ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βρυξέλλες, 11.7.2023
COM(2023) 405 final
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠHΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ, ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
Σχέδιο δράσης της στρατηγικής της Επιτροπής για την καταπολέμηση της απάτης — Αναθεώρηση του 2023
{SWD(2023) 245 final}
1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η ΕΕ αντιμετωπίζει μεγάλες προκλήσεις, όπως ο πληθωρισμός, η ανάκαμψη μετά την πανδημία, η κλιματική αλλαγή και ο επιθετικός πόλεμος κατά της Ουκρανίας. Οι εν λόγω προκλήσεις ασκούν τεράστια πίεση στον προϋπολογισμό της ΕΕ. Ως εκ τούτου, είναι πιο σημαντικό από ποτέ ο προϋπολογισμός να είναι καλά προστατευμένος και τα κονδύλια της ΕΕ να φτάνουν στους αποδέκτες για τους οποίους προορίζονται. Σε κάθε αντίθετη περίπτωση, διαβρώνεται η εμπιστοσύνη προς τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και προς την Ένωση στο σύνολό της.
Στο πλαίσιο αυτό, τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή για να γίνει απολογισμός των προσπαθειών της Επιτροπής για την καταπολέμηση της απάτης και των παρατυπιών και να δοθεί νέα ώθηση στις προσπάθειες αυτές.
Ενώ η προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ αποτελεί κοινή ευθύνη της ΕΕ και των κρατών μελών της 1 , η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαδραματίζει ηγετικό ρόλο στον καθορισμό των προτύπων και στη δημιουργία του πλαισίου για την κοινή αυτή ευθύνη. Η στρατηγική της Επιτροπής για την καταπολέμηση της απάτης (CAFS) και το συνοδευτικό σχέδιο δράσης, η τελευταία έκδοση των οποίων χρονολογείται από τον Απρίλιο του 2019 2 , αποτελούν τα βασικά μέσα για την εκπλήρωση αυτού του ρόλου.
Στην CAFS του 2019 διευκρινιζόταν ότι το σχέδιο δράσης θα αναθεωρούνταν και θα τροποποιούνταν κατά περίπτωση. Σήμερα, η νέα πραγματικότητα που αντιμετωπίζει η Επιτροπή στις προσπάθειές της να προστατεύσει τον προϋπολογισμό της ΕΕ απαιτεί μια τέτοια αναθεώρηση. Σκοπός είναι να εξασφαλιστεί ένα στοχοθετημένο και αποτελεσματικό σχέδιο δράσης για την αντιμετώπιση των αυξημένων προκλήσεων που αντιμετωπίζει η ΕΕ στον τομέα της καταπολέμησης της απάτης, με παράλληλη αξιοποίηση του έργου που επιτελέστηκε στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης του 2019.
Όπως και το προηγούμενο, το αναθεωρημένο σχέδιο δράσης επιδιώκει την ενίσχυση όλων των συνιστωσών του κύκλου καταπολέμησης της απάτης: πρόληψη, εντοπισμός, διερεύνηση και διόρθωση. Το σχέδιο συμπληρώνει ορισμένες άλλες πρόσφατες ή υπό εξέλιξη πρωτοβουλίες πολιτικής, όπως η πρόταση για διοργανικό φορέα δεοντολογίας 3 , η δέσμη μέτρων για την καταπολέμηση της διαφθοράς 4 , η υπό εξέλιξη αναδιατύπωση του δημοσιονομικού κανονισμού 5 , ο μηχανισμός για το κράτος δικαίου 6 και ο μηχανισμός αιρεσιμότητας 7 .
Συμπληρώνει επίσης τις ανεξάρτητες έρευνες που διεξάγονται από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) και την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
Η παρούσα ανακοίνωση συνοδεύεται από το αναθεωρημένο σχέδιο δράσης.
2.ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΤΟΥ ΑΝΑΘΕΩΡΗΜΕΝΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΡΑΣΗΣ
Το αναθεωρημένο σχέδιο δράσης προέκυψε από εκτεταμένη εσωτερική διαδικασία διαβούλευσης της Επιτροπής, ιδίως μέσω του δικτύου πρόληψης και ανίχνευσης της απάτης (FPDNet), στο οποίο εκπροσωπούνται όλες οι υπηρεσίες της Επιτροπής και οι εκτελεστικοί οργανισμοί. Η διαδικασία πραγματοποιήθηκε υπό την καθοδήγηση της OLAF, ως επικεφαλής υπηρεσίας της Επιτροπής για την καταπολέμηση της απάτης, η οποία προεδρεύει του FPDNet. Το κύριο συμπέρασμα της εν λόγω διαδικασίας διαβούλευσης ήταν ότι, ενώ η CAFS του 2019 παραμένει συναφής, το συνοδευτικό σχέδιο δράσης πρέπει να επικαιροποιηθεί για διάφορους λόγους.
Πρώτον, η υλοποίηση του σχεδίου δράσης του 2019 έχει σε μεγάλο βαθμό περατωθεί. Μέχρι σήμερα 60 από τις 63 δράσεις είτε έχουν ολοκληρωθεί είτε, στην περίπτωση επαναλαμβανόμενων ή συνεχών δράσεων, όπως η κατάρτιση, βρίσκονται σε εξέλιξη 8 . Απαιτούνται νέες δράσεις για να εξασφαλιστεί διαρκής πρόοδος στα ζητήματα καταπολέμησης της απάτης.
Δεύτερον, από το 2019 έχουν σημειωθεί ορισμένες σημαντικές εξελίξεις, όπως η έναρξη του νέου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (ΠΔΠ) για την περίοδο 2021-2027, η δρομολόγηση του NextGenerationEU και του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ), καθώς και η έναρξη λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.
Για την προετοιμασία της αναθεώρησης του σχεδίου δράσης, η OLAF προέβη σε αξιολόγηση της υλοποίησης του σχεδίου δράσης του 2019 μέσω έρευνας στις υπηρεσίες της Επιτροπής και στους εκτελεστικούς οργανισμούς. Σύμφωνα με την έρευνα, τα πλέον χρήσιμα μέτρα του σχεδίου δράσης του 2019 αφορούν την κατάρτιση και την ενημέρωση για θέματα που σχετίζονται με την απάτη, την ενίσχυση των εργαλείων πρόληψης της απάτης που βασίζονται στην ΤΠ, το έργο του FPDNet και τη βελτίωση των στρατηγικών καταπολέμησης της απάτης.
Η αξιολόγηση παρείχε επίσης πολυάριθμες ιδέες για την προσθήκη νέων δράσεων στο αναθεωρημένο σχέδιο, ιδίως όσον αφορά τη χρήση της εξόρυξης δεδομένων και άλλων εργαλείων ΤΠ, καθώς και τη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και τους αποκεντρωμένους οργανισμούς.
Επιπλέον, η OLAF συγκέντρωσε και ανέλυσε τους κύριους κινδύνους απάτης που αναφέρθηκαν από τις υπηρεσίες της Επιτροπής και τους εκτελεστικούς οργανισμούς, προκειμένου να προσδιορίσει τους συνηθέστερους και σημαντικότερους κινδύνους απάτης. Προσδιορίστηκαν οι ακόλουθοι κύριοι κίνδυνοι απάτης:
·παραποίηση δηλώσεων και εγγράφων που αφορούν δημόσιες συμβάσεις, επιχορηγήσεις και διοικητικές δαπάνες·
·διπλή χρηματοδότηση·
·σύγκρουση συμφερόντων, διαφθορά, ευνοιοκρατία ή αθέμιτες συμπράξεις·
·κατάχρηση εσωτερικών πληροφοριών·
·λογοκλοπή·
·αθέμιτη επιρροή·
·αναξιόπιστοι αντισυμβαλλόμενοι·
·αθέμιτη πρόσβαση σε συσκευές και συστήματα ΤΠ, τραπεζικούς λογαριασμούς, καθώς και δικτυοπαραβίαση.
Σημαντικές πηγές υλικού για το αναθεωρημένο σχέδιο δράσης είναι επίσης τα ετήσια ψηφίσματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ 9 , οι ειδικές εκθέσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, καθώς και οι έρευνες της OLAF.
Μέσω διμερών και πολυμερών συναντήσεων, καθώς και μέσω γραπτής διαβούλευσης με τις υπηρεσίες της Επιτροπής και τους εκτελεστικούς οργανισμούς, η OLAF συγκέντρωσε περισσότερες από 200 ιδέες σχετικά με τις νέες δράσεις που πρέπει να συμπεριληφθούν και με τις δράσεις που πρέπει να συνεχιστούν από το σχέδιο δράσης του 2019.
Η τελική επιλογή και διαμόρφωση των δράσεων βασίστηκε στη φιλοδοξία να εξασφαλιστεί ένα στοχοθετημένο και αποτελεσματικό σχέδιο δράσης. Επιπλέον, σταθμίστηκε η ανάγκη για συνέχεια έναντι της ανάγκης για ανανέωση και καινοτομία. Δόθηκε προτεραιότητα σε δράσεις που συνδέονται με τις νέες εξελίξεις, καθώς και σε δράσεις για την αντιμετώπιση των σημαντικών κινδύνων απάτης.
3.ΤΑ ΕΠΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΝΑΘΕΩΡΗΜΕΝΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΡΑΣΗΣ
Οι 44 δράσεις ομαδοποιούνται σε επτά θέματα που αντικατοπτρίζουν τις προτεραιότητες της Επιτροπής όσον αφορά την καταπολέμηση της απάτης.
1.Προώθηση της ψηφιοποίησης και της χρήσης εργαλείων ΤΠ για την καταπολέμηση της απάτης
Η διαδικασία διαβούλευσης κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ψηφιοποίηση θα πρέπει να αποτελέσει σημαντική προτεραιότητα για την Επιτροπή στην προώθηση του θεματολογίου της για την καταπολέμηση της απάτης. Ειδικότερα, υπάρχει ανάγκη για περισσότερες εταιρικές λύσεις ΤΠ, ώστε να αυξηθούν η αποτελεσματικότητα και η αποδοτικότητα στην καταπολέμηση της απάτης. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα συνεχίσει να διερευνά τις δυνατότητες αύξησης της ψηφιοποίησης και της διαλειτουργικότητας. Υπάρχει επίσης ανάγκη περαιτέρω ενίσχυσης και διεύρυνσης της χρήσης των υφιστάμενων εργαλείων ΤΠ, όπως το Arachne 10 , το EDES 11 , το SUMMA 12 και το IMS 13 για την πρόληψη, τον εντοπισμό και τη διερεύνηση περιπτώσεων απάτης. Στο μέλλον θα αναπτυχθεί το εταιρικό Arachne για σκοπούς βαθμολόγησης του κινδύνου και εξόρυξης δεδομένων σε όλους τους τρόπους διαχείρισης, ενώ η OLAF θα διερευνήσει ψηφιακές επιλογές για την καλύτερη επικοινωνία με άλλες υπηρεσίες της Επιτροπής και με τους εκτελεστικούς οργανισμούς σχετικά με τις έρευνές της.
2.Στήριξη των κρατών μελών για την ενίσχυση της προστασίας του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, καθώς και των ταμείων συνοχής, γεωργίας και αλιείας
Ο ΜΑΑ είναι ένα νέο μέσο, με ειδικούς μηχανισμούς ελέγχου και καταπολέμησης της απάτης. Συνεπώς, απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή για τον μηχανισμό αυτόν, ώστε να διασφαλιστεί ο εντοπισμός κενών ή τρωτών σημείων όσον αφορά την απάτη. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα συνεχίσει τις προσπάθειές της για την πρόληψη και τον εντοπισμό περιπτώσεων απάτης σχετικής με τον ΜΑΑ, ιδίως μέσω προσεκτικής ανάλυσης των κινδύνων που σχετίζονται με την απάτη, τη διαφθορά, τη διπλή χρηματοδότηση και τη σύγκρουση συμφερόντων, καθώς και μέσω ελέγχων που επικεντρώνονται στην προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ. Στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης, η Επιτροπή διαδραματίζει σημαντικό ρόλο, ιδίως με την παροχή στήριξης και καθοδήγησης στα κράτη μέλη σχετικά με μια σειρά θεμάτων, όπως η ανάπτυξη στρατηγικών για την καταπολέμηση της απάτης και η υποβολή εκθέσεων σχετικά με παρατυπίες και περιπτώσεις απάτης στο σύστημα διαχείρισης παρατυπιών (IMS). Το σχέδιο δράσης προβλέπει ότι οι υπηρεσίες της Επιτροπής τις οποίες αφορά η επιμερισμένη διαχείριση και η OLAF θα ενισχύσουν τη στοχευμένη στήριξή τους προς τις αρχές των κρατών μελών.
3.Ενίσχυση της προστασίας των κονδυλίων υπό έμμεση διαχείριση και του τομέα των εξωτερικών σχέσεων
Η προστασία των κονδυλίων υπό έμμεση διαχείριση ανατίθεται σε οργανισμούς-εταίρους. Ωστόσο, η Επιτροπή παραμένει υπόλογη και πρέπει να εγγυάται το υψηλό επίπεδο προστασίας των κονδυλίων αυτών. Ως εκ τούτου, οι εταίροι υλοποίησης πρέπει να αναφέρουν συστηματικά στην Επιτροπή τις περιπτώσεις απάτης που εντοπίζονται. Για τον σκοπό αυτόν, η Επιτροπή θα αυξήσει τη στήριξη και την ενημέρωση των εν λόγω εταίρων, επιμένοντας παράλληλα στις νομικές υποχρεώσεις τους όσον αφορά τη συνεργασία.
4.Ενίσχυση της ικανότητας της ΕΕ για καταπολέμηση της τελωνειακής απάτης και προστασία των εσόδων της
Σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση της ικανότητας της ΕΕ να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά την τελωνειακή απάτη διαδραματίζουν τα εργαλεία ανάλυσης και η ανταλλαγή δεδομένων. Η Επιτροπή θα αναπτύξει περαιτέρω τα εν λόγω εργαλεία ανάλυσης και θα ενισχύσει την ανταλλαγή δεδομένων. Για την προστασία των εσόδων που προκύπτουν από την Πράσινη Συμφωνία, η Επιτροπή θα εφαρμόσει μέτρα για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων απάτης που συνδέονται με τον μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής άνθρακα, το σύστημα εμπορίας εκπομπών της ΕΕ και τους άλλους νέους ιδίους πόρους.
5.Ενίσχυση της αρχιτεκτονικής της ΕΕ για την καταπολέμηση της απάτης
Η αρχιτεκτονική της ΕΕ για την καταπολέμηση της απάτης συνίσταται σε μεγάλο αριθμό παραγόντων που πρέπει να συνεργάζονται με συντονισμένο τρόπο για την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ. Το ολοένα πιο σύνθετο τοπίο καταπολέμησης της απάτης και οι εξελιγμένες τεχνικές των απατεώνων καθιστούν τη συνεργασία και τον συντονισμό σε διοργανικό επίπεδο σημαντικότερα από ποτέ. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να αναπτύσσει τη συνεργασία με βασικούς εταίρους, όπως οι αρχές των κρατών μελών και η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, με σκοπό την καταπολέμηση της απάτης. Θα ενισχύσει επίσης τη στήριξή της προς τους αποκεντρωμένους οργανισμούς και τις κοινές επιχειρήσεις, θα προστατεύσει τους ερευνητές δημοσιογράφους ως σημαντική πηγή πληροφοριών και θα διερευνήσει τη δυνατότητα αύξησης της συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών στην καταπολέμηση της απάτης.
6.Ενίσχυση της διακυβέρνησης της Επιτροπής για την καταπολέμηση της απάτης και διατήρηση υψηλού επιπέδου συντονισμού και συνεργασίας μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής και των εκτελεστικών οργανισμών
Παρότι έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος όσον αφορά την ενίσχυση της διακυβέρνησης για την καταπολέμηση της απάτης και τη βελτίωση του συντονισμού, της συνεργασίας και των διαδικασιών στην Επιτροπή, οι προσπάθειες αυτές πρέπει να συνεχιστούν και να ενισχυθούν σε στοχευμένους τομείς, ώστε να παραμείνουν αποτελεσματικές και αποδοτικές μακροπρόθεσμα. Η OLAF θα συνεχίσει να στηρίζει τις υπηρεσίες της Επιτροπής και τους εκτελεστικούς οργανισμούς μέσω του FPDNet και μέσω της παροχής συμβουλών σχετικά με στρατηγικές καταπολέμησης της απάτης. Επιπλέον, η πολιτική για την καταπολέμηση της απάτης πρέπει να εξεταστεί στο ευρύτερο πλαίσιο πολιτικής της ΕΕ. Οι παράμετροι καταπολέμησης της απάτης πρέπει να ενσωματωθούν περαιτέρω σε άλλους τομείς πολιτικής που συνδέονται άρρηκτα με την καταπολέμηση της απάτης, για παράδειγμα με την καταπολέμηση της διαφθοράς και το κράτος δικαίου, καθώς και να αξιοποιηθούν περαιτέρω οι συνέργειες.
7.Ενίσχυση της νοοτροπίας δεοντολογίας και καταπολέμησης της απάτης στην Επιτροπή
Υπάρχει συνεχής ανάγκη ενίσχυσης των γνώσεων και διατήρησης υψηλού επιπέδου ενημέρωσης του προσωπικού της Επιτροπής σχετικά με θέματα δεοντολογίας και καταπολέμησης της απάτης. Οι παράμετροι της καταπολέμησης της απάτης και της δεοντολογίας θα πρέπει να αποτελούν φυσικό αντανακλαστικό όλου του προσωπικού της Επιτροπής, ιδίως των μελών του προσωπικού των οποίων τα καθήκοντα περιλαμβάνουν τη διαχείριση ή τον έλεγχο των κονδυλίων της ΕΕ, καθώς και των μελών της Επιτροπής. Η Επιτροπή θα ενισχύσει σταδιακά την κατάρτιση και την ενημέρωση σχετικά με τη δεοντολογία και την καταπολέμηση της απάτης με ολιστικό τρόπο, καθώς τα δύο αυτά θέματα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα μεταξύ τους. Η Επιτροπή θα ενισχύσει επίσης τη βάση γνώσεων για την καταπολέμηση της απάτης και θα ενσωματώσει τις παραμέτρους καταπολέμησης της απάτης στη διαδικασία προσλήψεων.
4.ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΑΘΕΩΡΗΜΕΝΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΡΑΣΗΣ
Η OLAF θα συντονίζει και θα παρακολουθεί την υλοποίηση του αναθεωρημένου σχεδίου δράσης και θα ενημερώνει τακτικά το συμβούλιο εσωτερικής διοίκησης της Επιτροπής σχετικά με την πρόοδό της. Για να εξασφαλιστούν συνεχείς προσπάθειες για τη μείωση της απάτης εις βάρος του προϋπολογισμού της ΕΕ, η OLAF θα συνεργαστεί με τις υπηρεσίες της Επιτροπής και τους εκτελεστικούς οργανισμούς, ώστε να διασφαλίσει ότι οι σχετικές δράσεις αντικατοπτρίζονται σε στρατηγικές καταπολέμησης της απάτης σε επίπεδο υπηρεσιών, σε σχέδια διαχείρισης και στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων.
Η Επιτροπή θα υποβάλλει σε ετήσια βάση έκθεση στα άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ και στο κοινό σχετικά με τα μέτρα που λαμβάνονται σε επίπεδο ΕΕ και στα κράτη μέλη για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της υλοποίησης του σχεδίου δράσης. Θα αναπτυχθούν εσωτερικά δείκτες για την παρακολούθηση της προόδου.
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα διασφαλίσει ότι τα αποτελέσματα των δράσεων για την αντιμετώπιση της απάτης τίθενται στη διάθεση του κοινού. Αυτό αναμένεται να συμβάλει στην οικοδόμηση της εμπιστοσύνης των πολιτών στα θεσμικά όργανα της ΕΕ και στη διασφάλιση ότι η καταπολέμηση της απάτης παραμένει μεταξύ των προτεραιοτήτων του πολιτικού θεματολογίου της ΕΕ.
Το αναθεωρημένο σχέδιο δράσης θα υλοποιηθεί κατά την περίοδο 2023-2026 και μπορεί να τροποποιηθεί, εάν χρειαστεί.