουν τις απαιτήσεις μετά το κλείσιμο που ορίζονται στην οδηγία. Στο Βέλγιο και στην Ισλανδία, βρίσκονται σε εξέλιξη πρόσθετες αναθεωρήσεις της νομοθεσίας για την εφαρμογή της οδηγίας.

Κατά τον χρόνο υποβολής της έκθεσης, η αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα σε γεωλογικούς σχηματισμούς επιτρέπεται σε όλα τα κράτη μέλη, στην Ισλανδία και τη Νορβηγία, εκτός από τη Γερμανία, την Εσθονία, την Ιρλανδία 5 , την Κύπρο, τη Λετονία 6 , την Αυστρία, τη Φινλανδία και τη Σλοβενία. Στη Λιθουανία, η αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα σε γεωλογικούς σχηματισμούς έχει απαγορευτεί από τον Ιούλιο του 2020.

2.2 Άδειες εξερεύνησης και αποθήκευσης

α) Διαδικασία/αίτηση αδειοδότησης

Η Γαλλία, η Δανία, η Ισλανδία, οι Κάτω Χώρες, η Νορβηγία και η Ουγγαρία έχουν θεσπίσει διαδικασίες μέσω των οποίων οι αιτούντες άδεια αποθήκευσης μπορούν να συνεργάζονται με την αρμόδια αρχή αδειοδότησης. Τα εν λόγω κράτη μέλη καλούν τους δυνητικούς αιτούντες να επικοινωνούν και να συνεργάζονται με τις αρχές για πληροφορίες και συμβουλές. Η Μάλτα προτίθεται να συνεργαστεί προδραστικά με δυνητικούς μελλοντικούς αιτούντες. Η Πορτογαλία αναπτύσσει επί του παρόντος διαδικασίες για μελλοντικές αιτήσεις αδειοδότησης. Στην ισλανδική νομοθεσία, προβλέπεται η δυνατότητα προκαταρκτικής διαβούλευσης στο πλαίσιο της εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Η νομοθεσία της Νορβηγίας υποχρεώνει τις αρχές της χώρας να παρέχουν καθοδήγηση στα ενδιαφερόμενα μέρη.

β) Άδειες αποθήκευσης

Μετά την τρίτη έκθεση εφαρμογής, οι Κάτω Χώρες είναι η μόνη χώρα, από όσες υπέβαλαν έκθεση, που έχει εκδώσει άδειες αποθήκευσης. Δύο άδειες εκδόθηκαν το 2021 και το 2022, στο πλαίσιο του έργου Porthos, το οποίο θα διασφαλίσει την αποθήκευση CO2 σε εξαντλημένα κοιτάσματα αερίου στη Βόρεια Θάλασσα.

γ) Άδειες εξερεύνησης

Μετά την τελευταία έκθεση εφαρμογής, η Δανία διενήργησε την πρώτη οικεία διαδικασία υποβολής προσφορών για άδειες υπεράκτιας εξερεύνησης και αποθήκευσης CO2 πλήρους κλίμακας σε συγκεκριμένες περιοχές της ηπειρωτικής υφαλοκρηπίδας της Δανίας. Η Δανία χορήγησε τρεις άδειες υπεράκτιας εξερεύνησης.

Η Ελλάδα εξέδωσε μία άδεια εξερεύνησης για αποθήκευση CO2, με σκοπό τη διερεύνηση των δυνατοτήτων αποθήκευσης στο σύμπλεγμα του Πρίνου, όπου ο κάτοχος της άδειας κατέχει επί του παρόντος τα δικαιώματα εξερεύνησης και παραγωγής πετρελαίου και αερίου.

Η Νορβηγία χορήγησε τρεις άδειες εξερεύνησης το 2022· δύο για περιοχές της Βόρειας Θάλασσας και μία για μια περιοχή στη Θάλασσα του Μπάρεντς. Το 2023 η Νορβηγία χορήγησε δύο ακόμη άδειες εξερεύνησης στη Βόρεια Θάλασσα.

Τα άλλα κράτη που υπέβαλαν έκθεση δεν χορήγησαν άδειες εξερεύνησης κατά την περίοδο που καλύπτει η έκθεση και δεν ανέφεραν υποβληθείσες αιτήσεις.

δ) Σχέδια των φορέων εκμετάλλευσης να υποβάλουν αίτηση για άδειες αποθήκευσης

Οι Κάτω Χώρες κοινοποίησαν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τρεις αιτήσεις αποθήκευσης για υπεράκτιες περιοχές, και συγκεκριμένα για την K14-FA από τη Shell International Exploration and Production B.V. και τη Shell Gas & Power Developments B.V., για την P18-6 από την TAQA Offshore B.V. και την EBN CCS B.V. και για την L04-A από την TotalEnergies EP Nederland B.V.

Η Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και η Νορβηγία κοινοποιούν τις αιτήσεις για άδειες στην εποπτεύουσα αρχή της ΕΖΕΣ (ΕΑΕ). Η ΕΑΕ επανεξετάζει επί του παρόντος μία αίτηση άδειας αποθήκευσης από την Ισλανδία και μία από τη Νορβηγία. Η Ισλανδία αναμένει να λάβει ακόμη μία αίτηση στις αρχές του 2024.

Τα ακόλουθα κράτη μέλη αναμένεται να λάβουν διάφορες αιτήσεις για άδειες αποθήκευσης το 2023 και το πρώτο εξάμηνο του 2024: Κάτω Χώρες (2-3), Ελλάδα (1) και Ρουμανία (1).

Η Δανία και η Γαλλία αναμένεται να λάβουν περισσότερες αιτήσεις τα προσεχή έτη· η μεν Γαλλία στις αρχές του 2024, η δε Δανία έως το 2028, ανάλογα με την πρόοδο των έργων που βρίσκονται σε εξέλιξη.

2.3 Επιλογή περιοχών για τόπους αποθήκευσης

Πέντε κράτη μέλη αναφέρουν ότι έχουν καθορίσει περιοχές από τις οποίες μπορούν να επιλεγούν τόποι αποθήκευσης. Η Γαλλία και η Ισπανία ανέφεραν ρητά ολόκληρη την επικράτειά τους ως πιθανούς τόπους αποθήκευσης. Η Ισλανδία, η Ουγγαρία και η Ρουμανία δεν ανέφεραν συγκεκριμένους περιορισμούς στις περιοχές τους, ενώ οι Κάτω Χώρες αποκλείουν τις χερσαίες περιοχές. Η Δανία όρισε συγκεκριμένες περιοχές για πιθανή αποθήκευση CO2 σε γεωλογικούς σχηματισμούς και, επί του παρόντος, διενεργεί εκτίμηση για την επιλογή έως και οκτώ επιπλέον τόπων αποθήκευσης. Κατά τον χρόνο υποβολής της έκθεσης, η Σουηδία βρισκόταν επίσης σε διαδικασία διερεύνησης και καθορισμού συγκεκριμένων δυνητικών τόπων αποθήκευσης. Η Πολωνία δηλώνει ότι όρισε περιοχές αποθήκευσης το 2014 και έκτοτε δεν έχει ορίσει νέες περιοχές αποθήκευσης.

Η Ελλάδα σχεδιάζει να καθορίσει επιπλέον περιοχές από τις οποίες μπορούν να επιλεγούν τόποι αποθήκευσης και, επί του παρόντος, βρίσκεται στη διαδικασία εκπόνησης των αντίστοιχων γεωλογικών μελετών. Κατά τον χρόνο υποβολής της έκθεσης, η Πολωνία, η Πορτογαλία και η Σλοβενία βρίσκονταν σε διαφορετικά στάδια διερεύνησης και καθορισμού πρόσθετων τόπων αποθήκευσης. Η Τσεχία δηλώνει ότι οι αλατούχοι υδροφόροι ορίζοντες και τα εν μέρει εξαντλημένα κοιτάσματα πετρελαίου και αερίου θα είναι διαθέσιμα ως τόποι αποθήκευσης, αλλά με περιορισμένη μόνο δυναμικότητα.

Μεταξύ των χωρών που σχεδιάζουν να καθορίσουν πρόσθετες περιοχές αποθήκευσης, δέκα δίνουν προτεραιότητα σε συγκεκριμένες γεωλογικές δυνατότητες, δηλαδή σε αλατούχους υδροφόρους ορίζοντες (CZ, DK, EL, HU, PL, PT, SE, NO), εξαντλημένα κοιτάσματα υδρογονανθράκων (CZ, EL, PL, RO) ή σχηματισμούς βασικών πετρωμάτων (EL, PT, IS).

Από τις χώρες που υπέβαλαν έκθεση, οι Κάτω Χώρες και η Ρουμανία είναι οι μόνες χώρες στις οποίες ορισμένες περιοχές δεν απαιτούν κατ’ ανάγκη άδεια εξερεύνησης για την παραγωγή των πληροφοριών που είναι απαραίτητες για την επιλογή των τόπων αποθήκευσης. Αυτό αφορά την αποθήκευση CO2 σε εξαντλημένα κοιτάσματα πετρελαίου ή αερίου, για τα οποία δεν απαιτούνται νέες δραστηριότητες εξερεύνησης, διότι τα υφιστάμενα δεδομένα θεωρούνται επαρκή. Σε όλες τις άλλες χώρες που υπέβαλαν έκθεση απαιτούνται άδειες εξερεύνησης για όλες τις εταιρείες για την παραγωγή των απαραίτητων πληροφοριών σχετικά με το υπέδαφος.

Έξι κράτη μέλη (Τσεχία, Δανία, Ισπανία, Γαλλία, Κάτω Χώρες και Ρουμανία), καθώς και η Ισλανδία, αναφέρουν ότι οι πολίτες έχουν ή θα έχουν στη διάθεσή τους πληροφορίες σχετικά με τους κινδύνους για το περιβάλλον και/ή την υγεία οι οποίοι σχετίζονται με την αποθήκευση CO2 σε γεωλογικούς σχηματισμούς. Στις Κάτω Χώρες και στη Ρουμανία, οι πληροφορίες αυτές θα διατίθενται στο κοινό μαζί με τις αντίστοιχες αιτήσεις για άδειες. Το 2023 η Γαλλία διεξήγαγε δημόσια διαβούλευση σχετικά με τις αρχικές στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές της χώρας με στόχο την καθοδήγηση της ανάπτυξης τεχνολογιών δέσμευσης, αποθήκευσης και χρήσης διοξειδίου του άνθρακα (CCUS).

2.4 Δίκαιη και ανοικτή πρόσβαση τρίτων

Κατά τον χρόνο υποβολής της έκθεσης, καμία χώρα από όσες υπέβαλαν έκθεση δεν γνωρίζει φορείς εκμετάλλευσης δικτύων μεταφοράς και/ή φορείς εκμετάλλευσης τόπων αποθήκευσης που αρνούνται την πρόσβαση στις εγκαταστάσεις τους λόγω έλλειψης δυναμικότητας. Ωστόσο, αρκετές χώρες που υπέβαλαν έκθεση εφαρμόζουν διαδικασίες για να διασφαλίσουν ότι οι δυνητικοί χρήστες είναι σε θέση να έχουν δίκαιη και ανοικτή πρόσβαση στα δίκτυα μεταφοράς και στους τόπους αποθήκευσης. Για τον σκοπό αυτόν, ισχύουν νομοθετικά μέτρα στην Αυστρία, στο Βέλγιο, στη Γαλλία, τη Γερμανία, τη Δανία, την Ισλανδία, τις Κάτω Χώρες, τη Νορβηγία, την Πολωνία, την Πορτογαλία και τη Σλοβενία.

2.5 Διασυνοριακή συνεργασία

Οι τοποθεσίες των αρχικών ευκαιριών αποθήκευσης CO2 σε γεωλογικούς σχηματισμούς και των ενεργοβόρων βιομηχανιών που είναι δύσκολο να μειωθούν και οι οποίες θα μπορούσαν να δεσμεύσουν εκπομπές CO2 δεν κατανέμονται ομοιόμορφα μεταξύ των κρατών μελών και των χωρών του ΕΟΧ. Κάτι τέτοιο απαιτεί διασυνοριακή συνεργασία όσον αφορά τη μεταφορά και/ή τους τόπους αποθήκευσης CO2.

Πολλές χώρες που υπέβαλαν έκθεση στήριξαν συνολικά 18 αιτήσεις για έργα κοινού ενδιαφέροντος (ΕΚΕ) ή έργα αμοιβαίου ενδιαφέροντος (ΕΑΕ) που καλύπτουν διασυνοριακές μεταφορές CO2, σύμφωνα με τον αναθεωρημένο κανονισμό ΔΕΔ-Ε 7 (BE, DK, DE, ES, FR, HR, LV, LT, HU, NL, PL, SE, NO).

Το Βέλγιο και η Δανία ανέφεραν ένα υπό εξέλιξη διασυνοριακό έργο στο πλαίσιο του οποίου το CO2 που δεσμεύεται στο Βέλγιο μεταφέρεται στη Δανία προς αποθήκευση. Οι Κάτω Χώρες υπέβαλαν έκθεση σχετικά με το υπό εξέλιξη έργο κοινού ενδιαφέροντος ARAMIS, το οποίο αποσκοπεί στην εισαγωγή CO2 για αποθήκευση στις Κάτω Χώρες.

Το Βέλγιο αναφέρει διάφορα διακρατικά έργα μεταφοράς και αποθήκευσης που βρίσκονται σε εξέλιξη. Η Κροατία και η Ουγγαρία εκπονούν έργο για τη μεταφορά CO2 προς αποθήκευση στην Κροατία. Η Λιθουανία (2) και η Πολωνία (1) υποστήριξαν αιτήσεις έργων για χορήγηση του καθεστώτος του έργου κοινού ενδιαφέροντος. Σουηδικές εταιρείες που σχεδιάζουν να δεσμεύσουν CO2 βρίσκονται σε επαφή με φορείς εκμετάλλευσης τόπων αποθήκευσης στη Νορβηγία και τη Δανία. Στην Ισλανδία, το έργο Coda Terminal αποσκοπεί στην εισαγωγή δεσμευμένου CO2 για αποθήκευση σε γεωλογικούς σχηματισμούς και λαμβάνει στήριξη από το Ταμείο Καινοτομίας του ΣΕΔΕ.

Τρία κράτη μέλη που είναι συμβαλλόμενα μέρη του πρωτοκόλλου του 1996 της διεθνούς σύμβασης του 1972 για την πρόληψη της θαλάσσιας ρύπανσης από την απόρριψη καταλοίπων και άλλων υλών (στο εξής: πρωτόκολλο του Λονδίνου) —το Βέλγιο, η Δανία και οι Κάτω Χώρες— υπέγραψαν κοινά μνημόνια συμφωνίας σχετικά με τη διασυνοριακή μεταφορά CO2 μεταξύ τους, με σκοπό την αποθήκευση σε γεωλογικούς σχηματισμούς.

Τα εν λόγω μνημόνια συμφωνίας περιορίστηκαν σε εναπομένοντα ζητήματα που δεν καλύπτονται από τη νομοθεσία της ΕΕ, όπως η συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων αρχών αδειοδότησης. Η οδηγία 2009/31 και η οδηγία 2003/87 αποτελούν το εφαρμοστέο νομικό πλαίσιο που ισχύει στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο όσον αφορά τη δέσμευση, τη διασυνοριακή μεταφορά και την ασφαλή αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα σε γεωλογικούς σχηματισμούς μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και του ΕΟΧ.

Αντίστοιχα, κάθε φορέας εκμετάλλευσης δικτύων μεταφοράς CO2 και/ή τόπων αποθήκευσης CO2 απολαμβάνει πλήρως τα οφέλη του νομικού πλαισίου της ΕΕ για την εισαγωγή ή την εξαγωγή δεσμευμένου CO2. Το εφαρμοζόμενο νομικό πλαίσιο της ΕΕ 8 λειτουργεί ως η σχετική «ρύθμιση» μεταξύ των μερών κατά την έννοια του άρθρου 6 παράγραφος 2 του πρωτοκόλλου του Λονδίνου, λαμβανομένης υπόψη της ουσιαστικής ευθυγράμμισης με τις απαιτήσεις του πρωτοκόλλου του Λονδίνου 9 .

2.6 Εθνικά και διεθνή προγράμματα και ερευνητικά έργα

Η πλειονότητα των χωρών που υπέβαλαν έκθεση (BE, DK, DE, ES, FR, LT, NL, PT, RO, SI, FI SE, IS, NO) διαθέτουν εθνικά επιχειρησιακά προγράμματα ή σχέδια για τη στήριξη της έρευνας, της επίδειξης και της ανάπτυξης όσον αφορά τη δέσμευση και την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα. Τα περισσότερα από τα προγράμματα αυτά δεν αφορούν αποκλειστικά τη δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα.

Επτά χώρες που υπέβαλαν εκθέσεις εφαρμόζουν μέτρα/προγράμματα για τη χρηματοδοτική στήριξη της ανάπτυξης ή της εφαρμογής τεχνολογιών CCS. Οι χώρες αυτές είναι το Βέλγιο, η Γαλλία, η Γερμανία, η Δανία, οι Κάτω Χώρες, η Νορβηγία και η Σλοβενία. Η Ελλάδα και η Σουηδία σχεδιάζουν τέτοιου είδους στήριξη.

16 κράτη μέλη (BE, DK, DE, EE, EL, ES, FR, LT, MT, NL, AT, PL, PT, RO, FI, SE) συμμετέχουν σε εθνικά ή ευρωπαϊκά ερευνητικά έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη και αφορούν θέματα σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας, όπως το ENCASE 10 (που χρηματοδοτείται μέσω του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη»), τα SHARP και RETURN [που χρηματοδοτούνται μέσω του ERA-NET ACT (Accelerating CCS Technologies)] 11 , το CCS4CEE 12 και το PilotSTRATEGY 13 . Τα κράτη μέλη που συμμετέχουν σε τέτοια έργα είναι το Βέλγιο, η Δανία, η Γερμανία, η Εσθονία, η Ελλάδα, η Ισπανία, η Γαλλία, η Λιθουανία, η Μάλτα, οι Κάτω Χώρες, η Αυστρία, η Πολωνία, η Πορτογαλία, η Ρουμανία, η Φινλανδία και η Σουηδία.

Εκτός από αυτά τα έργα, δέκα κράτη μέλη αναφέρουν ότι έχουν περαιτέρω σχέδια για την υποστήριξη της αξιολόγησης των τόπων αποθήκευσης CO2, για την προετοιμασία τους όσον αφορά την υποδομή μεταφοράς CO2 ή για τη δημιουργία κόμβων και συνεργατικών σχηματισμών CO2. Τα εν λόγω κράτη μέλη είναι η Τσεχία, η Δανία, η Γερμανία, η Ελλάδα, η Γαλλία, η Λιθουανία, η Ουγγαρία, οι Κάτω Χώρες, η Πολωνία και η Σουηδία. Τα εν λόγω σχέδια βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης.

2.7 Ικανότητα δέσμευσης CO2

Σύμφωνα με το άρθρο 9α της οδηγίας 2001/80/ΕΚ 14 , όταν ένας φορέας εκμετάλλευσης υποβάλλει αίτηση για τη χορήγηση άδειας λειτουργίας μιας εγκατάστασης καύσης ονομαστικής ηλεκτρικής ισχύος 300 MW και άνω, πρέπει να αξιολογηθεί η τεχνική και οικονομική σκοπιμότητα της δέσμευσης, της μεταφοράς και της αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα. Εάν η αξιολόγηση είναι θετική, πρέπει να εξασφαλιστεί στον τόπο εγκατάστασης χώρος για τον εξοπλισμό που είναι αναγκαίος για τη δέσμευση και τη συμπίεση CO2.

Μόνο το Βέλγιο, η Γερμανία και η Πολωνία διαθέτουν εγκαταστάσεις καύσης ονομαστικής ηλεκτρικής ισχύος 300 MW και άνω οι οποίες έχουν λάβει άδεια μετά την τελευταία έκθεση εφαρμογής. Κατά τον χρόνο υποβολής της έκθεσης, υπήρχαν πέντε τέτοιες εγκαταστάσεις στο Βέλγιο, τέσσερις εκ των οποίων σχεδιάζουν να εξασφαλίσουν χώρο για πιθανή μετασκευή της τεχνολογίας δέσμευσης διοξειδίου του άνθρακα.

Στην Πολωνία, υπάρχουν οκτώ τέτοιες εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, εκ των οποίων τέσσερις είχαν προγραμματιστεί ή βρίσκονταν στο στάδιο της κατασκευής και τέσσερις λειτουργούσαν κατά τον χρόνο υποβολής της έκθεσης. Όλες αυτές οι μονάδες έχουν εξασφαλίσει ή σχεδιάζουν να εξασφαλίσουν συγκεκριμένη έκταση για τις εγκαταστάσεις δέσμευσης CO2.

Στη Γερμανία, δύο τέτοιες μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας έχουν λάβει άδεια μετά την τελευταία έκθεση. Οι μονάδες άρχισαν να λειτουργούν το 2020 και το 2022, αντίστοιχα, και αμφότερες έχουν εξασφαλίσει εκτάσεις για μετασκευή των εγκαταστάσεων δέσμευσης CO2. Στη Λιθουανία, μία τέτοια μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας έχει λάβει άδεια μετά την τελευταία έκθεση.

2.8. Άλλα

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρέχει χρηματοδοτική στήριξη σε έργα για τη δέσμευση 4,6 εκατομμυρίων τόνων CO2 ετησίως και έχει επιλέξει διάφορα έργα που αντιπροσωπεύουν 5,8 εκατομμύρια επιπλέον τόνους CO2 για συμφωνίες επιχορήγησης στο πλαίσιο του Ταμείου Καινοτομίας του ΣΕΔΕ για μόνιμη αποθήκευση στον ΕΟΧ 15 . Μετά την τελευταία έκθεση εφαρμογής, τα έργα για τα οποία έχει υποβληθεί αίτηση στο Ταμείο Καινοτομίας του ΣΕΔΕ είναι προγραμματισμένο να δεσμεύσουν πάνω από 20 εκατομμύρια τόνους CO2, στοιχείο που υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη και την εμπορική ευκαιρία για ανάπτυξη τόπων αποθήκευσης CO2 σύμφωνα με την οδηγία CCS στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο.

3.ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η οδηγία CCS εφαρμόστηκε σωστά κατά την περίοδο που καλύπτει η έκθεση στα κράτη μέλη της ΕΕ, τα οποία είχαν υποβάλει εκθέσεις στην Επιτροπή έως το τέλος Ιουλίου του 2023.

Μετά την τρίτη έκθεση εφαρμογής το 2019, έχει αναφερθεί σημαντική πρόοδος όσον αφορά την ανάπτυξη τόπων αποθήκευσης CO2 κυρίως, αλλά όχι μόνο, στην περιοχή της Βόρειας Θάλασσας με τη μορφή αδειών εξερεύνησης που έχουν χορηγηθεί (ή πρόκειται να χορηγηθούν σύντομα), οι οποίες αποτελούν σημαντικό βήμα προς την έκδοση άδειας αποθήκευσης.

Τα κράτη μέλη της ΕΕ και η Νορβηγία εξακολουθούν να στηρίζουν ή σχεδιάζουν να στηρίξουν στο εγγύς μέλλον, μέσω των εθνικών τους προγραμμάτων ή ταμείων, δραστηριότητες έρευνας και επίδειξης σχετικά με τη CCS. Επιπλέον, πολλές χώρες συμμετέχουν σε διάφορα ευρωπαϊκά ερευνητικά και συνεργατικά έργα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στηρίζει τη δέσμευση και την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα με το Ταμείο Καινοτομίας του ΣΕΔΕ, συμπεριλαμβανομένων έργων που αφορούν ολόκληρη την αλυσίδα αξίας και συνδυάζουν τη δέσμευση, τη μεταφορά και την αποθήκευση.

(1)

Οδηγία 2009/31/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα σε γεωλογικούς σχηματισμούς και για την τροποποίηση της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ του Συμβουλίου, των οδηγιών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 2000/60/ΕΚ, 2001/80/ΕΚ, 2004/35/ΕΚ, 2006/12/ΕΚ και 2008/1/ΕΚ, και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1013/2006 (ΕΕ L 140 της 5.6.2009, σ. 114).

(2)

Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για την εφαρμογή της οδηγίας 2009/31/ΕΚ σχετικά με την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα σε γεωλογικούς σχηματισμούς [COM(2019) 566].

(3)

Επικείμενη έκθεση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ βάσει της οδηγίας CCS για τα κράτη της ΕΖΕΣ μέλη του ΕΟΧ.

(4)

Αυστρία, Βέλγιο, Βουλγαρία, Γαλλία, Γερμανία, Δανία, Ελλάδα, Εσθονία, Ισλανδία, Ισπανία, Κάτω Χώρες, Κύπρος, Λιθουανία, Λιχτενστάιν, Μάλτα, Νορβηγία, Ουγγαρία, Πολωνία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβακία, Σλοβενία, Σουηδία, Τσεχική Δημοκρατία, Φινλανδία.

(5)

Πληροφορίες που βασίζονται σε προηγούμενες εκθέσεις.

(6)

Ό.π.

(7)

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=uriserv%3AOJ.L_.2022.152.01.0045.01.ELL&toc=OJ%3AL%3A2022%3A152%3ATOC

(8)

Η συμφωνία για τον ΕΟΧ και η ενσωμάτωση των δύο σχετικών οδηγιών στο νομικό καθεστώς του ΕΟΧ παρέχουν την αναγκαία ρύθμιση με τους εταίρους του ΕΟΧ.

(9)

Για τη μεταφορά CO2 από ένα κράτος μέλος σε άλλο εντός του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, τα κράτη μέλη που είναι συμβαλλόμενα μέρη του Πρωτοκόλλου του Λονδίνου εξακολουθούν να υποχρεούνται να καταθέσουν πρώτα στη Γραμματεία του Πρωτοκόλλου του Λονδίνου επίσημη δήλωση για την προσωρινή εφαρμογή της τροποποίησης του Πρωτοκόλλου του Λονδίνου του 2009, ακόμη και αν δεν υπάρχουν πρόσθετα ζητήματα που πρέπει να καλυφθούν. Ως εκ τούτου, δεν χρειάζεται να υπογραφεί διμερής συμφωνία ή ρύθμιση.

(10)

https://cordis.europa.eu/project/id/101094664

(11)

http://www.act-ccs.eu/

(12)

https://ccs4cee.eu/

(13)

https://pilotstrategy.eu/about-the-project

(14)

Οδηγία 2001/80/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2001, για τον περιορισμό των εκπομπών στην ατμόσφαιρα ορισμένων ρύπων.

(15)

https://climate.ec.europa.eu/eu-action/funding-climate-action/innovation-fund/what-innovation-fund_el