ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 24.5.2023

COM(2023) 600 final

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠHΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ, ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ

Ευρωπαϊκό Εξάμηνο 2023 — Εαρινή δέσμη

{SWD(2023) 628 final} - {SWD(2023) 629 final} - {SWD(2023) 630 final} - {SWD(2023) 631 final} - {SWD(2023) 632 final} - {SWD(2023) 633 final} - {SWD(2023) 634 final} - {SWD(2023) 635 final} - {SWD(2023) 636 final} - {SWD(2023) 637 final} - {SWD(2023) 638 final} - {SWD(2023) 639 final} - {SWD(2023) 640 final} - {SWD(2023) 641 final} - {SWD(2023) 642 final} - {SWD(2023) 643 final} - {SWD(2023) 644 final}

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η οικονομία της ΕΕ εξακολούθησε να επιδεικνύει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα σε ένα δύσκολο περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από την απρόκλητη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Η ΕΕ μείωσε επιτυχώς την εξάρτησή της από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα, περιόρισε τις δυσμενείς επιπτώσεις στην οικονομική δραστηριότητα και εισήλθε το 2023 σε καλύτερη από ό,τι αναμενόταν βάση. Ανακάμπτοντας από τη στασιμότητα που σημειώθηκε στα τέλη του 2022, η αύξηση του ΑΕΠ αναμένεται να ενισχυθεί κατά τη διάρκεια του 2023 χάρη στη σημαντική μείωση των τιμών χονδρικής πώλησης αερίου και στη συνεχιζόμενη ανθεκτικότητα της αγοράς εργασίας. Ωστόσο, ο υψηλός πληθωρισμός εξακολουθεί να επηρεάζει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών, ιδίως μεταξύ των ευάλωτων ομάδων, οδηγώντας σε μεγαλύτερους κινδύνους φτώχειας και επιβαρύνοντας την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα, ιδίως δεδομένου ότι οι τιμές της ενέργειας παραμένουν σημαντικά υψηλότερες από ό,τι στον υπόλοιπο κόσμο. Επιπλέον, το εξωτερικό περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από αύξηση του προστατευτισμού και του γεωστρατηγικού ανταγωνισμού υπογραμμίζει περαιτέρω την ανάγκη διασφάλισης της ανταγωνιστικότητας και της ανοικτής στρατηγικής αυτονομίας της οικονομίας της ΕΕ. Η σταθερή εφαρμογή του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) ενεργοποιεί σημαντικές μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις σε ευρύ φάσμα τομέων πολιτικής. Η ευρεία εφαρμογή του ΜΑΑ στηρίζει την οικονομική επέκταση και θα τονώσει την ανθεκτικότητα των κρατών μελών.

Η διατήρηση της δυναμικής για μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις θα είναι καίριας σημασίας για τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης ευημερίας, ανταγωνιστικότητας, δικαιοσύνης και ανθεκτικότητας της ΕΕ. Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, που υποστηρίζεται από τον ΜΑΑ και άλλα κονδύλια της ΕΕ, όπως στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής και για το πρόγραμμα InvestEU, βρίσκεται στο επίκεντρο της ανθεκτικής στις μελλοντικές εξελίξεις στρατηγικής της ΕΕ για την οικονομία και την απασχόληση, όπως επισημαίνεται στο βιομηχανικό σχέδιο της ΕΕ για την Πράσινη Συμφωνία 1 και στη μακροπρόθεσμη στρατηγική για την ανταγωνιστικότητα 2 . Ειδικότερα, τα κράτη μέλη θα πρέπει να συνεχίσουν να σημειώνουν πρόοδο όσον αφορά την απανθρακοποίηση των οικονομιών τους, να αντιμετωπίζουν τις ελλείψεις και τις αναντιστοιχίες εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων, να στηρίζουν τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας, να προωθούν τις ίσες ευκαιρίες, να ενισχύουν την ψηφιοποίηση, την έρευνα και την καινοτομία, να μειώνουν τον διοικητικό και κανονιστικό φόρτο, να επιταχύνουν και να απλουστεύουν τις διοικητικές διαδικασίες και τις διαδικασίες αδειοδότησης, να παρέχουν επαρκές πλαίσιο συνθηκών για επενδύσεις σε εθνικό και υποεθνικό επίπεδο και να εκσυγχρονίζουν τις δημόσιες διοικήσεις τους. Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο εξακολουθεί να παρέχει το πλαίσιο συντονισμού των πολιτικών για τον σκοπό αυτό, καθοδηγώντας και παρακολουθώντας την εφαρμογή του ΜΑΑ και των προγραμμάτων της πολιτικής συνοχής με συμπληρωματικό τρόπο και συμβάλλοντας στην υλοποίηση του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων και των πρωταρχικών στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2030» για την απασχόληση, τις δεξιότητες και τη μείωση της φτώχειας. Στις εκθέσεις ανά χώρα του 2023 3 , τις οποίες δημοσίευσε σήμερα η Επιτροπή, γίνεται απολογισμός των προκλήσεων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που σχετίζονται με τη διττή μετάβαση, την κοινωνική και οικονομική ανθεκτικότητα και την ανταγωνιστικότητα, σε κάθε κράτος μέλος και περιγράφεται ο βαθμός στον οποίο οι προκλήσεις αυτές αντιμετωπίζονται στα οικεία εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΣΑΑ). Οι εν εξελίξει αναθεωρήσεις των ΣΑΑ και η συμπερίληψη κεφαλαίων για το REPowerEU 4 με πρόσθετη χρηματοδότηση με τη μορφή επιχορηγήσεων και δανείων παρέχουν περαιτέρω ευκαιρία για την αποτελεσματική αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, ιδίως όσον αφορά την εφαρμογή του βιομηχανικού σχεδίου της Πράσινης Συμφωνίας και του σχεδίου REPowerEU.

Με βάση την ανάλυση των εκθέσεων ανά χώρα, οι προτάσεις της Επιτροπής για τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις του 2023 5 παρέχουν καθοδήγηση στα κράτη μέλη σχετικά με την αντιμετώπιση βασικών οικονομικών και κοινωνικών προκλήσεων που καλύπτονται μόνο εν μέρει ή δεν καλύπτονται από τα ΣΑΑ. Οι τέσσερις διαστάσεις της ανταγωνιστικής βιωσιμότητας της ΕΕ —περιβαλλοντική βιωσιμότητα, παραγωγικότητα, δικαιοσύνη και μακροοικονομική σταθερότητα— εξακολουθούν να βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της καθοδήγησης 6 . Οι προτεινόμενες συστάσεις τονίζουν την ανάγκη να εξασφαλιστεί συνετή δημοσιονομική πολιτική κατά την περίοδο 2023-2024, ιδίως με τη σταδιακή κατάργηση των λιγότερο στοχευμένων μέτρων στήριξης της ενέργειας που ισχύουν επί του παρόντος και τη μείωση του χρέους μεσοπρόθεσμα. Οι συστάσεις καλούν επίσης τα κράτη μέλη να συνεχίσουν σταθερά ή, σε αρκετές περιπτώσεις, να επιταχύνουν την εφαρμογή των οικείων ΣΑΑ ενόψει της προθεσμίας του 2026 και να προχωρήσουν στην ταχεία υλοποίηση των προγραμμάτων της πολιτικής συνοχής, σε στενό συντονισμό με τα ΣΑΑ, μεταξύ άλλων με τη διασφάλιση επαρκών διοικητικών ικανοτήτων. Οι προτάσεις για τις συστάσεις περιγράφουν επίσης τις μεταρρυθμίσεις και τις επενδυτικές προκλήσεις που σχετίζονται με την ενέργεια, συμπεριλαμβανομένων της επανειδίκευσης και της αναβάθμισης των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού που καλούνται να αντιμετωπίσουν τα κράτη μέλη στο πλαίσιο του REPowerEU και των εθνικών σχεδίων τους για την ενέργεια και το κλίμα 7 . Οι εκθέσεις ανά χώρα και η έκθεση παρακολούθησης των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης της Eurostat για το 2022 παρέχουν επίσης επικαιροποιημένες και συνεκτικές εκθέσεις σχετικά με την πρόοδο προς την επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) σε όλα τα κράτη μέλη. Σε επίπεδο ΕΕ, τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί πρόοδος σε διάφορους ΣΒΑ, με ιδιαίτερα ισχυρή πρόοδο όσον αφορά τη διασφάλιση αξιοπρεπούς εργασίας και οικονομικής ανάπτυξης (ΣΒΑ 8) και τη μείωση της φτώχειας (ΣΒΑ 1). Σημαντική πρόοδος έχει επίσης επιτευχθεί στον τομέα της ισότητας των φύλων (ΣΒΑ 5) 8 . Οι εκθέσεις ανά χώρα περιλαμβάνουν επίσης τον κοινωνικό πίνακα αποτελεσμάτων, ο οποίος παρέχει ολοκληρωμένη επισκόπηση των προκλήσεων για την απασχόληση, την ισότητα, τις δεξιότητες και τις κοινωνικές προκλήσεις που σχετίζονται με την εφαρμογή του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων και την εφαρμογή των στρατηγικών για την Ένωση ισότητας.

Ο εποικοδομητικός διάλογος με τα κράτη μέλη, καθώς και ο ενισχυμένος διοργανικός διάλογος σε ενωσιακό επίπεδο, θα συνεχιστούν καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Ο στενός διάλογος πολιτικής σχετικά με τα ΣΑΑ επέτρεψε στην Επιτροπή και στα κράτη μέλη να ενισχύσουν και να εμβαθύνουν τη συνεργασία τους στον τομέα των οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών. Αυτό διασφαλίζει ευρεία ανάληψη ευθύνης και αναμένεται να συνεχιστεί κατά τη διάρκεια της εν εξελίξει υλοποίησης του ΣΑΑ και των τροποποιήσεών του που αναμένονται το 2023, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο του REPowerEU. Τα θέματα που καλύπτονται στις εκθέσεις ανά χώρα και στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις προσφέρουν περαιτέρω ευκαιρία για τη διεύρυνση του διαλόγου. Η Επιτροπή θα συνεχίσει επίσης τον στενό διάλογό της με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με τις βασικές κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις και θα εξακολουθήσει να συνεργάζεται με αυτό σε κάθε βασικό στάδιο του ετήσιου κύκλου συντονισμού του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.

Η επιτυχής υλοποίηση του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και των προτεραιοτήτων του ΜΑΑ απαιτεί μόνιμη και δομημένη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και άλλων ενδιαφερόμενων μερών, καθώς και αύξηση της ευαισθητοποίησης τόσο σε ενωσιακό όσο και σε εθνικό επίπεδο. Οι συνεχείς ανταλλαγές θέσεων όσον αφορά τις κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση πραγματοποιούνται μέσω του εξαμηνιαίου μακροοικονομικού διαλόγου σε πολιτικό και τεχνικό επίπεδο μεταξύ του Συμβουλίου, της Επιτροπής, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) και των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων. Επιπλέον, η ενεργός συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και των ενδιαφερόμενων μερών σε ενωσιακό, εθνικό και υποεθνικό επίπεδο, κατά περίπτωση, μέσω ειδικών τακτικών συνεδριάσεων (π.χ. των ετήσιων εκδηλώσεων των ενδιαφερόμενων μερών του ΜΑΑ) σε όλα τα στάδια του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και της διαδικασίας υλοποίησης του ΜΑΑ, συμβάλλει στον από κοινού εντοπισμό προκλήσεων, στη βελτίωση των λύσεων πολιτικής και στη διασφάλιση ευρύτερης οικειοποίησης και διαφάνειας του θεματολογίου οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής 9 . Οι δράσεις επικοινωνίας και ενημέρωσης συμβάλλουν επίσης στην ενίσχυση της ευαισθητοποίησης του κοινού και στην αύξηση της διαφάνειας σχετικά με τη στήριξη που παρέχεται μέσω του ΜΑΑ 10 .

Στις 26 Απριλίου 2023, η Επιτροπή υπέβαλε νομοθετικές προτάσεις για ένα μεταρρυθμισμένο πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης 11 . Βασικός στόχος των προτάσεων της είναι η ενίσχυση της βιωσιμότητας του δημόσιου χρέους και η προώθηση της βιώσιμης, χωρίς αποκλεισμούς και ανθεκτικής ανάπτυξης σε όλα τα κράτη μέλη μέσω μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων. Τα μεσοπρόθεσμα δημοσιονομικά και διαρθρωτικά σχέδια που θα καταρτίσουν και θα παρουσιάσουν τα κράτη μέλη αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο των προτάσεων. Σύμφωνα με τις προτάσεις της Επιτροπής, τα κράτη μέλη θα καθορίζουν στα οικεία σχέδια τους στόχους τους όσον αφορά τις δαπάνες, τα μέτρα για την αντιμετώπιση των μακροοικονομικών ανισορροπιών και τις μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις προτεραιότητας για περίοδο τουλάχιστον 4 ετών. Η νέα διαδικασία δημοσιονομικής εποπτείας θα παραμένει ενσωματωμένη στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, το οποίο, ως εκ τούτου, θα συνεχίσει να αποτελεί το κεντρικό πλαίσιο για τον συντονισμό της οικονομικής πολιτικής και της πολιτικής απασχόλησης, διασφαλίζοντας τη συμπληρωματικότητα μεταξύ των μεσοπρόθεσμων δημοσιονομικών και διαρθρωτικών σχεδίων και των επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων που περιλαμβάνονται στα ΣΑΑ και στα προγράμματα της πολιτικής συνοχής. Η ταχεία επίτευξη συμφωνίας από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο επί των προτάσεων αποτελεί επείγουσα προτεραιότητα, και η Επιτροπή υποστηρίζει την αποφασιστικότητα του Συμβουλίου να ολοκληρώσει τις εργασίες για το πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης το 2023.

2. ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ

Οι καλύτερες από τις αναμενόμενες επιδόσεις της οικονομίας της ΕΕ στις αρχές του 2023 και η χαλάρωση των τιμών της ενέργειας αυξάνουν τις προοπτικές ανάπτυξης για το τρέχον και το επόμενο έτος. Επιπλέον, οι κοινές προσπάθειες για τη διαφοροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού, την πλήρωση των εγκαταστάσεων αποθήκευσης αερίου και τη μείωση της ζήτησης ενέργειας, σε συνδυασμό με ήπιες καιρικές συνθήκες, έχουν μετριάσει τις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις αυτών των εντάσεων. Όσον αφορά το μέλλον, οι χαμηλότερες τιμές της ενέργειας, η αποκατάσταση των αλυσίδων εφοδιασμού και η συνεχιζόμενη ισχύς στην αγορά εργασίας αναμένεται να στηρίξουν την οικονομία της ΕΕ. Αν και ο κίνδυνος έλλειψης αερίου έχει μειωθεί σημαντικά, εξακολουθεί να υπάρχει αβεβαιότητα όσον αφορά τις τιμές του αερίου για τον επόμενο χειμώνα και μετέπειτα. Συνολικά, η οικονομική δραστηριότητα προβλέπεται να αυξηθεί με ελαφρώς ταχύτερο ρυθμό από ό,τι αναμενόταν προηγουμένως. Το ΑΕΠ της ΕΕ αναμένεται να αυξηθεί κατά 1,0 % το 2023 και κατά 1,7 % το 2024.

Ο πληθωρισμός προβλέπεται να συνεχίσει να μειώνεται, αλλά οι βασικές πιέσεις στις τιμές αποδεικνύονται πιο επίμονες, επηρεάζοντας τις επιχειρήσεις και διαβρώνοντας την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών. Ο ονομαστικός πληθωρισμός στην ΕΕ κορυφώθηκε στο 11,5 % τον Οκτώβριο του 2022, ενώ οι αποκλίσεις στον πληθωρισμό μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και της ζώνης του ευρώ έφθασαν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Ωστόσο, οι πιέσεις στις τιμές διευρύνθηκαν σταδιακά, καθώς οι εγχώριοι οικονομικοί παράγοντες προσαρμόστηκαν στις υψηλότερες τιμές των συντελεστών παραγωγής. Ως εκ τούτου, ο δομικός πληθωρισμός, ο οποίος δεν περιλαμβάνει την τιμή της ενέργειας και των μη επεξεργασμένων ειδών διατροφής, αποδείχθηκε πιο επίμονος, αν και αναμένεται να έχει φτάσει στην κορύφωσή του το πρώτο τρίμηνο του 2023 και να μειωθεί σταδιακά τα επόμενα τρίμηνα. Ομοίως, η αύξηση των τιμών των ειδών διατροφής επιταχύνθηκε το πρώτο τρίμηνο του 2023, αλλά αναμένεται να κορυφωθεί το 2023, συμβαδίζοντας με τη συγκράτηση των τιμών των βασικών γεωργικών προϊόντων. Ως αντίδραση στον υψηλό πληθωρισμό, οι νομισματικές συνθήκες γίνονται αυστηρότερες και η τάση αυτή αναμένεται να συνεχιστεί. Ως εκ τούτου, το κόστος χρηματοδότησης για τις τράπεζες αυξήθηκε και τα κριτήρια δανειοδότησης έχουν καταστεί αυστηρότερα, επιβραδύνοντας τη ροή πιστώσεων προς την οικονομία. Ενώ ο πληθωρισμός αναμένεται να συνεχίσει να μειώνεται το 2023, θα παραμείνει πολύ πάνω από τον στόχο και θα συνεχίσει να επηρεάζει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών, ιδίως μεταξύ των ομάδων χαμηλού και χαμηλού μεσαίου εισοδήματος, και των επιχειρήσεων.

Η αγορά εργασίας παραμένει ισχυρή και η αύξηση των μισθών αναμένεται να ενισχυθεί. Το ποσοστό απασχόλησης, το οποίο ανήλθε σε 74,8 % το τελευταίο τρίμηνο του 2022, προσεγγίζει το ιστορικά υψηλό επίπεδό του. Η υποτονικότητα στην αγορά εργασίας 12 και η ανεργία μειώθηκαν σε πρωτοφανή χαμηλά επίπεδα. Το ποσοστό κενών θέσεων εργασίας για το σύνολο της οικονομίας υπερβαίνει τον μέσο όρο της περιόδου 2010-2019, παρά την ελαφρά μείωση κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2022, και οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού αποτελούν τροχοπέδη για την παραγωγή ενός αυξανόμενου αριθμού επιχειρήσεων 13 . Όσον αφορά τους μισθούς, η ονομαστική αμοιβή ανά εργαζόμενο αυξήθηκε κατά 4,9 % στην ΕΕ το 2022 σε σύγκριση με το 2021. Ωστόσο, ο ρυθμός αυτός παραμένει πολύ χαμηλότερος από τον πληθωρισμό, με πολύ μεγάλες διακυμάνσεις μεταξύ των κλάδων και μεταξύ των κρατών μελών. Ως εκ τούτου, οι πραγματικοί μισθοί μειώθηκαν κατά περισσότερο από 4 % στην ΕΕ το 2022, γεγονός που οδήγησε σε σημαντική διάβρωση της αγοραστικής δύναμης των εργαζομένων. Οι πρόσφατες αυξήσεις των νόμιμων κατώτατων μισθών σε ορισμένα κράτη μέλη, σε συνδυασμό με τους υψηλότερους συμβατικούς μισθούς, συμβάλλουν στον μετριασμό των απωλειών αγοραστικής δύναμης που σημειώθηκαν το 2022. Το 2024 η αγορά εργασίας αναμένεται να παραμείνει ισχυρή και η αύξηση των μισθών αναμένεται να επιταχυνθεί, υπερβαίνοντας τον πληθωρισμό. 

Ο χρηματοπιστωτικός τομέας της ΕΕ έχει αποδειχθεί ανθεκτικός απέναντι στις αναδυόμενες προκλήσεις. Το ισχυρό ρυθμιστικό πλαίσιο, ιδίως χάρη στην εφαρμογή διεθνών προτύπων σε όλες τις τράπεζες, η αποτελεσματική εποπτεία και το στέρεο πλαίσιο διαχείρισης κρίσεων, που θεσπίστηκαν για την αντιμετώπιση της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης, καθώς και η πρόοδος στην ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης και στην προώθηση της Ένωσης Κεφαλαιαγορών έχουν καταστήσει το χρηματοπιστωτικό σύστημα της ΕΕ πιο ανθεκτικό. Ο αντίκτυπος των πρόσφατων αναταραχών της αγοράς στις ΗΠΑ και την Ελβετία από τον Μάρτιο του 2023 έχει περιοριστεί στην ΕΕ. Ωστόσο, το επεισόδιο αυτό ανέδειξε τη διασύνδεση των παγκόσμιων χρηματοπιστωτικών αγορών και το εύθραυστο επενδυτικό κλίμα. Υπογραμμίζει επίσης τον καίριο ρόλο του ισχυρού ρυθμιστικού πλαισίου, της εποπτείας και της διαχείρισης κινδύνων του τραπεζικού τομέα σε ένα δύσκολο μακροοικονομικό περιβάλλον. Οι επίμονες γεωπολιτικές αβεβαιότητες, οι παρατεταμένες πληθωριστικές πιέσεις και η σταδιακή μετακύλιση της αυστηρότερης νομισματικής πολιτικής άσκησαν πίεση στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Δεδομένου του πολύ υψηλού επιπέδου χρέους σε ορισμένα τμήματα της οικονομίας και σε ολόκληρο τον κόσμο, οι κίνδυνοι παραμένουν αυξημένοι.

3. ΟΙΚΟΔΟΜΩΝΤΑΣ ΜΙΑ ΙΣΧΥΡΗ ΚΑΙ ΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΣΤΙΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΕΕ — ΒΑΣΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑ ΧΩΡΑ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ 2023

Η οικονομική πολιτική θα πρέπει να συνεχίσει να αντιμετωπίζει, αφενός, τους κινδύνους που συνδέονται με τον υψηλό πληθωρισμό, ιδίως για τα ευάλωτα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, και, αφετέρου, τις μακροπρόθεσμες προκλήσεις. Παρά τη μείωση του πληθωρισμού στον τομέα της ενέργειας, θα χρειαστεί χρόνος για να εξαλειφθούν οι πιέσεις στις τιμές. Η καταπολέμηση του πληθωρισμού παραμένει βασική πολιτική προτεραιότητα κατά την προσεχή περίοδο, η οποία απαιτεί συνοχή μεταξύ νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής. Στο πλαίσιο αυτό, τα δημοσιονομικά μέτρα που λαμβάνονται για την αντιμετώπιση του κλυδωνισμού των τιμών της ενέργειας θα πρέπει να καταργηθούν σταδιακά το 2023. Εάν οι τιμές της ενέργειας αυξηθούν εκ νέου και η στήριξη δεν μπορεί να διακοπεί πλήρως, θα παραμείνουν ζωτικής σημασίας στοχευμένες πολιτικές για τη στήριξη των ευάλωτων νοικοκυριών και επιχειρήσεων —και όχι ευρείες και λιγότερο αποτελεσματικές πολιτικές στήριξης. Οι συγκρατημένες μισθολογικές αυξήσεις μέχρι στιγμής δεν έχουν τροφοδοτήσει περαιτέρω τον πληθωρισμό των τιμών, ενώ η κερδοφορία των επιχειρήσεων έχει αυξηθεί. Ωστόσο, οι ονομαστικοί μισθοί αναμένεται να συνεχίσουν να αυξάνονται και η αλληλεπίδραση με την εξέλιξη των τιμών θα πρέπει να παρακολουθείται στενά. Η συνεχιζόμενη αυστηροποίηση των χρηματοπιστωτικών συνθηκών έδωσε επίσης έμφαση στην ανάγκη παρακολούθησης των μακροοικονομικών κινδύνων και στην περαιτέρω πρόοδο της Ένωσης Κεφαλαιαγορών και στην ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης. Πέρα από τις βραχυπρόθεσμες προτεραιότητες, η πολιτική σε επίπεδο κρατών μελών και ΕΕ πρέπει να συνεχίσει να αντιμετωπίζει τις μακροπρόθεσμες προκλήσεις, συμπεριλαμβανομένης της ανάγκης να ενισχυθούν η ανταγωνιστικότητα, η παραγωγικότητα, οι δεξιότητες και η ανθεκτικότητα της οικονομίας της ΕΕ, λαμβανομένων υπόψη των δημογραφικών εξελίξεων, και να σημειωθεί ταχεία πρόοδος όσον αφορά την ψηφιακή και την πράσινη μετάβαση, σύμφωνα με το βιομηχανικό σχέδιο της Πράσινης Συμφωνίας.

Ο ΜΑΑ είναι απαραίτητος για την επιτάχυνση της διττής πράσινης και ψηφιακής μετάβασης και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της ΕΕ σε μελλοντικές προκλήσεις, συμβάλλοντας παράλληλα στην υλοποίηση του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων· η αξιοποίησή του θα πρέπει να συνεχιστεί χωρίς καθυστέρηση. Δύο έτη μετά την έναρξη εφαρμογής του, ο ΜΑΑ τυγχάνει υψηλού βαθμό στήριξης από τους ευρωπαίους πολίτες 14 , έχει παράσχει σημαντική χρηματοδοτική στήριξη και έχει συμβάλει στην οικονομική ανάκαμψη της ΕΕ μετά την πανδημία COVID-19 και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας της ΕΕ. Όλα τα ΣΑΑ έχουν τεθεί σε εφαρμογή από το τέλος του 2022, και αντικατοπτρίζουν το σύνολο ή σημαντικό υποσύνολο των σχετικών ειδικών ανά χώρα συστάσεων. Το Μέσο Τεχνικής Υποστήριξης βοήθησε αρκετά κράτη μέλη για την προετοιμασία και την εφαρμογή των σχεδίων τους. Η Επιτροπή έχει μέχρι στιγμής επεξεργαστεί 24 αιτήσεις πληρωμών στο πλαίσιο του ΜΑΑ και έχει εκταμιεύσει συνολικά πάνω από 152 δισ. EUR μέχρι σήμερα στο πλαίσιο του ΜΑΑ για την επιτυχή υλοποίηση μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων. Με τη συμπερίληψη κεφαλαίων για το REPowerEU, ο ΜΑΑ έχει επίσης αποδείξει την ευελιξία του για την αντιμετώπιση των νεοεμφανιζόμενων προκλήσεων που συνδέονται ιδίως με την ενεργειακή ασφάλεια της ΕΕ και τη βιομηχανική μετάβαση σε μια οικονομία μηδενικών καθαρών εκπομπών. Για να αξιοποιηθούν πλήρως αυτά τα οφέλη, τα ΣΑΑ πρέπει να εφαρμοστούν γρήγορα, μεταξύ άλλων και με την αντιμετώπιση των κινδύνων καθυστερήσεων σε ορισμένες περιπτώσεις. Μολονότι η εφαρμογή των ΣΑΑ βρισκόταν σε γενικές γραμμές σε καλό δρόμο από το τέλος του 2022, ορισμένα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν προκλήσεις όσον αφορά τη διαχείριση των κονδυλίων, εν μέρει λόγω περιορισμένων διοικητικών ικανοτήτων ή εμποδίων στις επενδύσεις. Η εν εξελίξει διαδικασία αναθεώρησης των ΣΑΑ αποτελεί ευκαιρία για την αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων και την αύξηση της ικανότητας απορρόφησης των κονδυλίων του ΜΑΑ. Ωστόσο, ταυτόχρονα, αναμένεται ότι οι αναθεωρήσεις των σχεδίων θα επηρεάσουν επίσης το χρονοδιάγραμμα εκταμίευσης των κονδυλίων του ΜΑΑ το 2023 και μετέπειτα. Προκειμένου να εξασφαλιστεί επαρκής προβλεψιμότητα των δανειοληπτικών πράξεων της ΕΕ και ταυτόχρονα να παρασχεθεί στην αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή, στο πλαίσιο της διαδικασίας του σχεδίου προϋπολογισμού του 2024, επαρκής προβολή όσον αφορά τις χρηματοδοτικές ανάγκες κατά τους προσεχείς μήνες, είναι σημαντικό να αντικατοπτρίζονται δεόντως οι αναμενόμενες καθυστερήσεις στον σχεδιασμό των μελλοντικών πληρωμών. Ταυτόχρονα, η επιτυχής διαδικασία αναθεώρησης των σχεδίων θα επιτρέψει στα κράτη μέλη να επανέλθουν στην ορθή πορεία το 2024 και να καλύψουν την υστέρηση όσον αφορά το χρονοδιάγραμμα εκταμίευσης. Παράλληλα, πέραν του άνω των 186 δισ. EUR ποσού που εκταμιεύθηκε από τα προγράμματα της πολιτικής συνοχής για την περίοδο 2014-2020 στα κράτη μέλη από την έναρξη της πανδημίας, τα προγράμματα της πολιτικής συνοχής για την περίοδο 2021-2027 θα κινητοποιήσουν περίπου 505 δισ. EUR για τα κράτη μέλη και τις περιφέρειες της ΕΕ. Τα προγράμματα αυτά πρέπει επίσης να εφαρμοστούν ταχέως, μεταξύ άλλων με την αντιμετώπιση ζητημάτων που αφορούν την ικανότητα υλοποίησης.

Οι φετινές εκθέσεις ανά χώρα προσδιορίζουν τα μέτρα πολιτικής που απαιτούνται σε επίπεδο κρατών μελών για να αντιμετωπιστούν οι άμεσες οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις και παράλληλα να αυξηθούν η ανθεκτικότητα, η μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα και η παραγωγικότητα. Οι εκθέσεις ανά χώρα παρέχουν ολιστική ανάλυση της ανθεκτικότητας 15 , των οικονομικών και κοινωνικών εξελίξεων και προκλήσεων των κρατών μελών ενώ λαμβάνουν υπόψη την περιφερειακή διάσταση. Περιλαμβάνουν αξιολόγηση της προόδου όσον αφορά την υλοποίηση του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων μέσω του κοινωνικού πίνακα αποτελεσμάτων και την επίτευξη των πρωταρχικών και εθνικών στόχων στης ΕΕ για το 2030 όσον αφορά την απασχόληση, τις δεξιότητες και τη μείωση της φτώχειας, καθώς και τους ΣΒΑ. Δίνουν επίσης ιδιαίτερη προσοχή στη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα και παραγωγικότητα ενώ παρέχουν παράλληλα επικαιροποιημένη και λεπτομερέστερη ανάλυση σχετικά με την ενεργειακή ασφάλεια και την οικονομική προσιτότητα, τη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Οι εκθέσεις ανά χώρα εντοπίζουν προκλήσεις που αντιμετωπίζονται μόνο εν μέρει ή δεν αντιμετωπίζονται από τα ΣΑΑ, καθώς και τυχόν αναδυόμενες προκλήσεις. Εξετάζουν επίσης προσεκτικά την πρόοδο όσον αφορά την υλοποίηση του ΣΑΑ, παρέχοντας παραδείγματα οροσήμων και στόχων που επιτεύχθηκαν, επισημαίνοντας παράλληλα περιπτώσεις στις οποίες θα πρέπει να αντιμετωπιστούν οι κίνδυνοι και οι καθυστερήσεις υλοποίησης.

Σύμφωνα με την ανάλυση της έκθεσης ανά χώρα, η σύσταση της Επιτροπής για τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις αντικατοπτρίζει τις προκλήσεις που εντοπίστηκαν και την κατάσταση υλοποίησης των ΣΑΑ. Οι συστάσεις χωρίζονται σε τέσσερις υποενότητες:

1.σύσταση σχετικά με τη δημοσιονομική πολιτική, συμπεριλαμβανομένων δημοσιονομικών και διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, κατά περίπτωση·

2.σύσταση για τη συνέχιση ή την επιτάχυνση της υλοποίησης των ΣΑΑ, συμπεριλαμβανομένων των αναθεωρήσεών τους και της ενσωμάτωσης των κεφαλαίων για το REPowerEU, λαμβανομένων υπόψη των δυνητικών ειδικών ανά χώρα κινδύνων υλοποίησης, και για την ταχεία εφαρμογή των εγκεκριμένων προγραμμάτων της πολιτικής συνοχής·

3.επικαιροποιημένη σύσταση σχετικά με τη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας σύμφωνα με τους στόχους του REPowerEU·

4.κατά περίπτωση, πρόσθετη σύσταση σχετικά με εκκρεμείς και/ή νεοεμφανιζόμενες οικονομικές προκλήσεις ή προκλήσεις σχετικά με την απασχόληση.

Η επικαιροποιημένη και πιο λεπτομερής σύσταση σχετικά με τις ενεργειακές μεταρρυθμίσεις και τις επενδυτικές προκλήσεις τροφοδοτεί την εν εξελίξει οριστικοποίηση των κεφαλαίων για το REPowerEU και καθοδηγεί τα κράτη μέλη στην επικαιροποίηση των εθνικών σχεδίων τους για την ενέργεια και το κλίμα. Τα κεφάλαια για το REPowerEU στο πλαίσιο των ΣΑΑ, με τη συνοδευτική πρόσθετη χρηματοδότηση, θα πρέπει να αντιμετωπίζουν δεόντως τις προκλήσεις που προσδιορίζονται στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις σχετικά με το REPowerEU 16 . Οι ειδικές ανά χώρα συστάσεις θα παρέχουν στα κράτη μέλη καθοδήγηση για την αντιμετώπιση βασικών προκλήσεων που καλύπτονται μόνο εν μέρει ή δεν καλύπτονται από τα αρχικά ΣΑΑ και θα συμβάλουν στην εφαρμογή του βιομηχανικού σχεδίου της Πράσινης Συμφωνίας σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο.

4. ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΧΩΡΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥΣ — ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΕΩΝ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΕΝΤΟΠΙΣΤΕΙ

Πέραν της έγκαιρης υλοποίησης των μεταρρυθμίσεων και των επενδύσεων που καλύπτονται από τα ΣΑΑ, τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν ορισμένες εκκρεμείς ή αναδυόμενες κοινές και ειδικές ανά χώρα προκλήσεις.

4.1 Μακροοικονομική σταθερότητα

Ο αντίκτυπος του υψηλού πληθωρισμού προκαλεί νέα ευπάθεια σε ένα πλαίσιο όπου το δημόσιο χρέος πρέπει να μειωθεί. Η συντονισμένη δράση πολιτικής σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο συνέβαλε στην άμβλυνση των επιπτώσεων της νόσου COVID-19 και της αύξησης των τιμών της ενέργειας και των οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεών της, ιδίως στις ευάλωτες επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Ωστόσο, οι κρίσεις αυτές οδήγησαν σε υψηλότερο δημόσιο χρέος σε αρκετά κράτη μέλη. Πιο πρόσφατα, τα μέτρα δημοσιονομικής πολιτικής που θεσπίστηκαν το 2022 για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης είχαν σημαντικό δημοσιονομικό κόστος. Σύμφωνα με τις εαρινές οικονομικές προβλέψεις της Επιτροπής για το 2023, το καθαρό κόστος αυτών των μέτρων ανήλθε στο 1,2 % του ετήσιου ΑΕΠ της ΕΕ το 2022 και σε παρόμοιο ποσό το 2023. Η δημοσιονομική πολιτική θα πρέπει να είναι συνετή προκειμένου να διασφαλίζεται η βιωσιμότητα του χρέους και να στηρίζεται με τον τρόπο αυτό και η νομισματική πολιτική. Παράλληλα, οι αποκλίσεις στους ρυθμούς πληθωρισμού και η αυστηροποίηση των χρηματοοικονομικών συνθηκών έχουν αυξήσει τις μακροοικονομικές ευπάθειες.

Ο ισχυρός συντονισμός της δημοσιονομικής πολιτικής της ΕΕ και της ζώνης του ευρώ είναι καθοριστικός για τη διασφάλιση συνεκτικού συνδυασμού δημοσιονομικών και νομισματικών πολιτικών και θα διευκολύνει το έργο της νομισματικής πολιτικής. Το 2023 και το 2024, οι δημοσιονομικές πολιτικές θα πρέπει να είναι συνετές προκειμένου να διασφαλιστεί η εστίαση στη μεσοπρόθεσμη βιωσιμότητα του χρέους, να αυξηθεί παράλληλα η δυνητική ανάπτυξη και να διασφαλιστούν η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση με βιώσιμο και ανθεκτικό τρόπο. Ανάλογα με την πρόκληση που αποτελεί το χρέος τους, τα κράτη μέλη θα πρέπει να διατηρήσουν το χρέος σε συνετά επίπεδα ή να διασφαλίσουν μια εύλογη και συνεχή μείωση του χρέους μεσοπρόθεσμα. Η δημοσιονομική προσαρμογή για το 2024 θα πρέπει να συνάδει με την ισχύουσα νομοθεσία στο πλαίσιο του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης και όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει να διατηρήσουν ή να μειώσουν το έλλειμμά τους κάτω από την τιμή αναφοράς του 3 % του ΑΕΠ που ορίζει η Συνθήκη. Όπως περιγράφεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις κατευθύνσεις δημοσιονομικής πολιτικής για το 2024, της 8ης Μαρτίου 2023 17 , η δημοσιονομική συνιστώσα των προτεινόμενων ειδικών ανά χώρα συστάσεων ενσωματώνει τα στοιχεία των νομοθετικών προτάσεων της 26ης Απριλίου 2023 που συνάδουν με την ισχύουσα νομοθεσία.

Τα δημοσιονομικά μέτρα που λαμβάνονται για την αντιμετώπιση του κλυδωνισμού των τιμών της ενέργειας θα πρέπει να καταργηθούν σταδιακά. Η συνεχιζόμενη μείωση των τιμών των ενεργειακών βασικών προϊόντων ανακόπτει τον ονομαστικό πληθωρισμό από την κορύφωσή του τον Οκτώβριο του 2022, αν και ο δομικός πληθωρισμός παραμένει υψηλός και παρουσιάζει ανοδική τάση. Στο πλαίσιο αυτό, η παρατεταμένη μη στοχευμένη δημοσιονομική στήριξη προς τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις. Το γεγονός αυτό αυξάνει την πιθανότητα οι κεντρικές τράπεζες να εντείνουν την αυστηρότερη νομισματική πολιτική και θα ασκήσει πίεση στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Εάν νέες αυξήσεις των τιμών της ενέργειας καταστήσουν αναγκαία τη θέσπιση μέτρων στήριξης, αυτά θα πρέπει να εστιάζουν στην προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών και επιχειρήσεων, να είναι δημοσιονομικώς ανεκτά και να διατηρούν τα κίνητρα για εξοικονόμηση ενέργειας. Επιπλέον, τα κράτη μέλη θα πρέπει να βελτιώσουν την ποιότητα και τη σύνθεση των δημόσιων οικονομικών τους, να συνεχίσουν να προστατεύουν τις εθνικά χρηματοδοτούμενες επενδύσεις και να διασφαλίσουν την αποτελεσματική χρήση του ΜΑΑ και άλλων κονδυλίων της ΕΕ, όπως για το πρόγραμμα InvestEU, ιδίως υπό το πρίσμα της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης και της ανάγκης ενίσχυσης της οικονομικής και κοινωνικής ανθεκτικότητας της ΕΕ. Υπό το πρίσμα των καταστροφικών πλημμυρών που έπληξαν την Ιταλία τον Μάιο του 2023, το κόστος των μέτρων άμεσης στήριξης έκτακτης ανάγκης εξαιτίας των εν λόγω πλημμυρών θα ληφθεί υπόψη στις μεταγενέστερες αξιολογήσεις της συμμόρφωσης και τα μέτρα θα θεωρηθούν κατ’ αρχήν ως έκτακτα και προσωρινά μέτρα.

Δεδομένου ότι η αβεβαιότητα σχετικά με τις μακροοικονομικές προοπτικές παραμένει επί του παρόντος υψηλή, η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν θα πρέπει να ληφθεί αυτή την άνοιξη απόφαση σχετικά με την υπαγωγή των κρατών μελών στη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, όπως ήδη αναφέρεται στην ανακοίνωσή της της 8ης Μαρτίου 2023 σχετικά με τις κατευθύνσεις δημοσιονομικής πολιτικής για το 2024. Ταυτόχρονα, η Επιτροπή θα προτείνει στο Συμβούλιο να κινήσει διαδικασίες υπερβολικού ελλείμματος στη βάση του ελλείμματος την άνοιξη του 2024 βάσει των απολογιστικών στοιχείων για το 2023, σύμφωνα με τις ισχύουσες νομικές διατάξεις. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν υπόψη το γεγονός αυτό κατά την εκτέλεση των προϋπολογισμών τους για το 2023 και κατά την κατάρτιση των σχεδίων δημοσιονομικών προγραμμάτων τους για το 2024 φέτος το φθινόπωρο.

Το ισορροπημένο μείγμα φόρων, τα αποτελεσματικά εργαλεία για την καταπολέμηση των στρατηγικών επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού και η βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης συμβάλλουν στη δίκαιη μεταχείριση των φορολογουμένων και στην αποτελεσματική χρηματοδότηση των δημόσιων υπηρεσιών. Η μετατόπιση μέρους της φορολογικής επιβάρυνσης από την εργασία σε άλλα είδη φόρων, συμπεριλαμβανομένων της περιβαλλοντικής φορολογίας και της φορολογίας ακίνητης περιουσίας, λαμβανομένου δεόντως υπόψη του διανεμητικού αντικτύπου της εν λόγω μετατόπισης, θα στηρίξει την πράσινη μετάβαση και θα τονώσει τη βιώσιμη ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Οι στρατηγικές επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού από επιχειρήσεις ή ιδιώτες σε ένα κράτος μέλος μπορεί να έχουν αρνητικές δευτερογενείς επιπτώσεις στην υπόλοιπη ΕΕ. Ως εκ τούτου, απαιτείται αποφασιστική και συντονισμένη δράση. Η έκδοση της οδηγίας της ΕΕ για την ελάχιστη φορολογία (πυλώνας 2) σχετικά με ελάχιστο πραγματικό φορολογικό συντελεστή 15 %, η οποία πρέπει να εφαρμοστεί έως το τέλος του 2023, αποτέλεσε κρίσιμο ορόσημο 18 . Ομοίως, ο συνεχιζόμενος εκσυγχρονισμός και η ψηφιοποίηση των φορολογικών διοικήσεων θα πρέπει να μειώσουν περαιτέρω το κόστος συμμόρφωσης και να τονώσουν τα φορολογικά έσοδα.

Η αυστηροποίηση των χρηματοοικονομικών συνθηκών έχει αυξήσει τις ευπάθειες και τους κινδύνους σε ορισμένα κράτη μέλη, ενώ ο αποκλίνων πληθωρισμός στην ΕΕ μπορεί να οδηγήσει σε ανταγωνιστικές πιέσεις. Η υψηλή αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ που οφείλεται στον πληθωρισμό συμβάλλει βραχυπρόθεσμα στη μείωση των δεικτών χρέους προς το ΑΕΠ τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα, ενώ τα υψηλότερα επιτόκια τροφοδοτούν μόνο σταδιακά το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους. Ωστόσο, η αυστηροποίηση των όρων χρηματοδότησης αυξάνει τους κινδύνους που συνδέονται με τα υψηλά επίπεδα χρέους. Οι τιμές των κατοικιών αυξήθηκαν έντονα σε αρκετά κράτη μέλη το 2022, αλλά οι αυξήσεις άρχισαν να μετριάζονται καθώς τα εισοδήματα δέχονται πιέσεις και τα επιτόκια αυξάνονται. Παράλληλα, η απόκλιση των ρυθμών πληθωρισμού, σε συνδυασμό με αυξήσεις των περιθωρίων κέρδους και του κόστους εργασίας, μπορεί να οδηγήσει σε απώλειες ανταγωνιστικότητας κόστους σε ορισμένους κλάδους και περιφέρειες. Τα ελλείμματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών διευρύνθηκαν σε ορισμένα κράτη μέλη, αντανακλώντας τις πολύ υψηλότερες τιμές εισαγωγής ενέργειας, αλλά και, σε ορισμένες περιπτώσεις, την έντονη εγχώρια ζήτηση.

Οι πρόσφατες αυξήσεις των επιτοκίων έχουν προκαλέσει ανησυχίες σχετικά με θύλακες ευπάθειας στον χρηματοπιστωτικό τομέα, γεγονός που απαιτεί προσεκτική παρακολούθηση. Η πρόοδος που σημείωσε η ΕΕ όσον αφορά την ενίσχυση της τραπεζικής εποπτείας και την ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης αποτελούν σημαντικά βήματα για τη διασφάλιση της μακροοικονομικής σταθερότητας 19 . Επιπλέον, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια μειώνονται και εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται, ενώ η αύξηση των επιτοκίων βελτιώνει την κερδοφορία του τραπεζικού τομέα. Ωστόσο, η αύξηση των επιτοκίων των ενυπόθηκων δανείων και η επιδείνωση της ικανότητας εξυπηρέτησης του χρέους λόγω της μείωσης του πραγματικού εισοδήματος των νοικοκυριών ασκούν καθοδική πίεση στις τιμές των κατοικιών σε ορισμένες χώρες. Στον τομέα των εμπορικών ακινήτων σε ορισμένες χώρες σημειώθηκαν παρόμοιες μειώσεις εν μέσω υψηλότερου κόστους χρηματοδότησης και χαμηλότερων ποσοστών πληρότητας. Στο πλαίσιο αυτό, η παρακολούθηση της ποιότητας των περιουσιακών στοιχείων, η έγκαιρη και προορατική συνεργασία με οφειλέτες που βρίσκονται σε δυσχερή θέση (ιδίως οι βιώσιμοι), η περαιτέρω βελτίωση της αποτελεσματικότητας των πλαισίων αφερεγγυότητας και η περαιτέρω ανάπτυξη δευτερογενών αγορών για τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια εξακολουθούν να είναι σημαντικές. Γενικότερα, οι προκλήσεις που σχετίζονται με την ψηφιοποίηση εξακολουθούν να υφίστανται και έχουν μάλιστα ενταθεί σε ορισμένους τομείς, όπως καταδεικνύεται από τα συχνότερα περιστατικά μεγάλης κλίμακας στον κυβερνοχώρο. Οι κίνδυνοι που σχετίζονται με τη μη τραπεζική χρηματοπιστωτική διαμεσολάβηση και εκείνοι που ενδέχεται να προκύψουν με την αυξημένη χρήση αποκεντρωμένης χρηματοδότησης πρέπει να παρακολουθούνται και να αντιμετωπίζονται δεόντως. Σε όλα αυτά τα θέματα, η συνεργασία μεταξύ εθνικών και ευρωπαϊκών εποπτικών αρχών, καθώς και με την ΕΚΤ και τους διεθνείς ρυθμιστικούς φορείς, είναι υψίστης σημασίας.

Η Επιτροπή έχει εντοπίσει ευπάθειες που σχετίζονται με μακροοικονομικές ανισορροπίες ή υπερβολικές ανισορροπίες σε 11 κράτη μέλη στο πλαίσιο της διαδικασίας μακροοικονομικών ανισορροπιών. Για έξι κράτη μέλη, οι πρόσφατες ευπάθειες φαίνεται να είναι επί του παρόντος περιορισμένες και προσωρινές. Στο πλαίσιο 2 συνοψίζονται τα πορίσματα σχετικά με τις μακροοικονομικές ανισορροπίες στα κράτη μέλη στο πλαίσιο της σχετικής διαδικασίας· στο προσάρτημα 4 παρέχονται περισσότερες λεπτομέρειες.

4.2 Ενέργεια και περιβαλλοντική βιωσιμότητα

Παρά τα επιτεύγματα όσον αφορά την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού τους τελευταίους μήνες, η προετοιμασία για τον επόμενο χειμώνα δεν αφήνει περιθώρια εφησυχασμού. Κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους, η ΕΕ επέτυχε αξιοσημείωτη πρόοδο όσον αφορά την εξοικονόμηση ενέργειας, τη διαφοροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού της και τη βελτιστοποίηση των υφιστάμενων υποδομών. Η κατανάλωση φυσικού αερίου στην ΕΕ μειώθηκε κατά 17,7 % από τον Αύγουστο του 2022 έως τον Μάρτιο του 2023 σε σύγκριση με τη μέση κατανάλωση αερίου για τους ίδιους μήνες μεταξύ 2017 και 2022 21 . Το μερίδιο των εισαγωγών από τη Ρωσία μέσω αγωγών στο σύνολο των εισαγωγών αερίου της ΕΕ μειώθηκε σε 7 % τον Ιανουάριο του 2023 από περίπου 50 % κατά το παρελθόν. Αυτό είναι αποτέλεσμα συνδυασμού μέτρων που ελήφθησαν από την ΕΕ και τις εθνικές κυβερνήσεις, διαρθρωτικών μεταβολών της ζήτησης, αλλά και υψηλών τιμών. Το διά θαλάσσης μεταφερόμενο υγροποιημένο φυσικό αέριο (ΥΦΑ) διαδραμάτισε πρωτεύοντα ρόλο στην αντικατάσταση των ρωσικών ποσοτήτων αερίου, με απότομη αύξηση από 81 bcm το 2021 σε περίπου 135 bcm το 2022. Τα νέα έργα ΥΦΑ αναμένεται να αυξήσουν περαιτέρω την χωρητικότητα εισαγωγών ΥΦΑ της ΕΕ, αποφεύγοντας παράλληλα περιττούς εγκλωβισμούς για το μέλλον. Ωστόσο, η ενδεχόμενη πλήρης διακοπή του εφοδιασμού με αέριο από τη Ρωσία, τα συμβάντα στις υποδομές, οι ξηρασίες και η μη προγραμματισμένη συντήρηση σταθμών ηλεκτροπαραγωγής θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ανησυχίες για την ασφάλεια εφοδιασμού της ΕΕ, απαιτώντας συνεχή επαγρύπνηση. Η προσπάθεια διαφοροποίησης μέσω ΥΦΑ θα ενισχυθεί το 2023 με τις πρώτες κοινές αγορές αερίου και την εντατικοποίηση της προσέγγισης εναλλακτικών προμηθευτών αερίου. Επίσης, τα μέτρα στα κεφάλαια για το REPowerEU των ΣΑΑ των κρατών μελών, σε συνδυασμό με τα προγράμματα της πολιτικής συνοχής, τα έσοδα από το σύστημα εμπορίας εκπομπών της ΕΕ, η χρηματοδοτική στήριξη από τα Ταμεία Καινοτομίας και Εκσυγχρονισμού και το πρόγραμμα InvestEU αναμένεται να συμβάλουν στην ενεργειακή ασφάλεια μέσω της προώθησης της καθαρής ενέργειας παράλληλα με την ενεργειακή απόδοση και μέσω της παροχής κινήτρων για μειώσεις της ζήτησης ενέργειας, αλλά και να αντιμετωπίσουν την ενεργειακή φτώχεια και να περιορίσουν τα σημεία συμφόρησης στην εσωτερική και διασυνοριακή μεταφορά και διανομή. Επιπλέον, παραμένει καίριας σημασίας ο εξορθολογισμός των επενδύσεων, η απλούστευση των διαδικασιών αδειοδότησης και η υπέρβαση των φραγμών, ώστε να καταστεί δυνατή η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και η ενσωμάτωσή τους στο δίκτυο. Θα πρέπει επίσης να καταβληθούν προσπάθειες για τη στήριξη της αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας και της ανθεκτικότητας του δικτύου με στόχο την αντιμετώπιση της αυξανόμενης μεταβλητότητας της προσφοράς και της ζήτησης.

Με την έγκριση μεγάλου μέρους της δέσμης μέτρων «Fit for 55», η προσοχή θα πρέπει τώρα να στραφεί στην εφαρμογή μέτρων για την επίτευξη των στόχων για το κλίμα, την ενέργεια και τις μεταφορές. Η δέσμη μέτρων επιτυγχάνει ισορροπία μεταξύ καθορισμού τιμών, στόχων, προτύπων και μέτρων στήριξης για την επίτευξη του κλιματικού στόχου για το 2030 που ορίζεται στο ευρωπαϊκό νομοθέτημα για το κλίμα. Οι υψηλότεροι στόχοι για το κλίμα, τις μεταφορές και την ενέργεια για το 2030 και η απόφαση της ΕΕ να μειώσει την εξάρτηση από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα συνεπάγονται ότι η πράσινη μετάβαση θα πρέπει να εξακολουθήσει να επιταχύνεται. Η επικείμενη πρόκληση απαιτεί τη σταθερή εφαρμογή των προγραμματισμένων και/ή συμφωνημένων μέτρων. Ταυτόχρονα, ο καθορισμός νέων μέτρων πολιτικής για το κλίμα και την ενέργεια είναι απαραίτητος για την επίτευξη του υψηλότερου επιπέδου φιλοδοξίας για το 2030. Η επικαιροποίηση των εθνικών σχεδίων των κρατών μελών για την ενέργεια και το κλίμα θα συμβάλει στην επίτευξη αυτού του στόχου. Τα σχέδια, τα οποία θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις τελευταίες ειδικές ανά χώρα συστάσεις 22 , παρέχουν βραχυπρόθεσμη, μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη προβλεψιμότητα των επενδύσεων και είναι ζωτικής σημασίας για την κινητοποίηση των επενδύσεων μεγάλης κλίμακας που απαιτούνται για την επίτευξη των κλιματικών στόχων για το 2030 και το 2050 23 . Απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες στους περισσότερους τομείς, όπως η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, μεταξύ άλλων για τη βιώσιμη διαχείριση των υδάτων, τα συστήματα τροφίμων, συμπεριλαμβανομένης της διατήρησης των εδαφών και της ανάσχεσης της απώλειας βιοποικιλότητας, καθώς και σε άλλους τομείς χρήσεων γης. Παράλληλα, τα κράτη μέλη πρέπει να υλοποιήσουν τους άλλους στόχους περιβαλλοντικής πολιτικής που έχουν συμφωνηθεί σε επίπεδο ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της επίτευξης μηδενικής ρύπανσης του αέρα, των υδάτων και του εδάφους. Το ετήσιο επενδυτικό κενό για την υλοποίηση των περιβαλλοντικών στόχων της ΕΕ πέραν του κλίματος και της ενέργειας εκτιμάται σε 110 δισ. EUR 24 . Ο δημοσιονομικός σχεδιασμός θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη ενδεχόμενες υποχρεώσεις οι οποίες συνδέονται με κινδύνους που σχετίζονται με το κλίμα και θα πρέπει να αναπτυχθούν περαιτέρω πρακτικές κατάρτισης πράσινων προϋπολογισμών για τον αναπροσανατολισμό των δημόσιων επενδύσεων, της κατανάλωσης και της φορολογίας προς πράσινες προτεραιότητες.

Η ενίσχυση της πράσινης μετάβασης των βιομηχανιών μας θα μειώσει τη συνολική εξάρτηση της ΕΕ από τα ορυκτά καύσιμα και θα αυξήσει την ανθεκτικότητά μας σε κλυδωνισμούς του ενεργειακού εφοδιασμού. Πολλές εταιρείες, ιδίως οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) και εκείνες που δραστηριοποιούνται σε ενεργοβόρους κλάδους, έχουν πληγεί σοβαρά από τις αυξήσεις των τιμών της ενέργειας, ακόμη και αν ληφθεί υπόψη η κρατική στήριξη. Οι πολιτικές θα πρέπει να εξακολουθήσουν να εστιάζουν στην προώθηση της πράσινης μετάβασης σε τομείς όπως η ενεργειακή απόδοση των βιομηχανικών και μεταποιητικών διεργασιών και των κτιρίων, η απαλλαγή της βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές και η κυκλική οικονομία 25 . Οι συνέργειες με την ψηφιακή μετάβαση θα πρέπει να μεγιστοποιηθούν. Τα κράτη μέλη, μέσω των οικείων ΣΑΑ, θα πρέπει να εξακολουθήσουν να επενδύουν σε ανανεώσιμο ή απαλλαγμένο από ορυκτά καύσιμα υδρογόνο στις εφαρμογές στις οποίες είναι δύσκολη η μείωση των εκπομπών στη βιομηχανία και σε ορισμένους τομείς των μεταφορών, όπως οι οδικές , οι θαλάσσιες και οι αεροπορικές μεταφορές. Επιπλέον, η περαιτέρω μείωση των επιβλαβών για το περιβάλλον επιδοτήσεων και η ενσωμάτωση της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» θα συμβάλουν στην εσωτερίκευση του κόστους της υποβάθμισης της φύσης και θα ενθαρρύνουν την αποδοτική χρήση των πόρων και την παραγωγικότητα. Για να διασφαλιστεί ότι κανένα άτομο και καμία περιφέρεια δεν θα μείνει στο περιθώριο, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι διανεμητικές, εδαφικές και κοινωνικές επιπτώσεις. Το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης θα πρέπει να αξιοποιηθεί κατάλληλα, ώστε να συμβάλει στη δίκαιη μετάβαση για τα εδάφη που πλήττονται περισσότερο, μεταξύ άλλων με τη στήριξη μέτρων επανειδίκευσης και αναβάθμισης των δεξιοτήτων.

Η δράση των κρατών μελών για τη συντόμευση και την απλούστευση των διαδικασιών αδειοδότησης είναι ζωτικής σημασίας για την επιτάχυνση της παραγωγής και της ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και άλλων λύσεων μηδενικών καθαρών εκπομπών. Οι χρονοβόρες και πολύπλοκες διαδικασίες αδειοδότησης σε εθνικό επίπεδο αποτελούν σημαντικό εμπόδιο στην ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στα περισσότερα κράτη μέλη. Το 2022, με βάση τα στοιχεία που υπέβαλαν οι επιχειρήσεις, η ειδική ομάδα για την επιβολή των κανόνων της ενιαίας αγοράς 26 εξέτασε περίπου 170 διαδικαστικά εμπόδια στην αδειοδότηση για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε όλα τα κράτη μέλη και συμφώνησε να άρει περισσότερα από 80 από αυτά. Αξιοσημείωτα παραδείγματα είναι οι χρονοβόρες διαδικασίες, η έλλειψη προσωπικού των αρχών αδειοδότησης, ο κατακερματισμός της λήψης αποφάσεων και η έλλειψη συντονισμού, που οδηγούν σε ασυνεπείς αποφάσεις και χρονοδιαγράμματα μεταξύ περιφερειών.

Η ταχύτερη επέκταση και αναβάθμιση των υποδομών μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων των διασυνοριακών γραμμών διασύνδεσης, αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ενσωμάτωση σημαντικά υψηλότερου μεριδίου ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και για τον περαιτέρω εξηλεκτρισμό της ζήτησης. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να επικεντρωθούν σε νέες, μακροπρόθεσμες και βραχυπρόθεσμες εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας, ώστε να διασφαλιστεί η ευελιξία και η ασφάλεια του εφοδιασμού σε ενεργειακά συστήματα με υψηλό μερίδιο διαλειπουσών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η φιλοδοξία των κρατών μελών να αναπτύξουν υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (111 GW έως το 2030) υπογραμμίζει την ανάγκη τα κράτη μέλη να αναπτύξουν ταχέως κρίσιμα υπεράκτια δίκτυα και τις αναγκαίες ενισχύσεις του χερσαίου δικτύου.

Η ισχυρή και καινοτόμος παραγωγική ικανότητα στις αξιακές αλυσίδες καθαρής τεχνολογίας θα επιταχύνει την πράσινη μετάβαση. Για να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα και η ανταγωνιστικότητα των τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών στην ΕΕ και να καταστεί το ενεργειακό σύστημα της ΕΕ πιο ασφαλές και βιώσιμο, η Επιτροπή πρότεινε την πράξη για τη βιομηχανία μηδενικών καθαρών εκπομπών τον Μάρτιο του 2023 27 . Ταυτόχρονα, τα κράτη μέλη πρέπει να αξιοποιήσουν περαιτέρω τα ταλέντα, τα περιουσιακά στοιχεία διανοητικής ιδιοκτησίας και τις βιομηχανικές ικανότητές τους και να ενθαρρύνουν περαιτέρω τους ιδιώτες επενδυτές να συμμετάσχουν σε νεοφυείς επιχειρήσεις με έδρα την ΕΕ και να επεκτείνουν τις καινοτομίες τους 28 . Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να επικεντρωθούν στην αντιμετώπιση των προκλήσεων που σχετίζονται με την έλλειψη ειδικευμένου εργατικού δυναμικού σε διάφορους τομείς της καθαρής ενεργειακής τεχνολογίας. Η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του τομέα καθαρής ενέργειας είναι καίριας σημασίας για την υλοποίηση του σχεδίου REPowerEU και της πιο μακροπρόθεσμης φιλοδοξίας της ΕΕ 29 .

Η παραγωγή με καθαρή τεχνολογία χρειάζεται να διασφαλίσει την πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες, μεταξύ άλλων μέσω διαφοροποίησης, ανακύκλωσης και υποκατάστασης. Η επίτευξη των στόχων της ΕΕ για την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση απαιτεί πρόσβαση σε ασφαλείς, βιώσιμες και διαφοροποιημένες πηγές κρίσιμων πρώτων υλών, μείωση της εξάρτησής μας από μοναδικούς προμηθευτές και δημιουργία ασφαλών και βιώσιμων αλυσίδων εφοδιασμού για την εξόρυξη, επεξεργασία και εξευγενισμό και για την ανακύκλωση. Στο πλαίσιο αυτό, η αξιοποίηση και η επέκταση της συνεργασίας με τους εμπορικούς εταίρους της ΕΕ, μεταξύ άλλων μέσω της σύναψης αμοιβαία επωφελών στρατηγικών εταιρικών σχέσεων με αναδυόμενες αγορές και αναπτυσσόμενες οικονομίες, θα είναι καίριας σημασίας. Οι λύσεις και τα επιχειρηματικά μοντέλα της κυκλικής οικονομίας συνεπάγονται επίσης σημαντικές ευκαιρίες για την επιδίωξη στόχων στρατηγικής αυτονομίας με παράλληλο σεβασμό του περιβάλλοντος. Ο σχεδιασμός με στόχο την ανακυκλωσιμότητα, η ανακύκλωση και η προώθηση της μετάβασης σε μια κυκλική οικονομία αποτελούν προτεραιότητες της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες 30 . Η πράξη αυτή θα πρέπει να συμπληρωθεί από τα κράτη μέλη, για παράδειγμα όσον αφορά τους μόνιμους μαγνήτες και την επαναχρησιμοποίηση των εξορυκτικών αποβλήτων. Θα πρέπει να καταρτιστούν συνεκτικές στρατηγικές που όχι μόνο θα εξαλείψουν τα εμπόδια, αλλά και θα προωθήσουν την εξερεύνηση, την εξόρυξη, την επεξεργασία και την ανακύκλωση υλικών σε ολόκληρη την Ευρώπη. Γενικότερα, η μετάβαση των βιομηχανιών της ΕΕ στην κυκλικότητα δεν έχει ακόμη πραγματωθεί, καθώς η παραγωγικότητα πόρων αυξήθηκε οριακά μόνο μεταξύ 2012 και 2021.

4.3 Παραγωγικότητα

Η εύρυθμη λειτουργία της ενιαίας αγοράς μειώνει τα κενά παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητας μεταξύ των κρατών μελών και των περιφερειών της ΕΕ. Η ενιαία αγορά έχει στηρίξει την ευημερία της Ευρώπης από τότε που δημιουργήθηκε πριν από τρεις δεκαετίες. Οι επιχειρήσεις της ΕΕ ωφελούνται από μια «εγχώρια αγορά» άνω των 450 εκατομμυρίων καταναλωτών για τα προϊόντα τους, ευκολότερη πρόσβαση σε ευρύ φάσμα προμηθευτών και χαμηλότερο μοναδιαίο κόστος, ενώ οι πολίτες της ΕΕ ωφελούνται από περισσότερη καινοτομία, χαμηλότερες τιμές και υψηλότερα πρότυπα ασφάλειας και προστασίας του περιβάλλοντος λόγω του ανταγωνισμού μεταξύ των εταιρειών 31 . Επιπλέον, η αγορά αυτή προστατεύει την ΕΕ από σημαντικούς κλυδωνισμούς της ζήτησης ή της προσφοράς και μπορεί να συμβάλει στη συγκράτηση των πιέσεων στις τιμές σε περιόδους υψηλού πληθωρισμού. Μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση των τρωτών σημείων της αλυσίδας εφοδιασμού και να στηρίξει την κλιμάκωση των ικανοτήτων για τη διττή μετάβαση και την ανθεκτικότητα και ασφάλεια της ΕΕ. Μολονότι η ενιαία αγορά είναι θεμελιώδους σημασίας για τη συνολική ελκυστικότητα της ΕΕ, η μέση αύξηση της παραγωγικότητας έχει επιβραδυνθεί τις τελευταίες δεκαετίες και είναι ασθενέστερη από ό,τι σε άλλες μεγάλες οικονομίες, με αποτέλεσμα να παρεμποδίζεται η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων της ΕΕ 32 . Σε αρκετά κράτη μέλη και περιφέρειες της ΕΕ, η παραγωγικότητα παραμένει στην πραγματικότητα στάσιμη, με αποτέλεσμα να αυξάνονται οι ανισότητες, ιδίως εντός των κρατών μελών της ΕΕ. Υπάρχουν επίσης σημαντικές περιφερειακές ανισότητες όσον αφορά την πρόσβαση στην εκπαίδευση, την έρευνα και καινοτομία και την κινητικότητα, οι οποίες οξύνονται περαιτέρω στις αγροτικές και άκρως απόκεντρες περιοχές και σε εξαιρετικά απομακρυσμένες περιοχές, όπως οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, όπου η πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες και υπηρεσίες κοινωνικής στήριξης εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση εν γένει. Η εφαρμογή των προγραμμάτων της πολιτικής συνοχής και των ΣΑΑ έως το 2026 θα συμβάλει σημαντικά στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ και στην τόνωση της συνοχής της ΕΕ. Πέραν των επενδυτικών μέτρων, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο του προγράμματος InvestEU, τα ΣΑΑ περιλαμβάνουν μεταρρυθμίσεις που αποσκοπούν στην απλούστευση του κανονιστικού περιβάλλοντος σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, στην επιτάχυνση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση και στη βελτίωση της ανάπτυξης και της ανθεκτικότητας των ΜΜΕ μέσω της επανειδίκευσης και της αναβάθμισης των δεξιοτήτων των εργαζομένων ή της ενίσχυσης των ικανοτήτων τους στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης.

Μια γνήσια ενιαία αγορά υπηρεσιών θα επέφερε επίσης σημαντική αύξηση της παραγωγικότητας. Οι αγορές υπηρεσιών της ΕΕ αντιμετωπίζουν διάφορες προκλήσεις, μεταξύ των οποίων η χαμηλή ανταγωνιστική πίεση, τα χαμηλότερα επίπεδα παραγωγικότητας και οι χαμηλότεροι ρυθμοί ανάπτυξης σε σχέση με τη μεταποίηση, η ανεπαρκής ολοκλήρωση των διασυνοριακών υπηρεσιών και η χαμηλή επαγγελματική κινητικότητα. Η μείωση των κανονιστικών περιορισμών σε εθνικό επίπεδο θα αυξήσει τον ανταγωνισμό και θα διευκολύνει την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού και θα αυξήσει την προσφορά υπηρεσιών όπου υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη. Θα ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα των μεταποιητικών βιομηχανιών που επίσης προμηθεύονται πολλές επαγγελματικές υπηρεσίες και προσφέρουν όλο και περισσότερο τα προϊόντα τους σε συνδυασμό με υπηρεσίες. Ωστόσο, η πρόοδος ήταν αργή όσον αφορά τη μείωση των κανονιστικών φραγμών, ενώ, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι μεταρρυθμίσεις έχουν αντιστραφεί και εξακολουθεί να υπάρχει υψηλό επίπεδο περιορισμών 33 . Για παράδειγμα, οι κανονιστικοί φραγμοί είναι ιδιαίτερα διαδεδομένοι σε βασικές επιχειρηματικές υπηρεσίες (νομικές, λογιστικές και για αρχιτέκτονες) σε πολλά κράτη μέλη. Ο κατασκευαστικός τομέας, ο οποίος είναι καίριας σημασίας για την πράσινη μετάβαση, συχνά πάσχει από απαιτήσεις αδειοδότησης και επαγγελματικών προσόντων που είναι αδικαιολόγητα επαχθείς. Οι κατακερματισμένες αρμοδιότητες και οι δραστηριότητες που προορίζονται αποκλειστικά για διάφορα επαγγέλματα και ειδικότητες (ιδίως αρχιτέκτονες και πολιτικούς μηχανικούς) επηρεάζουν περαιτέρω την ελεύθερη κυκλοφορία των επαγγελματιών. Στον τομέα των λιανικών υπηρεσιών, το επίπεδο των περιορισμών παρέμεινε αμετάβλητο ή και υψηλότερο σε πολλά κράτη μέλη το 2022 σε σύγκριση με το 2018 34 .

Η άρση των κανονιστικών εμποδίων, με παράλληλη διασφάλιση της χρηστής διακυβέρνησης και του σεβασμού του κράτους δικαίου, αυξάνει τη θεσμική ανθεκτικότητα και βελτιώνει το επιχειρηματικό περιβάλλον. Το 60 % των εμποδίων που αναφέρουν οι επιχειρήσεις ότι αντιμετωπίζουν σήμερα έχουν τον ίδιο χαρακτήρα με τα εμπόδια που είχαν αναφερθεί πριν από 20 χρόνια. Τα περισσότερα από αυτά αφορούν εθνικές κανονιστικές ρυθμίσεις και διοικητικές πρακτικές που μπορούν να αντιμετωπιστούν άμεσα από τα κράτη μέλη. Τα οφέλη από την άρση των φραγμών σε επίπεδο κρατών μελών στην ενιαία αγορά αγαθών και υπηρεσιών θα μπορούσαν από μόνα τους να προσθέσουν 713 δισ. EUR στο σύνολο της οικονομίας έως το τέλος του 2029 35 . Η αντιμετώπιση των νομοθετικών και διοικητικών εμποδίων υποστηρίζεται από μεταρρυθμίσεις στο πλαίσιο του ΜΑΑ, και η Επιτροπή κάλεσε τα κράτη μέλη να ενισχύσουν περαιτέρω τις μεταρρυθμίσεις στον τομέα αυτό στο πλαίσιο των εν εξελίξει αναθεωρήσεών τους. Αυτό συμπληρώνει το έργο της ειδικής ομάδας για την επιβολή των κανόνων της ενιαίας αγοράς, όπως αναφέρεται ανωτέρω. Η χρήση του SOLVIT 36 για την αντιμετώπιση προβλημάτων που σχετίζονται με την εφαρμογή της νομοθεσίας για την ενιαία αγορά αυξάνεται επίσης, ιδίως μεταξύ των επιχειρηματικών φορέων. Η χρηστή διακυβέρνηση και ο σεβασμός του κράτους δικαίου, ιδίως τα ανεξάρτητα, ποιοτικά και αποδοτικά συστήματα απονομής δικαιοσύνης 37 , τα λειτουργικά και αποτελεσματικά φορολογικά συστήματα, καθώς και τα αποτελεσματικά πλαίσια αφερεγγυότητας και τα ισχυρά πλαίσια καταπολέμησης της διαφθοράς και της απάτης αποτελούν επίσης βασικούς καθοριστικούς παράγοντες μιας οικονομίας στην υπηρεσία των ανθρώπων και συμβάλλουν στη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Επιπλέον, η Επιτροπή θα δώσει νέα ώθηση στον εξορθολογισμό και την απλούστευση των απαιτήσεων υποβολής αναφορών για τις εταιρείες και τις διοικήσεις, με στόχο τη μείωση των επιβαρύνσεων αυτών κατά 25 %, χωρίς να υπονομεύονται οι σχετικοί στόχοι πολιτικής.

Η εύρυθμη λειτουργία των κεφαλαιαγορών είναι ζωτικής σημασίας για τη χρηματοδότηση της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης και για τη στήριξη της μακροοικονομικής ανθεκτικότητας της ΕΕ και της ανοικτής στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ. Η δημόσια χρηματοδότηση, σε συνδυασμό με την επιτάχυνση της Ένωσης Κεφαλαιαγορών, μπορεί να απελευθερώσει τα σημαντικά ποσά ιδιωτικής χρηματοδότησης που απαιτούνται για τη διττή μετάβαση. Μολονότι έχει σημειωθεί πρόοδος από την έναρξη της πρωτοβουλίας για την Ένωση Κεφαλαιαγορών το 2015, οι κεφαλαιαγορές της ΕΕ παραμένουν κατακερματισμένες και ανεπαρκώς ανεπτυγμένες, γεγονός που καταδεικνύει την ανάγκη για περαιτέρω συγκεκριμένη δράση. Σε ένα κλίμα αυξανόμενων επιτοκίων, πολλές επιχειρήσεις, ιδίως ΜΜΕ, αντιμετωπίζουν δυσκολίες πρόσβασης σε χρηματοδότηση. Οι καθυστερήσεις πληρωμών, που επιδεινώνονται από τις υψηλές τιμές της ενέργειας, αποτελούν επίσης εμπόδιο για την ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ. Αυτό επιβάλλει επιτάχυνση των συλλογικών προσπαθειών για την επίτευξη προόδου, με τη συμμετοχή των φορέων χάραξης πολιτικής και των συμμετεχόντων στην αγορά σε ολόκληρη την ΕΕ 38 . Η περαιτέρω αύξηση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ θα προέλθει από πιο καινοτόμα και ασφαλή συστήματα πληρωμών και από ένα πλαίσιο ανοικτής χρηματοδότησης που θα μας επιτρέψει να δρέψουμε τα οφέλη της ψηφιοποίησης.

Η ψηφιοποίηση διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας και απαιτεί εργατικό δυναμικό με ισχυρότερες ψηφιακές δεξιότητες, μεταξύ άλλων για τις ΜΜΕ, και περαιτέρω ψηφιοποίηση των δημόσιων υπηρεσιών. Ένας πληθυσμός με ψηφιακές δεξιότητες αυξάνει την τεχνολογική πρόοδο και προωθεί την παραγωγικότητα. Η ψηφιοποίηση των ΜΜΕ είναι απαραίτητη για την αύξηση του δυναμικού καινοτομίας και της ανταγωνιστικότητάς τους. Μπορεί να ενισχυθεί με ολοκληρωμένη δράση, όπως εισηγούνται οι δύο πρόσφατες προτάσεις συστάσεων του Συμβουλίου σχετικά με την προτεινόμενη ψηφιακή εκπαίδευση και τις ψηφιακές δεξιότητες 39 , στο πλαίσιο των οποίων προετοίμασε το έδαφος ο διαρθρωμένος διάλογος για την ψηφιακή εκπαίδευση και τις ψηφιακές δεξιότητες. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός των κυβερνήσεων, ο οποίος περιλαμβάνει τη διεύρυνση του φάσματος και της διαλειτουργικότητας των δημόσιων υπηρεσιών που είναι διαθέσιμες στο διαδίκτυο και τη διαθεσιμότητα ανοικτών δεδομένων, βελτιώνει την αποδοτικότητα των επιχειρήσεων. Επιπλέον, η ψηφιακή μετάβαση ενισχύει την πράσινη μετάβαση, καθώς οι ψηφιακές τεχνολογίες, όπως τα διαστημικά δεδομένα και υπηρεσίες, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη δράση για το κλίμα 40 . Το πρόγραμμα πολιτικής για την ψηφιακή δεκαετία προσφέρει έναν χάρτη πορείας για την απελευθέρωση του δυναμικού ψηφιακού μετασχηματισμού της ΕΕ, ανοίγοντας τον δρόμο για μια πιο ανταγωνιστική Ευρώπη. 

Οι αγορές δημόσιων προμηθειών χρειάζονται ελεύθερο ανταγωνισμό για να εξασφαλίσουν τη βέλτιστη οικονομική απόδοση των δημόσιων κονδυλίων. Ο αριθμός των δημόσιων διαγωνισμών με μία μόνο προσφορά αυξάνεται τα τελευταία έτη. Το 2022, έφθασε στο υψηλότερο ποσοστό σε επίπεδο ΕΕ (37 %) από την έκδοση της οδηγίας για τις δημόσιες προμήθειες του 2014 41 . Απαιτούνται προσπάθειες από τα κράτη μέλη για τη μείωση αυτού του ποσοστού, ώστε να δημιουργηθούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού. Οι δημόσιες προμήθειες μπορούν να ενισχύσουν τις αλυσίδες εφοδιασμού μέσω της διαφοροποίησης της ζήτησης. Αν χρησιμοποιηθούν στρατηγικά, με έμφαση όχι μόνο στις τιμές, μπορούν επίσης να βελτιώσουν την ποιότητα, την ανθεκτικότητα και τη βιωσιμότητα. Μέσω της πράξης για τη βιομηχανία μηδενικών καθαρών εκπομπών (Net-Zero Industry Act), αναμένεται να διευκολυνθεί η συμμετοχή καινοτόμων, βιώσιμων ΜΜΕ ή κοινοπραξιών που περιλαμβάνουν ΜΜΕ, στις δημόσιες προμήθειες 42 . Όπου είναι δυνατόν, οι διαγωνισμοί θα πρέπει να σχεδιάζονται κατά τρόπο που να επιτρέπει τη συμμετοχή των ΜΜΕ.

Η καινοτομία είναι ένας από τους κύριους μοχλούς αύξησης της παραγωγικότητας, αλλά αντιμετωπίζει διάφορα εμπόδια. Οι ελλείψεις προσωπικού υψηλής ειδίκευσης στους τομείς των θετικών επιστημών, της τεχνολογίας, της μηχανικής και των μαθηματικών (STEM) έχουν καταστεί κοινή πρόκληση για τα περισσότερα κράτη μέλη, υπονομεύοντας το αναπτυξιακό δυναμικό των επιχειρήσεων, μεταξύ άλλων σε τομείς υψηλής καινοτομίας και υψηλής τεχνολογίας. Η καινοτομία είναι σε μεγάλο βαθμό συγκεντρωμένη σε ορισμένα κράτη μέλη και περιφέρειες της ΕΕ, ιδίως στις περιφέρειες των πρωτευουσών και σε άλλες μητροπολιτικές περιφέρειες, και παραμένει πολύ υψηλότερη στη Βόρεια και τη Δυτική Ευρώπη. Οι ισχυρότερες επιδόσεις στον τομέα της καινοτομίας παρεμποδίζονται από μια σειρά ελλείψεων, όπως οι ανεπαρκείς και/ή παράτυπες δημόσιες επενδύσεις στην έρευνα και την ανάπτυξη, οι ανεπαρκείς διασυνδέσεις πανεπιστημίων-επιχειρήσεων στα περισσότερα κράτη μέλη ή η αναποτελεσματική δημόσια στήριξη για την επιχειρηματική καινοτομία. Οι ρηξικέλευθες καινοτομίες επηρεάζονται, για παράδειγμα, από έλλειψη επιχειρήσεων σε στάδιο επέκτασης, δυσκολίες πρόσβασης σε κεφάλαια, κανονιστική επιβάρυνση και φραγμούς στην ενιαία αγορά. Πολλά μέτρα υλοποιούνται στο πλαίσιο των ΣΑΑ. Οι επενδύσεις της πολιτικής συνοχής και άλλες πρωτοβουλίες, όπως τα περιφερειακά κέντρα καινοτομίας, θα συμβάλουν επίσης στην αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων. 

4.4 Δικαιοσύνη

Ενώ η αγορά εργασίας της ΕΕ έχει μέχρι στιγμής αποδειχθεί ανθεκτική, ο υψηλός πληθωρισμός και η αβεβαιότητα θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις προοπτικές της αγοράς εργασίας και πλήττουν τα νοικοκυριά. Η αγορά εργασίας στην ΕΕ πέτυχε ιστορικά υψηλό ποσοστό απασχόλησης της τάξης του [74,8 %] το [τέταρτο τρίμηνο] του 2022, σημειώνοντας σημαντική πρόοδο προς την επίτευξη του στόχου για ποσοστό απασχόλησης τουλάχιστον 78 % έως το 2030. Οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων παραμένουν σε υψηλά επίπεδα και πάνω από τα επίπεδα του 2019, αλλά άρχισαν να μειώνονται κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2022 εν μέσω συνεχιζόμενων θετικών συνολικών επιδόσεων της αγοράς εργασίας. Ωστόσο, η επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας αναμένεται να οδηγήσει σε πιο συγκρατημένες εξελίξεις στην αγορά εργασίας το 2023 και το 2024, ενώ οι περιφερειακές ανισότητες στην αγορά εργασίας παραμένουν υψηλές με ποσοστά απασχόλησης χαμηλότερα από 50 % σε ορισμένες περιφέρειες. Ταυτόχρονα, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές στην απασχόληση για ορισμένες πληθυσμιακές ομάδες, συμπεριλαμβανομένων των γυναικών και των νέων. Οι απότομες αυξήσεις των τιμών, ιδίως για τα τρόφιμα, την ενέργεια και τις μεταφορές, επηρέασαν ιδίως την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών χαμηλού και χαμηλότερου-μεσαίου εισοδήματος. Τα στοιχεία αυτά αντιπροσωπεύουν υψηλότερα μερίδια του καλαθιού κατανάλωσής τους, γεγονός που απαιτεί καλά στοχευμένα μέτρα κοινωνικής πολιτικής. Στο πλαίσιο αυτό, οι μισθολογικές πολιτικές που ανταποκρίνονται στις ανάγκες και οι αποτελεσματικές συλλογικές διαπραγματεύσεις είναι καίριας σημασίας για την προώθηση των εξελίξεων όσον αφορά τους επαρκείς πραγματικούς μισθούς, ιδίως για τους εργαζομένους χαμηλού εισοδήματος. Εν προκειμένω, οι τακτικές επικαιροποιήσεις των κατώτατων μισθών διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο. Η έκδοση της οδηγίας της ΕΕ για τους κατώτατους μισθούς 43 δημιουργεί θετική δυναμική για τη λήψη μέτρων που διασφαλίζουν επαρκείς κατώτατους μισθούς.

Για να μετριαστεί η απώλεια της αγοραστικής δύναμης και να αποφευχθεί η αύξηση των κινδύνων φτώχειας, τα συστήματα κοινωνικής προστασίας πρέπει να διασφαλιστούν και να ενισχυθούν, συμπεριλαμβανομένης της επάρκειας και της βιωσιμότητάς τους. Απαιτείται συνεχής παρακολούθηση της κοινωνικής κατάστασης και άμεσες απαντήσεις σε επίπεδο πολιτικής για την πρόληψη της φτώχειας ή του κοινωνικού αποκλεισμού, συμπεριλαμβανομένης της ενεργειακής φτώχειας, καθώς και της επιδείνωσης των υφιστάμενων ανισοτήτων. Στο πλαίσιο του αυξανόμενου κόστους ζωής, η κάλυψη των κενών όσον αφορά την πρόσβαση σε επαρκή και βιώσιμα συστήματα κοινωνικής προστασίας και κοινωνικής ένταξης διαδραματίζει καίριο ρόλο στην ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων του υψηλού πληθωρισμού στα ευάλωτα άτομα, παράλληλα με τις μισθολογικές εξελίξεις που μετριάζουν την απώλεια της αγοραστικής δύναμης, ιδίως για τα άτομα με χαμηλό εισόδημα. Οι διαρθρωτικοί ή ad hoc μηχανισμοί για την προσαρμογή των κοινωνικών παροχών ως απάντηση στον υψηλό πληθωρισμό είναι σημαντικοί για τη διατήρηση της επάρκειάς τους, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι το αντίστοιχο κόστος παραμένει δημοσιονομικά βιώσιμο. Ταυτόχρονα, τα συστήματα κοινωνικής προστασίας και τα συστήματα ένταξης πρέπει να διατηρήσουν τα κίνητρα για εργασία και να προωθήσουν ενεργά τη συμμετοχή και την ένταξη στην αγορά εργασίας, μεταξύ άλλων μέσω ολοκληρωμένων ποιοτικών υπηρεσιών. Η γήρανση του πληθυσμού, η επιβάρυνση από χρόνιες παθήσεις, οι νέες απαιτήσεις στον τομέα της υγείας και οι νέες τεχνολογίες θα απαιτήσουν επίσης τη δημιουργία περισσότερων θέσεων εργασίας, με μεταβαλλόμενα σύνολα δεξιοτήτων, στον τομέα της υγείας και στον κοινωνικό τομέα. Η πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή, ποιοτική και βιώσιμη υγειονομική περίθαλψη και μακροχρόνια περίθαλψη πρέπει να βελτιωθεί. Η ηλεκτρονική υγεία συνεχίζει να μεταβάλλει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι έχουν πρόσβαση και λαμβάνουν υγειονομική περίθαλψη, απαιτώντας αυξανόμενο επίπεδο ψηφιακών δεξιοτήτων, καθώς και μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα από το εργατικό δυναμικό στον τομέα της υγείας.

Τα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης είναι καίριας σημασίας για την αντιμετώπιση και την πρόληψη των ελλείψεων εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων. Επί του παρόντος, οι μεγαλύτερες ελλείψεις εργατικού δυναμικού αφορούν την υγειονομική περίθαλψη και τη μακροχρόνια περίθαλψη, τη φιλοξενία, τις κατασκευές, τις ΤΠΕ και συναφή επαγγέλματα, καθώς και κομβικούς τομείς για την πράσινη μετάβαση, όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η ενεργειακή απόδοση. Πέρα από τις συγκυριακές εξελίξεις, οι ελλείψεις δεξιοτήτων αντικατοπτρίζουν διαρθρωτικές αλλαγές στην οικονομία της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της γήρανσης του πληθυσμού και του συνεχιζόμενου πράσινου και ψηφιακού μετασχηματισμού, γεγονός που οδηγεί σε μεταβαλλόμενες απαιτήσεις δεξιοτήτων. Ταυτόχρονα, αποκαλύπτουν τις υφιστάμενες αδυναμίες στα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης. Ενώ σημειώνεται βελτίωση, το ποσοστό των νέων που βρίσκονται εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης ή κατάρτισης παραμένει υψηλό σε ορισμένα κράτη μέλη. Ήδη το 2018, ένας στους πέντε νέους ηλικίας 15 ετών δεν διέθετε βασικές δεξιότητες, ενώ οι νέοι από μειονεκτούντα περιβάλλοντα ήταν σχεδόν έξι φορές πιθανότερο να υστερούν ακαδημαϊκά. Τα τελευταία χρόνια, η πίεση στα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης έχει αυξηθεί καθώς χρειάστηκε να αντιμετωπίσουν τον αντίκτυπο της πανδημίας, την έλλειψη κατάλληλων ψηφιακών υποδομών και την αυξανόμενη έλλειψη διδακτικού προσωπικού, σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης, ιδίως σε θέματα που σχετίζονται περισσότερο με τη διττή μετάβαση. Ενώ το ποσοστό ολοκλήρωσης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης αυξάνεται, το ποσοστό των αποφοίτων φυσικών επιστημών, τεχνολογίας, μηχανικής και μαθηματικών (STEM) υπολείπεται της ζήτησης στην αγορά εργασίας στα περισσότερα κράτη μέλη. Η ενίσχυση της ποιότητας, της συμμετοχικότητας και της συνάφειας των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης με την αγορά εργασίας σε όλα τα επίπεδα σε ολόκληρη την Ένωση παραμένει καίριας σημασίας για ισχυρές αγορές εργασίας και δίκαιη μετάβαση. Ομοίως, η αύξηση της συμμετοχής των γυναικών, των νέων και των υποεκπροσωπούμενων και ευάλωτων ομάδων στην αγορά εργασίας, όπως τα άτομα με αναπηρία, τα άτομα που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών και οι Ρομά, εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική ευκαιρία για χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη και ισότητα.

Ειδικότερα, η ανάπτυξη και η απόκτηση δεξιοτήτων και ικανοτήτων που σχετίζονται με την πράσινη μετάβαση γίνονται όλο και πιο πιεστικές. Καθίσταται ολοένα και πιο σημαντικό να διασφαλιστεί ότι όλοι οι εργαζόμενοι, ιδίως εκείνοι σε τομείς και περιφέρειες που επηρεάζονται περισσότερο από την πράσινη μετάβαση, μπορούν να επωφεληθούν από την αύξηση της απασχόλησης στο πλαίσιο μιας οικονομίας μηδενικών καθαρών εκπομπών. Θα αναζητηθούν ιδιαίτερα επαγγελματικά και τεχνικά προφίλ υπό το πρίσμα της επιτάχυνσης της ενεργειακής μετάβασης και του τεχνολογικού μετασχηματισμού στο πλαίσιο του βιομηχανικού σχεδίου της Πράσινης Συμφωνίας της ΕΕ. Τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν σημαντικές και αυξανόμενες ελλείψεις εργατικού δυναμικού, ενώ η χαμηλή παροχή κατάρτισης σε κομβικούς τομείς θα μπορούσε να δημιουργήσει εμπόδια στη μετάβαση σε μια οικονομία μηδενικών καθαρών εκπομπών. Η πρόκληση είναι ακόμη εντονότερη σε ορισμένες περιφερειακές ή οικονομικά στάσιμες περιοχές. Στο πλαίσιο αυτό, είναι ζωτικής σημασίας τα κράτη μέλη να στηρίξουν την πρόβλεψη, την απόκτηση και την παροχή δεξιοτήτων για την πράσινη οικονομία, όπως επισημαίνεται στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις προς όλα τα κράτη μέλη και σύμφωνα με τη σύσταση του Συμβουλίου για τη διασφάλιση δίκαιης μετάβασης προς την κλιματική ουδετερότητα, την αντιστοίχιση των αναγκών της αγοράς εργασίας και την παροχή ίσων ευκαιριών για όλους. Η προώθηση της αναβάθμισης των δεξιοτήτων και της επανειδίκευσης των εργαζομένων του δημόσιου τομέα σε όλα τα επίπεδα (συμπεριλαμβανομένης της τοπικής διοίκησης) θα επιταχύνει επίσης τις επενδύσεις και τις μεταρρυθμίσεις που είναι αναγκαίες για την πράσινη μετάβαση 44 .

Ο ΜΑΑ και τα ταμεία της πολιτικής συνοχής, ιδίως το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+, συμβάλλουν στην αντιμετώπιση των προκλήσεων στα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης σε όλα τα επίπεδα. Τα υποστηριζόμενα μέτρα περιλαμβάνουν τη βελτίωση της πρόσβασης στην προσχολική εκπαίδευση και φροντίδα, τις μεταρρυθμίσεις των προγραμμάτων σπουδών, τον εκσυγχρονισμό της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, τη διευκόλυνση της μετάβασης από το εκπαιδευτικό σύστημα στην αγορά εργασίας, τη δημιουργία ευκαιριών αναβάθμισης των δεξιοτήτων και επανειδίκευσης —ιδίως για δεξιότητες που σχετίζονται με την πράσινη μετάβαση— καθώς και τη μεταρρύθμιση και τον εκσυγχρονισμό των ενεργητικών πολιτικών για την αγορά εργασίας. Με τη στήριξη της ταχύτερης επανειδίκευσης του εργατικού δυναμικού προς την κατεύθυνση δεξιοτήτων σχετικών με την πράσινη μετάβαση, τα ειδικά κεφάλαια για το REPowerEU που πρόκειται να συμπεριληφθούν στα υφιστάμενα ΣΑΑ θα εξασφαλίσουν πρόσθετη χρηματοδότηση για μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις στον τομέα αυτό. Σε συνδυασμό με τις εν λόγω αυξημένες επενδύσεις, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο του προγράμματος InvestEU, η φιλόδοξη και βιώσιμη πολιτική για τη νόμιμη μετανάστευση που πρότεινε η Επιτροπή στη δέσμη μέτρων για τις δεξιότητες και τα ταλέντα 45 μπορεί επίσης να συμβάλει στην αντιμετώπιση των ελλείψεων εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων και στην πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων του ευρωπαϊκού εργατικού δυναμικού. Το Ευρωπαϊκό Έτος Δεξιοτήτων 2023 θα δώσει νέα ώθηση στη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών και θα κινητοποιήσει δημόσια και ιδιωτική χρηματοδότηση για την αντιμετώπιση των ελλείψεων δεξιοτήτων και των μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων ελλείψεων εργατικού δυναμικού, ιδίως όσον αφορά τις ψηφιακές και πράσινες δεξιότητες 46 .

Από την έναρξη του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, η ΕΕ έχει υποδεχτεί σχεδόν 4 εκατομμύρια εκτοπισθέντες στο πλαίσιο της οδηγίας για την προσωρινή προστασία. Η ένταξη στην αγορά εργασίας έχει θεμελιώδη σημασία για την οικονομική ανεξαρτησία των εκτοπισθέντων, τη στήριξη των οικογενειών τους και τη συνεισφορά τους στην κοινότητα υποδοχής 47 . Σύμφωνα με τις διαθέσιμες εκτιμήσεις 48 , 600 000 έως 1 εκατομμύριο δικαιούχοι προσωρινής προστασίας βρήκαν απασχόληση σε ολόκληρη την ΕΕ, ενώ περισσότεροι από 350 000 είναι εγγεγραμμένοι ως αναζητούντες εργασία. Οι γλωσσικοί φραγμοί αποτελούν σημαντικό εμπόδιο για την ένταξη των εκτοπισθέντων στην εργασία, καθιστώντας ζωτικής σημασίας την παροχή γλωσσικής κατάρτισης. Η ταχεία επικύρωση των δεξιοτήτων και η αναγνώριση των προσόντων, μεταξύ άλλων σε τομείς με ζήτηση, όπως η υγειονομική περίθαλψη, είναι επίσης σημαντικές για να διασφαλιστεί ότι τα άτομα μπορούν να έχουν πρόσβαση σε εργασία που αντιστοιχεί στις δεξιότητες και την εμπειρία τους. Πολλά κράτη μέλη έχουν ήδη λάβει σημαντικά μέτρα για τη διευκόλυνση αυτής της διαδικασίας, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής 49 , χρησιμοποιώντας επίσης τις δυνατότητες ευελιξίας όσον αφορά τη χρηματοδότηση που παρέχει η δράση συνοχής για τους πρόσφυγες στην Ευρώπη (CARE). Δεδομένου ότι πολλοί δικαιούχοι προσωρινής προστασίας είναι γυναίκες με παιδιά, η διαθεσιμότητα υπηρεσιών προσχολικής εκπαίδευσης και φροντίδας αποτελεί ιδιαίτερα κρίσιμη προϋπόθεση για τη συμμετοχή τους στην αγορά εργασίας.

Η εφαρμογή του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων εξακολουθεί να καθοδηγεί την ανοδική κοινωνική σύγκλιση στην ΕΕ. Δύο έτη μετά την κοινωνική σύνοδο κορυφής του Πόρτο και τις δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν σχετικά με τους πρωταρχικούς στόχους για το 2030 όσον αφορά την απασχόληση, τις δεξιότητες και τη μείωση της φτώχειας, η υλοποίηση των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων για την επίτευξη προόδου προς την εκπλήρωση των εθνικών στόχων εξακολουθεί να αποτελεί προτεραιότητα για τα κράτη μέλη. Αυτό είναι καίριας σημασίας για τη στήριξη της ανοδικής κοινωνικής σύγκλισης και της κοινωνικής συνοχής στην ΕΕ. Στο πλαίσιο της εαρινής δέσμης, η Επιτροπή προτείνει επίσης τη μεταφορά των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση στον επόμενο ετήσιο κύκλο. Αυτό αποτελεί συνέχεια μιας σημαντικής αλλαγής το 2022 για την καλύτερη αποτύπωση του περιβάλλοντος μετά την πανδημία COVID-19 και των πλέον πρόσφατων πρωτοβουλιών πολιτικής, καθώς και των αυξανόμενων συζητήσεων σχετικά με τη σημασία της διασφάλισης βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ευημερίας.

5. Συμπέρασμα

Εξαιτίας της τρέχουσας γεωπολιτικής πραγματικότητας και των πολύπλοκων οικονομικών και κοινωνικών προκλήσεων, η ΕΕ επιδιώκει να οικοδομήσει μια ισχυρή και ανθεκτική στις μελλοντικές εξελίξεις οικονομία που θα διασφαλίζει την ανταγωνιστικότητα και τη μακροπρόθεσμη ευημερία για όλους. Αυτό απαιτεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση σε όλους τους τομείς πολιτικής για την αύξηση της παραγωγικότητας, της ανθεκτικότητας, της δικαιοσύνης και της βιώσιμης ανάπτυξης σε ολόκληρη την οικονομική βάση. Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο παρέχει το κατάλληλο πλαίσιο συντονισμού των πολιτικών για τον σκοπό αυτό, ενσωματώνοντας επίσης την εφαρμογή του ΜΑΑ και των προγραμμάτων της πολιτικής συνοχής. Ενώ η υλοποίηση των ΣΑΑ προχωρεί ικανοποιητικά σε ορισμένα κράτη μέλη, σε άλλα αντιμετωπίζει τον κίνδυνο καθυστερήσεων όσον αφορά τα ενδεικτικά χρονοδιαγράμματα υλοποίησης που συμφωνήθηκαν στις εκτελεστικές αποφάσεις του Συμβουλίου. Ενώ η εφαρμογή των προγραμμάτων της πολιτικής συνοχής για την περίοδο 2014-2020 θα λήξει το 2023, τα προγράμματα για την περίοδο 2021-2027 που εγκρίθηκαν πρόσφατα προσφέρουν μια ευκαιρία για την τόνωση των επενδύσεων σε πλήρη συμπληρωματικότητα με τον ΜΑΑ. Για να εξασφαλιστεί διαρκής πρόοδος, τα κράτη μέλη θα πρέπει να συνεχίσουν να εστιάζουν στην πλήρη και έγκαιρη υλοποίηση των ΣΑΑ έως το 2026 και να προχωρήσουν ταχέως στην εφαρμογή των πρόσφατα συμφωνηθέντων προγραμμάτων της πολιτικής συνοχής. Οι προβλεπόμενες αναθεωρήσεις των ΣΑΑ, συμπεριλαμβανομένων των κεφαλαίων για το REPowerEU με πρόσθετη χρηματοδότηση μαζί με τα προγράμματα της πολιτικής συνοχής, αποτελούν ευκαιρία για την αντιμετώπιση των συνεχιζόμενων προκλήσεων που εντοπίζονται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, μεταξύ άλλων στον τομέα του κλίματος και της ενέργειας.

Οι εκθέσεις ανά χώρα του 2023 παρέχουν μια συνοπτική εικόνα των οικονομικών, εργασιακών και κοινωνικών εξελίξεων και προκλήσεων που αντιμετωπίζουν επί του παρόντος τα κράτη μέλη. Η ανάλυση των προκλήσεων αποτελεί τη βάση των ειδικών ανά χώρα συστάσεων του 2023. Το φετινό Ευρωπαϊκό Εξάμηνο δίνει ιδιαίτερη προσοχή στο θέμα της μακροπρόθεσμης ανταγωνιστικότητας και παραγωγικότητας, παρέχοντας παράλληλα επικαιροποιημένη και λεπτομερέστερη ανάλυση της ενεργειακής ασφάλειας και της οικονομικής προσιτότητας. Η Επιτροπή ζητεί από τα κράτη μέλη να αναλάβουν φιλόδοξη δράση για την αντιμετώπιση των ευπαθειών που αποκαλύφθηκαν από πρόσφατες κρίσεις και εντοπίστηκαν στις εκθέσεις ανά χώρα σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Αυτό περιλαμβάνει την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της παραγωγικότητας, τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση, την παροχή οικονομικά προσιτής ενέργειας, τη μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεων, την επιτάχυνση της μετάβασης στην κυκλική οικονομία, τη διασφάλιση των δεξιοτήτων για το μέλλον, τη στήριξη της δημιουργίας ποιοτικών θέσεων εργασίας και την προσαρμογή της οικονομικής, επιστημονικής, βιομηχανικής και τεχνολογικής βάσης στην πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση, χωρίς να αφήνει κανέναν στο περιθώριο.

Η Επιτροπή καλεί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να προσυπογράψει και το Συμβούλιο να εγκρίνει τις προτάσεις της Επιτροπής για τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις του 2023. Καλεί επίσης όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ να εφαρμόσουν τις συστάσεις πλήρως και εγκαίρως, στο πλαίσιο στενού διαλόγου με τους κοινωνικούς τους εταίρους, τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη.

ΠΡΟΣΑΡΤΗΜΑ 1 — ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΤΟΜΕΩΝ ΠΟΥ ΚΑΛΥΠΤΟΝΤΑΙ ΣΤΙΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑ ΧΩΡΑ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Γενική κατηγορία

Πράσινη μετάβαση

Ψηφιακή μετάβαση, παραγωγικότητα και ενιαία αγορά

Απασχόληση, κοινωνικές πολιτικές και δικαιοσύνη

Μακροοικονομική σταθερότητα

Θεσμική ανθεκτικότητα

Τομείς πολιτικής

Ανανεώσιμες πηγές και ενεργειακές υποδομές

Ενεργειακή απόδοση

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή

Περιβάλλον και διαχείριση των πόρων

Μεταφορές

Ψηφιακή συνδεσιμότητα, υποδομές και λειτουργία της αγοράς

Ψηφιοποίηση των επιχειρήσεων

Ψηφιοποίηση της δημόσιας διοίκησης

Επιχειρηματικό περιβάλλον (συμπερ. των πολιτικών για τις ΜΜΕ)

Ενιαία αγορά, ανταγωνισμός και κρατικές ενισχύσεις

Κρατικές επιχειρήσεις

Δημόσιες συμβάσεις και συμβάσεις παραχώρησης

Έρευνα και καινοτομία

Αγορά εργασίας

Ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας

Ισότητα ευκαιριών

Μισθοί και καθορισμός των μισθών

Δεξιότητες, συνεχής ΕΕΚ και εκπαίδευση ενηλίκων

Προσχολική εκπαίδευση και φροντίδα

Εκπαίδευση (γενική, αρχική ΕΕΚ και τριτοβάθμια εκπαίδευση)

Συνταξιοδοτικά συστήματα και ενεργός γήρανση

Φτώχεια, κοινωνική ένταξη και κοινωνική προστασία

Περιφερειακή ανάπτυξη και τοπικές δημόσιες υπηρεσίες

Ιατροφαρμακευτική περίθαλψη

Μακροχρόνια περίθαλψη

Δημοσιονομικό πλαίσιο και δημοσιονομική διακυβέρνηση

Φορολογική πολιτική

Φορολογική διοίκηση, φοροδιαφυγή ή φοροαποφυγή

Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και χρηματοπιστωτική σταθερότητα

Πρόσβαση σε χρηματοδότηση και χρηματοδότηση της ανάπτυξης

Καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες

Στέγαση

Χρέος του ιδιωτικού τομέα και πλαίσιο αφερεγγυότητας

Δημόσια διοίκηση

Διαφθορά

Ποιότητα της νομοθεσίας

Σύστημα απονομής δικαιοσύνης

01 BE

02 BG

03 CZ

04 DK

05 DE

06 EE

07 IE

08 EL

09 ES

10 FR

11 HR

12 IT

13 CY

14 LV

15 LT

16 LU

17 HU

18 MT

19 NL

20 AT

21 PL

22 PT

23 RO

24 SI

25 SK

26 FI

27 SE

ΠΡΟΣΑΡΤΗΜΑ 2 — ΠΡΟΟΔΟΣ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΑΝΑ ΧΩΡΑ ΣΥΣΤΑΣΕΩΝ

Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου του 2023 πραγματοποιείται απολογισμός των μέτρων πολιτικής που έλαβαν τα κράτη μέλη για την αντιμετώπιση των διαρθρωτικών προκλήσεων που προσδιορίζονται στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις που εγκρίθηκαν από το 2019. Μετά τη θέσπιση του ΜΑΑ ως εργαλείου καίριας σημασίας για την υλοποίηση των ενωσιακών και εθνικών προτεραιοτήτων πολιτικής, κατά την αξιολόγηση των ειδικών ανά χώρα συστάσεων του 2023 λαμβάνονται υπόψη τα μέτρα πολιτικής που έχουν λάβει τα κράτη μέλη μέχρι σήμερα 50 , καθώς και οι δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί στο πλαίσιο των ΣΑΑ, ανάλογα με τον βαθμό υλοποίησής τους. Ως εκ τούτου, η αξιολόγηση αντικατοπτρίζει τα τρέχοντα, ακόμη σχετικά πρώιμα, στάδια εφαρμογής των ΣΑΑ και όχι το επίπεδο προόδου που θα μπορούσε να επιτευχθεί εάν υποτεθεί ότι τα σχέδια θα έχουν εφαρμοστεί πλήρως έως το 2026 51 .

Διάγραμμα 1: Τρέχον επίπεδο εφαρμογής των ειδικών ανά χώρα συστάσεων 2019-2020

Διάγραμμα 2: Εφαρμογή των ειδικών ανά χώρα συστάσεων 2019-2022: ετήσια αξιολόγηση σε κάθε διαδοχικό έτος σε σχέση με τη μέχρι σήμερα εφαρμογή

Σημείωση: Στο πλαίσιο της πολυετούς αξιολόγησης, στο διάγραμμα 1 εξετάζεται η εφαρμογή των ειδικών ανά χώρα συστάσεων 2019-2020 από τη στιγμή που οι συστάσεις εγκρίθηκαν για πρώτη φορά έως τη δημοσίευση της παρούσας ανακοίνωσης. Στο διάγραμμα 2, στο πλαίσιο της ετήσιας αξιολόγησης εξετάζεται η πρόοδος που σημειώθηκε κατά το πρώτο έτος μετά την έγκριση των ειδικών ανά χώρα συστάσεων, ενώ στο πλαίσιο της πολυετούς αξιολόγησης εξετάζεται η φετινή αξιολόγηση προηγούμενων ειδικών ανά χώρα συστάσεων. Επισημαίνεται ότι οι ειδικές ανά χώρα συστάσεις του 2021 αφορούν μόνο τη δημοσιονομική πολιτική.

Στο πλαίσιο της πολυετούς προοπτικής, έχει σημειωθεί τουλάχιστον κάποια πρόοδος για το 68 % των ειδικών ανά χώρα συστάσεων 2019-2020 (βλ. διάγραμμα 1). Σε σύγκριση με την αξιολόγηση του προηγούμενου έτους, έχει σημειωθεί επιπλέον πρόοδος όσον αφορά τόσο τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις διαρθρωτικού χαρακτήρα του 2019 όσο και τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις του 2020 που προσανατολίζονται περισσότερο προς την κρίση. Ως εκ τούτου, το ποσοστό των εν λόγω ειδικών ανά χώρα συστάσεων για τις οποίες έχει επιτευχθεί τουλάχιστον κάποια πρόοδο όσον αφορά την εφαρμογή αυξήθηκε σταθερά από 59 % το 2021 σε 63 % το 2022, φθάνοντας σήμερα στο 68 %. Αυτό δείχνει σαφώς τα κίνητρα που παρέχει ο ΜΑΑ από το 2021, του οποίου η προσέγγιση βάσει επιδόσεων αναμένεται να συνεχίσει να ενισχύει την εφαρμογή των ειδικών ανά χώρα συστάσεων κατά τα επόμενα έτη. Τα τελευταία χρόνια τα κράτη μέλη έχουν σημειώσει τη μεγαλύτερη πρόοδο όσον αφορά την πρόσβαση σε χρηματοδότηση και χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, την οποία ακολουθούν η λειτουργία της αγοράς εργασίας, η καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες και το επιχειρηματικό περιβάλλον. Ταυτόχρονα, η πρόοδος ήταν λιγότερο ορατή στους τομείς της ενιαίας αγοράς, του ανταγωνισμού και των κρατικών ενισχύσεων, της στέγασης, της μακροχρόνιας περίθαλψης και των συνταξιοδοτικών συστημάτων.

Η πρόοδος όσον αφορά την εφαρμογή των συστάσεων που εγκρίθηκαν το 2022 ήταν επίσης σημαντική. Τα κράτη μέλη σημείωσαν τουλάχιστον «κάποια πρόοδο» όσον αφορά σχεδόν το 52 % των συστάσεων που τους απευθύνθηκαν τον Ιούλιο του 2022 (διάγραμμα 2). Λαμβανομένων υπόψη των τομέων στους οποίους σημαντικός αριθμός κρατών μελών έλαβε σύσταση το 2022, το μεγαλύτερο μέρος της προόδου έχει επιτευχθεί συνολικά όσον αφορά το δημοσιονομικό πλαίσιο και τη δημοσιονομική διακυβέρνηση, ακολουθούμενα από τις μεταφορές, το επιχειρηματικό περιβάλλον και την ενεργειακή απόδοση. Αντιθέτως, μικρότερη πρόοδος σημειώθηκε όσον αφορά την εφαρμογή των συστάσεων σχετικά με τη φορολογική πολιτική.

Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης των ειδικών ανά χώρα συστάσεων του 2023, μαζί με τα αποτελέσματα των προηγούμενων ετών, θα είναι διαθέσιμα στον ιστότοπο της Επιτροπής.

ΠΡΟΣΑΡΤΗΜΑ 3 — ΠΡΟΟΔΟΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΕ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΣΒΑ

 

 Σημείωση: Το ανωτέρω διάγραμμα παρουσιάζει τον ρυθμό προόδου της ΕΕ προς την επίτευξη καθενός από τους 17 στόχους κατά την τελευταία πενταετία σύμφωνα με τους επιλεγμένους δείκτες. Η μέθοδος για την αξιολόγηση των τάσεων των δεικτών και τη συγκέντρωσή τους σε επίπεδο στόχου, καθώς και λεπτομερέστερες αναλύσεις, διατίθενται στον ιστότοπο της Eurostat: Επισκόπηση — Δείκτες βιώσιμης ανάπτυξης — Eurostat (europa.eu) .

Κατά την τελευταία πενταετία που αξιολογήθηκε, η ΕΕ σημείωσε σημαντική πρόοδο όσον αφορά τη διασφάλιση αξιοπρεπούς εργασίας και οικονομικής ανάπτυξης (ΣΒΑ 8) και τη μείωση της φτώχειας (ΣΒΑ 1). Σημαντική πρόοδος έχει επίσης σημειωθεί όσον αφορά την επίτευξη της ισότητας των φύλων (ΣΒΑ 5). Ικανοποιητική αλλά πιο μέτρια πρόοδος έχει επίσης επιτευχθεί όσον αφορά την επίτευξη των στόχων για τη μείωση των ανισοτήτων (ΣΒΑ 10), τη διασφάλιση ποιοτικής εκπαίδευσης (ΣΒΑ 4), την προώθηση της ειρήνης και της προσωπικής ασφάλειας στο έδαφος της ΕΕ και τη βελτίωση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη και την εμπιστοσύνη στους θεσμούς (ΣΒΑ 16), την υγεία και την ευημερία (ΣΒΑ 3), παρά τις οπισθοδρομήσεις που προκάλεσε η πανδημία COVID-19, καθώς και για την καινοτομία και τις υποδομές (ΣΒΑ 9). Η πρόοδος προς την επίτευξη των υπόλοιπων στόχων —εξάλειψη της πείνας (ΣΒΑ 2), καθαρό νερό και αποχέτευση (ΣΒΑ 6) και οικονομικά προσιτή και καθαρή ενέργεια (ΣΒΑ 7)— ήταν λιγότερο σημαντική.

Αναμένεται μεγαλύτερη πρόοδος όσον αφορά τρεις στόχους —δράση για το κλίμα (ΣΒΑ 13), ζωή στη στεριά (ΣΒΑ 15) και παγκόσμιες εταιρικές σχέσεις (ΣΒΑ 17)— καθώς τα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν θέσει ως στόχο την εφαρμογή του υψηλότερου επιπέδου φιλοδοξίας στους περιβαλλοντικούς στόχους που έχουν τεθεί σε επίπεδο ΕΕ. Όσον αφορά τη δράση για το κλίμα (ΣΒΑ 13), η ΕΕ έχει θέσει πολύ φιλόδοξους και άνευ προηγουμένου κλιματικούς στόχους για το 2030 και, σε σύγκριση με τις προηγούμενες τάσεις, θα απαιτηθούν περισσότερες προσπάθειες. Η ΕΕ έχει ήδη θέσει σε εφαρμογή τα μέτρα πολιτικής για την υλοποίηση αυτών των πρόσθετων προσπαθειών, ιδίως μέσω της δέσμης προσαρμογής στον στόχο του 55 % (Fit for 55), με αναθεώρηση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ΣΕΔΕ) της ΕΕ, και του κανονισμού για τον επιμερισμό των προσπαθειών, ο οποίος θέτει δεσμευτικούς ετήσιους στόχους για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου για τα κράτη μέλη. Στον τομέα της ενέργειας, η ΕΕ έχει επίσης θέσει πιο φιλόδοξους στόχους για το 2030. Αυτό σημαίνει ότι αναμένεται επίσης μεγαλύτερη πρόοδος κατά τα επόμενα έτη στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην ΕΕ 52 . Όσον αφορά τη ζωή στη στεριά (ΣΒΑ 15), παρόλο που οι χερσαίες προστατευόμενες περιοχές έχουν αυξηθεί από το 2013, η ΕΕ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σταθερή μείωση των πληθυσμών κοινών πτηνών και πεταλούδων των λειμώνων. Πρόσθετες προσπάθειες που απαιτούνται για την αντιστροφή της υποβάθμισης των οικοσυστημάτων προβλέπονται στη στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030, στη δασική στρατηγική της ΕΕ για το 2030 που δρομολογήθηκε φέτος και στη στρατηγική της ΕΕ για το έδαφος, η οποία θέτει ως στόχο για το 2030 την αποκατάσταση υποβαθμισμένων γαιών και εδαφών και την καταπολέμηση της απερήμωσης. Όσον αφορά τις εταιρικές σχέσεις για την επίτευξη των στόχων (ΣΒΑ 17), η τάση αντικατοπτρίζει εν μέρει τις κυκλικές επιπτώσεις και ιδίως την αύξηση του δημόσιου χρέους λόγω της κρίσης της COVID-19.  

ΠΡΟΣΑΡΤΗΜΑ 4 — ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΜΠΕΡΙΣΤΑΤΩΜΕΝΩΝ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΡΡΟΠΙΩΝ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΕΕ

Ανισορροπίες ή υπερβολικές ανισορροπίες εντοπίστηκαν σε 11 από τα 17 κράτη μέλη για τα οποία διενεργήθηκε εμπεριστατωμένη επισκόπηση. Η ανάλυση στο πλαίσιο της εμπεριστατωμένης επισκόπησης εξετάζει τη σοβαρότητα των ανισορροπιών, την πρόσφατη και την πιθανή μελλοντική εξέλιξή τους και τις σχετικές απαντήσεις σε επίπεδο πολιτικής. Λαμβάνονται επίσης υπόψη οι σχετικές δευτερογενείς επιπτώσεις και οι συστημικές διασυνοριακές επιπτώσεις των ανισορροπιών. Οι εμπεριστατωμένες επισκοπήσεις βασίστηκαν στα πορίσματα τριών θεματικών σημειώσεων, σχετικά με i) την εξωτερική βιωσιμότητα, ii) τις διαφορές πληθωρισμού και τις επιπτώσεις τους στην ανταγωνιστικότητα και iii) τη δυναμική της αγοράς κατοικιών, η οποία επικεντρώθηκε σε ορισμένα κράτη μέλη που επελέγησαν για εμπεριστατωμένη επισκόπηση στον τρέχοντα γύρο 53 .

Ο υψηλός πληθωρισμός σηματοδοτεί το πλαίσιο στο οποίο εξελίσσονται επί του παρόντος οι ανισορροπίες. Ο επίμονος υψηλός πληθωρισμός μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ανταγωνιστικότητα εάν δεν συνοδεύεται από αύξηση της παραγωγικότητας, και μπορεί να οδηγήσει σε ανάπτυξη ή επιδείνωση μακροοικονομικών ανισορροπιών, παρουσία άλλων ευπαθειών. Αυτό μπορεί να συμβεί εάν παγιωθεί ο πληθωρισμός, ιδίως λόγω της σπειροειδούς πληθωριστικής διαδικασίας τιμών-μισθών, πιθανόν επιδεινούμενης από τα αυξημένα περιθώρια κέρδους, με επιπτώσεις στις τιμές των εμπορεύσιμων αγαθών και υπηρεσιών. Είναι πιθανότερο να συμβεί όσο υψηλότερη είναι η εγχώρια προστιθέμενη αξία στις εξαγωγές. Μπορεί στη συνέχεια να επηρεάσει αρνητικά την ανταγωνιστικότητα, οδηγώντας ενδεχομένως σε αύξηση του εξωτερικού χρέους. Ο πληθωρισμός δημιουργεί επίσης προβλήματα για τα νοικοκυριά των οποίων τα εισοδήματα υστερούν επί του παρόντος πολύ σε σχέση με τις τιμές, με αποτέλεσμα την απώλεια αγοραστικής δύναμης και τις αρνητικές διανεμητικές επιπτώσεις. Για τις επιχειρήσεις που δεν είναι σε θέση να μετακυλίσουν το αυξημένο κόστος τους στις τιμές, ο επίμονος πληθωρισμός εμποδίζει την εξυπηρέτηση του χρέους, επηρεάζοντας ενδεχομένως τον χρηματοπιστωτικό τομέα και επιβραδύνοντας την οικονομική ανάπτυξη μέσω της υποχώρησης της κατανάλωσης και των επενδύσεων. Η μείωση του πληθωρισμού απαιτεί προσπάθειες πολιτικής, μεταξύ άλλων με συγκράτηση της ζήτησης, η οποία με τη σειρά της μπορεί να επηρεάσει τη βραχυπρόθεσμη αύξηση του ΑΕΠ. Αυτό προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία όταν ο δομικός πληθωρισμός είναι πολύ υψηλότερος από τους μέσους όρους της ΕΕ ή της ζώνης του ευρώ και υπάρχει κίνδυνος να συνεχιστεί· στις περιπτώσεις αυτές, η μείωση του πληθωρισμού δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στη νομισματική πολιτική.

Οι αποκλίσεις όσον αφορά τον πληθωρισμό μεταξύ των κρατών μελών βρίσκονται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Μέρος της απόκλισης του πληθωρισμού σχετίζεται με τις διαφοροποιημένες επιπτώσεις των υψηλότερων τιμών της ενέργειας και των τροφίμων στις διάφορες χώρες, οι οποίες αντανακλούν τη διαφοροποίηση των πηγών ενεργειακού τους εφοδιασμού, τις διαφορετικές οικονομικές δομές και τη σχετική ζήτηση ενέργειας, καθώς και το μερίδιο της ενέργειας και των τροφίμων στην κατανάλωση. Ωστόσο, για αρκετές χώρες, συνοδεύεται από άλλες πηγές πληθωριστικών πιέσεων, συμπεριλαμβανομένων των αυξήσεων του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος και των εταιρικών προσαυξήσεων και κερδών. Επιπλέον, οι κρατικές δαπάνες, συμπεριλαμβανομένων των μέτρων στήριξης, συνέβαλαν σε ορισμένες περιπτώσεις στις διαφορές πληθωρισμού μεταξύ των χωρών της ΕΕ και της ζώνης του ευρώ. Στις χώρες όπου ο πληθωρισμός προκύπτει σε μεγάλο βαθμό από τη μετακύλιση των τιμών της ενέργειας, η εξομάλυνση των τιμών της ενέργειας θα πρέπει να επαρκεί για τη μείωση των διαφορών πληθωρισμού, ελλείψει άλλων επιδράσεων και εφόσον οι τιμές προσαρμόζονται προς τα κάτω όπου χρειάζεται. Ωστόσο, όταν ο πληθωρισμός οφείλεται κυρίως στις εγχώριες πιέσεις στις τιμές, οι οποίες σχετίζονται με τους μισθούς και τη δυναμική των κερδών, ενδέχεται να είναι πιο δύσκολο να εξαλειφθεί γρήγορα η δυναμική του πληθωρισμού, ιδίως εάν η εν λόγω δυναμική των τιμών είναι πιο διαρκής ή βασίζεται σε μονιμότερους παράγοντες και, ως εκ τούτου, ενδέχεται να χρειαστούν διαρθρωτικά μέτρα για την αύξηση του ανταγωνισμού σε ορισμένες αγορές.

Οι διαφορές πληθωρισμού αποτελούν εντεινόμενο πρόβλημα στο πλαίσιο μιας νομισματικής ένωσης και αυτό απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Σε μια νομισματική ένωση, οι αποκλίνουσες πληθωριστικές επιδράσεις δυσχεραίνουν ιδιαίτερα το έργο της νομισματικής αρχής, καθώς μπορεί να αποδυναμωθεί η ομοιόμορφη μετάδοση των μεταβολών του προσανατολισμού της νομισματικής πολιτικής σε όλα τα σημεία της νομισματικής ένωσης. Δεδομένου ότι η επανευθυγράμμιση του εγχώριου κόστους και των τιμών μέσω μεταβολών της ονομαστικής συναλλαγματικής ισοτιμίας δεν αποτελεί επιλογή, οι επίμονες διαφορές πληθωρισμού μπορούν να παγιώσουν διαρκείς απώλειες ανταγωνιστικότητας και διαρθρωτικές μετατοπίσεις που μπορεί να είναι δύσκολο και δαπανηρό να ξεπεραστούν· ενδέχεται να απαιτήσουν πρόσθετη αυστηροποίηση της δημοσιονομικής πολιτικής προκειμένου να περιοριστεί η τυχόν υπερβάλλουσα ζήτηση, να μειωθεί η δημιουργία ευπαθειών και να αποφευχθεί η ανάγκη για πιο επιζήμιες διορθώσεις στο μέλλον.

Για τις χώρες εκτός της ζώνης του ευρώ, η ονομαστική συναλλαγματική ισοτιμία μπορεί να προσαρμοστεί για να αντιμετωπιστούν τυχόν ανταγωνιστικές πιέσεις, αλλά αυτό μπορεί επίσης να συνεπάγεται κινδύνους. Ειδικότερα, η υποτίμηση μπορεί να οδηγήσουν σε περαιτέρω πληθωριστικές πιέσεις, καθώς τα εισαγόμενα αγαθά και υπηρεσίες καθίστανται ακριβότερα. Ταυτόχρονα, το κόστος του χρέους σε ξένο νόμισμα αυξάνεται και μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερο ασφάλιστρο κινδύνου κατά την έκδοση κρατικών χρεωστικών τίτλων και τον δανεισμό από το εξωτερικό.

Οι υψηλοί δείκτες ιδιωτικού και δημόσιου χρέους συνέχισαν να μειώνονται το 2022, ενίοτε και με επιταχυνόμενο ρυθμό, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν ευπάθειες. Μετά την παύση της απομόχλευσης που προκλήθηκε από την κρίση COVID-19, οι δείκτες χρέους προς το ΑΕΠ έχουν έκτοτε μειωθεί με υψηλότερη αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ. Αυτό σηματοδοτεί την επιστροφή στη μακροχρόνια τάση απομόχλευσης, κατά την οποία έχει παρατηρηθεί αισθητή μείωση των δεικτών χρέους με την πάροδο των ετών σε πολλές χώρες. Σε ορισμένες περιπτώσεις υψηλού χρέους, οι δείκτες χρέους προς το ΑΕΠ μειώθηκαν περισσότερο το 2022 σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη, λόγω της ισχυρής επίδρασης του παρονομαστή. Ωστόσο, οι δείκτες χρέους παραμένουν υψηλοί και, ιδίως όσον αφορά το δημόσιο χρέος, ορισμένες φορές εξακολουθούν να είναι εμφανώς υψηλότεροι από τα προ της κρίσης της COVID-19 επίπεδα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η μείωση των δεικτών δημόσιου χρέους περιορίστηκε από τα μέτρα στήριξης που θεσπίστηκαν για τον μετριασμό των επιπτώσεων των υψηλότερων τιμών της ενέργειας.

Η συνεχιζόμενη αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ προβλέπεται να στηρίξει την περαιτέρω απομόχλευση, αλλά σε ένα πλαίσιο λιγότερο ευνοϊκών συνθηκών χρηματοδότησης. Η ενίσχυση της αύξησης του δυνητικού ΑΕΠ, ιδίως με την αποτελεσματική εφαρμογή των ΣΑΑ, θα στηρίξει περαιτέρω τη μείωση των δεικτών χρέους προς το ΑΕΠ. Ενώ ο υψηλός πληθωρισμός αυξάνει επί του παρόντος το ονομαστικό ΑΕΠ και μειώνει το χρέος ως ποσοστό της οικονομικής παραγωγής, ο πληθωρισμός αναμένεται να μειωθεί, ενώ οι αυστηρότεροι όροι χρηματοδότησης ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά την εξυπηρέτηση των υψηλών χρεών. Αυτό προκαλεί μεγαλύτερη ανησυχία όταν τα επιτόκια είναι κυμαινόμενα ή μεταβάλλονται ταχύτερα ή όταν οι ανάγκες χρηματοδότησης είναι υψηλότερες· το χρέος και ο δανεισμός σε ξένα νομίσματα μπορεί να επιδεινώσουν τις εν λόγω ανησυχίες για ορισμένες χώρες. Στις περιπτώσεις αυτές, δεν μπορούν να αποκλειστούν αλλαγές στις αντιλήψεις ή στη διάθεση ανάληψης κινδύνων των χρηματοπιστωτικών αγορών, γεγονός που απαιτεί υγιείς οικονομικές και δημοσιονομικές πολιτικές.

Οι εξωτερικές θέσεις έχουν κατά κανόνα εξασθενήσει λόγω της διαταραχής των τιμών των εισαγωγών ενέργειας, με την αύξηση της εγχώριας ζήτησης να συμβάλλει περαιτέρω σε ορισμένες περιπτώσεις. Τα εμπορικά ισοζύγια έχουν επιδεινωθεί σημαντικά σε ολόκληρη την ΕΕ, καθώς το κόστος εισαγωγής ενέργειας έχει αυξηθεί. Ωστόσο, ορισμένες χώρες επλήγησαν περισσότερο από άλλες λόγω της εξάρτησής τους από την ενέργεια από ορυκτά καύσιμα και της γεωγραφικής προέλευσης προμήθειας της εν λόγω ενέργειας. Επιπλέον, σε ορισμένες περιπτώσεις, η επιδείνωση των ισοζυγίων τρεχουσών συναλλαγών έχει διογκωθεί από μειούμενα μη ενεργειακά ισοζύγια όταν η αύξηση της εγχώριας ζήτησης ήταν πολύ έντονη. Αντιστρόφως, η περαιτέρω ανάκαμψη του διασυνοριακού τουρισμού συνέβαλε στη συγκράτηση της επιδείνωσης του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών ορισμένων μεγάλων χωρών που είναι καθαροί οφειλέτες με σημαντικούς τουριστικούς τομείς, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις δεν ήταν αρκετή για να αποφευχθούν σημαντικά ελλείμματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Τα μεγάλα πλεονάσματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών μειώθηκαν επίσης, αλλά παρέμειναν σημαντικά.

Στο μέλλον, οι χαμηλότερες τιμές εισαγωγής ενέργειας αναμένεται να αυξήσουν τα ισοζύγια τρεχουσών συναλλαγών όλων σχεδόν των κρατών μελών το 2023, ελλείμματα και πλεονάσματα εξίσου. Οι μεγάλες αρνητικές καθαρές διεθνείς επενδυτικές θέσεις (NIIP) βελτιώθηκαν περαιτέρω το 2022, υποστηριζόμενες από την αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ και παρά την επιδείνωση των ισοζυγίων τρεχουσών συναλλαγών· αναμένεται να βελτιωθούν περαιτέρω κατά το τρέχον και το επόμενο έτος, αλλά με βραδύτερο ρυθμό, αντικατοπτρίζοντας τη χαμηλότερη αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ και, σε ορισμένες περιπτώσεις, την εμμονή των μεγάλων αναγκών εξωτερικού δανεισμού. Παρά την αύξηση των ισοζυγίων τρεχουσών συναλλαγών που αναμένεται να προκύψει από τη μείωση των τιμών της ενέργειας, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα ελλείμματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών ενδέχεται να συνεχίσουν να είναι ασθενέστερα από ό, τι τα τελευταία χρόνια και η εξέλιξή τους θα πρέπει να παρακολουθείται εκ του σύνεγγυς. Σύμφωνα με τις προβολές, τα πλεονάσματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, τα οποία μειώθηκαν το 2022, θα αυξηθούν το 2023 καθώς θα αντιστραφεί η επίδραση στις τιμές της ενέργειας, αλλά σε πιο συγκρατημένα επίπεδα. Η σταθεροποίηση των τιμών της ενέργειας σε υψηλότερο επίπεδο ή ο σταθερά υψηλότερος πληθωρισμός αποτελούν παράγοντες κινδύνου που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε διαρκή επιδείνωση των εξωτερικών ισοζυγίων. Κατά τα επόμενα έτη η εισροή κονδυλίων του ΜΑΑ θα στηρίξει την εξωτερική θέση σε ορισμένες περιπτώσεις.

Οι τιμές των κατοικιών συνέχισαν να αυξάνονται έντονα κατά το μεγαλύτερο μέρος του 2022, αλλά τους τελευταίους μήνες παρατηρήθηκε υποχώρηση της δραστηριότητας στις αγορές κατοικιών. Οι ονομαστικές τιμές των κατοικιών συνέχισαν να επιταχύνονται στα περισσότερα κράτη μέλη κατά τη διάρκεια του 2022, ωθώντας περαιτέρω ανοδικά τους δείκτες τιμής προς εισόδημα. Η τάση μεταβλήθηκε κατά τη διάρκεια του έτους, καθώς η αύξηση των τιμών των κατοικιών άρχισε να υποχωρεί και ορισμένες χώρες κατέγραψαν πτώση των ονομαστικών τιμών το δεύτερο εξάμηνο του 2022. Οι αυστηρότεροι όροι χρηματοδότησης σε συνδυασμό με τη μείωση των πραγματικών εισοδημάτων των νοικοκυριών έχουν περιορίσει τη ζήτηση κατοικιών και έχουν αρχίσει να διορθώνουν τις τιμές των κατοικιών.

Για το μέλλον, οι τιμές των κατοικιών αναμένεται να μειωθούν περαιτέρω εν μέσω αυστηρότερων οικονομικών συνθηκών και εισοδημάτων που βρίσκονται υπό πίεση, ενώ η προσφορά κατοικιών επηρεάζεται από την αύξηση του κόστους κατασκευής. Στις περιπτώσεις που οι τιμές των κατοικιών φαίνεται να είναι υπερτιμημένες και όπου οι αυξήσεις των τιμών έλαβαν χώρα παράλληλα με υψηλή —και αυξανόμενη— χρέωση των νοικοκυριών, τα νοικοκυριά και οι δανειστές μπορεί να εμφανίσουν αυξημένη ευπάθεια στις προς τα κάτω διορθώσεις των τιμών των κατοικιών. Ειδικότερα, οι χώρες στις οποίες επικρατούν κυμαινόμενα επιτόκια ενδέχεται να επηρεαστούν περισσότερο, καθώς οι υποχρεώσεις εξυπηρέτησης του χρέους αυξάνονται ραγδαία, ιδίως όταν οι διάρκειες των ενυπόθηκων δανείων είναι μεγάλες και οι τόκοι αποτελούν σημαντικό μέρος των μηνιαίων πληρωμών, και ενδεχομένως πλήττουν την κατανάλωση και το ΑΕΠ. Ταυτόχρονα, ορισμένα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν πρόσθετα προβλήματα στους τομείς των εμπορικών ακινήτων τους, οι οποίοι σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν πληγεί ιδιαίτερα από το υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης. Για τον χρονικό ορίζοντα πέρα από το άμεσο μέλλον, οι περιορισμοί στην προσφορά που υπήρχαν ήδη πριν από την πανδημία αναμένεται να συνεχιστούν κατά τα επόμενα έτη, οι οποίοι συνολικά μπορεί να συγκρατήσουν τη μείωση των τιμών, αλλά παραμένουν εμπόδιο για την αύξηση του αποθέματος κατοικιών· στην πραγματικότητα, η κατασκευαστική δραστηριότητα μειώθηκε πρόσφατα σε ορισμένες χώρες. Εάν δεν αντιμετωπιστούν οι εν λόγω περιορισμοί στην προσφορά, ενδέχεται να οδηγήσουν σε νέες ανοδικές πιέσεις στις τιμές και σε επιδείνωση της οικονομικής προσιτότητας μεσοπρόθεσμα.

Ο τραπεζικός τομέας έχει επιδείξει αυξημένη ισχύ, επωφελούμενος από προηγούμενες μεταρρυθμίσεις, αλλά οι ευπάθειες ενδέχεται να αυξηθούν στο τρέχον μακροοικονομικό πλαίσιο. Τα κράτη μέλη με υψηλά παλαιά μη εξυπηρετούμενα δάνεια συνέχισαν να τα μειώνουν, μερικές φορές μάλιστα σημαντικά. Ωστόσο, εάν εκδηλωθούν καθοδικοί κίνδυνοι, όπως η επιδείνωση των οικονομικών προοπτικών και η αυξημένη μεταβλητότητα στις χρηματοπιστωτικές αγορές, αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα στους ισολογισμούς των τραπεζών. Τα υψηλότερα επιτόκια αναμένεται να βοηθήσουν τα περιθώρια κέρδους των τραπεζών, αλλά μπορούν επίσης να δημιουργήσουν προκλήσεις εάν τα νοικοκυριά και οι μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις δυσκολεύονται να εξυπηρετήσουν τα χρέη τους. Στα κράτη μέλη στα οποία το δίπολο τραπεζών-κρατών είναι ισχυρό, το αυξημένο κόστος χρηματοδότησης του δημόσιου χρέους μπορεί επίσης να αποτελέσει κίνδυνο για τις τράπεζες. Η έκθεση στον τομέα της στέγασης και ιδίως στον τομέα των εμπορικών ακινήτων μπορεί να αποτελέσει πηγή ανησυχίας σε ορισμένες χώρες.

Πίνακας 1: ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΒΑΣΕΙ ΤΗΣ ΔΜΑ

	Αποτελέσματα εμπεριστατωμένων επισκοπήσεων για το 2022	Αποτελέσματα εμπεριστατωμένων επισκοπήσεων για το 2023
Απουσία ανισορροπιών	HR, IE	CZ, EE, LV, LT, LU, SK
Ανισορροπίες	DE, ES, FR, NL, PT, RO, SE	CY, DE, ES, FR, HU, NL, PT, RO, SE
Υπερβολικές ανισορροπίες	CY, EL, IT	EL, IT
π.υ.: Χωρίς εμπεριστατωμένες επισκοπήσεις	AT, BE, BG, CZ, DK, EE, FI, HU, LV, LT, LU, MT, PL, SK, SI	AT, BE, BG, DK, HR, FI, IE, MT, PL, SI

Σημείωση: Τα κράτη μέλη των οποίων η ταξινόμηση άλλαξε μεταξύ 2022 και 2023 επισημαίνονται με έντονους χαρακτήρες και στις δύο στήλες.

Λοιπά κράτη μέλη που δεν αντιμετωπίζουν ανισορροπίες 

Η Τσεχία δεν διαπιστώθηκε ότι αντιμετωπίζει ανισορροπίες. Οι ευπάθειες σχετίζονται με την ανταγωνιστικότητα των τιμών και τις τιμές των κατοικιών, αλλά φαίνονται περιορισμένες στο μέλλον, καθώς το χρέος των νοικοκυριών είναι συγκρατημένο και ο πληθωρισμός αναμένεται να επιβραδυνθεί σημαντικά ταχύτερα από τον μέσο όρο της ΕΕ. Η οικονομία επηρεάστηκε έντονα από τον κλυδωνισμό των τιμών της ενέργειας, με ταχεία αύξηση του πληθωρισμού. Ο χαλαρός δημοσιονομικός προσανατολισμός μετά την πανδημία συνέβαλε επίσης στην επιτάχυνση του πληθωρισμού. Ενώ οι συνολικές πιέσεις στις τιμές παραμένουν υψηλές, η ανταγωνιστικότητα κόστους προβλέπεται να ανακάμψει εν μέρει στο μέλλον εν μέσω μείωσης των τιμών της ενέργειας, χωρίς να υπάρχουν άμεσες εξωτερικές προκλήσεις βιωσιμότητας. Ο πληθωρισμός αναμένεται να επιβραδυνθεί σημαντικά ταχύτερα από τον μέσο όρο της ΕΕ. Ωστόσο, εάν ο πληθωρισμός συνεχιστεί, αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει ορισμένους κινδύνους για την ανταγωνιστικότητα της Τσεχίας. Η πρόσφατη επιδείνωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών απαιτεί στενή παρακολούθηση στο μέλλον. Τα τελευταία χρόνια, η ζήτηση κατοικιών αυξήθηκε έντονα, ωθούμενη από τα χαμηλά επιτόκια, την υψηλή αύξηση του εισοδήματος και τα χαλαρά μακροπροληπτικά μέτρα, και η προσφορά κατοικιών δεν διατηρήθηκε στον ίδιο ρυθμό. Οι τιμές των κατοικιών αυξήθηκαν εντονότερα κατά τη διάρκεια της πανδημίας, αλλά άρχισαν να μετριάζονται στα μέσα του 2022 εν μέσω υψηλότερων επιτοκίων και αυστηρότερων όρων δανειοδότησης. Ωστόσο, οι κίνδυνοι σημαντικής διόρθωσης των τιμών των κατοικιών φαίνεται να είναι χαμηλοί, το χρέος των νοικοκυριών είναι συγκρατημένο και ο τραπεζικός τομέας υγιής· ωστόσο, η συνεχιζόμενη περιορισμένη ανταπόκριση της προσφοράς μεσοπρόθεσμα θα συνεχίσει να αυξάνει τις τιμές. Απαιτούνται συνεχείς προσπάθειες για την αναχαίτιση του πληθωρισμού. Η ταχεία μείωση του πληθωρισμού απαιτεί έντονη επιβράδυνση της αύξησης της ζήτησης, η οποία με τη σειρά της μπορεί να επιτευχθεί με επαρκώς αυστηρή νομισματική και δημοσιονομική πολιτική.

Η Εσθονία δεν διαπιστώθηκε ότι αντιμετωπίζει ανισορροπίες. Οι ευπάθειες που σχετίζονται με την ανταγωνιστικότητα και την εξέλιξη των τιμών των κατοικιών αυξήθηκαν πρόσφατα, αλλά συνολικά φαίνεται να είναι συγκρατημένες επί του παρόντος. Οι μισθοί και ιδίως οι τιμές αυξήθηκαν σημαντικά το 2022, ωστόσο οι απώλειες ανταγωνιστικότητας φαίνονται περιορισμένες, ενώ το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών κατέγραψε μικρό μόνο έλλειμμα και αναμένεται να ισοσκελιστεί σχεδόν το τρέχον και το επόμενο έτος. Ωστόσο, οι πληθωριστικές και μισθολογικές πιέσεις, εάν συνεχιστούν, κινδυνεύουν να μειώσουν την ανταγωνιστικότητα της Εσθονίας, ιδίως δεδομένου ότι ο δομικός πληθωρισμός είναι πολύ υψηλότερος από τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ. Οι τιμές των κατοικιών έχουν αυξηθεί σημαντικά αφότου ξέσπασε η πανδημία, αλλά δεν παρουσιάζουν ενδείξεις υπερτίμησης. Οι τιμές των κατοικιών είναι πιθανό να μετριαστούν, δεδομένων των αυξήσεων των επιτοκίων και της πρόσφατης οικονομικής ύφεσης. Επιπλέον, το χρέος και ο δανεισμός των νοικοκυριών είναι σχετικά συγκρατημένα και ο χρηματοπιστωτικός τομέας είναι υγιής. Το πλαίσιο πολιτικής είναι γενικά ευνοϊκό, αν και ορισμένες πρόσθετες προσπάθειες θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση των κινδύνων από τα τρωτά σημεία που εντοπίστηκαν. Οι συνεχιζόμενες αντικυκλικές δημοσιονομικές και μακροπροληπτικές πολιτικές, ενισχυμένες όταν χρειάζεται, θα είναι σημαντικές από την άποψη αυτή. Η ενίσχυση του ανταγωνισμού στην εγχώρια αγορά θα μπορούσε να συμβάλει στη διαχείριση των πιέσεων στις τιμές.

Η Λετονία δεν διαπιστώθηκε ότι αντιμετωπίζει ανισορροπίες. Οι ευπάθειες που σχετίζονται με τον εξωτερικό δανεισμό και τη στέγαση παραμένουν ήπιες· οι κίνδυνοι για την ανταγωνιστικότητα είναι σημαντικοί, αλλά συνολικά φαίνεται να είναι περιορισμένοι στο εγγύς μέλλον. Η πρόσφατη διεύρυνση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών ήταν σημαντική, αλλά το έλλειμμα αναμένεται να μειωθεί σημαντικά φέτος και περαιτέρω το 2024. Η καθαρή διεθνής επενδυτική θέση της Λετονίας, η οποία βελτιώθηκε σημαντικά την τελευταία δεκαετία, αναμένεται να παραμείνει σε γενικές γραμμές σταθερή. Ωστόσο, οι πληθωριστικές και μισθολογικές πιέσεις, εάν συνεχιστούν, κινδυνεύουν να μειώσουν την ανταγωνιστικότητα της Λετονίας, ιδίως δεδομένου ότι ο δομικός πληθωρισμός είναι πολύ υψηλότερος από τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ. Ενώ η αύξηση των τιμών των κατοικιών κινήθηκε ανοδικά πρόσφατα, η υπερεκτίμηση των τιμών των κατοικιών δεν φαίνεται να είναι σημαντική. Επιπλέον, η αύξηση των τιμών των κατοικιών επιβραδύνθηκε στα τέλη του 2022, ο ενυπόθηκος δανεισμός ήταν υποτονικός και το χρέος των νοικοκυριών είναι περιορισμένο και μειώνεται όσον αφορά το εισόδημα των νοικοκυριών. Η Λετονία αντιμετωπίζει καίριες διαθρωτικές οικονομικές προκλήσεις που σχετίζονται με τη φθίνουσα προσφορά εργασίας, γεγονός που έχει συμβάλει σε ταχείες αυξήσεις του μοναδιαίου κόστους εργασίας και σε κινδύνους για την ανταγωνιστικότητα βραχυπρόθεσμα. Το πλαίσιο πολιτικής είναι γενικά ευνοϊκό, αν και ορισμένες πρόσθετες προσπάθειες θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση των κινδύνων από τα τρωτά σημεία που εντοπίστηκαν. Οι πολιτικές για τη διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας, συμπεριλαμβανομένων των μέτρων για την αύξηση της ποιότητας και της ποσότητας της προσφοράς εργατικού δυναμικού, θα είναι σημαντικές από την άποψη αυτή. Η συντόμευση της διαδικασίας αδειοδότησης της κατασκευής θα συμβάλει στη στήριξη της προσφοράς κατοικιών και στη βελτίωση της κατάστασης της αγοράς κατοικιών.

Η Λιθουανία δεν διαπιστώθηκε ότι αντιμετωπίζει ανισορροπίες. Οι ευπάθειες που σχετίζονται με την ανταγωνιστικότητα και την εξέλιξη των τιμών των κατοικιών αυξήθηκαν πρόσφατα, αλλά συνολικά φαίνεται να είναι συγκρατημένες επί του παρόντος. Η οικονομία επηρεάστηκε σοβαρά από τον κλυδωνισμό που προκάλεσαν οι τιμές της ενέργειας, με ταχεία αύξηση του πληθωρισμού· ωστόσο, η ανταγωνιστικότητα της Λιθουανίας προβλέπεται να ανακάμψει με αργούς ρυθμούς, καθώς οι τιμές της ενέργειας μειώνονται. Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών επιδεινώθηκε σημαντικά το 2022 λόγω των αυξημένων τιμών εισαγωγής ενέργειας, αλλά προβλέπεται να πλησιάσει το ισοσκελισμένο αποτέλεσμα το τρέχον έτος. Στο μέλλον, τα ήπια ελλείμματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών δεν θα θέσουν σε κίνδυνο την εξωτερική βιωσιμότητα, δεδομένης της υγιούς θέσης του αποθέματος. Ωστόσο, οι πληθωριστικές και μισθολογικές πιέσεις, εάν συνεχιστούν, κινδυνεύουν να μειώσουν την ανταγωνιστικότητα της Λιθουανίας, ιδίως δεδομένου ότι ο δομικός πληθωρισμός είναι πολύ υψηλότερος από τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ. Οι τιμές των κατοικιών έχουν αυξηθεί σημαντικά μετά την πανδημία, αλλά δεν υπάρχουν ενδείξεις υπερτίμησης και οι τιμές μετριάζονται πλέον, δεδομένων των αυξήσεων των επιτοκίων και της οικονομικής ύφεσης που βρίσκεται σε εξέλιξη. Επιπλέον, το χρέος των νοικοκυριών είναι χαμηλό και ο τραπεζικός τομέας διαθέτει επαρκή κεφαλαιοποίηση, έχει υψηλά κέρδη και καταγράφει χαμηλά επίπεδα μη εξυπηρετούμενων δανείων. Το πλαίσιο πολιτικής είναι γενικά ευνοϊκό, αν και ορισμένες πολιτικές θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση των κινδύνων από τα τρωτά σημεία που εντοπίστηκαν. Οι συνεχιζόμενες αντικυκλικές δημοσιονομικές και μακροπροληπτικές πολιτικές, ενισχυμένες όταν χρειάζεται, θα είναι σημαντικές από την άποψη αυτή. Ταυτόχρονα, η μεγαλύτερη εστίαση στην ενίσχυση του ανταγωνισμού στην εγχώρια αγορά και πολιτικές για την αύξηση της ποιότητας και της ποσότητας της προσφοράς εργασίας θα μπορούσαν να συμβάλουν στη διαχείριση των πιέσεων στις τιμές και στο κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος.

Το Λουξεμβούργο δεν διαπιστώθηκε ότι αντιμετωπίζει ανισορροπίες. Οι ευπάθειες που σχετίζονται με τις υψηλές τιμές των κατοικιών και το υψηλό χρέος των νοικοκυριών αυξήθηκαν πρόσφατα, αλλά συνολικά φαίνεται να είναι συγκρατημένες μέχρι στιγμής και αναμένεται να μετριαστούν μεσοπρόθεσμα. Η έντονη αύξηση του πληθυσμού παράλληλα με την αύξηση της ενυπόθηκης πίστης, η οποία ενθαρρύνεται από τη δημοσιονομική στήριξη, έχει αυξήσει τη ζήτηση για κατοικίες, ενώ η προσφορά έχει περιοριστεί από την περιορισμένη διαθέσιμη γη για κατασκευές και από την αποθησαύριση γης. Η διεύρυνση του χάσματος μεταξύ ζήτησης και προσφοράς κατοικιών οδήγησε σε έντονες αυξήσεις των τιμών των κατοικιών, με αυξανόμενους κινδύνους υπερτίμησης των τιμών των κατοικιών και επιδείνωσης της οικονομικής προσιτότητας. Οι τιμές των κατοικιών ηρέμησαν σαφώς στα τέλη του 2022 και ο αριθμός των συναλλαγών στον τομέα της στέγασης μειώθηκε απότομα, καθώς η αύξηση των επιτοκίων οδήγησε σε στροφή στην αγορά. Ωστόσο, δεν αναμένεται απότομη διόρθωση των τιμών των κατοικιών, καθώς τα εισοδήματα διατηρούνται σε ικανοποιητικά επίπεδα και η έλλειψη προσφοράς αναμένεται να συνεχιστεί. Το χρέος των νοικοκυριών είναι πολύ υψηλό σε όρους το διαθέσιμου εισοδήματος και αυξάνεται, ενώ ο δανεισμός πάγωσε κάπως στα τέλη του 2022. Τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία των νοικοκυριών είναι επίσης σημαντικά, το χρέος αυξάνεται προς τα υψηλότερα επίπεδα εισοδήματος και πλούτου, και ο τραπεζικός τομέας είναι υγιής, γεγονός που συνολικά μετριάζει τους μακροοικονομικούς κινδύνους. Πρόσθετες προσπάθειες πολιτικής, μεταξύ άλλων με την εντατικοποίηση και την ιεράρχηση της έγκρισης και της εφαρμογής πρόσφατων μέτρων, συμπεριλαμβανομένων των περιοδικών φόρων για την αύξηση της προσφοράς οικοδομήσιμης γης, σε συνδυασμό με την υπό εξέλιξη μεταρρύθμιση του χωροταξικού σχεδιασμού, θα μπορούσαν να συμβάλουν στην τόνωση της προσφοράς στέγης, μεταξύ άλλων μέσω της παροχής οικονομικά προσιτής και κοινωνικής στέγασης για τα άτομα που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη. Η αποτελεσματικότητα της αγοράς ενοικίασης θα μπορούσε επίσης να βελτιωθεί. Επιπλέον, η μείωση της δυνατότητας έκπτωσης των τόκων ενυπόθηκων δανείων, η οποία πρόσφατα αυξήθηκε σημαντικά, θα μείωνε τα φορολογικά κίνητρα δανεισμού που στηρίζουν τις υψηλές τιμές των κατοικιών.

Η Σλοβακία δεν διαπιστώθηκε ότι αντιμετωπίζει ανισορροπίες. Οι ευπάθειες που σχετίζονται με την ανταγωνιστικότητα, τη στέγαση, το χρέος των νοικοκυριών και το εξωτερικό ισοζύγιο αυξάνονται, αλλά συνολικά φαίνεται να είναι συγκρατημένες στο εγγύς μέλλον και αναμένεται να χαλαρώσουν όσο ομαλοποιούνται οι οικονομικές συνθήκες. Η οικονομία επλήγη σοβαρά από τον κλυδωνισμό που προκάλεσαν οι τιμές της ενέργειας, με ταχεία αύξηση του πληθωρισμού. Ο δομικός πληθωρισμός και η αύξηση του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος υπερβαίνουν κατά πολύ τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ. Ενώ προβλέπεται να ομαλοποιηθούν, υπάρχει κίνδυνος η πίεση στην ανταγωνιστικότητα του κόστους να χρειαστεί καιρό για να χαλαρώσει, και η ισχυρή εγχώρια ζήτηση θα συνεχίσει να ασκεί πιέσεις στους εξωτερικούς λογαριασμούς. Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών επιδεινώθηκε σημαντικά το 2022 λόγω των υψηλότερων τιμών εισαγωγής ενέργειας, καθώς και της έντονης πτώσης των καθαρών εξαγωγών μη ενεργειακών αγαθών. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών προβλέπεται να βελτιωθεί ελαφρά, αλλά να παραμείνει μεγάλο το 2023 και το 2024, παρά την πτώση των τιμών της ενέργειας. Ωστόσο, εκτιμάται ότι οι εξωτερικοί κίνδυνοι βιωσιμότητας θα είναι περιορισμένοι βραχυπρόθεσμα. Τα δημόσια ελλείμματα προβλέπεται να είναι σημαντικά φέτος και το επόμενο έτος και να διορθωθούν από το 2024. Οι τιμές των κατοικιών φαίνεται να είναι ελαφρώς υπερτιμημένες μετά από αρκετά χρόνια έντονης αύξησης. Αυτό συνέβη παράλληλα με τον υψηλό δανεισμό, ο οποίος σήμερα υποχωρεί, και την έντονη αύξηση του χρέους των νοικοκυριών, που συνολικά ενέχουν κάποιον κίνδυνο για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Ωστόσο, το χρέος των νοικοκυριών είναι χαμηλό και ο τραπεζικός τομέας διαθέτει επαρκή κεφαλαιοποίηση, έχει υψηλά κέρδη και καταγράφει χαμηλά επίπεδα μη εξυπηρετούμενων δανείων. Απαιτούνται συνεχείς προσπάθειες για την αντιμετώπιση των οικονομικών τρωτών σημείων της Σλοβακίας. Ειδικότερα, η υπερβάλλουσα ζήτηση θα πρέπει να αποκατασταθεί για να στηρίξει τη διόρθωση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και τη διαφορά δομικού πληθωρισμού σε σχέση με την υπόλοιπη ζώνη του ευρώ. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με τη διασφάλιση επαρκούς δημοσιονομικής εξυγίανσης και μέτρων για την αντιμετώπιση του χρέους των νοικοκυριών, διατηρώντας παράλληλα την οικονομική προσιτότητα της στέγασης μέσω της φορολόγησης της ακίνητης περιουσίας και μέτρων στήριξης της προσφοράς κατοικιών.

Κράτη μέλη που αντιμετωπίζουν ανισορροπίες 

Η Κύπρος αντιμετωπίζει ανισορροπίες μετά τον εντοπισμό υπερβολικών ανισορροπιών έως το 2022. Οι ευπάθειες που συνδέονται με το ιδιωτικό, το δημόσιο και το εξωτερικό χρέος έχουν μειωθεί, πλην όμως εξακολουθούν να αποτελούν πηγή ανησυχίας. Συγκεκριμένα, τα υψηλά χρέη, συμπεριλαμβανομένων των μη εξυπηρετούμενων δανείων, έχουν μειωθεί σημαντικά και αναμένεται να συνεχίσουν να μειώνονται, αλλά τα ελλείμματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών εξακολουθούν να αποτελούν πρόβλημα. Το ιδιωτικό χρέος μειώνεται από το 2015, με εξαίρεση το 2020 εν μέσω της κρίσης της COVID-19, και αναμένεται να συνεχίσει να μειώνεται το τρέχον και το επόμενο έτος, υποστηριζόμενο από την αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ. Ωστόσο, τα υψηλότερα επιτόκια ενδέχεται να ασκήσουν πίεση στην εξυπηρέτηση του χρέους, καθώς τα δάνεια με κυμαινόμενο επιτόκιο είναι τα συνηθέστερα. Τα αποθέματα ιδιωτικού και εξωτερικού χρέους επηρεάζονται από την παρουσία οντοτήτων ειδικού σκοπού στην Κύπρο, οι οποίες αυξάνουν τα επίπεδα αλλά ενέχουν περιορισμένους κινδύνους για την οικονομία. Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια που διακρατούνται από τράπεζες μειώθηκαν πολύ σημαντικά τα τελευταία χρόνια χάρη στις πωλήσεις, τις διαγραφές, τις αποπληρωμές σε μετρητά και τη ρύθμιση μη εξυπηρετούμενων δανείων και τις συμφωνίες ανταλλαγής χρέους με περιουσιακά στοιχεία. Το δημόσιο χρέος μειώνεται σταθερά· υποχώρησε κάτω από τα προ πανδημίας επίπεδα και αναμένεται να μειωθεί περαιτέρω το 2023 και το 2024. Παρά την ανάκαμψη του τουρισμού, το υψηλό έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών διευρύνθηκε το 2022, αντικατοπτρίζοντας την ισχυρή εγχώρια ζήτηση καθώς και τις υψηλές τιμές της ενέργειας· αναμένεται να μειωθεί σε κάποιον βαθμό το τρέχον και το επόμενο έτος, αλλά θα παραμείνει υψηλό. Η απόκριση σε επίπεδο πολιτικής ήταν ευνοϊκή. Διάφορα μέτρα που περιλαμβάνονται στο ΣΑΑ αναμένεται να συμβάλουν στη διαφοροποίηση της οικονομίας, να στηρίξουν την αύξηση των εξαγωγών και να μετριάσουν την υπερβολική εξάρτηση από τις εισαγωγές πετρελαίου. Στο πλαίσιο του ΣΑΑ, στα μέσα του 2022 εγκρίθηκε δέσμη τροποποιητικών νόμων σχετικά με τις εταιρείες εξαγοράς πιστώσεων και τους διαχειριστές πιστώσεων, με σκοπό τη βελτίωση του εργασιακού τους περιβάλλοντος και τη στήριξη της μείωσης των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Μετά από αρκετές παρατάσεις, η αναστολή των εκποιήσεων έληξε τον Φεβρουάριο: ένα αποτελεσματικό πλαίσιο εκποιήσεων είναι καίριας σημασίας για την ενθάρρυνση των δανειοληπτών να συμμετέχουν στην αναδιάρθρωση των δανείων, για την περαιτέρω μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων στην οικονομία, για τη συμβολή στη μείωση του ιδιωτικού χρέους και την ενίσχυση της πειθαρχίας στις πληρωμές.

Η Ισπανία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ανισορροπίες. Οι ευπάθειες που σχετίζονται με το υψηλό ιδιωτικό, δημόσιο και εξωτερικό χρέος, με διασυνοριακό αντίκτυπο, υποχωρούν αλλά εξακολουθούν να υφίστανται. Το εξωτερικό χρέος και ιδίως οι δείκτες ιδιωτικού χρέους μειώθηκαν κατά τη δεκαετία του 2010 και, έπειτα από προσωρινή διακοπή της μείωσής τους το 2020, επανήλθαν το 2021 σε πτωτική πορεία, η οποία αναμένεται να συνεχιστεί υπό την εύνοια της οικονομικής ανάπτυξης. Ωστόσο, εξακολουθούν να βρίσκονται σε υψηλά επίπεδα. Η εξωτερική θέση επωφελήθηκε από ένα πλεονασματικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών εδώ και μία δεκαετία, μολονότι αυτό μειώθηκε πιο πρόσφατα, αντικατοπτρίζοντας τον αντίκτυπο της πανδημίας στις τουριστικές εξαγωγές και τις υψηλότερες τιμές της ενέργειας το 2022. Το δημόσιο χρέος παραμένει υψηλό. Το 2022 επανήλθε στην καθοδική πορεία που επέφερε βελτιώσεις πριν από την πανδημία λόγω της ισχυρής αύξησης του ονομαστικού ΑΕΠ, αλλά παραμένει πάνω από τα προ της πανδημίας επίπεδα. Σύμφωνα με τις προοπτικές, η μείωση αυτή θα συνεχιστεί το 2023 και το 2024 με πιο συγκρατημένο ρυθμό, στηριζόμενη από μέτρα πολιτικής στο σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Το χρηματοπιστωτικό σύστημα επέδειξε ανθεκτικότητα έναντι των πρόσφατων κλυδωνισμών που προκλήθηκαν από την πανδημία και την ενεργειακή κρίση. Η ανεργία βρίσκεται και πάλι σε καθοδική πορεία, αλλά παραμένει σε υψηλά επίπεδα, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν θύλακες ευπάθειας, συμπεριλαμβανομένης της πολύ υψηλής μακροχρόνιας ανεργίας και της ανεργίας των νέων. Οι δυνητικοί κίνδυνοι που επηρεάζουν την περαιτέρω μείωση των ευπαθειών σχετίζονται κυρίως με τον αντίκτυπο της αυστηροποίησης των όρων χρηματοδότησης στις οικονομικές θέσεις των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων, καθώς και στη μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους ενόψει των τρεχουσών συνθηκών της αγοράς και της γήρανσης του πληθυσμού. Η πρόοδος σε επίπεδο πολιτικής ήταν ευνοϊκή και η συνέχιση της εφαρμογής του σχεδίου ανάκαμψης και σταθερότητας αναμένεται να επιφέρει περαιτέρω βελτιώσεις.

Η Γαλλία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ανισορροπίες. Οι ευπάθειες που συνδέονται με το υψηλό δημόσιο χρέος, και η ανταγωνιστικότητα και η χαμηλή αύξηση της παραγωγικότητας, που έχουν διασυνοριακή συνάφεια, εμμένουν αλλά έχουν δείξει σημάδια υποχώρησης. Το δημόσιο χρέος μειώνεται από την ανάκαμψη του ΑΕΠ το 2021, μετά την αύξηση κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Το 2022, διάφορα δημοσιονομικά μέτρα μετρίασαν σημαντικά τον αντίκτυπο της ενεργειακής κρίσης, αλλά επιβράδυναν τη μείωση του χρέους. Το χρέος προβλέπεται να μειωθεί περαιτέρω κατά το τρέχον και το επόμενο έτος, αλλά προβλέπεται να ακολουθήσει και πάλι ανοδική τάση στη συνέχεια ελλείψει μέτρων πολιτικής, παραμένοντας σε υψηλά και πάνω από τα προ της πανδημίας επίπεδα, και οι μεσοπρόθεσμες προκλήσεις δημοσιονομικής βιωσιμότητας παραμένουν υψηλές. Τα μέτρα πολιτικής που ελήφθησαν τα τελευταία χρόνια με στόχο την ενίσχυση της δυνητικής ανάπτυξης ενδέχεται να συμβάλουν στη διόρθωση της προβλεπόμενης αύξησης του δημόσιου χρέους μεσοπρόθεσμα. Έχουν εγκριθεί αρκετές μεταρρυθμίσεις για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας κόστους. Είναι ήδη ορατή μια μικρή θετική επίπτωση και ο πλήρης αντίκτυπός τους αναμένεται να καταστεί εμφανής κατά τα επόμενα έτη. Ομοίως, η παραγωγικότητα της εργασίας αναμένεται να ωφεληθεί από την αποτελεσματική υλοποίηση των προγραμματισμένων επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων. Η γαλλική οικονομία επέδειξε ανθεκτικότητα το περασμένο έτος, καθώς η ανταγωνιστικότητα κόστους επηρεάστηκε λιγότερο από τις αυξήσεις των τιμών της ενέργειας σε σχέση με την υπόλοιπη ζώνη του ευρώ. Οι εξαγωγές βελτιώνονται χάρη στην περαιτέρω ανάκαμψη του διασυνοριακού τουρισμού και της αεροναυπηγικής βιομηχανίας, οι οποίες επλήγησαν σε μεγάλο βαθμό από την πανδημία. Ενώ το χρέος του ιδιωτικού τομέα αυξήθηκε κατά τη χειρότερη περίοδο της πανδημίας, η αύξηση του δανεισμού των επιχειρήσεων συνοδεύτηκε από αυξήσεις των ιδίων κεφαλαίων και συσσώρευση αποθεμάτων ρευστότητας. Τα υψηλότερα επιτόκια μπορεί να δυσχεράνουν τη δημόσια και ιδιωτική απομόχλευση. Η απάντηση με μέτρα πολιτικής ήταν ευνοϊκή, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις, με επίκεντρο τη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών. Η αποτελεσματική εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων που εγκρίθηκαν πρόσφατα παραμένει καίριας σημασίας για την περαιτέρω μείωση των ευπαθειών, και συγκεκριμένα της μεταρρύθμισης της διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών και του νέου μηχανισμού για τη διενέργεια ετήσιων αξιολογήσεων των δημόσιων δαπανών. Αμφότερες οι δράσεις είναι ζωτικής σημασίας για να συνεχιστεί ο περιορισμός των δαπανών και να διατηρηθεί το δημόσιο χρέος σε σταθερή πτωτική τάση. Επιπλέον, η κυβέρνηση έχει θεσπίσει μεταρρύθμιση του δημόσιου συνταξιοδοτικού συστήματος, η οποία αναμένεται να συμβάλει στη βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους.

Η Γερμανία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ανισορροπίες. Το συνεχιζόμενο μεγάλο πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, που αντικατοπτρίζει επίσης τις υποτονικές επενδύσεις σε σχέση με τις αποταμιεύσεις, με διασυνοριακό αντίκτυπο, μειώθηκε σταδιακά, πιο πρόσφατα εν μέσω της ενεργειακής κρίσης, αλλά αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά. Το πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών υποχώρησε με αργούς ρυθμούς έως το 2019, με ελαφρά αύξηση του δείκτη εγχώριων επενδύσεων και μείωση του εμπορικού ισοζυγίου, και έκτοτε επηρεάστηκε από ασυνήθιστες οικονομικές συνθήκες. Μειώθηκε σημαντικά το 2022 λόγω των υψηλότερων τιμών εισαγωγής ενέργειας, σε συνδυασμό με τη μείωση του εμπορικού πλεονάσματος εκτός του τομέα της ενέργειας και την ανάκαμψη των τουριστικών εισαγωγών. Το 2022 το πλεόνασμα παρέμεινε πάνω από τα επίπεδα που υποδεικνύουν τα θεμελιώδη μεγέθη της χώρας και αναμένεται να ανακάμψει σημαντικά το 2023 και να παραμείνει σχεδόν αμετάβλητο το 2024, αλλά προβλέπεται να παραμείνει κάτω από το όριο της ΔΜΑ. Οι μισθοί προβλέπεται να αυξηθούν έντονα, στηρίζοντας την εγχώρια ζήτηση, ενώ το κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος μπορεί να αυξηθεί ταχύτερα απ’ ό,τι στην υπόλοιπη ζώνη του ευρώ. Παρ’ όλα αυτά, η κατανάλωση και οι επενδύσεις μετριάζονται προσωρινά από τον υψηλό πληθωρισμό. Τα τελευταία έτη, οι τιμές των κατοικιών παρουσίασαν απότομες αυξήσεις, αν και υποχώρησαν κάπως από τα μέσα του 2022. Η προσφορά κατοικιών δεν μπορεί να καλύψει τη ζήτηση εν μέσω υποτονικών επενδύσεων σε κατοικίες, γεγονός που μπορεί να εντείνει τους συνεχιζόμενους κινδύνους υπερτίμησης. Η έγκαιρη και αποτελεσματική υλοποίηση των πρωτοβουλιών δημόσιων επενδύσεων και η άρση των εμποδίων στις επενδύσεις θα συνέβαλε στην περαιτέρω μείωση των ευπαθειών.

Η Ουγγαρία αντιμετωπίζει ανισορροπίες. Οι ευπάθειες που συνδέονται με τις πολύ έντονες πιέσεις στις τιμές και τις ανάγκες εξωτερικής και κρατικής χρηματοδότησης έχουν αυξηθεί και είναι σημαντικές. Ο πληθωρισμός έχει αυξηθεί σημαντικά και δεν έχει ακόμη αρχίσει να μετριάζεται εμφανώς. Εάν ο πληθωρισμός παραμείνει αυξημένος για μεγάλη χρονική περίοδο θα υπονομεύσει περαιτέρω την ανταγωνιστικότητα κόστους και θα μπορούσε να κρατήσει υψηλό το κόστος χρηματοδότησης. Το μεγάλο έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αυξήθηκε σημαντικά λόγω των υψηλότερων τιμών της ενέργειας το 2022 και το βραχυπρόθεσμο εξωτερικό χρέος αυξήθηκε. Οι βελτιώσεις στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών φέτος και το επόμενο έτος εξαρτώνται από την αναμενόμενη περαιτέρω συγκράτηση των τιμών της ενέργειας, αλλά το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών προβλέπεται να παραμείνει μη αμελητέο το 2023 και το 2024. Η υψηλή ένταση ενέργειας της οικονομίας είναι σημαντική για τη δυναμική του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Το δημόσιο έλλειμμα ήταν μεγάλο, γεγονός που οφείλεται μόνο εν μέρει στις πολιτικές που ακολουθήθηκαν στην πανδημία και στις ενεργειακές κρίσεις και αντιπροσωπεύει μεγάλο μέρος του εξωτερικού δανεισμού της οικονομίας. Ο δείκτης δημόσιου χρέους μειώθηκε χάρη στην έντονη αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ, αλλά αυτό μπορεί να τεθεί εν αμφιβόλω από την επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας και τη διατήρηση υψηλών ελλειμμάτων. Το κόστος του κρατικού δανεισμού έχει αυξηθεί από το 2021 και η κυβέρνηση αντιμετωπίζει αυξανόμενη επιβάρυνση από τόκους, ενώ η ληκτότητα του χρέους εξακολουθεί να είναι σχετικά χαμηλή. Οι τιμές των κατοικιών διπλασιάστηκαν σε διάστημα πέντε ετών, αλλά οι αυξήσεις των τιμών σταμάτησαν στα τέλη του 2022. Ωστόσο, η πιθανότητα σημαντικής πτώσης των ονομαστικών τιμών φαίνεται περιορισμένη εν μέσω χαμηλού χρέους των νοικοκυριών, καθώς και υπό το πρίσμα του σημερινού περιβάλλοντος υψηλού πληθωρισμού. Οι ανακολουθίες πολιτικής έχουν μεγεθύνει τις ευπάθειες που διαπιστώθηκαν. Ο αποτελεσματικός συντονισμός και η σαφής οριοθέτηση των μακροοικονομικών πολιτικών, με τη στήριξη ενός ισχυρού θεσμικού πλαισίου πολιτικής, είναι καθοριστικής σημασίας για τη διασφάλιση της δημοσιονομικής και εξωτερικής βιωσιμότητας, καθώς και για τη σταθεροποίηση των προσδοκιών. Η έγκαιρη και πλήρης υλοποίηση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που περιλαμβάνονται στο σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας της Ουγγαρίας αναμένεται να συμβάλει στη μείωση των μακροοικονομικών ευπαθειών και να στηρίξει την ανάπτυξη και την προσαρμογή μεσοπρόθεσμα.

Οι Κάτω Χώρες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ανισορροπίες. Οι ευπάθειες σχετίζονται με τα υψηλά επίπεδα ιδιωτικού χρέους και το μεγάλο πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, τα οποία έχουν διασυνοριακό αντίκτυπο, επιμένουν παρά ορισμένες ενδείξεις μείωσης. Το πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, παρά τις πρόσφατες αναθεωρήσεις των στοιχείων, και το ιδιωτικό χρέος είναι μεγάλα σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα, καθώς και πάνω από τα βασικά μεγέθη της οικονομίας. Το μεγάλο πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών μειώθηκε το 2022, λόγω της επιδείνωσης των όρων του εμπορίου, της αύξησης του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών σε σταθερές τιμές και της διεύρυνσης του ελλείμματος πρωτογενών εισοδημάτων. Με τη βελτίωση των όρων εμπορίου, το πλεόνασμα αναμένεται να ανακάμψει σημαντικά το 2023 και να σταθεροποιηθεί το 2024. Έχει σημειωθεί περιορισμένη πρόοδος σε επίπεδο πολιτικής, αλλά πρέπει να γίνουν περισσότερα για τη μείωση των εμποδίων στις επενδύσεις. Το χρέος των μη χρηματοοικονομικών εταιρειών και των νοικοκυριών παραμένει υψηλό: το τελευταίο είναι πιο ανησυχητικό καθώς καθιστά τα νοικοκυριά ευάλωτα σε κλυδωνισμούς, με τους κινδύνους αυτούς να επιδεινώνονται από την υψηλή και αυξανόμενη υπερτίμηση των τιμών των κατοικιών. Για τη συνέχεια, το χρέος αναμένεται να συνεχίσει τη μέτρια πτωτική πορεία του. Παρά τη μέτρια πτώση των τιμών των κατοικιών, η πίεση στην αγορά κατοικιών συνεχίζεται, ιδίως επειδή η κατασκευή νέων κατοικιών παραμένει σημαντικά χαμηλότερη από τους στόχους της κυβέρνησης. Ταυτόχρονα, η χρηματοδοτούμενη από το χρέος ιδιοκτησία κατοικιών εξακολουθεί να επιδοτείται από ευνοϊκή φορολογία, ενώ οι πολιτικές που αφορούν την ιδιωτική αγορά ενοικίασης ακινήτων κινδυνεύουν να υπονομεύσουν την ανάπτυξή της.

Η Πορτογαλία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ανισορροπίες. Οι ευπάθειες που σχετίζονται με το υψηλό ιδιωτικό, δημόσιο και εξωτερικό χρέος υποχωρούν αλλά εξακολουθούν να υφίστανται. Έπειτα από την προσωρινή διακοπή λόγω της έξαρσης της πανδημίας, οι δείκτες του ιδιωτικού και του δημόσιου χρέους επανήλθαν σε πτωτική πορεία το 2021 την οποία αναμένεται να διατηρήσουν, ευνοούμενοι από την οικονομική ανάπτυξη. Παρότι βρίσκονται πλέον κάτω από τα προ πανδημίας επίπεδα, παραμένουν σε υψηλά επίπεδα. Βελτίωση σημειώθηκε και στη σαφώς αρνητική NIIP τόσο πριν όσο και μετά την πανδημία, το δε εξωτερικό χρέος προβλέπεται να υποχωρήσει περαιτέρω, χάρη στη συνεχιζόμενη οικονομική ανάπτυξη παρά μια περιορισμένη επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας το 2023. Το μικρό έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών επιδεινώθηκε οριακά το 2022, ως απόρροια των υψηλότερων τιμών της ενέργειας, αλλά η επιδείνωση αυτή μετριάστηκε από την περαιτέρω έντονη ανάκαμψη των εξαγωγών, ιδίως του τουρισμού. Στο μέλλον, η παραδοχή ότι θα συνεχιστεί η χαλάρωση των τιμών της ενέργειας και η περαιτέρω αύξηση των τουριστικών εξαγωγών, καθώς και οι τρέχουσες πολιτικές για τη στήριξη της ενεργειακής απόδοσης και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, προβλέπεται ότι θα εξισορροπήσουν το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και θα στηρίξουν ακόμη περισσότερο την προσαρμογή της καθαρής διεθνούς επενδυτικής θέσης. Οι τιμές των κατοικιών παρουσιάζουν ισχυρή άνοδο εδώ και αρκετά χρόνια, ενώ συνεχίστηκε η μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων από τα ήδη μέτρια επίπεδα. Οι κυριότεροι κίνδυνοι για τον περαιτέρω περιορισμό των ευπαθειών σχετίζονται με τον αντίκτυπο της αυστηροποίησης των χρηματοπιστωτικών συνθηκών και το αβέβαιο εξωτερικό περιβάλλον, καθώς και με τον δυνητικό αντίκτυπο αυτών στην οικονομική ανάπτυξη. Η πρόοδος σε επίπεδο πολιτικής ήταν ευνοϊκή, με ιδιαίτερη έμφαση στο σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (στο εξής: ΣΑΑ), και η συνέχιση της εφαρμογής του ΣΑΑ αναμένεται να επιφέρει περαιτέρω βελτιώσεις.

Η Ρουμανία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ανισορροπίες. Οι ευπάθειες σχετίζονται με τους εξωτερικούς λογαριασμούς, που συνδέονται με τα μεγάλα δημόσια ελλείμματα, ενώ οι πιέσεις υπερθέρμανσης έχουν αυξηθεί. Το μεγάλο έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών επιδεινώθηκε σημαντικά μετά την ύφεση που προκλήθηκε από την πανδημία και καθιστά την οικονομία ευάλωτη σε κλυδωνισμούς εξωτερικής χρηματοδότησης. Η συνέχιση του μεγάλου ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών κινδυνεύει να οδηγήσει περαιτέρω την NIIP σε αρνητικό έδαφος. Τα σημάδια υπερθέρμανσης είναι σαφώς ορατά, με τον δομικό πληθωρισμό να είναι δυσάρεστα υψηλός, την αύξηση των μισθών σε διψήφιο επίπεδο και σχετικά χαμηλό ποσοστό ανεργίας. Οι δείκτες ανταγωνιστικότητας κόστους αναμένεται να σταθεροποιηθούν, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν διαρθρωτικά ζητήματα. Η συναλλαγματική ισοτιμία φαίνεται να είναι υψηλότερη από το επίπεδο που υποδεικνύουν τα βασικά οικονομικά μεγέθη και εξακολουθεί να υπόκειται σε αυστηρή διαχείριση. Το δημόσιο έλλειμμα είναι μεγάλο εδώ και αρκετά χρόνια και αντιπροσωπεύει μεγάλο μέρος της υπερβάλλουσας ζήτησης και των επακόλουθων εξωτερικών ελλειμμάτων· ακόμη και αν βελτιωθεί, το δημόσιο έλλειμμα προβλέπεται να παραμείνει σημαντικό κατά το τρέχον και το επόμενο έτος. Η μείωση του δημόσιου ελλείμματος το 2022 οφειλόταν κυρίως στην έντονη αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ, η οποία με τη σειρά της εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την υπερθέρμανση της εγχώριας ζήτησης. Τα ασφάλιστρα κινδύνου και το κόστος κρατικού δανεισμού είναι σημαντικά υψηλότερα από ό, τι κατά τα έτη πριν από την πανδημία. Δεδομένης της συνεχιζόμενης στενότητας των παγκόσμιων συνθηκών ρευστότητας, θα είναι σημαντικό να αντιστραφούν οι τρέχουσες τάσεις. Στο μέλλον, η δημοσιονομική προσαρμογή θα πρέπει να είναι ο προτιμώμενος τρόπος για να ευθυγραμμιστεί περισσότερο η ζήτηση με την προσφορά και να συγκρατηθούν τα εγχώρια και εξωτερικά ελλείμματα. Η πλήρης εφαρμογή των φορολογικών και συνταξιοδοτικών μεταρρυθμίσεων που περιλαμβάνονται στο ΣΑΑ, καθώς και η τήρηση των δημοσιονομικών στόχων στο πλαίσιο της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος θα συμβάλουν σημαντικά στον περιορισμό της τρέχουσας δυναμικής.

Η Σουηδία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ανισορροπίες. Οι ευπάθειες που σχετίζονται με την αγορά ακινήτων και το υψηλό ιδιωτικό χρέος εμμένουν. Οι τιμές των ακινήτων είναι υψηλές και αυξάνονται μέχρι και πρόσφατα. Οι αυξήσεις των τιμών των κατοικιών συμβαδίζουν με την αύξηση του ιδιωτικού χρέους. Το 2022, σε ένα πλαίσιο έντονης στενότητας όσον αφορά τις νομισματικές και χρηματοδοτικές συνθήκες, οι τιμές των ακινήτων άρχισαν να μειώνονται εμφανώς, γεγονός που φαίνεται να είναι η αρχή της εξομάλυνσης των συσσωρευμένων ευπαθειών. Οι τιμές παραμένουν σημαντικά υπερτιμημένες και αναμένεται να μειωθούν περαιτέρω. Ο κύκλος εργασιών στον τομέα των ακινήτων έχει πρόσφατα μειωθεί σημαντικά και, ως εκ τούτου, έχει μειωθεί επίσης η ζήτηση για νεόδμητες κατοικίες. Οι δυσμενείς εξελίξεις έχουν περιοριστεί, μέχρι στιγμής, στον κατασκευαστικό κλάδο και στον τομέα των ακινήτων, οι οποίοι πλέον μειώνονται απότομα έπειτα από χρόνια μεγάλης αύξησης. Συνολικά, η σουηδική οικονομία αναμένεται να συρρικνωθεί το 2023, με τις μεταβολές των νομισματικών συνθηκών να επηρεάζουν τους ισολογισμούς των νοικοκυριών και των κτηματομεσιτικών εταιρειών εμπορικών ακινήτων, καθώς και τα περιθώριά τους για κατανάλωση και επενδύσεις. Ο αντίκτυπος των αυξημένων επιτοκίων στις πληρωμές ενυπόθηκων δανείων είναι σημαντική, λόγω της επικράτησης κυμαινόμενων επιτοκίων και ενυπόθηκων δανείων πολύ μεγάλης διάρκειας. Ο αντίκτυπος των μεταβαλλόμενων συνθηκών στον χρηματοπιστωτικό τομέα ήταν περιορισμένος· ο χρηματοπιστωτικός τομέας είναι ισχυρός και παρουσιάζει υψηλά περιθώρια κέρδους και υψηλούς σταθμισμένους ως προς τον κίνδυνο δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας, χαρακτηριστικά που μάλλον λειτουργούν ως ανάχωμα έναντι της εξάπλωσης των προβλημάτων του τομέα των ακινήτων στην ευρύτερη οικονομία μέσω του χρηματοπιστωτικού τομέα, αν και είναι πολύ εκτεθειμένος στην αγορά ακινήτων. Η πρόοδος σε επίπεδο πολιτικής ήταν περιορισμένη. Ειδικότερα, το φορολογικό σύστημα εξακολουθεί να ευνοεί την ιδιοκτησία κατοικιών μέσω χαμηλής περιοδικής φορολόγησης της ακίνητης περιουσίας και προωθεί τη χρηματοδοτούμενη με δανειακά κεφάλαια απόκτηση κατοικιών μέσω σημαντικής έκπτωσης φόρου για πληρωμές τόκων ενυπόθηκων δανείων. Επιπλέον, οι μεταρρυθμίσεις στη μη αποδοτική αγορά ενοικίασης ακινήτων ήταν περιορισμένες.

Κράτη μέλη που αντιμετωπίζουν υπερβολικές ανισορροπίες 

Η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ανισορροπίες. Ειδικότερα, οι ευπάθειες που σχετίζονται με το υψηλό δημόσιο χρέος και το υψηλό απόθεμα μη εξυπηρετούμενων δανείων σε ένα περιβάλλον υψηλής ανεργίας υποχωρούν, αλλά η εξωτερική της θέση έχει επιδεινωθεί. Σοβαρή αιτία ανησυχίας αποτελεί η σημαντική διεύρυνση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών το 2022, παρά την ανάκαμψη των εσόδων από τον τουρισμό. Παρότι το εξωτερικό έλλειμμα προβλέπεται να μειωθεί σε κάποιο βαθμό το τρέχον και το επόμενο έτος, αναμένεται να παραμείνει αρκετά πάνω από το επίπεδο που απαιτείται για να εξασφαλιστεί διαρκής βελτίωση της καθαρής διεθνούς επενδυτικής θέσης. Μολονότι ο δείκτης του δημόσιου χρέους ως προς το ΑΕΠ εξακολουθεί να είναι ο υψηλότερος στην ΕΕ, βελτιώθηκε σημαντικά το 2022, κυρίως χάρη στην ισχυρή αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ, και αναμένεται να υποχωρήσει περαιτέρω το 2023 και το 2024. Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια μειώθηκαν σε έντονο βαθμό πέρυσι, στηριζόμενα στις μεγάλες μειώσεις των προηγούμενων ετών, αλλά παραμένουν σε υψηλά επίπεδα και εξακολουθούν να επηρεάζουν αρνητικά την κερδοφορία και τη δανειοδοτική ικανότητα των τραπεζών, γεγονός που με τη σειρά του υπονομεύει την ενίσχυση της κεφαλαιακής έντασης και την αύξηση της παραγωγικότητας της οικονομίας. Η απόκριση σε επίπεδο πολιτικής συνέβαλε στην εξομάλυνση των ανισορροπιών και η υλοποίηση του ΣΑΑ αποτελεί σημαντική ευκαιρία για την αντιμετώπιση των διαρθρωτικών αδυναμιών που απομένουν. Ωστόσο, απαιτούνται περισσότερες προσπάθειες, ιδίως για να διασφαλιστεί ότι τα εξωτερικά ισοζύγια θα τεθούν σε τροχιά σταθερής βελτίωσης και ότι τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια θα μειωθούν περαιτέρω, μεταξύ άλλων μέσω της αύξησης της αποτελεσματικότητας της αναγκαστικής είσπραξης οφειλών και της βελτίωσης της δευτερογενούς αγοράς μη εξυπηρετούμενων δανείων.

Η Ιταλία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ανισορροπίες. Παρότι έχουν σημειωθεί ορισμένες βελτιώσεις, εξακολουθούν να υπάρχουν ευπάθειες που σχετίζονται με το υψηλό δημόσιο χρέος και τη χαμηλή αύξηση της παραγωγικότητας, σε ένα πλαίσιο εύθραυστης αγοράς εργασίας και ορισμένων αδυναμιών στις χρηματοπιστωτικές αγορές, οι οποίες έχουν διασυνοριακό αντίκτυπο. Οι μακροχρόνιες ευπάθειες της Ιταλίας έχουν υποχωρήσει κάπως τα τελευταία χρόνια, ωστόσο εξακολουθούν να είναι σημαντικές και δεν αναμένεται να εξομαλυνθούν γρήγορα. Η συνεχιζόμενη χαμηλή αύξηση της παραγωγικότητας αποτέλεσε βασικό παράγοντα που συνέβαλε στην παρατεταμένη ασθενή οικονομική ανάπτυξη της Ιταλίας, η οποία επιβραδύνει την απομόχλευση του δημόσιου χρέους, περιορίζει τις ευκαιρίες απασχόλησης και επηρεάζει τους ισολογισμούς των τραπεζών. Ο δείκτης του δημόσιου χρέους σημείωσε περαιτέρω μείωση το 2022, όπως επίσης και η οικονομική ανάκαμψη. Ωστόσο, παραμένει σε υψηλά επίπεδα και συνιστά μείζονα πρόκληση για τη δημοσιονομική βιωσιμότητα. Ο δείκτης δημόσιου χρέους προβλέπεται να μειωθεί περαιτέρω έως το 2024, αλλά να αυξηθεί μεσοπρόθεσμα ελλείψει μέτρων εξυγίανσης. Η κυβέρνηση έχει εφαρμόσει περαιτέρω μέτρα για τη στήριξη της ανθεκτικότητας του χρηματοπιστωτικού τομέα και τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια έχουν μειωθεί σημαντικά, ωστόσο συνεχίζεται η σημαντική έκθεση των τραπεζών σε κρατικό κίνδυνο. Έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος όσον αφορά τις πολιτικές αντιμετώπισης των ανισορροπιών, απαιτούνται όμως συνεχείς προσπάθειες, η δε υλοποίηση του σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (στο εξής: ΣΑΑ) παραμένει η κυριότερη προτεραιότητα πολιτικής, καθώς περιλαμβάνει ολοκληρωμένες μεταρρυθμίσεις και σημαντικές επενδύσεις. Προκειμένου να τεθεί το υψηλό δημόσιο χρέος σε σταθερή καθοδική πορεία, σε ένα πλαίσιο αυξανόμενου κόστους εξυπηρέτησης του χρέους και αυξανόμενων δαπανών που συνδέονται με τη δημογραφική γήρανση, απαιτείται μια πολύπλευρη προσέγγιση που θα βασίζεται σε συνετές δημοσιονομικές πολιτικές με επαρκή πρωτογενή πλεονάσματα, επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν την ανάπτυξη, μεγαλύτερη φορολογική συμμόρφωση, καθώς και αποδοτική αξιοποίηση των εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων. Η Ιταλία αντιμετωπίζει προκλήσεις οι οποίες, παράλληλα με τη συνεχή σθεναρή εφαρμογή του ΣΑΑ, θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν με πρόσθετες προσπάθειες πολιτικής, ιδίως στους τομείς της φορολογίας, του δημοσιονομικού πλαισίου και των συνταξιοδοτικών συστημάτων, καθώς και στους τομείς της δημογραφίας, της αγοράς εργασίας και της ενέργειας.

 

(1) COM(2023) 62 final.

(2) COM(2023) 168 final.

(3) SWD(2023) 601 - 627

(4) Κανονισμός (ΕΕ) 2023/435 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Φεβρουαρίου 2023, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2021/241 όσον αφορά τα κεφάλαια για το REPowerEU στα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1303/2013, (ΕΕ) 2021/1060 και (ΕΕ) 2021/1755 και της οδηγίας 2003/87/ΕΚ (ΕΕ L 63 της 28.2.2023, σ. 1).

(5) COM(2023) 601 - 627

(6) Βλ. ετήσια έρευνα για τη βιώσιμη ανάπτυξη 2023: COM(2022) 780 final.

(7) Βλ. ανακοίνωση της Επιτροπής: κατευθυντήριες γραμμές προς τα κράτη μέλη για την επικαιροποίηση των εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα για την περίοδο 2021-2030 (C/2022/9264 final) .

(8)  Βλ. προσάρτημα 3. Στις 15 Μαΐου, η Επιτροπή δημοσίευσε επίσης την πρώτη εθελοντική επανεξέταση σε επίπεδο ΕΕ της εφαρμογής της Ατζέντας του 2030 για τη βιώσιμη ανάπτυξη [COM(2023) 700 final], η οποία θα υποβληθεί στο πολιτικό φόρουμ υψηλού επιπέδου των Ηνωμένων Εθνών για τη βιώσιμη ανάπτυξη το 2023. Η επανεξέταση επιβεβαιώνει τη δέσμευση της ΕΕ στην Ατζέντα του 2030 για τη βιώσιμη ανάπτυξη στο πλαίσιο μιας προσέγγισης για το σύνολο της διακυβέρνησης, η οποία συνδέει την εσωτερική και την εξωτερική διάσταση.

(9) Στις 25 Ιανουαρίου 2023, η Επιτροπή πρότεινε σύσταση του Συμβουλίου [COM(2023) 38 final], η οποία καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη της ΕΕ μπορούν να ενισχύσουν περαιτέρω τον κοινωνικό διάλογο σε εθνικό επίπεδο, καθώς και ανακοίνωση σχετικά με την ενίσχυση και την προώθηση του κοινωνικού διαλόγου σε επίπεδο ΕΕ. Επιπλέον, η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να αξιοποιεί τα υφιστάμενα φόρουμ στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου για την ενημέρωση και τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, μεταξύ άλλων, σχετικά με την εφαρμογή του ΜΑΑ.

(10) Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολόγησε έναν διαδραστικό χάρτη με πραγματικά παραδείγματα της θετικής αλλαγής που επιφέρουν τα χρηματοδοτούμενα έργα: Μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (europa.eu)

(11) COM(2023) 240 - 242 final.

(12)      Η υποτονικότητα της αγοράς εργασίας λαμβάνει υπόψη τους ανέργους, τους εργαζομένους μερικής απασχόλησης που επιθυμούν να εργαστούν περισσότερο, τα άτομα που είναι διαθέσιμα για εργασία αλλά δεν αναζητούν εργασία και τα άτομα που αναζητούν εργασία αλλά δεν είναι άμεσα διαθέσιμα. Αυτός ο ευρύτερος ορισμός αντικατοπτρίζει καλύτερα την ανεκπλήρωτη ανάγκη για απασχόληση.

(13)      Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2022), «European Business Cycle Indicators — A close look at labour displications across the EU» (Δείκτες ευρωπαϊκού επιχειρηματικού κύκλου — Μια προσεκτικότερη εξέταση των ελλείψεων εργατικού δυναμικού στην ΕΕ), European Economy-Technical Paper, 59.

(14) Τα τρία τέταρτα των ερωτηθέντων της ΕΕ (74 %) πιστεύουν ότι η αρχή της αλληλεγγύης στο επίκεντρο του ΜΑΑ αποτελεί καλή προσέγγιση για την έξοδο της ΕΕ από την πανδημία COVID-19, ενώ τα δύο τρίτα των ερωτηθέντων της ΕΕ πιστεύουν ότι θα έχει θετικό αντίκτυπο στις μελλοντικές γενιές (βλ. έρευνα του Έκτακτου Ευρωβαρόμετρου 515 σχετικά με το σχέδιο ανάκαμψης της ΕΕ NextGenerationEU, τον Ιανουάριο του 2023).

(15) Οι πίνακες ανθεκτικότητας, που αναπτύχθηκαν από την Επιτροπή, αποσκοπούν στην ολιστική αξιολόγηση της ανθεκτικότητας στην ΕΕ και στα κράτη μέλη της. Αξιολογούν την ανθεκτικότητα ως την ικανότητα προόδου προς την επίτευξη των στόχων πολιτικής εν μέσω προκλήσεων.

(16) Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τα κεφάλαια για το REPowerEU και τη σύνδεσή τους με τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις διατίθενται στις «Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας στο πλαίσιο του σχεδίου REPowerEU» (ΕΕ C 80 της 3.3.2023, σ. 1).

(17)      COM(2023) 141 final.

(18)      Οδηγία (ΕΕ) 2022/2523 του Συμβουλίου, της 14ης Δεκεμβρίου 2022, σχετικά με την εξασφάλιση παγκόσμιου ελάχιστου επιπέδου φορολογίας των ομίλων πολυεθνικών επιχειρήσεων και των εγχώριων ομίλων μεγάλης κλίμακας στην Ένωση (ΕΕ L 328 της 22.12.2022, σ. 1). Η Επιτροπή επεξεργάζεται επίσης συγκεκριμένες πρωτοβουλίες, συμπεριλαμβανομένων των BEFIT και FASTER, και έχει προτείνει μια σειρά μέτρων για τον εκσυγχρονισμό του συστήματος φόρου προστιθέμενης αξίας της ΕΕ [COM(2022) 701, COM(2022) 703 και COM(2022) 704] για την απλούστευση των φορολογικών κανόνων, τη μείωση της γραφειοκρατίας και τον περιορισμό του επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού και των πρακτικών φοροαποφυγής. 

(19)      Η ΕΕ ολοκληρώνει επίσης τις διαπραγματεύσεις σχετικά με τη δέσμη μέτρων για τις τράπεζες, και η Επιτροπή ενέκρινε πρόσφατα πρόταση για τη βελτίωση της δυνατότητας εφαρμογής του πλαισίου διαχείρισης κρίσεων και ασφάλισης καταθέσεων για τις μικρότερες και μεσαίες τράπεζες [COM(2023) 225 final].

(20) [1] «External Sustainability Analysis» (Ανάλυση εξωτερικής βιωσιμότητας), European Economy-Institutional Papers 196· «Housing Market Developments» (Εξελίξεις στην αγορά κατοικίας), European Economy-Institutional Papers 197· «Inflation Differentials in Europe and Implications for Competitiveness» (Διαφορές πληθωρισμού στην Ευρώπη και επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητα), European Economy-Institutional Papers 198.

(21) Eurostat, 19 Απριλίου 2023.

(22) Ανακοίνωση της Επιτροπής: κατευθυντήριες γραμμές προς τα κράτη μέλη για την επικαιροποίηση των εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα για την περίοδο 2021-2030 (C/2022/9264 final).

(23)  Βλ. επίσης COM(2022)83 final και SWD(2022) 230 final.

(24) COM(2022) 438 final.

(25) Η επιτάχυνση της μετάβασης σε μια κυκλική οικονομία μπορεί να αυξήσει την ανοικτή στρατηγική αυτονομία της ΕΕ και να συμβάλει σημαντικά στην εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας.

(26)   Ειδική ομάδα για την επιβολή των κανόνων της ενιαίας αγοράς (2022), «Έκθεση 2021-2022»

(27) COM(2023) 62 final.

(28)  Βλ. επίσης COM(2022) 332 final.

(29) COM(2022) 643 final.

(30)

COM(2023) 160 final.

(31) COM(2023) 162 final.

(32) COM(2023) 168 final.

(33)  COM(2021) 385 final.

(34) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επικαιροποίηση 2022 του δείκτη περιορισμού του λιανικού εμπορίου, υπό έκδοση.

(35) COM(2023) 162 final της 16.3.2023.

(36) SWD(2022) 325 final.

(37) Εκτός από το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, η έκθεση της Επιτροπής για το κράτος δικαίου καλύπτει επίσης, σε έναν από τους πυλώνες της, τη λειτουργία των δικαστικών συστημάτων.

(38) Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα δημοσιεύσει δέσμη μέτρων αρωγής για τις ΜΜΕ τον Ιούνιο του 2023 και πρόσφατα υπέβαλε προτάσεις για να καταστούν οι υπηρεσίες εκκαθάρισης της ΕΕ πιο ελκυστικές και ανθεκτικές, να εναρμονιστούν ορισμένοι κανόνες για την αφερεγγυότητα των επιχειρήσεων σε ολόκληρη την ΕΕ και να μειωθεί ο διοικητικός φόρτος για τις εταιρείες όλων των μεγεθών, ιδίως τις ΜΜΕ, για την εισαγωγή στο χρηματιστήριο και την παραμονή τους σε αυτό: COM(2022) 696 final.

(39) COM(2023) 205 final· COM(2023) 206 final.

(40) Βλ. για παράδειγμα το σχέδιο δράσης της ΕΕ για την ψηφιοποίηση του ενεργειακού συστήματος: COM(2022) 552.

(41) Οδηγία 2014/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, σχετικά με τις δημόσιες προμήθειες και την κατάργηση της οδηγίας 2004/18/ΕΚ (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ) (ΕΕ L 94 της 28.3.2014, σ. 65).

(42) Βλ. επίσης το νέο ευρωπαϊκό θεματολόγιο καινοτομίας: COM(2022) 332 final.

(43) Οδηγία (ΕΕ) 2022/2041 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 19ης Οκτωβρίου 2022, για επαρκείς κατώτατους μισθούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ L 275 της 25.10.2022, σ. 33).

(44) Το Μέσο Τεχνικής Υποστήριξης (TSI) της ΕΕ θα διευκολύνει τις ανταλλαγές μεταξύ υπαλλήλων από εθνικές και/ή περιφερειακές διοικήσεις μέσω της εμβληματικής πρωτοβουλίας PACE (ανταλλαγές συνεργασίας στον τομέα της δημόσιας διοίκησης) ως μέσο ενίσχυσης της διοικητικής ικανότητας και προώθησης βέλτιστων πρακτικών [κανονισμός (ΕΕ) 2021/240 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 10ης Φεβρουαρίου 2021, για τη θέσπιση Μέσου Τεχνικής Υποστήριξης (ΕΕ L 57 της 18.2.2021, σ. 1)].

(45)   COM(2022) 657 final .

(46) Το Ευρωπαϊκό Έτος Δεξιοτήτων 2023 αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των ελλείψεων δεξιοτήτων και των μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων ελλείψεων εργατικού δυναμικού με την επανειδίκευση και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων του ευρωπαϊκού εργατικού δυναμικού και με τη διασφάλιση καλύτερης αντιστοίχισης μεταξύ προσφοράς και ζήτησης στην αγορά εργασίας.

(47) COM(2023) 140 final.

(48) Είναι δύσκολο να εκτιμηθεί ο πραγματικός αριθμός των δικαιούχων προσωρινής προστασίας που απασχολούνται σε ολόκληρη την ΕΕ λόγω της μη διαθεσιμότητας δεδομένων από ορισμένα κράτη μέλη και των διαφορών στο είδος των διοικητικών πηγών που χρησιμοποιούνται. Ειδικότερα, ορισμένες χώρες αναφέρουν τον σωρευτικό αριθμό «κοινοποιήσεων απασχόλησης» (δηλ. τις δηλώσεις που υποβάλλονται από τους εργοδότες κατά την πρόσληψη Ουκρανών πολιτών), ο οποίος αντιστοιχεί στον αριθμό των θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν και όχι στον αριθμό των ατόμων που απασχολούνται πραγματικά.

(49)   Ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την πρόσβαση στην αγορά εργασίας, την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση και την εκπαίδευση ενηλίκων των ατόμων που διαφεύγουν τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας» (ΕΕ C 233 της 16.6.2022, σ. 1).

(50) Συμπεριλαμβανομένων των μέτρων πολιτικής που αναφέρονται στα εθνικά προγράμματα μεταρρυθμίσεων, καθώς και στις εκθέσεις του ΜΑΑ (υποβολή εκθέσεων ανά εξάμηνο σχετικά με την πρόοδο όσον αφορά την υλοποίηση των οροσήμων και των στόχων και που προκύπτουν από την αξιολόγηση της αίτησης πληρωμής).

(51) Τα κράτη μέλη κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά στα οικεία ΣΑΑ το σύνολο ή σημαντικό υποσύνολο των σχετικών ειδικών ανά χώρα συστάσεων, ιδίως εκείνων του 2019 και του 2020. Η αξιολόγηση των ειδικών ανά χώρα συστάσεων που παρουσιάζεται εδώ λαμβάνει υπόψη τον βαθμό εφαρμογής των μέτρων που περιλαμβάνονται στα ΣΑΑ και εκείνων που είχαν εφαρμοστεί εκτός των ΣΑΑ κατά τον χρόνο της αξιολόγησης. Τα μέτρα που προβλέπονται στα παραρτήματα των εκτελεστικών αποφάσεων του Συμβουλίου που εκδόθηκαν για την έγκριση της αξιολόγησης των ΣΑΑ, τα οποία δεν έχουν ακόμη εγκριθεί ή εφαρμοστεί, αλλά θεωρούνται ότι έχουν εξαγγελθεί με αξιόπιστο τρόπο, σύμφωνα με τη μεθοδολογία αξιολόγησης των ειδικών ανά χώρα συστάσεων, δικαιολογούν τον χαρακτηρισμό «περιορισμένη πρόοδος». Μόλις εφαρμοστούν, τα μέτρα αυτά μπορούν να οδηγήσουν στον χαρακτηρισμό «κάποια/σημαντική πρόοδος» ή «πλήρης εφαρμογή», ανάλογα με τη συνάφειά τους.

(52) Επιπλέον, τα στοιχεία για το 2021 επηρεάστηκαν έντονα από τις σοβαρές πλημμύρες στη Γερμανία, το Λουξεμβούργο και το Βέλγιο και το 2021 οι καθαρές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, ακόμη και αν εξακολουθούν να είναι χαμηλότερες από τα προ πανδημίας επίπεδα, ανέκαμψαν εν μέρει από τα χαμηλά επίπεδα που καταγράφηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας.

(53) Οι σημειώσεις αυτές δημοσιεύθηκαν στις 5 Απριλίου 2023 ως ECFIN institutional papers .