ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βρυξέλλες, 16.3.2023
COM(2023) 165 final
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ
Ασφαλής και βιώσιμος εφοδιασμός με κρίσιμες πρώτες ύλες για τη στήριξη της διττής μετάβασης
I.Εισαγωγή
Η ΕΕ έχει ξεκινήσει έναν φιλόδοξο βιομηχανικό μετασχηματισμό για την επίτευξη πράσινης και ψηφιακής μετάβασης. Η διαφύλαξη ασφαλούς και βιώσιμου εφοδιασμού με κρίσιμες πρώτες ύλες (CRM) βρίσκεται στο επίκεντρο των πολιτικών προτεραιοτήτων της ΕΕ για τη διττή μετάβαση. Είναι επίσης ουσιαστικής σημασίας για την αύξηση των δυνατοτήτων ασφάλειας στους τομείς της άμυνας και του διαστήματος 1 .
Η μελέτη ανάλυσης προοπτικών, που δημοσίευσε η Επιτροπή, αξιολογεί τις μελλοντικές ανάγκες της ΕΕ για κρίσιμες πρώτες ύλες και τα πιθανά σημεία συμφόρησης στην αλυσίδα εφοδιασμού σε βασικές στρατηγικές τεχνολογίες και τομείς. Προβλέπει μια πρωτοφανή αύξηση της ζήτησης βασικών υλών που είναι αναγκαίες για την επιτυχή διττή μετάβαση. Για παράδειγμα, για τις χερσαίες και τις υπεράκτιες ανεμογεννήτριες, η ζήτηση για μέταλλα σπάνιων γαιών αναμένεται να αυξηθεί κατά 4,5 φορές έως το 2030 και 5,5 φορές έως το 2050, αντίστοιχα, ενώ οι μπαταρίες που τροφοδοτούν τα ηλεκτρικά μας οχήματα προβλέπεται να αυξήσουν τη ζήτηση για λίθιο κατά 11 φορές έως το 2030 και 17 φορές έως το 2050, αντίστοιχα. Η ανάλυση αποκαλύπτει επίσης τη μεγάλη εξάρτηση της ΕΕ από πολύ περιορισμένο αριθμό προμηθευτών για όλες τις στρατηγικές τεχνολογίες σε διάφορα στάδια των αλυσίδων εφοδιασμού τους και, για ορισμένες τεχνολογίες, σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας.
Μολονότι η ζήτηση για κρίσιμες πρώτες ύλες δεν ήταν ποτέ υψηλότερη και θα μπορούσε να δεκαπλασιαστεί την επόμενη δεκαετία, η προσφορά τους αντιμετωπίζει μεγαλύτερους γεωπολιτικούς, καθώς και περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς κινδύνους και προκλήσεις.
Ο κλάδος των κρίσιμων πρώτων υλών είναι πολύπλοκος και ορισμένοι τύποι έργων θεωρούνται επενδύσεις υψηλού κινδύνου, ειδικότερα έργα στο στάδιο της έρευνας και της εξόρυξης. Εκτός από τους γεωλογικούς παράγοντες, υπάρχουν υψηλοί φραγμοί εισόδου στην αγορά, υψηλό κόστος κεφαλαίου και αντίστοιχοι κίνδυνοι. Πάνω απ’ όλα, οι χρονοβόρες και αβέβαιες διαδικασίες αδειοδότησης αποτελούν σημαντικό αποτρεπτικό παράγοντα. Το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ της έναρξης ενός έργου και της διαθεσιμότητας των υλών στην αγορά μπορεί να είναι ιδιαίτερα παρατεταμένο.
Για τις περισσότερες κρίσιμες πρώτες ύλες, η παραγωγή συγκεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό σε λίγους προμηθευτές, και η ΕΕ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές. Η υπερβολική εξάρτηση από μεμονωμένους προμηθευτές θα μπορούσε να διαταράξει ολόκληρες αλυσίδες εφοδιασμού, δεδομένου ιδίως ότι οι περιορισμοί στις εξαγωγές και άλλα περιοριστικά για το εμπόριο μέτρα χρησιμοποιούνται ολοένα και περισσότερο εν μέσω εντατικοποίησης του παγκόσμιου ανταγωνισμού. Η παράνομη επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας κατέδειξε τον τρόπο με τον οποίο οι αναξιόπιστοι προμηθευτές μπορούν να εκμεταλλευτούν και να εργαλειοποιήσουν τις εν λόγω εξαρτήσεις προς όφελός τους.
Η ΕΕ δεν είναι η μόνη που αντιμετωπίζει αυτές τις προκλήσεις. Η μετάβαση σε μια ψηφιακή οικονομία μηδενικών καθαρών εκπομπών άνθρακα αποτελεί κοινό συμφέρον της παγκόσμιας κοινότητας. Χώρες όπως η Κίνα, η Ιαπωνία, οι Ηνωμένες Πολιτείες ή η Νότια Κορέα έχουν λάβει μέτρα για να διασφαλίσουν τον εφοδιασμό τους, να επεξεργάζονται και να καθαρίζουν τις κρίσιμες πρώτες ύλες προκειμένου να μειώσουν τις στρατηγικές εξαρτήσεις τους. Οι πλούσιες σε πόρους χώρες που παράγουν κρίσιμες πρώτες ύλες εργάζονται επίσης για την προσέλκυση εταίρων με τους οποίους μπορούν να συνεργαστούν για την τοπική ανάπτυξη των αλυσίδων αξίας των κρίσιμων πρώτων υλών τους με βιώσιμο τρόπο.
Η πρωτοβουλία της Επιτροπής για τις πρώτες ύλες του 2008 2 καθόρισε ήδη μια στρατηγική για την αντιμετώπιση του ζητήματος της πρόσβασης σε πρώτες ύλες στην ΕΕ. Με βάση τα ανωτέρω, στο σχέδιο δράσης του 2020 3 προτάθηκαν συγκεκριμένες δράσεις για την αύξηση της ανθεκτικότητας και της ανοικτής στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ 4 . Στο σχέδιο REPowerEU, στο πλαίσιο της εξωτερικής δέσμευσης της ΕΕ για την ενέργεια προτάθηκαν συγκεκριμένες δράσεις για τη διασφάλιση της πρόσβασης σε κρίσιμες πρώτες ύλες με σκοπό την προώθηση της ενεργειακής της μετάβασης 5 .
Ωστόσο, τα δεδομένα έχουν αλλάξει και πρέπει να κάνουμε περισσότερα. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή προτείνει σήμερα μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που αφορά την κλιμάκωση και την επιτάχυνση του εφοδιασμού με πρωτογενείς και δευτερογενείς πρώτες ύλες στην ΕΕ. Μέσω ενισχυμένων διεθνών δεσμεύσεων, θα συνεργαστούμε με τους εταίρους μας προκειμένου να διαφοροποιήσουμε και να ενσωματώσουμε βιώσιμες αλυσίδες εφοδιασμού και αλυσίδες αξίας. Με σκοπό την οικοδόμηση αμοιβαία επωφελών μακροπρόθεσμων σχέσεων με πλούσιες σε πόρους χώρες, η ΕΕ θα επιδιώξει την ανάπτυξη αμοιβαία επωφελών εταιρικών σχέσεων, σε πλήρη συμπληρωματικότητα με τη στρατηγική Global Gateway. Παρότι οι εν λόγω εταιρικές σχέσεις θα πρέπει να συμβάλλουν στη διαφοροποίηση της αλυσίδας εφοδιασμού με πρώτες ύλες της ΕΕ, θα πρέπει εξίσου να ενισχύουν τη βιωσιμότητα και την προστιθέμενη αξία ως προς την παραγωγή των εν λόγω πλούσιων σε πόρους αναπτυσσόμενων και αναδυόμενων χωρών.
Η ΕΕ θα πρέπει να αξιοποιήσει στο έπακρο τα αποθέματά της και να αναπτύξει δραστηριότητες έρευνας, εξόρυξης, εξευγενισμού, επεξεργασίας και ανακύκλωσης στο έδαφός της, με πλήρη σεβασμό των περιβαλλοντικών οικοσυστημάτων μας. Αυτό θα δώσει τη δυνατότητα στην Ευρώπη να ενισχύσει τη βιομηχανική δυναμικότητα με ανοικτό και φιλικό προς το εμπόριο τρόπο, με υψηλά περιβαλλοντικά και κοινωνικά πρότυπα, με αποτέλεσμα τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας και την τόνωση της ανάπτυξης, με παράλληλη διεύρυνση της ανοικτής στρατηγικής αυτονομίας μας.
Σύμφωνα με το σχέδιο δράσης του 2020 για την κυκλική οικονομία 6 , η ΕΕ εντείνει τη δράση για την ενίσχυση της αποδοτικής χρήσης των πόρων και τη μετάβαση από τη γραμμική στην κυκλική οικονομία, με έμφαση στον οικολογικό σχεδιασμό, στην ανακύκλωση και την υποκατάσταση, προκειμένου τα προϊόντα να καταστούν όσο το δυνατόν αποδοτικότερα ως προς τους πόρους και την ενέργεια. Αυτό θα συμβάλει στη μείωση της ανάγκης για κρίσιμες πρώτες ύλες χωρίς να υπονομεύεται η διαθεσιμότητα, η απόδοση και η οικονομική προσιτότητα των προϊόντων, καθώς και στη δυνατότητα ανακύκλωσης και επαναχρησιμοποίησης κρίσιμων πρώτων υλών σε νέα προϊόντα.
Ωστόσο, η ΕΕ δεν θα είναι ποτέ αυτάρκης όσον αφορά τον εφοδιασμό με κρίσιμες πρώτες ύλες και θα συνεχίσει να βασίζεται στις εισαγωγές για το μεγαλύτερο μέρος της κατανάλωσής της.
Κατά συνέπεια, η ΕΕ πρέπει να ενισχύσει την παγκόσμια δέσμευσή της, να αναπτύξει και να διαφοροποιήσει τις επενδύσεις, την παραγωγή και το εμπόριο σε συνεργασία με αξιόπιστους εταίρους, επιδιώκοντας παράλληλα τη μείωση της εξάρτησής της από τον εφοδιασμό με υψηλό βαθμό συγκέντρωσης και την αντιμετώπιση των τρωτών σημείων που απορρέουν από αυτήν. Η ΕΕ θα επιδιώξει αυτούς τους στόχους σε συνεργασία με τρίτες χώρες για τη διασφάλιση αμοιβαία επωφελών εταιρικών σχέσεων, με σκοπό την προώθηση της δικής τους οικονομικής ανάπτυξης με βιώσιμο τρόπο, με την παράλληλη δημιουργία ασφαλών, ανθεκτικών, οικονομικά προσιτών και επαρκώς διαφοροποιημένων αλυσίδων αξίας για την ΕΕ. Αυτό λειτουργεί επίσης προς το όφελος των εταίρων της ΕΕ, καθώς ενισχύει την προστιθέμενη αξία της ΕΕ στο πλαίσιο της εταιρικής σχέσης. Για παράδειγμα, σε περίπτωση διαταραχών στις χώρες-εταίρους, η αυξημένη ικανότητα της ΕΕ θα της δώσει τη δυνατότητα να στηρίξει καλύτερα τους εταίρους της και να μετριάσει τις παγκόσμιες προκλήσεις στον τομέα του εφοδιασμού.
Οι πρωτοβουλίες μας για τις κρίσιμες πρώτες ύλες αντικατοπτρίζουν αυτήν τη φιλοδοξία και βασίζονται σε 3 πυλώνες, οι οποίοι συνεργάζονται με αμοιβαία υποστηρικτικό τρόπο:
(1)Ανάπτυξη της αλυσίδας αξίας κρίσιμων πρώτων υλών στην ΕΕ
(2)Ενίσχυση της διαφοροποίησης του εφοδιασμού και της εταιρικής σχέσης με αμοιβαία επωφελή τρόπο για τη στήριξη της παγκόσμιας παραγωγής
(3)Προώθηση του βιώσιμου εφοδιασμού και της κυκλικότητας
II.Ανάπτυξη της αλυσίδας αξίας κρίσιμων πρώτων υλών στην ΕΕ
II.1. Κανονισμός που αφορά τις κρίσιμες πρώτες ύλες
Ο προτεινόμενος κανονισμός 7 θεσπίζει τον γενικό στόχο της διασφάλισης της πρόσβασης της ΕΕ σε ασφαλή και βιώσιμο εφοδιασμό με κρίσιμες πρώτες ύλες και περιλαμβάνει μέτρα για την ενίσχυση της δυναμικότητας της ΕΕ σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας. Για να διασφαλιστεί ότι τα μέτρα που προβλέπονται στον κανονισμό επικεντρώνονται στις πιο σημαντικές ύλες, έχει καταρτιστεί κατάλογος πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας (SRM). Στον κανονισμό περιλαμβάνονται μέτρα για ολόκληρη την αλυσίδα αξίας, ώστε έως το 2030 η δυναμικότητα της ΕΕ να μπορεί να προσεγγίσει ή να καλύψει τουλάχιστον το 10 % της εγχώριας ζήτησης πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας από εξόρυξη και εξαγωγή (όπου το επιτρέπουν τα αποθέματα της ΕΕ), τουλάχιστον το 40 % από επεξεργασία και εξευγενισμό και τουλάχιστον το 15 % από ανακύκλωση. Εάν τα εν λόγω επίπεδα επιτευχθούν, θα συμβάλουν σημαντικά στις απαιτούμενες προσπάθειες διαφοροποίησης, με σκοπό να διασφαλιστεί ότι έως το 2030 καμία πρώτη ύλη στρατηγικής σημασίας, σε οποιοδήποτε σχετικό στάδιο επεξεργασίας, δεν πρέπει να προέρχεται από την ίδια τρίτη χώρα σε ποσοστό άνω του 65 % της ενωσιακής ετήσιας κατανάλωσης.
Οι προτεινόμενοι κατάλογοι κρίσιμων πρώτων υλών και πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας 8 που επισυνάπτονται στον κανονισμό θα επανεξετάζονται και, εάν είναι αναγκαίο, θα επικαιροποιούνται τουλάχιστον ανά τετραετία. Οι κατάλογοι θα καθοδηγούν τη δράση της ΕΕ. Ένα πρώτο βήμα για την ανάπτυξη εσωτερικής δυναμικότητας της ΕΕ είναι η καλύτερη κατανόηση των διαθέσιμων πόρων, με την ανάπτυξη προγραμμάτων έρευνας τουλάχιστον κάθε 5 έτη στην ΕΕ και την επικαιροποίηση των γεωλογικών γνώσεων.
Η αλυσίδα αξίας πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας της ΕΕ θα ενισχυθεί με την επιλογή και την υλοποίηση στρατηγικών έργων που θα καλύπτουν ολόκληρη την αλυσίδα αξίας, συμπεριλαμβανομένης της ανακύκλωσης, και τα οποία θα συμβάλουν στην αύξηση της δυναμικότητας της ΕΕ. Τα στρατηγικά έργα θα επωφεληθούν κυρίως από την απλούστευση των διαδικασιών αδειοδότησης. Τα εν λόγω στρατηγικά έργα θα μπορούσαν επίσης να υλοποιηθούν σε τρίτες χώρες.
Ορισμένα κράτη μέλη έχουν ήδη επανεξετάσει και εκσυγχρονίσει τα οικεία πλαίσια πρώτων υλών, εξόρυξης και αδειοδότησης. Η Επιτροπή ενθαρρύνει όλα τα κράτη μέλη να αξιολογήσουν αν τα οικεία εθνικά και υποεθνικά πλαίσια χρειάζονται επικαιροποίηση για να στηρίξουν μια ασφαλή και βιώσιμη αλυσίδα αξίας κρίσιμων πρώτων υλών. Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να αυξήσουν την απόδοση αδειοδότησης για έργα κρίσιμων πρώτων υλών πέραν εκείνων που θεωρούνται στρατηγικά έργα. Τα κράτη μέλη καλούνται επίσης να εγκρίνουν εθνικά προγράμματα που αποσκοπούν στην αύξηση της κυκλικότητας των αλυσίδων αξίας των κρίσιμων πρώτων υλών, συμπεριλαμβανομένης της ανάκτησης κρίσιμων πρώτων υλών από απόβλητα εξόρυξης.
Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να λαμβάνουν μέτρα για την αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την ανάπτυξη των ικανοτήτων του διοικητικού προσωπικού τους με σκοπό την αντιμετώπιση της απλούστευσης των διαδικασιών αδειοδότησης, αξιοποιώντας ευκαιρίες στήριξης της ΕΕ για διοικητική ικανότητα, όπως το Μέσο Τεχνικής Υποστήριξης 9 . Πρέπει επίσης να εξεταστούν και άλλα μέτρα για τη βελτίωση των διοικητικών ικανοτήτων, όπως τα ψηφιακά εργαλεία και οι απλουστευμένες ροές εργασίας. Για να διευκολυνθεί η ανταλλαγή πληροφοριών, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να εξετάσουν το ενδεχόμενο δημιουργίας εθελοντικών πλατφορμών για τις αρχές χορήγησης αδειών, με την παροχή βέλτιστων πρακτικών ή τεχνικής υποστήριξης.
Απαιτούνται συνεχείς προσπάθειες για την αντιμετώπιση των ανησυχιών που σχετίζονται με την ευαισθητοποίηση και την αποδοχή του κοινού. Οι αποδοτικές και ολοκληρωμένες διαδικασίες δημόσιας διαβούλευσης και η διαφανής και συνεχής επικοινωνία με τους ενδιαφερομένους, μεταξύ άλλων με τους αυτόχθονες πληθυσμούς και με το ευρύ κοινό, κατά περίπτωση, μπορούν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων.
Ο κανονισμός θεσπίζει επίσης μηχανισμό για τον συντονισμό της παρακολούθησης των αλυσίδων εφοδιασμού κρίσιμων πρώτων υλών. Η Επιτροπή, από κοινού με τα κράτη μέλη, θα διενεργήσει προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων για τις αλυσίδες εφοδιασμού πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας.
Ο κανονισμός προβλέπει μέτρα για τον μετριασμό των κινδύνων εφοδιασμού που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την εύρυθμη λειτουργία της ενιαίας αγοράς, μεταξύ άλλων μέσω του συντονισμού των στρατηγικών αποθεμάτων πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας και της διευκόλυνσης των επιχειρήσεων της Ένωσης, για παράδειγμα της από κοινού αγοράς πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας. Τα μέτρα αυτά θα συντονίζονται στενά με τις αναλύσεις προοπτικών και τις λεπτομερείς αξιολογήσεις της αλυσίδας εφοδιασμού τεχνολογιών της Επιτροπής.
Ένα συμβούλιο που θα συγκεντρώνει τη βέλτιστη εμπειρογνωσία που διαθέτουν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα έχει την ευθύνη να αναλύει και να παρακολουθεί τις αγορές, να αξιολογεί τους κινδύνους, να παρέχει συμβουλές σχετικά με στρατηγικές μετριασμού, να συνδράμει σε στρατηγικά έργα, να διευκολύνει τη δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων και να συζητά τακτικά τις στρατηγικές εταιρικές σχέσεις.
II.2 Χρηματοδοτική στήριξη
Τα στρατηγικά έργα θα χρειαστούν επίσης επαρκή χρηματοδοτικά μέσα. Σύμφωνα με τους κανόνες ανταγωνισμού, ο κανονισμός προτείνει τα κράτη μέλη και η Επιτροπή να έρθουν σε επαφή με τα σχετικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, ώστε να συζητηθούν οι ιδιωτικές πηγές χρηματοδότησης, τα υφιστάμενα χρηματοδοτικά μέσα και τα κονδύλια της ΕΕ, και να διευκολυνθούν οι συμφωνίες ανάληψης υποχρέωσης αγοράς.
Η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τους εταίρους υλοποίησης του InvestEU για να αναζητήσει τρόπους για την επέκταση της στήριξης των επενδύσεων σύμφωνα με τους κοινούς στόχους που ορίζονται στον κανονισμό (ΕΕ) 2021/523 10 και στον κανονισμό, μεταξύ άλλων μέσω της θέσπισης συνδυαστικών πράξεων. Ο συμβουλευτικός κόμβος InvestEU μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία βιώσιμων έργων. Οι ιδιωτικές επενδύσεις από εταιρείες, χρηματοοικονομικούς επενδυτές και αγοραστές είναι ουσιαστικής σημασίας.
Σύμφωνα με τον κανονισμό για την ταξινόμηση 11 , η Επιτροπή εξουσιοδοτείται να καταρτίζει κατάλογο περιβαλλοντικά βιώσιμων δραστηριοτήτων καθορίζοντας τεχνικά κριτήρια ελέγχου για κάθε περιβαλλοντικό στόχο μέσω κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων. Σε συνέχεια της επικείμενης περιβαλλοντικής κατ’ εξουσιοδότηση πράξης, η οποία θα καλύπτει την ανακύκλωση, η Επιτροπή θα ζητήσει από την πλατφόρμα για τη βιώσιμη χρηματοδότηση 2.0 να αναπτύξει κριτήρια ταξινόμησης για την εξόρυξη και τον εξευγενισμό, με βάση τις εργασίες που ξεκίνησαν στο πλαίσιο της πλατφόρμας 1.0, τις οποίες θα εξετάσει και στη συνέχεια θα εγκρίνει η Επιτροπή.
Η ιδιωτική χρηματοδότηση μπορεί από μόνη της να μην είναι επαρκής και η αποτελεσματική ανάπτυξη έργων κατά μήκος της αλυσίδας αξίας κρίσιμων πρώτων υλών μπορεί να απαιτεί δημόσια στήριξη, μεταξύ άλλων με τη μορφή κρατικής ενίσχυσης. Όσον αφορά τους εθνικούς πόρους, το πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις παρέχει άφθονες δυνατότητες μόχλευσης ιδιωτικών επενδύσεων και αποτελεσματικής ανάπτυξης έργων σχετικών με τις κρίσιμες πρώτες ύλες. Επιπλέον, η Επιτροπή προσάρμοσε πρόσφατα τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, ώστε να παρέχεται μεγαλύτερη ευελιξία στα κράτη μέλη όσον αφορά τη χορήγηση ενισχύσεων, μεταξύ άλλων όσον αφορά την παραγωγή και την ανακύκλωση κρίσιμων πρώτων υλών που σχετίζονται με βασικές τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών. Στόχος είναι η περαιτέρω επιτάχυνση και η απλούστευση της διαδικασίας, με ευκολότερους υπολογισμούς, απλούστερες επιμέρους διαδικασίες και επίσπευση της έγκρισης, με παράλληλο περιορισμό των στρεβλώσεων στην ενιαία αγορά και διατήρηση των στόχων συνοχής.
Η Επιτροπή:
Øθα συνεργαστεί με την ΕΤΕπ και με άλλους εταίρους υλοποίησης του InvestEU για την αναζήτηση τρόπων επέκτασης της στήριξης των επενδύσεων στην αλυσίδα εφοδιασμού κρίσιμων πρώτων υλών, μεταξύ άλλων μέσω της θέσπισης συνδυαστικών πράξεων, της στήριξής τους ώστε να αναπτυχθούν εσωτερικές ικανότητες για την προώθηση της χρηματοδότησης επενδύσεων σε πρώτες ύλες και της αξιολόγησης των επενδυτικών φραγμών στον εν λόγω κλάδο·
Øθα ζητήσει από την πλατφόρμα για τη βιώσιμη χρηματοδότηση 2.0 να αναπτύξει κριτήρια ταξινόμησης για την εξόρυξη και τον εξευγενισμό.
II.3 Τυποποίηση
Τον Φεβρουάριο του 2023 η Επιτροπή ενέκρινε το ετήσιο πρόγραμμα εργασίας της Ένωσης για την ευρωπαϊκή τυποποίηση. Μία από τις στρατηγικές προτεραιότητές της είναι η ανάπτυξη ευρωπαϊκών προτύπων για την έρευνα, την εξόρυξη, τον εξευγενισμό και την ανακύκλωση κρίσιμων πρώτων υλών, με σκοπό την ενίσχυση της αλυσίδας αξίας και της ανθεκτικότητας της ΕΕ. Επιπλέον, οι τεχνικές απαιτήσεις για την επεξεργασία, συμπεριλαμβανομένης της ανάκτησης, της ανακύκλωσης και της προετοιμασίας για επαναχρησιμοποίηση κρίσιμων πρώτων υλών πρέπει να υποστηρίζονται από δράσεις τυποποίησης. Με τον τρόπο αυτόν, θα διασφαλιστεί ότι οι τεχνικοί κανόνες εφαρμόζονται με συνέπεια σε ολόκληρη την ΕΕ.
Σε διεθνές επίπεδο, η ευρωπαϊκή τυποποίηση λειτουργεί σε ένα ολοένα και πιο ανταγωνιστικό παγκόσμιο πλαίσιο. Οι Ευρωπαίοι εμπειρογνώμονες και οι εθνικοί οργανισμοί τυποποίησης συμβάλλουν ήδη σημαντικά στο έργο του Διεθνούς Οργανισμού Τυποποίησης (ISO) και θα πρέπει να αναλάβουν ακόμα πιο ενεργό ρόλο στις σχετικές εργασίες καθορισμού διεθνών προτύπων, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι αρχές και οι αξίες της ΕΕ στις οποίες βασίζεται η σχετική νομοθεσία της ΕΕ, καθώς και οι διεθνείς δεσμεύσεις, αντικατοπτρίζονται στα διεθνή τεχνικά πρότυπα για τις κρίσιμες πρώτες ύλες. Η Επιτροπή θα διευκολύνει την ανταλλαγή και τον συντονισμό μεταξύ των κρατών μελών, των οργανισμών τυποποίησης της ΕΕ και των βιομηχανιών της ΕΕ με σκοπό την από κοινού χρήση πόρων προς υποστήριξη των διεθνών διαδικασιών τυποποίησης.
Σύμφωνα με τη στρατηγική τυποποίησης της ΕΕ και το πρόγραμμα εργασίας της Ένωσης για την ευρωπαϊκή τυποποίηση, η Επιτροπή:
Øθα διασφαλίσει ότι το φόρουμ υψηλού επιπέδου για την ευρωπαϊκή τυποποίηση περιλαμβάνει επίσης συγκεκριμένο άξονα εργασίας για τις κρίσιμες πρώτες ύλες ως ουσιώδους σημασίας για ανθεκτική ενιαία αγορά·
Øθα υποστηρίξει την ανάπτυξη ευρωπαϊκών προτύπων για βιομηχανικές διεργασίες που σχετίζονται με τις κρίσιμες πρώτες ύλες και χρησιμοποιούνται στη διττή μετάβαση, μεταξύ άλλων για δραστηριότητες κυκλικότητας.
II.2. Επάρκεια των απαραίτητων δεξιοτήτων
Όπως ορίζεται στο θεματολόγιο δεξιοτήτων του 2020, η ΕΕ, για να παραμείνει ανταγωνιστική, χρειάζεται εργατικό δυναμικό που να διαθέτει τις κατάλληλες δεξιότητες για την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση. Η δημιουργία βιώσιμων αλυσίδων αξίας κρίσιμων πρώτων υλών στην Ευρώπη δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς την κατάλληλη ανάπτυξη δεξιοτήτων (γεωλόγοι, μεταλλουργοί, μηχανολόγοι μηχανικοί, εργάτες ορυχείων, διαλογείς, ανακυκλωτές, καθώς και επαγγέλματα υψηλής τεχνολογίας που σχετίζονται με τον τομέα κ.λπ.). Λαμβανομένου υπόψη του μετασχηματισμού των δεξιοτήτων, όπου η κυκλικότητα θα διαδραματίσει πιο κυρίαρχο ρόλο, για παράδειγμα, στην αλυσίδα αξίας και στην επεξεργασία των μπαταριών, οι ανάγκες επανειδίκευσης καθίστανται ολοένα και πιο επιτακτικές. Εκτός από τα οριζόντια μέτρα που προβλέπονται στο θεματολόγιο δεξιοτήτων του 2020, η επιτυχία των αλυσίδων αξίας κρίσιμων πρώτων υλών της ΕΕ θα απαιτήσει ειδικές τομεακές πολιτικές για τις δεξιότητες.
Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται συστηματικά να κάνουν χρήση των διαθέσιμων χρηματοδοτικών μέσων της ΕΕ, όπως το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ (ΕΚΤ+), το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και ο Μηχανισμός Δίκαιης Μετάβασης (ΜΔΜ) με σκοπό τη στήριξη μέτρων εκπαίδευσης και κατάρτισης για την αναβάθμιση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας κρίσιμων πρώτων υλών, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι ελλείψεις σε ταλέντα που εντοπίζονται στις περιφέρειες της ΕΕ 12 . Η πρωτοβουλία για ταλέντα στον τομέα της υπερπροηγμένης τεχνολογίας, η οποία έχει προϋπολογιστεί στο πλαίσιο του νέου ευρωπαϊκού θεματολογίου καινοτομίας, θα συμβάλει επίσης στον αναγκαίο μετασχηματισμό των δεξιοτήτων με ένα πρωτοπόρο πρόγραμμα που αποσκοπεί στην κατάρτιση ενός εκατομμυρίου ατόμων σε ευρωπαϊκά πεδία υπερπροηγμένης τεχνολογίας κατά την επόμενη τριετία.
Η Επιτροπή:
Øθα δημιουργήσει ευρείας κλίμακας σύμπραξη δεξιοτήτων για τις κρίσιμες πρώτες ύλες με τα ενδιαφερόμενα μέρη και τις δημόσιες αρχές στο πλαίσιο του συμφώνου της ΕΕ για τις δεξιότητες με στόχο την ανάπτυξη επιτυχημένων δραστηριοτήτων εκπαίδευσης και κατάρτισης σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας·
Øθα προτείνει τη δημιουργία Ακαδημίας Πρώτων Υλών στο πλαίσιο των Ακαδημιών Μηδενικών Καθαρών Εκπομπών, με σκοπό την ανάπτυξη και την προσφορά προγραμμάτων κατάρτισης και εκπαίδευσης για την επανειδίκευση και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού όσον αφορά την αναβάθμιση της αλυσίδας αξίας κρίσιμων πρώτων υλών στην Ευρώπη.
II. Έρευνα και καινοτομία
Η έρευνα και η καινοτομία (Ε&Κ) στην αλυσίδα αξίας των κρίσιμων πρώτων υλών είναι ουσιαστικής σημασίας για την ανάπτυξη γνώσεων, καινοτόμων λύσεων και εξαιρετικά βιώσιμων διαδικασιών, για την έρευνα, την εξόρυξη, την επεξεργασία, τον εξευγενισμό, την ανακύκλωση, τον αποδοτικό σχεδιασμό, τη χρήση και την υποκατάσταση των πόρων. Για παράδειγμα, στις ανεμογεννήτριες, οι μόνιμοι μαγνήτες σπάνιων γαιών θα μπορούσαν να υποκατασταθούν με άλλα κατασκευαστικά στοιχεία, όπως πολυ-πολικές σύγχρονες γεννήτριες. Ομοίως, τα μέταλλα της ομάδας του λευκόχρυσου που χρησιμοποιούνται ως καταλύτες σε κυψέλες καυσίμου ενδέχεται να υποκατασταθούν εν μέρει ή πλήρως από άλλα μέταλλα, όπως νιτρίδια, καρβίδιο ή χαλκογεννίτες. Η ανάπτυξη προηγμένων υλών διαδραματίζει σημαντικό ρόλο, ιδίως όσον αφορά την υποκατάσταση των κρίσιμων πρώτων υλών. Τα αποτελέσματα της έρευνας σ’ αυτούς τους τομείς θα πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη στα μελλοντικά πρότυπα.
Καθένα από αυτά τα τμήματα της αλυσίδας αξίας αντιμετωπίζει προκλήσεις που σχετίζονται με γεωλογικά φαινόμενα, διαθέτει τα δικά του χαρακτηριστικά ανοργανοποίησης, τις χημικές ιδιότητες, τις εφαρμογές και τις ενεργειακές, περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιδόσεις. Στο πλαίσιο αυτό, απαιτείται έρευνα για κρίσιμες και μη κρίσιμες πρώτες ύλες, ώστε να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις που σχετίζονται με την προσφορά, καθώς και να μετριαστεί η αύξηση της ζήτησης στην ΕΕ. Οι δράσεις σε όλα τα ανωτέρω τμήματα της αλυσίδας αξίας θα διαφοροποιήσουν τον εφοδιασμό της ΕΕ και θα διασφαλίσουν τη βιωσιμότητά του.
Στο πλαίσιο του προγράμματος εργασίας του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων Ευρώπη» (2021-2024), η ΕΕ έχει προϋπολογίσει έργα για την έρευνα, την εξόρυξη, την επεξεργασία και την επαναχρησιμοποίηση, την ανακύκλωση και την ανάκτηση, ύψους 470 εκατ. EUR.
Η Επιτροπή:
Øθα ενισχύσει την ανάπτυξη και την υιοθέτηση υφιστάμενων και αναδυόμενων καινοτομιών στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας μέσω του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας και του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας σύμφωνα με το νέο ευρωπαϊκό θεματολόγιο καινοτομίας·
Øθα υποβάλει συντονισμένο σχέδιο δράσης με τα κράτη μέλη για τις προηγμένες ύλες, συμπεριλαμβανομένης της υποκατάστασης κρίσιμων πρώτων υλών, προκειμένου να εξασφαλιστούν επίπεδα επενδύσεων στην έρευνα και την καινοτομία ανάλογα με την πρόκληση·
Øθα αναπτύξει στρατηγικό σχέδιο υλοποίησης μέσω του υφιστάμενου φόρουμ ενδιαφερόμενων μερών, το οποίο θα καθοδηγεί τις προτεραιότητες της ΕΕ όσον αφορά την έρευνα και την καινοτομία κατά τα επόμενα έτη.
III.Ενίσχυση της διαφοροποίησης του εφοδιασμού και της εταιρικής σχέσης με αμοιβαία επωφελή τρόπο για τη στήριξη της παγκόσμιας παραγωγής
Η ΕΕ θα συνεχίσει να βασίζεται στις εισαγωγές πρώτων υλών για την επίτευξη της διττής μετάβασής της και για την ενίσχυση των αμυντικών ικανοτήτων. Εργάζεται ήδη ενεργά σε ευρύ φάσμα εργαλείων για τη διευκόλυνση του εμπορίου, των επενδύσεων και της συνεργασίας για τη δημιουργία ευκαιριών σε παγκόσμιο επίπεδο, με σκοπό την αύξηση της ασφάλειας και της οικονομικής προσιτότητας των κρίσιμων πρώτων υλών. Δεδομένων των σημερινών προκλήσεων, για να έχει πραγματικό αντίκτυπο η εργαλειοθήκη θα πρέπει να αναπτυχθεί ταυτόχρονα σε συνεργασία με τις ενδιαφερόμενες χώρες-εταίρους. Πρέπει να αναζητηθούν συνέργειες μεταξύ των διαφόρων διαθέσιμων εργαλείων για να διασφαλιστεί μια συνεκτική προσέγγιση και να επιτευχθούν ουσιαστικά αποτελέσματα το συντομότερο δυνατό, ιδίως μέσω της στρατηγικής Global Gateway και της εφαρμογής της, με αξιοποίηση των χρηματοδοτικών μέσων και των μέσων πολιτικής της ΕΕ και των κρατών μελών της. Ο ενισχυμένος συντονισμός όλων των διεθνών δράσεων της ΕΕ θα διασφαλιστεί με τη δημιουργία ειδικής ομάδας εργασίας για τις εξωτερικές δράσεις για τις κρίσιμες πρώτες ύλες σε συνεργασία με τις υφιστάμενες σχετικές δομές, ιδίως εκείνες που σχετίζονται με την Global Gateway.
III.1. Η ομάδα κρίσιμων πρώτων υλών: Συνεργασία με ενδιαφερόμενους εταίρους
Η πρόσβαση σε ασφαλή, οικονομικά προσιτό και βιώσιμο εφοδιασμό με κρίσιμες πρώτες ύλες αποτελεί κοινό μέλημα πολλών εταίρων και βασικό θέμα σε πολλά διακυβερνητικά φόρουμ (όπως η G7, η G20, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας και ο Διεθνής Οργανισμός Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας) ή πρωτοβουλίες όπως η εταιρική σχέση για την ασφάλεια των ορυκτών 13 ή οι στρατηγικές εταιρικές σχέσεις με τρίτες χώρες. Επιπλέον, η διεθνής συνεργασία είναι απαραίτητη για τον έλεγχο της δεσπόζουσας θέσης ορισμένων στην αγορά και την αντιμετώπιση της πρόκλησης της βιωσιμότητας.
Η ΕΕ θα πρέπει να συμπληρώσει και να αξιοποιήσει τις διάφορες αυτές δράσεις για τη δημιουργία μιας ομάδας κρίσιμων πρώτων υλών, στην οποία θα συμμετέχουν χώρες κατανάλωσης και χώρες πλούσιες σε πόρους με σκοπό την προώθηση του ασφαλούς και βιώσιμου εφοδιασμού με κρίσιμες πρώτες ύλες. Η ΕΕ θα πρέπει να συμμετάσχει με τους εταίρους στην προώθηση του αξιόπιστου, βασισμένου στο εμπόριο, διαφανούς και φιλικού προς το περιβάλλον εφοδιασμού με κρίσιμες πρώτες ύλες. Ειδικότερα, η ομάδα κρίσιμων πρώτων υλών θα πρέπει να προωθεί τις βιώσιμες επενδύσεις στις χώρες παραγωγής και να τους επιτρέψει να ανέλθουν στην αλυσίδα αξίας.
Η ομάδα θα είναι ανοικτή σε μέρη που συμμερίζονται τις ίδιες απόψεις και τα οποία ενδιαφέρονται και είναι πρόθυμα να αναπτύξουν τις ακόλουθες δράσεις, με βάση ένα συμφωνημένο σύνολο αρχών:
·Αύξηση της παρακολούθησης της ανάπτυξης της αγοράς και της ανταλλαγής γνώσεων
·Ενίσχυση των προσπαθειών έρευνας
·Ενίσχυση κατάλληλου περιβάλλοντος που ευνοεί τις βιώσιμες επενδύσεις
·Μείωση του χρόνου που απαιτείται για τη διάθεση των επενδυτικών έργων στην αγορά
·Διευκόλυνση της πρόσβασης στην αγορά, μέσω κανονιστικής συνεργασίας
·Συνεργασία για την προώθηση εργασιακών δικαιωμάτων και κοινωνικά υπεύθυνων πρακτικών στις αλυσίδες εφοδιασμού κρίσιμων πρώτων υλών
·Προώθηση μιας κυκλικής και βιώσιμης οικονομίας που λειτουργεί σε διασυνοριακό επίπεδο και ενίσχυση των υψηλής ποιότητας δυναμικότητας ανακύκλωσης
·Προώθηση της καινοτομίας στον τομέα για την αποδέσμευση νέων πηγών εφοδιασμού
·Επίτευξη αποτελεσματικής και συντονισμένης προσέγγισης όσον αφορά την προετοιμασία και την αντιμετώπιση κρίσεων
Η Επιτροπή θα ξεκινήσει συζητήσεις με δυνητικούς εταίρους που ενδιαφέρονται για τη δημιουργία αυτής της ομάδας. Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ για τη σύναψη στοχευμένης συμφωνίας για τα ορυκτά κρίσιμης σημασίας, η οποία ανακοινώθηκε στις 10 Μαρτίου 2023, αποτελούν τη βάση για τη δημιουργία μιας μεγαλύτερης και διευρυμένης ομάδας κρίσιμων πρώτων υλών.
Η Επιτροπή:
Øθα δημιουργήσει μια ομάδα κρίσιμων πρώτων υλών με εταίρους με σκοπό την ενίσχυση των αλυσίδων εφοδιασμού και τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού, και θα απευθυνθεί σε όλους τους δυνητικούς εταίρους για τη δημιουργία αυτής της συμμαχίας.
III.2. Εμπορικές και επενδυτικές συμφωνίες που παρέχουν το πλαίσιο και δρομολογούν συμφωνίες διευκόλυνσης βιώσιμων επενδύσεων δεύτερης γενιάς
Τον Δεκέμβριο του 2022 η ΕΕ ολοκλήρωσε τις διαπραγματεύσεις για τον εκσυγχρονισμό της υφιστάμενης συμφωνίας σύνδεσης ΕΕ-Χιλής της 9ης Δεκεμβρίου 2022. Η συμφωνία περιλαμβάνει ειδικό κεφάλαιο για την ενέργεια και τις πρώτες ύλες, το οποίο θα συμβάλει στην παροχή καλύτερης πρόσβασης σε βιώσιμες επενδύσεις σε κρίσιμες πρώτες ύλες, όπως το λίθιο, ενώ παράλληλα θα στηρίξει τη Χιλή στην ανάπτυξη της πράσινης οικονομίας της, ειδικότερα όσον αφορά την ανανεώσιμη ενέργεια και το υδρογόνο.
Δεδομένης της έντασης κεφαλαίου των δραστηριοτήτων εξόρυξης και εξευγενισμού, οι οικονομικοί φορείς χρειάζονται ένα επιχειρηματικό περιβάλλον σε χώρες πλούσιες σε πόρους, το οποίο να είναι φιλικό προς τους επενδυτές, προβλέψιμο και σταθερό. Με βάση τα υφιστάμενα πολυμερή, πλειονομερή και διμερή πλαίσια, η ΕΕ θα αναπτύξει περαιτέρω μέτρα για την επίτευξη αυτού του στόχου.
Πρώτον, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου (ΠΟΕ) και οι πολυμερείς και πλειονομερείς συμφωνίες του καθορίζουν το γενικό πλαίσιο ως βάση αναφοράς που εγγυάται τη διαφάνεια, την προβλεψιμότητα και την ασφάλεια δικαίου, για παράδειγμα μέσω διατάξεων που σχετίζονται με τους δασμούς, την απαγόρευση των διακρίσεων ή την απαγόρευση των εξαγωγικών περιορισμών. Πλειονομερής συμφωνία βρίσκεται επί του παρόντος υπό διαπραγμάτευση σχετικά με τη «διευκόλυνση των επενδύσεων για την ανάπτυξη». Θα τονώσει τις επενδύσεις στις αναπτυσσόμενες χώρες, μεταξύ άλλων στον τομέα των κρίσιμων πρώτων υλών, ιδίως με τη δημοσιοποίηση και την εύκολη διάθεση πληροφοριών σχετικά με τους επενδυτικούς κανόνες και τη μείωση των καθυστερήσεων στην απόκτηση κρατικών αδειών και εγκρίσεων.
Δεύτερον, η ΕΕ χρησιμοποιεί τις διμερείς συμφωνίες της με σκοπό την εμβάθυνση των εμπορικών και επενδυτικών δεσμών σε παγκόσμιο επίπεδο και τη διαφοροποίηση των αλυσίδων εφοδιασμού, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο των αλυσίδων εφοδιασμού κρίσιμων πρώτων υλών, με αποτέλεσμα να ενισχύεται η ανθεκτικότητα της οικονομίας της ΕΕ.
Η ΕΕ διαθέτει ήδη το μεγαλύτερο δίκτυο εμπορικών συμφωνιών παγκοσμίως. Οι πρόσφατες συμφωνίες με το Μεξικό, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Νέα Ζηλανδία και τη Χιλή 14 περιλαμβάνουν ειδικό κεφάλαιο για την ενέργεια και τις πρώτες ύλες. Διαπραγματεύσεις βρίσκονται επίσης σε εξέλιξη με την Αυστραλία και την Ινδονησία, οι οποίες διαθέτουν σημαντικά αποθέματα πρώτων υλών ζωτικής σημασίας για την ενεργειακή μετάβαση, όπως σπάνιες γαίες και νικέλιο.
Η Επιτροπή θα διερευνήσει, από κοινού με τους εταίρους, τρόπους στήριξης της φιλοδοξίας τους να αναπτύξουν δυναμικότητα εξόρυξης, επεξεργασίας και ανακύκλωσης. Η Επιτροπή θα ασχοληθεί με θέματα σχετικά με τις πρώτες ύλες, όπως προβλέψιμες διαδικασίες εκτίμησης των επιπτώσεων ή μεταχείριση που δεν εισάγει διακρίσεις των επενδυτών σε τρίτες χώρες στις υπό εξέλιξη διαπραγματεύσεις και θα εξετάσει το ενδεχόμενο επαναδιαπραγμάτευσης ορισμένων υφιστάμενων συμφωνιών με σκοπό την ενίσχυση των κανόνων σχετικά με το εμπόριο πρώτων υλών και τις επενδύσεις. Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στις χώρες της Αφρικής που έχουν μεγάλες δυνατότητες να προμηθεύουν πρώτες ύλες και να ενταχθούν περαιτέρω στις αλυσίδες αξίας κρίσιμων πρώτων υλών προς αμοιβαίο όφελος των δύο πλευρών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που εφαρμόζουν συμφωνίες οικονομικής εταιρικής σχέσης (ΣΟΕΣ).
Η Επιτροπή θα δώσει επίσης ιδιαίτερη προσοχή στις βιώσιμες επενδύσεις και δεσμεύεται να αναπτύξει περαιτέρω συμφωνίες διευκόλυνσης βιώσιμων επενδύσεων (στο εξής: ΣΔΒΕ) 15 . Οι ΣΔΒΕ δεύτερης γενιάς θα περιλαμβάνουν επίσης διατάξεις για τη βιώσιμη ανάπτυξη και πρόσθετες διατάξεις για την ενέργεια και τις πρώτες ύλες και θα καθιερώσουν διαλόγους για τη στήριξη βιομηχανικών έργων και τη δημιουργία τοπικής αξίας μέσω της θέσπισης ενός συνόλου τομεακών προτεραιοτήτων και λεπτομερών κανόνων για τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα. Η ΕΕ ολοκλήρωσε πρόσφατα τις διαπραγματεύσεις της για μια ΣΔΒΕ με την Ανγκόλα 16 . Σε εξέλιξη βρίσκονται διερευνητικές επαφές με τη Νιγηρία για μια τέτοιου είδους συμφωνία, ενώ ενδέχεται να ακολουθήσουν και άλλες χώρες.
Τέλος, επισημαίνεται ότι για τη συντριπτική πλειονότητα των εισαγωγών κρίσιμων πρώτων υλών της ΕΕ (92 % σε αξία) δεν καταβάλλονται εισαγωγικοί δασμοί, χάρη στους μηδενικούς δασμούς του μάλλον ευνοούμενου κράτους (ΜΕΚ) ή στις ισχύουσες εμπορικές συμφωνίες. Οι υπόλοιπες εισαγωγές κρίσιμων πρώτων υλών καλύπτονται από δασμούς που κυμαίνονται μεταξύ 2-7 % για τα μη επεξεργασμένα προϊόντα (π.χ. μη επεξεργασμένο μαγνήσιο: 5 %) και 3-9 % για ορισμένα επεξεργασμένα προϊόντα (π.χ. επεξεργασμένο γάλλιο: 3 %). Η Επιτροπή θα παρακολουθεί στενά τον αντίκτυπο των δασμών στην ικανότητα εισαγωγής κρίσιμων πρώτων υλών και θα εξετάζει τις αιτήσεις αναστολής δασμών, με γνώμονα τους στόχους της διευκόλυνσης της διαφοροποίησης των κρίσιμων πρώτων υλών και της μείωσης των εξαρτήσεών μας.
Η Επιτροπή:
Øθα συνεχίσει τις προσπάθειές της για τη διατήρηση και την ενίσχυση του ΠΟΕ, μεταξύ άλλων κατά τη διαπραγμάτευση της πλειονομερούς συμφωνίας σχετικά με τη «διευκόλυνση των επενδύσεων για την ανάπτυξη»·
Øθα χρησιμοποιήσει το αναπτυσσόμενο δίκτυο συμφωνιών διευκόλυνσης των βιώσιμων επενδύσεων και συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών για να στηρίξει τη φιλοδοξία των εμπορικών εταίρων της ΕΕ να αναπτύξουν δυναμικότητα επεξεργασίας και να δημιουργήσουν επωφελείς για όλους εταιρικές σχέσεις, όπως με τη Χιλή και την Αυστραλία·
Øθα παρακολουθεί στενά τον αντίκτυπο των δασμών στη δυνατότητα εισαγωγής κρίσιμων πρώτων υλών και θα εξετάζει τις αιτήσεις αναστολής δασμών.
III.3. Διμερείς στρατηγικές εταιρικές σχέσεις για τη μετατροπή των επενδυτικών ευκαιριών σε οικονομική πραγματικότητα
Δεδομένου του επείγοντος χαρακτήρα της ενίσχυσης της παραγωγής κρίσιμων πρώτων υλών παγκοσμίως, η ΕΕ θα ενισχύσει τη συνεργασία της με τρίτες χώρες, ενθαρρύνοντας βιώσιμες επενδύσεις σε αλυσίδες αξίας κρίσιμων πρώτων υλών και σε άλλα συστατικά στοιχεία σε επόμενα στάδια της αλυσίδας αξίας και μετατρέποντας τις οικονομικές ευκαιρίες σε αμοιβαία επωφελείς πραγματικότητες. Οι στρατηγικές εταιρικές σχέσεις για τις αλυσίδες αξίας πρώτων υλών αποτελούν σημαντικό εργαλείο για την ενίσχυση της εν λόγω συνεργασίας.
Οι στρατηγικές εταιρικές σχέσεις προωθούν τη βιώσιμη ανάπτυξη και συμβάλλουν στην ανθεκτικότητα των πρώτων υλών και των βιομηχανικών αλυσίδων αξίας. Τέλος, οι εταιρικές σχέσεις αξιοποιούν την ολοκλήρωση της βιομηχανικής αλυσίδας αξίας και της αλυσίδας αξίας πρώτων υλών μεταξύ της ΕΕ και της χώρας-εταίρου. Οι εν λόγω εταιρικές σχέσεις επιδιώκουν τους ακόλουθους στόχους:
i) ενοποίηση των αλυσίδων αξίας πρώτων υλών της ΕΕ με εκείνες της χώρας-εταίρου, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας για τον προσδιορισμό στρατηγικών έργων επιλέξιμων βάσει του κανονισμού, για την έρευνα και την καινοτομία και την ανταλλαγή γνώσεων και τεχνολογιών που σχετίζονται με τη βιώσιμη έρευνα, την εξόρυξη, την επεξεργασία και την ανακύκλωση κρίσιμων πρώτων υλών, την υποκατάσταση των κρίσιμων πρώτων υλών και την παρακολούθηση των κινδύνων εφοδιασμού·
ii) βελτίωση των κανονιστικών πλαισίων της ΕΕ και των χωρών-εταίρων, καθώς και της ικανότητας επιβολής των σχετικών κανόνων·
iii) προώθηση αμοιβαίων βιομηχανικών και οικονομικών οφελών μέσω της αύξησης της προστιθέμενης αξίας της παραγωγής σε τρίτες χώρες·
iv) ανάπτυξη και βελτίωση διεθνών προτύπων, μεταξύ άλλων για να διασφαλιστεί ότι παρέχουν υψηλό επίπεδο περιβαλλοντικής και κοινωνικής προστασίας και ότι στηρίζουν τις δεσμεύσεις τους σχετικά με το κλίμα και το περιβάλλον·
v) κινητοποίηση χρηματοδότησης για την ανάπτυξη των υποδομών που απαιτούνται για την αλυσίδα αξίας πρώτων υλών·
vi) συνεργασία για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της βιωσιμότητας των αλυσίδων εφοδιασμού κρίσιμων πρώτων υλών·
vii) αύξηση της κατάρτισης και των δεξιοτήτων που σχετίζονται με την αλυσίδα αξίας κρίσιμων πρώτων υλών.
Για τις αναπτυσσόμενες χώρες, οι εταιρικές σχέσεις βασίζονται στη δημιουργία αξίας εντός της χώρας, με σκοπό την υποστήριξή τους ώστε να ανελιχθούν στην αλυσίδα αξίας μέσω του πλαισίου της στρατηγικής Global Gateway.
Κάθε εταιρική σχέση καθοδηγείται από έναν χάρτη πορείας με συμφωνημένες συγκεκριμένες δράσεις στο πλαίσιο κάθε πυλώνα. Η εφαρμογή του χάρτη πορείας παρακολουθείται σε ετήσια βάση και μπορεί να επικαιροποιηθεί με νέες δράσεις, ανάλογα με την περίπτωση. Οι εταιρικές σχέσεις και οι αντίστοιχοι χάρτες πορείας αναπτύσσονται και εφαρμόζονται στο πλαίσιο της προσέγγισης «Ομάδα Ευρώπη», η οποία περιλαμβάνει τα κράτη μέλη, τη βιομηχανία και τα θεσμικά τους όργανα.
Η πρώτη στρατηγική εταιρική σχέση συνάφθηκε το 2021 στο πλαίσιο της συνολικής οικονομικής και εμπορικής συμφωνίας ΕΕ-Καναδά (CETA). Έχει ήδη οδηγήσει σε επενδύσεις της ΕΕ στον Καναδά στους τομείς των ενεργών υλικών καθόδου και των ποσοτήτων λιθίου, νικελίου και κοβαλτίου για μπαταρίες, καθώς και σε καναδικές επενδύσεις που σχετίζονται με κρίσιμες πρώτες ύλες στην ΕΕ.
Το 2021 υπογράφηκε επίσης εταιρική σχέση με την Ουκρανία. Η Ουκρανία είναι σημαντικός παγκόσμιος προμηθευτής τιτανίου και αποτελεί δυνητική πηγή περισσότερων από είκοσι κρίσιμων πρώτων υλών για την ΕΕ. Στο πλαίσιο της εταιρικής σχέσης, το 2022 υπογράφηκε μνημόνιο συνεννόησης μεταξύ της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ) και της ουκρανικής γεωλογικής υπηρεσίας.
Τον Νοέμβριο του 2022 η Επιτροπή υπέγραψε στρατηγικές εταιρικές σχέσεις με το Καζακστάν και τη Ναμίμπια.
Μέχρι σήμερα έχουν συμφωνηθεί στρατηγικές εταιρικές σχέσεις με χώρες με τις οποίες η ΕΕ έχει διαπραγματευθεί ή συνάψει εμπορική και επενδυτική συμφωνία. Οι εν λόγω συμφωνίες και οι στρατηγικές εταιρικές σχέσεις είναι στην πραγματικότητα συμπληρωματικές, καθώς προσφέρουν ένα πολιτικό πλαίσιο και συγκεκριμένη διμερή συνεργασία στον συγκεκριμένο τομέα των κρίσιμων πρώτων υλών. Για τις χώρες που δεν έχουν συνάψει εμπορικές και επενδυτικές συμφωνίες με την ΕΕ, η Επιτροπή θα προωθήσει τον στόχο της απουσίας στρεβλώσεων στο εμπόριο και στις επενδύσεις κατά τη διαπραγμάτευση του μνημονίου συνεννόησης για τη σύναψη της εταιρικής σχέσης. Ο κανονισμός προβλέπει ότι το συμβούλιο για τις κρίσιμες πρώτες ύλες συζητά τακτικά για τις στρατηγικές εταιρικές σχέσεις σε συνεργασία με τις δομές της Global Gateway.
Η Επιτροπή:
Øθα επιδιώξει επέκταση του δικτύου στρατηγικών εταιρικών σχέσεων για τις πρώτες ύλες·
Øθα προωθήσει τον στόχο της απουσίας στρεβλώσεων στο εμπόριο και στις επενδύσεις σε στρατηγικές εταιρικές σχέσεις για τις πρώτες ύλες
III.4. Global Gateway — η αμοιβαία επωφελής προσέγγιση στην οποία η ΕΕ ξεχωρίζει
Η ΕΕ θα στηρίξει επενδύσεις σε έργα υποδομών που αφορούν τις αλυσίδες εφοδιασμού μας με κρίσιμες πρώτες ύλες, ώστε να αυξηθεί ο παγκόσμιος εφοδιασμός και η ολοκλήρωση της διεθνούς αλυσίδας αξίας και να διευκολυνθεί η διαφοροποίηση. Η Global Gateway θα αποτελέσει το μέσο για την παροχή βοήθειας στις χώρες-εταίρους με συγκεκριμένα έργα υποδομής και συνδεσιμότητας, μεταξύ άλλων με την τόνωση και τη μόχλευση συγκεκριμένων επενδύσεων του ιδιωτικού τομέα κατά μήκος της αλυσίδας αξίας κρίσιμων πρώτων υλών.
Πολλές από τις πλουσιότερες πηγές κρίσιμων πρώτων υλών σε παγκόσμιο επίπεδο βρίσκονται στις αναδυόμενες αγορές και στις αναπτυσσόμενες οικονομίες. Ο τομέας των πρώτων υλών είναι σημαντικός για πολλές χώρες-εταίρους της ΕΕ τόσο από οικονομική άποψη όσο και από άποψη απασχόλησης, και η ΕΕ έχει δεσμευτεί να στηρίξει τις χώρες-εταίρους μας ώστε να ανέλθουν στην αλυσίδα αξίας. Με την εφαρμογή της προσέγγισης «Ομάδα Ευρώπη» μεταξύ της ΕΕ, των κρατών μελών της και άλλων σχετικών φορέων (όπως οι οργανισμοί αναπτυξιακής χρηματοδότησης, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης) και τη δημιουργία συνεργειών με τον ευρωπαϊκό ιδιωτικό τομέα, ορισμένα έργα που αφορούν κρίσιμες πρώτες ύλες θα τεθούν σε προτεραιότητα στο πλαίσιο της στρατηγικής Global Gateway 17 . Σε συνεργασία μ’ αυτούς τους εταίρους, τα έργα για τις πρώτες ύλες θα σχεδιαστούν κατά τρόπον ώστε η προστιθέμενη αξία εντός της χώρας να ενισχυθεί. Αυτό θα παράσχει στις στοχευόμενες χώρες-εταίρους μια υψηλής ποιότητας και αναβαθμισμένη προσφορά της ΕΕ, που θα ευθυγραμμίζει τα συμφέροντα των εταίρων με τα συμφέροντα της ΕΕ, και θα συμβάλει στη μείωση του παγκόσμιου επενδυτικού χάσματος στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού κρίσιμων πρώτων υλών, ενισχύοντας παράλληλα την ανταγωνιστικότητα, τη βιωσιμότητα και την ασφάλεια. Οι χώρες με τις οποίες η ΕΕ έχει συνάψει στρατηγικές εταιρικές σχέσεις θα εξεταστούν κατά προτεραιότητα.
Υπό το πρίσμα της προώθησης της βιωσιμότητας και της δράσης για το κλίμα στην αλυσίδα εφοδιασμού πρώτων υλών, η δημιουργία βιώσιμων θέσεων εργασίας και η προώθηση της αξιοπρεπούς εργασίας αποτελούν πρωταρχικούς στόχους της Global Gateway, στους οποίους πρέπει να συμβάλλουν ενεργά οι επενδύσεις. Αυτό συνεπάγεται την προσοχή στις ευάλωτες ομάδες που αντιμετωπίζουν ειδικές προκλήσεις όσον αφορά την είσοδό τους στην αγορά εργασίας, καθώς και σοβαρά ζητήματα όπως η παιδική εργασία. Δεδομένων των γνωστών ευαισθησιών και προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι εξορυκτικές βιομηχανίες, η ΕΕ θα δώσει ιδιαίτερη προσοχή στην παροχή της αναγκαίας στήριξης στις αρχές τρίτων χωρών που φιλοξενούν έργα κρίσιμων πρώτων υλών, ώστε να ενισχυθεί η ικανότητα χρηστής διακυβέρνησης και οι διαφανείς επιχειρηματικές πρακτικές στον εν λόγω τομέα. Με τον τρόπο αυτόν, η ΕΕ θα επιδιώξει να τις βοηθήσει να ενισχύσουν το νομοθετικό πλαίσιο και το πλαίσιο επιβολής, ώστε να διασφαλιστεί ότι λαμβάνονται μέτρα μετριασμού για την ελαχιστοποίηση τυχόν δυσμενών επιπτώσεων που προκύπτουν από τις δραστηριότητες εξόρυξης, εξευγενισμού και/ή επεξεργασίας στις τοπικές κοινότητες ή στο κλίμα και το περιβάλλον. Ο προσανατολισμός των προγραμμάτων επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης (ΕΕΚ) προς την ανάπτυξη των δεξιοτήτων που απαιτούνται για την κάλυψη των ευκαιριών απασχόλησης που δημιουργούν οι παρεμβάσεις για τις κρίσιμες πρώτες ύλες αποτελεί έναν ακόμα σημαντικό πυλώνα της παρέμβασης της ΕΕ.
Η Επιτροπή:
Øθα στηρίξει έργα της Global Gateway σε αλυσίδες αξίας βιώσιμων πρώτων υλών με χώρες-εταίρους, δίνοντας παράλληλα ιδιαίτερη προσοχή στα πρότυπα ΠΚΔ και στην τοπική προστιθέμενη αξία.
III.5. Μείωση του κινδύνου των επενδύσεων στο εξωτερικό
Εκτός από τις επενδυτικές εγγυήσεις που παρέχονται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη+, η ΕΕ θα επιδιώξει επίσης να απλουστεύσει την πρόσβαση στη χρηματοδότηση του εμπορίου για επενδύσεις σε αλυσίδες εφοδιασμού κρίσιμων πρώτων υλών παγκοσμίως. Ορισμένοι οργανισμοί ασφάλισης εξαγωγικών πιστώσεων (ΟΑΕΠ) 18 των κρατών μελών διαθέτουν συστήματα ή εργαλεία ελαχιστοποίησης των κινδύνων για τη στήριξη των επενδύσεων στο εξωτερικό τα οποία διασφαλίζουν τις εισαγωγές κρίσιμων πρώτων υλών για τους αγοραστές στο αντίστοιχο κράτος μέλος.
Οι υπό εξέλιξη εργασίες για μια ολοκληρωμένη στρατηγική εξαγωγικών πιστώσεων της ΕΕ μπορούν να συμβάλουν στην ενίσχυση της δράσης των κρατών μελών, καθώς μεγιστοποιούν την επιρροή της ΕΕ και την αποτελεσματικότητα της παρεχόμενης δημόσιας στήριξης, ειδικότερα όταν οι οικονομικοί φορείς της ΕΕ ανταγωνίζονται φορείς τρίτων χωρών.
Αυτό θα ενισχύσει τον συντονισμό μεταξύ των εργαλείων εξωτερικής χρηματοδότησης που τελούν υπό τη διαχείριση της ΕΕ, ιδίως της χρηματοδότησης για το κλίμα και την ανάπτυξη, και των εργαλείων των σχετικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων των οργανισμών εξαγωγικών πιστώσεων —ειδικότερα στο πλαίσιο της Global Gateway.
Ένας πιθανός μηχανισμός εξαγωγικών πιστώσεων της ΕΕ θα μπορούσε να συμπληρώσει τις δραστηριότητες των υφιστάμενων οργανισμών εξαγωγικών πιστώσεων σε επίπεδο κρατών μελών, να αυξήσει τον συνολικό αντίκτυπο της ΕΕ στον εν λόγω τομέα και να καταστήσει δυνατή τη χρήση δημόσιας στήριξης εξαγωγικών πιστώσεων για τη μόχλευση βασικών πολιτικών της ΕΕ, μεταξύ άλλων στον τομέα των κρίσιμων πρώτων υλών. Τέλος, η ΕΕ στηρίζει τις εργασίες για τη δημιουργία κινήτρων στο διεθνές πλαίσιο που διέπει τη δημόσια στήριξη εξαγωγικών πιστώσεων στο πλαίσιο της υπό εξέλιξη διαδικασίας εκσυγχρονισμού των κανόνων του διακανονισμού για τις εξαγωγικές πιστώσεις που τυγχάνουν δημόσιας στήριξης, οι οποίοι έχουν ενσωματωθεί στον ΟΟΣΑ. Τα κίνητρα αυτά θα επιτρέψουν στους ΟΑΕΠ να στηρίζουν με ευνοϊκότερους όρους συναλλαγές που αφορούν κρίσιμες πρώτες ύλες που χρησιμοποιούνται σε τεχνολογίες που συμβάλλουν σημαντικά στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής.
Η Επιτροπή:
Øθα προωθήσει τον ενισχυμένο συντονισμό μεταξύ αναπτυξιακών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και οργανισμών εξαγωγικών πιστώσεων σχετικά με έργα πρώτων υλών με σκοπό την ανάπτυξη νέων συνδυασμένων εργαλείων και την εξασφάλιση συνεργειών, αρχής γενομένης από πιλοτικά έργα σε στρατηγικές χώρες-εταίρους·
Øθα εργαστεί στο πλαίσιο του ΟΟΣΑ για τη βελτίωση των ρυθμίσεων και θα συνεργαστεί με τα κράτη μέλη της ΕΕ για τη δημιουργία μηχανισμού εξαγωγικών πιστώσεων της ΕΕ για τη στήριξη, μεταξύ άλλων, αλυσίδων εφοδιασμού κρίσιμων πρώτων υλών στο εξωτερικό.
III.6. Καταπολέμηση των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών και ενίσχυση της επιβολής της νομοθεσίας
Σήμερα, πολλές κυβερνήσεις έχουν στρέψει την προσοχή τους στην ανάπτυξη του τομέα των κρίσιμων πρώτων υλών, καθοδηγούμενες συχνά από βιομηχανικούς αλλά και γεωπολιτικούς στόχους. Ο ΟΟΣΑ έχει διαπιστώσει ότι περισσότερα από 18 000 μέτρα που προκαλούν ανησυχία επηρεάζουν το εμπόριο κρίσιμων πρώτων υλών στα διάφορα στάδιά του 19 . Καθώς η ζήτηση για κρίσιμες πρώτες ύλες θα αυξηθεί στο μέλλον, η συχνότητα και ο αντίκτυπος τέτοιου είδους μέτρων είναι πιθανό να αυξηθούν αναλόγως, ελλείψει παγκόσμιων προσπαθειών για τη βελτίωση της κατάστασης.
Αυτό θα μπορούσε να απειλήσει την ασφάλεια του εφοδιασμού ή να δημιουργήσει άνισους όρους ανταγωνισμού που υπονομεύουν την ανταγωνιστικότητα των εταιρειών, όχι μόνο για την ΕΕ αλλά και για όλες τις χώρες που εξαρτώνται από τις εισαγωγές αυτών των υλών. Επιπλέον, οι εμπορικοί περιορισμοί δημιουργούν ανεπάρκειες. Για παράδειγμα, οι περιορισμοί στις εξαγωγές ως εργαλείο για την τόνωση της τοπικής επεξεργασίας ορυκτών δεν αποδίδουν καρπούς 20 .
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή καταβάλλει σημαντικές προσπάθειες για την εξασφάλιση διαφάνειας όσον αφορά τις στρεβλωτικές πολιτικές που σχετίζονται με τις πρώτες ύλες, μέσω της χρηματοδότησης της βάσης δεδομένων του ΟΟΣΑ για τους εξαγωγικούς περιορισμούς 21 . Πρόκειται για ένα βασικό πρώτο βήμα για την ευαισθητοποίηση σε παγκόσμιο επίπεδο σχετικά με ανησυχίες που προκαλεί το ζήτημα αυτό σε επίπεδο πολιτικής, ιδίως όσον αφορά τις κρίσιμες πρώτες ύλες που είναι απαραίτητες για την ενεργειακή μετάβαση, με σκοπό την αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων στο πλαίσιο του ΠΟΕ.
Η ΕΕ έχει ήδη κάνει χρήση της επίλυσης διαφορών στον τομέα των κρίσιμων πρώτων υλών. Για παράδειγμα, το 2012 η ΕΕ κέρδισε σε υπόθεση διαιτησίας κατά της Κίνας, η οποία αναγκάστηκε να άρει τους εξαγωγικούς της περιορισμούς στις σπάνιες γαίες 22 . Πιο πρόσφατα, η ΕΕ κέρδισε επίσης υπόθεση επίλυσης διαφορών στο πλαίσιο του ΠΟΕ κατά της Ινδονησίας σχετικά με εξαγωγικό περιορισμό στο νικέλιο 23 .
Το ιστορικό επιδόσεων της ΕΕ για την αντιμετώπιση των αθέμιτων πρακτικών είναι αδιαμφισβήτητο. Η Επιτροπή θα εντείνει την επιβολή της νομοθεσίας για την αντιμετώπιση των αυξανόμενων προκλήσεων στον εν λόγω τομέα και θα αντιμετωπίσει με αποφασιστικότητα τα μέτρα εξαγωγικών περιορισμών που λαμβάνουν οι εμπορικοί εταίροι όσον αφορά τα μεταλλεύματα, τις δευτερογενείς πρώτες ύλες ή τις κρίσιμες πρώτες ύλες που περιέχουν απόβλητα. Επιπλέον, η Επιτροπή θα συνεχίσει να προστατεύει την αγορά της ΕΕ αξιοποιώντας τα μέσα εμπορικής άμυνας που διαθέτει, όταν τα γεγονότα το δικαιολογούν, με πλήρη σεβασμό των διεθνών και εσωτερικών νομικών υποχρεώσεών της.
Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει, σε περίπτωση που η Επιτροπή λάβει δεόντως τεκμηριωμένες καταγγελίες για τον σκοπό αυτόν, την έναρξη ερευνών προκειμένου να εξεταστεί αν θα πρέπει να ληφθούν μέτρα εμπορικής άμυνας για την προστασία των βιομηχανιών εξόρυξης και επεξεργασίας η θέσπιση των οποίων στην ΕΕ θα μπορούσαν να αποτραπεί λόγω αθέμιτων εμπορικών εισαγωγών. Στις περιπτώσεις αυτές, θα πρέπει να εξεταστεί προσεκτικά το ευρύτερο οικονομικό συμφέρον της ΕΕ, ώστε να διασφαλιστεί ότι τα μέτρα εμπορικής άμυνας δεν θα έχουν δυσανάλογες αρνητικές επιπτώσεις στα συμφέροντα άλλων κατάντη βιομηχανιών ούτε θα δημιουργήσουν στρεβλώσεις στις αλυσίδες εφοδιασμού κρίσιμων πρώτων υλών.
Επιπλέον, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι άμεσες ξένες επενδύσεις (FDI) από επενδυτές εκτός ΕΕ μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο την ασφάλεια ή τη δημόσια τάξη στην ΕΕ ακριβώς επειδή μπορεί να επηρεάσουν τον εφοδιασμό με συντελεστές παραγωγής κρίσιμης σημασίας, συμπεριλαμβανομένων των πρώτων υλών. Το πλαίσιο της ΕΕ για τον έλεγχο των άμεσων ξένων επενδύσεων 24 παρέχει ένα πανευρωπαϊκό πλαίσιο μέσω του οποίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη μπορούν να συντονίζουν τη δράση για την προστασία της ασφάλειας και/ή της δημόσιας τάξης της ΕΕ, εάν απειλούνται από τις άμεσες ξένες επενδύσεις. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει τον έλεγχο των πιθανών επιπτώσεων των εν λόγω επενδύσεων στον εφοδιασμό με συντελεστές παραγωγής κρίσιμης σημασίας, συμπεριλαμβανομένων των πρώτων υλών.
Μέσω των εργασιών του επικεφαλής για την επιβολή των εμπορικών συμφωνιών, η Επιτροπή:
Øθα συνεχίσει τις ενισχυμένες προσπάθειές της για την εφαρμογή και την επιβολή των σχετικών κανόνων του ΠΟΕ και των εμπορικών συμφωνιών της ΕΕ, με ιδιαίτερη έμφαση σε μέτρα που περιορίζουν την πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες·
Øθα εξετάσει αν θα πρέπει να ληφθούν μέτρα εμπορικής άμυνας για την προστασία των βιομηχανιών εξόρυξης και επεξεργασίας/ανακύκλωσης.
IV.Προώθηση της βιωσιμότητας και της κυκλικότητας σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας
Η βελτίωση της ασφάλειας και της οικονομικής προσιτότητας του εφοδιασμού με κρίσιμες πρώτες ύλες πρέπει να συμβαδίζει με αυξημένες προσπάθειες για τον μετριασμό τυχόν δυσμενών επιπτώσεων, τόσο εντός της ΕΕ όσο και σε τρίτες χώρες, όσον αφορά τα εργασιακά δικαιώματα, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την προστασία του περιβάλλοντος. Οι προσπάθειες για τη βελτίωση της βιώσιμης ανάπτυξης των αλυσίδων αξίας κρίσιμων πρώτων υλών προσφέρουν επίσης μια ευκαιρία για την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της επίλυσης συγκρούσεων και της περιφερειακής σταθερότητας. Αυτό αποτελεί μέρος της δέσμευσης της ΕΕ για την ανάπτυξη αμοιβαία επωφελών λύσεων με τους εταίρους και τη στήριξη των δικών τους βιώσιμων μεταβάσεων. Δεδομένου ότι οι περισσότερες κρίσιμες πρώτες ύλες είναι μέταλλα, θα μπορούσαν να ανακυκλωθούν. Αυτό προσφέρει τη δυνατότητα μετάβασης σε μια πραγματικά κυκλική οικονομία, στο πλαίσιο της πράσινης μετάβασης. Η ανακύκλωση θα μπορούσε να αποκτήσει ολοένα και μεγαλύτερη σημασία, με σημαντικά οφέλη όσον αφορά την ασφάλεια του εφοδιασμού, τη μείωση των αρνητικών επιπτώσεων που συνδέονται με την εξόρυξη και τη δημιουργία οικονομικής αξίας. Σήμερα, ωστόσο, τα ποσοστά ανακύκλωσης των περισσότερων κρίσιμων πρώτων υλών παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα, ενώ η δυναμικότητα, τα συστήματα και οι τεχνολογίες ανακύκλωσης δεν ανταποκρίνονται συχνά στις ιδιαιτερότητες αυτών των υλών.
Ως εκ τούτου, σε εσωτερικό επίπεδο, η ΕΕ θα πρέπει να επιταχύνει τη δράση για την αποδοτική χρήση των πόρων, ειδικότερα μέσω των απαιτήσεων οικολογικού σχεδιασμού και της ταχείας έγκρισης του κανονισμού για τον οικολογικό σχεδιασμό για βιώσιμα προϊόντα.
Πρέπει επίσης να ενταθούν οι προσπάθειες για τη διασφάλιση της κυκλικότητας των κρίσιμων πρώτων υλών υπό την ευρεία έννοια, και σ’ αυτήν την περίπτωση, τόσο εντός της ΕΕ όσο και διεθνώς. Σε εσωτερικό επίπεδο, η ΕΕ θα πρέπει να επιδιώξει να διασφαλίσει ότι η δική της δυναμικότητα ανακύκλωσης είναι σε θέση να παράγει δευτερογενείς ύλες που καλύπτουν τουλάχιστον το 15 % της ετήσιας κατανάλωσής της, όπως προβλέπεται στον κανονισμό.
IV.1. Συνέχιση των υπό εξέλιξη εργασιών της ΕΕ για τη βιωσιμότητα
Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών η ΕΕ διαδραματίζει ολοένα και σημαντικότερο ρόλο στη στήριξη και την ενθάρρυνση των εταιρειών να ασκούν τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες με υπευθυνότητα. Η ΕΕ έχει εισαγάγει έναν ολοκληρωμένο συνδυασμό εθελοντικών και υποχρεωτικών μέτρων για την προώθηση της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης / της υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς και την εφαρμογή των κατευθυντήριων αρχών των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα (UNGP) και την Ατζέντα του 2030 για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη των Ηνωμένων Εθνών.
Για τον σκοπό αυτόν, τον Ιούλιο του 2021 η ΕΕ εξέδωσε έγγραφο καθοδήγησης σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια ώστε να βοηθήσει τις εταιρείες της ΕΕ να αντιμετωπίσουν τον κίνδυνο της καταναγκαστικής εργασίας στις οικείες δραστηριότητες και στις αλυσίδες εφοδιασμού, σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα 25 . Η οδηγία για την υποβολή εκθέσεων βιωσιμότητας από τις εταιρείες (CSRD) 26 απαιτεί από όλες τις μεγάλες και όλες τις εισηγμένες εταιρείες, καθώς και από ορισμένες εταιρείες εκτός ΕΕ που υπερβαίνουν ορισμένα όρια για τα έσοδα που παράγονται στην ΕΕ, να υποβάλλουν εκθέσεις σχετικά με τους κινδύνους και τις επιπτώσεις τους στη βιωσιμότητα σύμφωνα με τα πρότυπα της ΕΕ για την υποβολή εκθέσεων βιωσιμότητας που θα εγκρίνει η Επιτροπή.
Άλλα βασικά παραδείγματα σχετικών μέτρων της ΕΕ είναι οι αρχές της ΕΕ για τις βιώσιμες πρώτες ύλες και ο κανονισμός για τις μπαταρίες 27 . Επιπλέον, ο κανονισμός για τα ορυκτά από περιοχές συγκρούσεων 28 προωθεί την υποχρεωτική δέουσα επιμέλεια στην αλυσίδα εφοδιασμού ως εργαλείο για τον εντοπισμό κινδύνων που συμβάλλουν σε ένοπλες συγκρούσεις και σε άλλες συναφείς σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις αλυσίδες αξίας κασσιτέρου, τανταλίου, βολφραμίου και χρυσού (3TG). Ο κανονισμός βασίζεται στα διεθνή πρότυπα που καθορίζονται στις κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για τη δέουσα επιμέλεια 29 και καλύπτει τους εισαγωγείς 3TG της ΕΕ. Οι απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας επηρεάζουν επίσης έμμεσα τα μεταλλουργεία και τις εγκαταστάσεις εξευγενισμού (της ΕΕ) που δραστηριοποιούνται στις αλυσίδες εφοδιασμού των εισαγωγέων 3TG της ΕΕ.
Η Επιτροπή έχει επίσης υποβάλει αρκετές νομοθετικές προτάσεις σχετικά με τον βιώσιμο εφοδιασμό με κρίσιμες πρώτες ύλες. Σ’ αυτές περιλαμβάνονται προτάσεις για οδηγία σχετικά με την εταιρική δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τη βιωσιμότητα 30 , για κανονισμό για την καταναγκαστική εργασία 31 , κανονισμό για τον οικολογικό σχεδιασμό για βιώσιμα προϊόντα (ESPR), κανονισμό για τις μπαταρίες 32 , οδηγία για την τροποποίηση της οδηγίας-πλαισίου για τα ύδατα, της οδηγίας για τα υπόγεια ύδατα και της οδηγίας για τα πρότυπα ποιότητας περιβάλλοντος 33 , καθώς και προτάσεις για αναθεώρηση της οδηγίας για τις βιομηχανικές εκπομπές 34 .
Σε πολυμερές και πλειονομερές επίπεδο, η ΕΕ αναγνωρίζει τη σημασία των διεθνώς συμφωνημένων προτύπων για τη διασφάλιση της προβλεψιμότητας για τις επιχειρήσεις. Το μέτρο υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς περιλαμβάνεται σε όλα τα κεφάλαια για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη (ΕΒΑ) μέσω παραπομπής σε διεθνή πρότυπα. Η ΕΕ συμμετέχει επίσης ενεργά στις εργασίες των διεθνών οργανισμών για τη βιωσιμότητα, όπως ο ΠΟΕ, ο ΟΟΣΑ, η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ) και τα Ηνωμένα Έθνη (ΟΗΕ). Μέσω συνοδευτικών μέτρων, η ΕΕ θα στηρίξει όσο το δυνατόν περισσότερο την τήρηση της νομοθεσίας της ΕΕ για τη βιωσιμότητα στις χώρες-εταίρους μας.
Στο πλαίσιο της ομάδας κρίσιμων πρώτων υλών, η ΕΕ θα συνεργαστεί με τα μέλη της για την ανάπτυξη διεθνών αρχών ΠΚΔ. Οι εν λόγω αρχές ΠΚΔ θα μπορούσαν στη συνέχεια να προετοιμάσουν το έδαφος για την ανάπτυξη διεθνών κανόνων ΠΚΔ, κατά προτίμηση μέσω διεθνών οργανισμών όπως ο ISO, η ΔΟΕ, ο ΟΗΕ ή ο ΟΟΣΑ και, όπου είναι δυνατόν, με βάση υφιστάμενες διεθνείς πρωτοβουλίες. Αυτό καλύπτει τα ανθρώπινα δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένων των εργασιακών δικαιωμάτων, όπως αναφέρονται στην UNGP 12.
Υπάρχουν επίσης διάφορες διεθνείς πρωτοβουλίες προσανατολισμένες στη βιομηχανία με στόχο τη βιώσιμη εξόρυξη και τη βιώσιμη παραγωγή πρώτων υλών 35 .
Για τις κρίσιμες πρώτες ύλες που έχουν σημαντικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα, ο κανονισμός προβλέπει τη δυνατότητα θέσπισης στο μέλλον απαιτήσεων σχετικά με τη διαφάνεια του υπολογισμού του περιβαλλοντικού αποτυπώματος συγκεκριμένων πρώτων υλών, εάν αυτές είναι απαραίτητες για την επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων της ΕΕ. Τα μέτρα αυτά θα υπόκεινται σε ενδελεχή εκτίμηση των επιπτώσεων, συμπεριλαμβανομένων διαβουλεύσεων με τα ενδιαφερόμενα μέρη και τρίτες χώρες, και θα λαμβάνουν υπόψη επιστημονικά τεκμηριωμένες μεθόδους εκτίμησης, τα σχετικά διεθνή πρότυπα και τις πιθανές αρνητικές επιπτώσεις στις εμπορικές ροές.
IV.2. Προορατική χρήση των εμπορικών συμφωνιών μας για τη στήριξη της βιώσιμης ανάπτυξης
Σε διμερές επίπεδο, όλες οι εμπορικές και επενδυτικές συμφωνίες που συνάφθηκαν πρόσφατα περιλαμβάνουν ένα φιλόδοξο κεφάλαιο για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη (ΕΒΑ). Τα κεφάλαια αυτά έχουν ως στόχο να διασφαλίσουν ότι η οικονομική ανάπτυξη συμβαδίζει με την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της αξιοπρεπούς εργασίας, του κλίματος και του περιβάλλοντος. Τα κεφάλαια ΕΒΑ δεσμεύουν τους εμπορικούς εταίρους σε διεθνείς συμφωνίες και πρότυπα και καθιερώνουν τη στενή συνεργασία μεταξύ των εταίρων στον τομέα της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης και λογοδοσίας των επιχειρήσεων. Η Επιτροπή δημοσίευσε πρόσφατα ανακοίνωση 36 στην οποία περιγράφεται ο τρόπος περαιτέρω ενίσχυσης της συμβολής των εμπορικών συμφωνιών στη βιώσιμη ανάπτυξη. Επιπλέον, ορισμένα κεφάλαια για την ενέργεια και τις πρώτες ύλες που ολοκληρώθηκαν πρόσφατα στο πλαίσιο των συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών της ΕΕ περιέχουν ειδικές διατάξεις για τη βιωσιμότητα. Τέλος, όπως προαναφέρθηκε, οι στρατηγικές εταιρικές σχέσεις θέτουν επίσης τη βιωσιμότητα ως στόχο.
IV.3. Κυκλικότητα
Για τις περισσότερες κρίσιμες πρώτες ύλες, τα ποσοστά ανακύκλωσης βρίσκονται επί του παρόντος σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Τουλάχιστον μεσοπρόθεσμα, η αύξηση των ποσοστών ανακύκλωσης αποβλήτων που περιέχουν κρίσιμες πρώτες ύλες, αλλά και η προώθηση της αποδοτικής χρήσης και της υποκατάστασης των κρίσιμων πρώτων υλών, προσφέρουν μεγάλες δυνατότητες για τη μείωση των εξαρτήσεων, τη δημιουργία αλυσίδων αξίας και θέσεων εργασίας σε τοπικό επίπεδο (π.χ. στη βιομηχανία ανακύκλωσης, στην έρευνα για την υποκατάσταση, στα συνεργεία επισκευής).
Σύμφωνα με το παράδειγμα της αναδυόμενης βιομηχανίας για την ανακύκλωση πρώτων υλών μπαταριών στην Ευρώπη, άλλες τεχνολογίες ανακύκλωσης κρίσιμων πρώτων υλών πρέπει να υποστηριχθούν μέσω του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων Ευρώπη» και σε συνέργεια με τα προγράμματα έρευνας και καινοτομίας των κρατών μελών και να επεκταθούν από το εργαστήριο στην εμπορία.
Μολονότι οι παράγοντες είναι ειδικοί για κάθε πρώτη ύλη και τις εφαρμογές της, υπάρχουν ορισμένες κοινές προκλήσεις, όπως το γεγονός ότι τα προϊόντα συχνά δεν είναι σχεδιασμένα ώστε να επιτρέπουν την εύκολη αφαίρεση ή πρόσβαση σε συστατικά στοιχεία που περιέχουν υψηλά ποσοστά κρίσιμων πρώτων υλών (όπως οι μόνιμοι μαγνήτες σπάνιων γαιών), και υπάρχει έλλειψη πληροφοριών σχετικά με την παρουσία και τη χημική σύνθεση των συστατικών στοιχείων τους. Επιπλέον, δεν υφίσταται στοχευμένη συλλογή, επεξεργασία και ανακύκλωση προϊόντων και συστατικών στοιχείων που περιέχουν υψηλά ποσοστά κρίσιμων πρώτων υλών. Για την αντιμετώπιση των ανωτέρω προκλήσεων, θα αναπτυχθούν κοινές λύσεις σε επίπεδο ΕΕ.
Η οικονομική βιωσιμότητα αποτελεί βασική πρόκληση για ορισμένες εργασίες ανακύκλωσης, ειδικότερα όσον αφορά την ανακύκλωση κρίσιμων πρώτων υλών, στις οποίες οι διαδικασίες διαχωρισμού είναι γενικά πιο περίπλοκες και οι ανακτήσιμες ποσότητες μικρότερες απ’ ό,τι για τα βασικά μέταλλα. Η αυξανόμενη διαθεσιμότητα ανακυκλώσιμων αποβλήτων, η πρόοδος στις τεχνολογίες ανακύκλωσης και τα νέα επιχειρηματικά μοντέλα αναμένεται να μειώσουν το κόστος τις επόμενες δεκαετίες, ενώ η αύξηση των τιμών των πρωτογενών πρώτων υλών και η σχετική προθυμία ανάληψης του κόστους για την επίτευξη χαμηλότερου περιβαλλοντικού αποτυπώματος αναμένεται να μειώσουν περαιτέρω το χάσμα βιωσιμότητας. Ωστόσο, υπάρχει ανάγκη για σημαντική χρηματοδοτική στήριξη σε έργα ανακύκλωσης, λαμβανομένου υπόψη του καινοτόμου χαρακτήρα τους και των περιβαλλοντικών εξωτερικών επιδράσεων της κατανάλωσης πρωτογενών πρώτων υλών.
Είναι επίσης σημαντικό τα απόβλητα και οι δευτερογενείς πρώτες ύλες να μπορούν να μεταφέρονται εντός της ΕΕ χωρίς αδικαιολόγητη επιβάρυνση. Οι νέοι κανόνες για τη μεταφορά αποβλήτων, όπως προτάθηκαν από την Επιτροπή το 2021, θα διευκολύνουν τις μεταφορές αποβλήτων για ανακύκλωση μέσω της ψηφιοποίησης και της απλούστευσης των διαδικασιών.
Οι πρωτοβουλίες κυκλικότητας θα πρέπει να προωθούνται ολοένα και περισσότερο σε διεθνές επίπεδο, από κοινού με τους εμπορικούς εταίρους μας, για παράδειγμα στο πλαίσιο στρατηγικής εταιρικής σχέσης ή συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών. Στους τομείς συνεργασίας περιλαμβάνονται η κανονιστική συνεργασία και η δημιουργία μιας ολοκληρωμένης αγοράς υλών προς ανακύκλωση.
Η Επιτροπή:
Øθα προτείνει τον Ιούνιο του 2023 αναθεώρηση της οδηγίας για τα οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους, ώστε να συμπεριλάβει ειδικές απαιτήσεις για τον σχεδιασμό και την επεξεργασία των οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους, με έμφαση στην ανάκτηση κρίσιμων πρώτων υλών·
Øθα παράσχει συστάσεις στα κράτη μέλη σχετικά με μέτρα που στοχεύουν σε μικρές και με αυξημένη περιεκτικότητα σε κρίσιμες πρώτες ύλες ηλεκτρονικές συσκευές ευρείας κατανάλωσης, με σκοπό τη βελτίωση της επιστροφής και της ανάκτησης μεταχειρισμένων και αποβλήτων κινητών τηλεφώνων, ταμπλετών και φορητών υπολογιστών·
Øθα προτείνει το 2024 τη συμπερίληψη κωδικών αποβλήτων για τις μπαταρίες ιόντων λιθίου και τις ροές ενδιάμεσων αποβλήτων («μαύρες μάζες») στον ευρωπαϊκό κατάλογο αποβλήτων, ώστε να διασφαλιστεί η ορθή ανακύκλωσή τους εντός της ΕΕ·
Øθα εξετάζει συστηματικά, στο πλαίσιο της εφαρμογής της νομοθεσίας της ΕΕ για τον οικολογικό σχεδιασμό 37 , τις επιδόσεις και τις απαιτήσεις πληροφόρησης σε νέα προϊόντα και εξοπλισμό. Η εν λόγω νομοθεσία θα προωθήσει την υποκατάσταση των κρίσιμων πρώτων υλών και θα διασφαλίσει ότι μπορούν να αποσυναρμολογηθούν και να ανακυκλωθούν ή να επαναχρησιμοποιηθούν·
Øθα εναρμονίσει τους εφαρμοστέους κανόνες διαχείρισης αποβλήτων για ορισμένες ροές αποβλήτων με σημαντικό δυναμικό ανάκτησης κρίσιμων πρώτων υλών και θα αξιολογήσει την ενσωμάτωση προϊόντων με υψηλή περιεκτικότητα σε κρίσιμες πρώτες ύλες στη νομοθεσία της ΕΕ για τα απόβλητα, τα οποία επί του παρόντος δεν καλύπτονται, όπως οι ανεμογεννήτριες·
Øθα επανεξετάσει την οδηγία σχετικά με τα απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού 38 με σκοπό, μεταξύ άλλων, τη διαχείριση του εξοπλισμού με υψηλή περιεκτικότητα σε κρίσιμες πρώτες ύλες στις διατάξεις που αφορούν τις απαιτήσεις πληροφόρησης και τους στόχους ανάκτησης·
Øθα κινητοποιήσει έως και 200 εκατ. EUR για την ανάπτυξη δέκα πρόσθετων κόμβων κυκλικότητας με σκοπό τη σημαντική αύξηση της ανάκτησης και ανακύκλωσης πρώτων υλών σε ολόκληρη την Ένωση.
V.Συμπέρασμα
Η ΕΕ πρέπει να εξασφαλίσει έναν βιώσιμο, οικονομικά προσιτό και διαφοροποιημένο εφοδιασμό με κρίσιμες πρώτες ύλες για την επιτυχία της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασής της, η οποία συμβαδίζει με τη δίκαιη μετάβαση, καθώς και για τη διασφάλιση της ασφάλειας και της άμυνάς της. Αυτό είναι απαραίτητο για την επίτευξη της μακροπρόθεσμης ανταγωνιστικότητάς της και για να διατηρήσει την ανοικτή στρατηγική αυτονομία της σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο και ολοένα και πιο απαιτητικό γεωπολιτικό περιβάλλον.
Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με συντονισμένη εσωτερική και εξωτερική δράση: ενίσχυση των εσωτερικών μέτρων, καθώς και της διεθνούς δέσμευσης για την ανάπτυξη αμοιβαία επωφελών εταιρικών σχέσεων με τρίτες χώρες. Μόνο μ’ αυτόν τον τρόπο η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση θα γίνουν πραγματικότητα για όλους.
Αυτό τονίστηκε ιδίως στην ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Χάρτης πορείας σχετικά με τις κρίσιμες τεχνολογίες για την ασφάλεια και την άμυνα [COM(2022) 61 final].
Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο — Πρωτοβουλία για τις πρώτες ύλες: κάλυψη των ουσιωδών αναγκών μας για ανάπτυξη και απασχόληση στην Ευρώπη [COM(2008) 699].
Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: Χαρτογραφώντας την πορεία προς μεγαλύτερη ασφάλεια και βιωσιμότητα [COM(2020) 474 final].
Βλ. επίσης COM(2021) 750, «Έκθεση στρατηγικών προβλέψεων 2021 — Ικανότητα και ελευθερία δράσης της ΕΕ», όπου η «[δ]ιασφάλιση και διαφοροποίηση του εφοδιασμού με κρίσιμες πρώτες ύλες» αναφέρεται ως ένας από τους 10 πυλώνες της ανοικτής στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης.
Joint Communication to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions — EU external energy engagement in a changing world (Κοινή ανακοίνωση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Εξωτερική ενεργειακή δέσμευση της ΕΕ σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο) [SWD(2022) 152 final].
Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ένα νέο σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία: Για μια πιο καθαρή και πιο ανταγωνιστική Ευρώπη [COM(2020) 98 final].
Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση πλαισίου σχετικά με τη διασφάλιση ασφαλούς και βιώσιμου εφοδιασμού με κρίσιμες πρώτες ύλες και για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 168/2013, (ΕΕ) 2018/858, (ΕΕ) 2018/1724 και (ΕΕ) 2019/1020 [COM(2023) 160 final].
Οι πρώτες ύλες στρατηγικής σημασίας χαρακτηρίζονται από δυνητικά σημαντικό χάσμα μεταξύ της παγκόσμιας προσφοράς και της προβλεπόμενης ζήτησης και είναι ύλες των οποίων η παραγωγή είναι σχετικά δύσκολο να αυξηθεί.
Κανονισμός (ΕΕ) 2021/240 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 10ης Φεβρουαρίου 2021 (ΕΕ L 57 της 18.2.2021, σ. 1).
Κανονισμός (ΕΕ) 2021/523 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Μαρτίου 2021, για τη θέσπιση του προγράμματος InvestEU και την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1017 (ΕΕ L 107 της 26.3.2021, σ. 30).
Κανονισμός (ΕΕ) 2020/852 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 2020, σχετικά με τη θέσπιση πλαισίου για τη διευκόλυνση των βιώσιμων επενδύσεων και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/2088 (ΕΕ L 198 της 22.6.2020, σ. 13).
Αξιοποίηση ταλέντων στις ευρωπαϊκές περιφέρειες — βλ. https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/ip_23_145.
Η εταιρική σχέση για την ασφάλεια των ορυκτών (MSP) δρομολογήθηκε από τις ΗΠΑ το 2022 ως ομαδοποίηση χωρών που συμμερίζονται τις ίδιες απόψεις με σκοπό την κοινή χρήση πληροφοριών σχετικά με τις εξελίξεις των κρίσιμων πρώτων υλών σε τρίτες χώρες, τον εντοπισμό επενδυτικών ευκαιριών και τη συνεπένδυση σε έργα εξόρυξης, εξευγενισμού και ανακύκλωσης που τηρούν υψηλά περιβαλλοντικά και κοινωνικά πρότυπα, καθώς και πρότυπα διακυβέρνησης στις χώρες-εταίρους όπως και στις «χώρες-στόχους».
Η Χιλή είναι ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς λιθίου παγκοσμίως.
Η ΣΔΒΕ καλύπτει τη διευκόλυνση όλων των ειδών επενδύσεων, σε όλους τους τομείς της οικονομίας, σε κάθε στάδιο της επένδυσης —από την εγκατάσταση έως τη λειτουργία— και αποσκοπεί να ωφελήσει τόσο τις επιχειρήσεις της ΕΕ όσο και τους τοπικούς επιχειρηματίες, δίνοντας έμφαση στην προβλεψιμότητα και τη διαφάνεια του κανονιστικού πλαισίου, στην απλούστευση των διαδικασιών αδειοδότησης, στη δημιουργία σημείων εστίασης ως πρώτων σημείων επαφής μεταξύ επενδυτών και διοίκησης και στη συμμετοχή ενδιαφερόμενων μερών, όπως μη κυβερνητικές οργανώσεις, επιχειρηματικές και εργοδοτικές οργανώσεις και το εμπόριο.
Διατίθεται στη διεύθυνση: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/ip_22_6136.
Βλ. https://www.eeas.europa.eu/eeas/global-gateway_en .
Γνωστά συστήματα είναι τα εξής: Γερμανία (https://www.agaportal.de/en/ufk-garantien/grundlagen-ufk/grundzuege-ufk)· Σουηδία (https://www.ekn.se/en/magazine/guarantees/sweden-secures-supply-of-strategic-raw-materials/)· Γαλλία (https://www.bpifrance.com/products/strategic-project-insurance/)· Φινλανδία (https://www.finnvera.fi/eng/products/export-credit-guarantees/raw-material-guarantee).
Βλ. https://www.oecd.org/trade/topics/trade-in-raw-materials/.
Fliess, B., E. Idsardi και R. Rossouw (2017), «Export controls and competitiveness in African mining and minerals processing industries» (Εξαγωγικοί έλεγχοι και ανταγωνιστικότητα στις αφρικανικές εξορυκτικές βιομηχανίες και βιομηχανίες επεξεργασίας μεταλλευμάτων), OECD Trade Policy Papers, αριθ. 204, OECD Publishing, Παρίσι, https://doi.org/10.1787/1fddd828-en.
Διατίθεται στη διεύθυνση: https://qdd.oecd.org/subject.aspx?Subject=ExportRestrictions_IndustrialRawMaterials.
Βλ. WTO DS431 China — Measures Related to the Exportation of Rare Earths, Tungsten and Molybdenum (Κίνα — Μέτρα σχετικά με την εξαγωγή σπάνιων γαιών, βολφραμίου και μολυβδαινίου) που διατίθεται στη διεύθυνση https://www.wto.org/english/tratop_e/dispu_e/cases_e/ds431_e.htm.
Βλ. WTO DS 592 Indonesia — Measures Relating to Raw Materials (Ινδονησία — Μέτρα σχετικά με τις πρώτες ύλες), που διατίθεται στη διεύθυνση https://www.wto.org/english/tratop_e/dispu_e/cases_e/ds592_e.htm.
Κανονισμός (ΕΕ) 2019/452 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 19ης Μαρτίου 2019, για τη θέσπιση πλαισίου για τον έλεγχο των άμεσων ξένων επενδύσεων στην Ένωση (ΕΕ L 79I της 21.3.2019, σ. 1).
Guidance on due diligence for EU businesses to address the risk of forced labour in their operations and supply chains (Έγγραφο καθοδήγησης σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια ώστε οι επιχειρήσεις της ΕΕ να αντιμετωπίσουν τον κίνδυνο της καταναγκαστικής εργασίας στις οικείες δραστηριότητές και τις αλυσίδες εφοδιασμού τους) — διατίθεται στη διεύθυνση https://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2021/july/tradoc_159709.pdf.
Οδηγία (ΕΕ) 2022/2464, της 14ης Δεκεμβρίου 2022, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 537/2014, της οδηγίας 2004/109/ΕΚ, της οδηγίας 2006/43/ΕΚ και της οδηγίας 2013/34/ΕΕ, όσον αφορά την υποβολή εκθέσεων βιωσιμότητας από τις εταιρείες (ΕΕ L 322 της 16.12.2022, σ. 15).
Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις μπαταρίες και τα απόβλητα μπαταριών, για την κατάργηση της οδηγίας 2006/66/ΕΚ και την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/1020 [COM(2020) 798 final].
Κανονισμός (ΕΕ) 2017/821 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Μαΐου 2017, για τον προσδιορισμό υποχρεώσεων δέουσας επιμέλειας στην αλυσίδα εφοδιασμού των ενωσιακών εισαγωγέων κασσιτέρου, τανταλίου και βολφραμίου, των μεταλλευμάτων τους, καθώς και χρυσού, που προέρχονται από περιοχές συγκρούσεων και υψηλού κινδύνου (ΕΕ L 130 της 19.5.2017, σ. 1).
OECD Due Diligence Guidance for Responsible Supply Chains of Minerals from Conflict-Affected and High-Risk Areas (Κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για τη δέουσα επιμέλεια όσον αφορά την υπεύθυνη διαχείριση των αλυσίδων εφοδιασμού ορυκτών από περιοχές που πλήττονται από συγκρούσεις και περιοχές υψηλού κινδύνου), https://www.oecd.org/daf/inv/mne/OECD-Due-Diligence-Guidance-Minerals-Edition3.pdf.
Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την εταιρική δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τη βιωσιμότητα και για την τροποποίηση της οδηγίας (ΕΕ) 2019/1937 [COM(2022) 71 final].
Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την απαγόρευση των προϊόντων καταναγκαστικής εργασίας στην αγορά της Ένωσης [COM(2022) 453 final].
Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις μπαταρίες και τα απόβλητα μπαταριών, για την κατάργηση της οδηγίας 2006/66/ΕΚ και την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/1020 [COM(2020) 798 final].
Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 2000/60/ΕΚ για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων, της οδηγίας 2006/118/ΕΚ σχετικά με την προστασία των υπόγειων υδάτων από τη ρύπανση και την υποβάθμιση και της οδηγίας 2008/105/ΕΚ σχετικά με πρότυπα ποιότητας περιβάλλοντος στον τομέα της πολιτικής των υδάτων [COM(2022) 540 final].
Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 2010/75/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Νοεμβρίου 2010, περί βιομηχανικών εκπομπών (ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης) και της οδηγίας 1999/31/ΕΚ του Συμβουλίου, της 26ης Απριλίου 1999, περί υγειονομικής ταφής των αποβλήτων [COM(2022) 156 final].
Βλ. επισκόπηση περαιτέρω πρωτοβουλιών που παρέχονται από τον ΔΟΕ (2021). The role of critical minerals in clean energy transitions (Ο ρόλος των ορυκτών κρίσιμης σημασίας στη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας). World Energy Outlook Special Report (Ειδική έκθεση του ΔΟΕ για τις παγκόσμιες ενεργειακές προοπτικές), σ. 240.
Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών, «Η ισχύς των εμπορικών εταιρικών σχέσεων: μαζί για μια πράσινη και δίκαιη οικονομική ανάπτυξη» [COM(2022) 409 final].
Οδηγία 2009/125/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Οκτωβρίου 2009, για τη θέσπιση πλαισίου για τον καθορισμό απαιτήσεων οικολογικού σχεδιασμού όσον αφορά τα συνδεόμενα με την ενέργεια προϊόντα· και πρόταση κανονισμού της Επιτροπής για τον οικολογικό σχεδιασμό για βιώσιμα προϊόντα [COM(2022) 142 final].
Οδηγία 2012/19/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 4ης Ιουλίου 2012, σχετικά με τα απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού (ΑΗΗΕ) (ΕΕ L 197 της 24.7.2012, σ. 38).