ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βρυξέλλες, 6.7.2022
COM(2022) 327 final
2022/0209(NLE)
Πρόταση
ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
για την εφαρμογή των άρθρων 93, 107 και 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε ορισμένες κατηγορίες κρατικών ενισχύσεων στον τομέα των σιδηροδρομικών, εσωτερικών πλωτών και πολυτροπικών μεταφορών
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ
1.ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ
•Αιτιολόγηση και στόχοι της πρότασης
Πλαίσιο
Όπως ανέφερε η Επιτροπή στην ετήσια στρατηγική της για τη βιώσιμη ανάπτυξη 2021, τα μέτρα που αφορούν τις μεταφορές μπορούν να στηρίξουν πολύ δυναμικά την πράσινη μετάβαση επιφέροντας σημαντικές μειώσεις των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και βελτιώσεις της ποιότητας του αέρα, προωθώντας παράλληλα την αύξηση της παραγωγικότητας και ενισχύοντας την ανθεκτικότητα των βιομηχανικών οικοσυστημάτων. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή υπογράμμισε τη σημασία των επενδύσεων σε δημόσιες μεταφορές και σε υποδομές που στηρίζουν τη μετάβαση προς μια πιο βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα, οι οποίες περιλαμβάνουν ενιαία και αποδοτικά ευρωπαϊκά πολυτροπικά δίκτυα, καθώς και αναβάθμιση των διευρωπαϊκών δικτύων μεταφορών για επιβάτες και εμπορεύματα.
Ένα εύρυθμο σύστημα σιδηροδρομικών, εσωτερικών πλωτών και πολυτροπικών μεταφορών είναι καίριας σημασίας για τη διασφάλιση της συνδεσιμότητας σε ολόκληρη την Ευρώπη, τη δημιουργία ενιαίου ευρωπαϊκού σιδηροδρομικού χώρου, την προώθηση της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής σύμφωνα με τα άρθρα 170 και 174 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: ΣΛΕΕ), την επίτευξη των στόχων της ΕΕ για το κλίμα (στο εξής: Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία) και τη στήριξη της ανθεκτικότητας της βιομηχανίας της ΕΕ και των αξιακών αλυσίδων της (στο εξής: νέα βιομηχανική στρατηγική, όπως επικαιροποιήθηκε), συμπεριλαμβανομένων των στόχων του ψηφιακού μετασχηματισμού και της ψηφιοποίησης (στο εξής: ευρωπαϊκή ψηφιακή στρατηγική). Στις 9 Δεκεμβρίου 2020 η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με τη στρατηγική της για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα (στρατηγική της Επιτροπής για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα), στην οποία η ενίσχυση των σιδηροδρομικών και εσωτερικών πλωτών μεταφορών, καθώς και των πολυτροπικών μεταφορών, αποτελεί ουσιώδη συνιστώσα του πράσινου και ψηφιακού μετασχηματισμού των ευρωπαϊκών μεταφορών, ο οποίος με τη σειρά του είναι καίριας σημασίας για την επίτευξη του στόχου της Ένωσης για κλιματική ουδετερότητα έως το 2050.
Οι στόχοι αυτοί δεν μπορούν να επιτευχθούν χωρίς σημαντικές επενδύσεις από τα κράτη μέλη. Το φάσμα των επενδύσεων που ενδέχεται να εξετάσουν τα κράτη μέλη για τη στήριξη τρόπων μεταφοράς χαμηλών εκπομπών εκτείνεται από επενδύσεις σε νέο ή υφιστάμενο στόλο σε επενδύσεις σε σιδηροδρομικές υποδομές, τερματικούς σταθμούς μεταφόρτωσης και εργαστήρια συντήρησης, μεταξύ άλλων με σκοπό την τόνωση της ζήτησης για στόλο μηδενικών εκπομπών και για ψηφιακές λύσεις που καθιστούν δυνατή τη διαλειτουργικότητα μεταξύ των τρόπων μεταφοράς και εντός των τομέων. Αυτό απαιτεί τη θέσπιση κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις που θα επιτρέπουν την πραγματοποίηση τέτοιων επενδύσεων σε περιπτώσεις στις οποίες η εν λόγω δημόσια στήριξη είναι αναγκαία, ενώ παράλληλα θα διατηρούν και θα ενισχύουν τον ανταγωνισμό στις σιδηροδρομικές, εσωτερικές πλωτές και πολυτροπικές μεταφορές.
Δυνάμει του άρθρου 93 της ΣΛΕΕ, «οι ενισχύσεις που ανταποκρίνονται στις ανάγκες συντονισμού των μεταφορών ή που αντιστοιχούν στην αποκατάσταση ορισμένων βαρών συνυφασμένων με την έννοια της δημοσίας υπηρεσίας, είναι συμβιβάσιμες με τις Συνθήκες». Το άρθρο 93 της ΣΛΕΕ περιλαμβάνεται στον «Τίτλο VI — ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ», οι διατάξεις του οποίου εφαρμόζονται αποκλειστικά στις σιδηροδρομικές, οδικές και εσωτερικές πλωτές μεταφορές, όπως καθορίζονται στο άρθρο 100 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. Η παρούσα πρόταση καλύπτει τις σιδηροδρομικές και εσωτερικές πλωτές μεταφορές, συμπεριλαμβανομένων των πολυτροπικών μεταφορών.
i)Ενισχύσεις που ανταποκρίνονται στις ανάγκες συντονισμού των μεταφορών
Στόχος των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών του 2008 σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις στις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις (στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές για τους σιδηροδρόμους) ήταν η κωδικοποίηση και η επικαιροποίηση της πρακτικής της Επιτροπής όσον αφορά το συμβιβάσιμο με τη Συνθήκη των ενισχύσεων σε επιχειρήσεις στον τομέα των σιδηροδρομικών μεταφορών μετά την εξέλιξη του τομεακού νομικού πλαισίου, ιδίως για να συνοδεύσει το σταδιακό άνοιγμα της αγοράς στον ανταγωνισμό. Ο έλεγχος καταλληλότητας των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, συμπεριλαμβανομένων των κατευθυντήριων γραμμών για τους σιδηροδρόμους, ο οποίος διενεργήθηκε το 2020, επιβεβαίωσε την ανάγκη αναθεώρησης των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις που εφαρμόζονται στις σιδηροδρομικές, εσωτερικές πλωτές και διατροπικές μεταφορές, δεδομένων των σημαντικών ρυθμιστικών εξελίξεων και των εξελίξεων της αγοράς από το 2008. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή εξετάζει όχι μόνο την αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών για τους σιδηροδρόμους, αλλά και τη θέσπιση ειδικών κανόνων απαλλαγής κατά κατηγορία που θα βοηθήσουν τις σιδηροδρομικές, εσωτερικές πλωτές και πολυτροπικές μεταφορές (τόσο τις επιβατικές όσο και τις εμπορευματικές υπηρεσίες) να ενστερνιστούν την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση.
Ειδικότερα, στόχος της Επιτροπής είναι να αυξήσει την ασφάλεια δικαίου και να μειώσει τον διοικητικό φόρτο σε σχέση με ορισμένα εθνικά μέτρα ενίσχυσης για τη στήριξη της στροφής των εμπορευματικών και επιβατικών μεταφορών από τις οδικές μεταφορές σε λιγότερο ρυπογόνους τρόπους μεταφοράς και λύσεις, οι οποίοι έχουν σχεδιαστεί, βάσει ευρείας πρακτικής λήψης αποφάσεων από την Επιτροπή, κατά τρόπο που να διασφαλίζει τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού. Οι κανονισμοί απαλλαγής κατά κατηγορία αυξάνουν την ασφάλεια δικαίου για τα κράτη μέλη και τους δικαιούχους των ενισχύσεων όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να σχεδιάζονται τα μέτρα. Παράλληλα, απλουστεύουν τις διαδικασίες μέσω της απαλλαγής ορισμένων μέτρων από την υποχρέωση κοινοποίησης των κρατικών ενισχύσεων στην Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, πριν από την εφαρμογή τους, όταν είναι δυνατόν, βάσει της πρακτικής της Επιτροπής, όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων, να καθορίζει εκ των προτέρων όρους συμβατότητας που εξασφαλίζουν ότι οι δυνητικές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού είναι περιορισμένες.
Η Επιτροπή έχει αποκτήσει σημαντική πείρα όσον αφορά τις ενισχύσεις για τον συντονισμό των μεταφορών που καλύπτονται από το τμήμα 6.3 των κατευθυντήριων γραμμών για τις σιδηροδρομικές μεταφορές, καθώς και τις ενισχύσεις για τη στήριξη τρόπων μεταφοράς και λύσεων που είναι λιγότερο ρυπογόνες και πιο βιώσιμες από τις αποκλειστικά οδικές μεταφορές, συμπεριλαμβανομένων των ενισχύσεων για τη στήριξη των διατροπικών μεταφορών και των εσωτερικών πλωτών μεταφορών. Η Επιτροπή γνωρίζει εκ πείρας ότι οι ενισχύσεις για τον συντονισμό των μεταφορών είναι καθοριστικής σημασίας για την αλλαγή του τρόπου εκτέλεσης των μεταφορών και, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, δεν προκαλούν σημαντικές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Επιπλέον, τα κράτη μέλη ζήτησαν επίμονα απαλλαγή κατά κατηγορία των ενισχύσεων για τον συντονισμό των μεταφορών. Συνεπώς, είναι σκόπιμο να δοθεί στην Επιτροπή η δυνατότητα να απαλλάσσει κατά κατηγορία τις ενισχύσεις που χορηγούνται από τα κράτη μέλη για τη στήριξη των εν λόγω μέτρων, εφόσον πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις.
Η απαλλαγή κατά κατηγορία θα καλύπτει τα μέτρα που εμπίπτουν στο άρθρο 93 της ΣΛΕΕ και θα στηρίζει τη στροφή των εμπορευματικών και επιβατικών μεταφορών από πιο ρυπογόνους τρόπους μεταφοράς (ιδίως τις οδικές μεταφορές) σε λιγότερο ρυπογόνους και περισσότερο βιώσιμους τρόπους μεταφοράς και λύσεις, σύμφωνα με την πρακτική της Επιτροπής όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων.
ii) Ενισχύσεις που αντιστοιχούν στην αποκατάσταση ορισμένων βαρών συνυφασμένων με την έννοια της δημόσιας υπηρεσίας
Όσον αφορά τις ενισχύσεις για την αποκατάσταση ορισμένων βαρών συνυφασμένων με την έννοια της δημόσιας υπηρεσίας (οι οποίες επί του παρόντος δεν καλύπτονται από τις κατευθυντήριες γραμμές για τους σιδηροδρόμους), η Επιτροπή μπορεί επίσης να εξετάσει τη δυνατότητα απαλλαγής κατά κατηγορία, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, της αποζημίωσης που χορηγείται από τα κράτη μέλη για την εκπλήρωση υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας στους τομείς των σιδηροδρομικών, των εσωτερικών πλωτών και των πολυτροπικών μεταφορών, εφόσον δεν καλύπτεται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1370/2007 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2007 [κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1370/2007].
Ειδικότερα, όσον αφορά τις εμπορευματικές μεταφορές, οι υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας μπορούν να αποτελέσουν κατάλληλο μέσο για την προώθηση των υπηρεσιών σε τομείς και τμήματα όπου διαφορετικά οι εμπορευματικές μεταφορές θα πραγματοποιούνταν μόνο οδικώς.
Η παρούσα πρόταση δεν καλύπτει τις ενισχύσεις προς αντιστάθμιση των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας στον τομέα των επιβατικών μεταφορών, οι οποίες διέπονται από το άρθρο 9 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1370/2007. Η διάταξη αυτή απαλλάσσει από την υποχρέωση της εκ των προτέρων κοινοποίησης την αποζημίωση δημόσιας υπηρεσίας που καταβάλλεται σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1370/2007 για την εκτέλεση δημόσιων υπηρεσιών μεταφοράς επιβατών ή για τη συμμόρφωση με τιμολογιακές υποχρεώσεις που καθορίζονται μέσω γενικών κανόνων.
Πρόβλημα που επιδιώκει να αντιμετωπίσει η πρωτοβουλία
Απαιτείται η θέσπιση ειδικών κανόνων που θα επιτρέπουν τη διαδικαστική απλούστευση όσον αφορά τις ενισχύσεις για τις σιδηροδρομικές, εσωτερικές πλωτές και πολυτροπικές μεταφορές.
Στο πλαίσιο της κατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ του Συμβουλίου και της Επιτροπής που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 4 και στο άρθρο 109 της ΣΛΕΕ, το μεν Συμβούλιο ορίζει τις κατηγορίες ενισχύσεων που μπορούν να απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης των κρατικών ενισχύσεων η δε Επιτροπή εκδίδει τους κανονισμούς για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων σχετικά με την απαλλαγή αυτή.
Μέσω κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορία, η Επιτροπή απαλλάσσει από την υποχρέωση κοινοποίησης που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ τα μέτρα ενίσχυσης που έχει προσδιορίσει το Συμβούλιο, επιτρέποντας κατ’ αυτόν τον τρόπο στα κράτη μέλη να τα εφαρμόσουν άμεσα χωρίς προηγούμενη έγκριση της Επιτροπής.
Ο κανονισμός (ΕΕ) 2015/1588 του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2015, για την εφαρμογή των άρθρων 107 και 108 της ΣΛΕΕ σε ορισμένες κατηγορίες οριζόντιων κρατικών ενισχύσεων (στο εξής: εξουσιοδοτικός κανονισμός του 2015) προσδιορίζει ορισμένες κατηγορίες ενισχύσεων τις οποίες μπορεί να απαλλάσσει η Επιτροπή από την υποχρέωση κοινοποίησης που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ. Ωστόσο, ο εξουσιοδοτικός κανονισμός του 2015 καλύπτει μόνο τα μέτρα κρατικών ενισχύσεων που κηρύσσονται συμβατά με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 2 ή του άρθρου 107 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, αλλά δεν καλύπτει τα μέτρα ενίσχυσης των οποίων η συμβατότητα αξιολογείται βάσει του άρθρου 93 της ΣΛΕΕ.
Συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι το κενό αυτό θα πρέπει να καλυφθεί προς όφελος της διαδικαστικής απλούστευσης για τα κράτη μέλη που θεσπίζουν μέτρα κρατικών ενισχύσεων για τις σιδηροδρομικές, εσωτερικές πλωτές και πολυτροπικές μεταφορές.
Δεδομένου ότι οι κρατικές ενισχύσεις για σιδηροδρομικές, εσωτερικές πλωτές και πολυτροπικές μεταφορές εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 93 της ΣΛΕΕ, το οποίο αποτελεί lex specialis σε σχέση με το άρθρο 107 παράγραφοι 2 και 3 της ΣΛΕΕ, η έκδοση ειδικού εξουσιοδοτικού κανονισμού του Συμβουλίου για τις σιδηροδρομικές, εσωτερικές πλωτές και πολυτροπικές μεταφορές φαίνεται απολύτως αιτιολογημένη (στο εξής: εξουσιοδοτικός κανονισμός για τις μεταφορές). Στην πραγματικότητα, το άρθρο 93 της ΣΛΕΕ υπάγεται στο τρίτο μέρος τίτλος VI της ΣΛΕΕ, που αφορά τις μεταφορές και προβλέπει ότι οι ενισχύσεις που ανταποκρίνονται στις ανάγκες συντονισμού των μεταφορών ή που αντιστοιχούν στην αποκατάσταση ορισμένων βαρών συνυφασμένων με την έννοια της δημόσιας υπηρεσίας είναι συμβιβάσιμες με τις Συνθήκες. Κατά συνέπεια, η συμβατότητα μιας κρατικής ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 93 της ΣΛΕΕ εξαρτάται από την εξακρίβωση του αν η ενίσχυση επιδιώκει τους στόχους αυτούς. Ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία της Επιτροπής θα καθορίζει τα σχετικά κριτήρια για τον σκοπό αυτόν.
Στόχος της παρούσας πρότασης είναι η εναρμόνιση των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις που εφαρμόζονται στις σιδηροδρομικές, εσωτερικές πλωτές και πολυτροπικές μεταφορές με τη στρατηγική της Επιτροπής για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα. Σύμφωνα με τον εξουσιοδοτικό κανονισμό για τις μεταφορές, η Επιτροπή θα είναι σε θέση να εκδίδει κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία για τις ενισχύσεις βάσει του άρθρου 93 της ΣΛΕΕ που ενέχουν περιορισμένο κίνδυνο στρέβλωσης του ανταγωνισμού και των εμπορικών συναλλαγών. Η παρούσα πρόταση παρέχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να εκδίδει κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία σε τομείς όπου έχει αποκτήσει επαρκή πείρα όσον αφορά τον καθορισμό σαφών κριτηρίων συμβατότητας, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι οι επιπτώσεις στον ανταγωνισμό και στις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών είναι περιορισμένες.
Ο εξουσιοδοτικός κανονισμός για τις μεταφορές δεν θα έχει άμεσες επιπτώσεις από μόνος του, αλλά θα αποτελέσει νομική βάση για την έκδοση πιθανών κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορία. Η Επιτροπή θα αξιολογήσει τις διάφορες επιλογές πολιτικής για κάθε τέτοιον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία και τις επιπτώσεις τους, στο πλαίσιο εκτίμησης των επιπτώσεων, βάσει του εξουσιοδοτικού κανονισμού για τις μεταφορές.
•Συνέπεια με τις ισχύουσες διατάξεις στον τομέα πολιτικής και άλλες πολιτικές της Ένωσης
Η παρούσα πρόταση συμβάλλει στους γενικούς στόχους της Ένωσης, ιδίως στον στόχο της επιβολής και της απλούστευσης των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, αφενός, και στην εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, αφετέρου.
Όσον αφορά τον στόχο της επιβολής των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, όπως αναφέρει η Επιτροπή στην ανακοίνωσή της σχετικά με τον εκσυγχρονισμό των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, της 8ης Μαΐου 2012, η επιβολή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις θα πρέπει να εστιάζει στις υποθέσεις με τον μεγαλύτερο αντίκτυπο στην εσωτερική αγορά. Αυτό συνεπάγεται, αφενός, αυστηρότερο έλεγχο των μεγάλων και δυνητικά στρεβλωτικών ενισχύσεων και, αφετέρου, απλουστευμένη ανάλυση των υποθέσεων με περιορισμένες μόνο επιπτώσεις στις εμπορικές συναλλαγές και στον ανταγωνισμό. Το δεύτερο μπορεί να επιτευχθεί με την απαλλαγή κατά κατηγορία των εν λόγω κατηγοριών ενισχύσεων από την υποχρέωση κοινοποίησης.
Όσον αφορά τον στόχο της απλούστευσης των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, είναι αναγκαίο να υπάρξει συνοχή στις διαδικασίες που εφαρμόζονται στις ενισχύσεις υπό μορφή αντιστάθμισης για την εκπλήρωση υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας, τόσο στα τμήματα της αγοράς επιβατών όσο και στα τμήματα της αγοράς εμπορευματικών μεταφορών. Το άρθρο 9 παράγραφος 1 του κανονισμού αριθ. 1370/2007 προβλέπει ήδη απαλλαγή της αντιστάθμισης δημόσιας υπηρεσίας από την υποχρέωση προηγούμενης κοινοποίησης, σύμφωνα με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις για τις δημόσιες επιβατικές μεταφορές. Ωστόσο, δεν υφίσταται επί του παρόντος παρόμοια απαλλαγή κατά κατηγορία για αποζημίωση δημόσιας υπηρεσίας για τις εμπορευματικές μεταφορές. Κατά συνέπεια, οι ενισχύσεις για την αποκατάσταση ορισμένων βαρών συνυφασμένων με την έννοια της δημόσιας υπηρεσίας όσον αφορά τις εμπορευματικές μεταφορές μέσω σιδηροδρομικών, εσωτερικών πλωτών ή διατροπικών μεταφορών, όπως αναφέρεται στο άρθρο 93 της ΣΛΕΕ, θα πρέπει να υπαχθούν στο πεδίο εφαρμογής ενός εξουσιοδοτικού κανονισμού για τις μεταφορές.
Όσον αφορά τη συμβολή της στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, η παρούσα πρόταση θα διευκολύνει την προώθηση ενός πράσινου, αποδοτικού και διασυνδεδεμένου συστήματος πολυτροπικών μεταφορών, το οποίο αποτελεί απαραίτητο βήμα για την επίτευξη του στόχου της Ένωσης για κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Από την άποψη αυτή, υπάρχει σαφής σύνδεση μεταξύ της παρούσας πρότασης και της προγραμματισμένης αναθεώρησης των κατευθυντήριων γραμμών για τους σιδηροδρόμους, δεδομένου ότι αμφότερες επιδιώκουν να διευκολυνθεί η δημόσια χρηματοδότηση της στροφής από τις οδικές στις σιδηροδρομικές, τις εσωτερικές πλωτές και τις πιο βιώσιμες λύσεις πολυτροπικών μεταφορών και, εντέλει, να στηριχθεί ο πράσινος και ψηφιακός μετασχηματισμός των ευρωπαϊκών μεταφορών, εξασφαλίζοντας παράλληλα ότι οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού παραμένουν περιορισμένες. Ο προτεινόμενος εξουσιοδοτικός κανονισμός για τις μεταφορές θα απαλλάσσει από την υποχρέωση κοινοποίησης τα μέτρα που εμπίπτουν στο άρθρο 93 της ΣΛΕΕ για τα οποία είναι δυνατόν να καθοριστούν σαφείς όροι συμβατότητας.
2.ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ, ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑ
•Νομική βάση
Νομική βάση της παρούσας πρότασης είναι το άρθρο 109 της ΣΛΕΕ, βάσει του οποίου το Συμβούλιο δύναται να εκδίδει κάθε αναγκαίο κανονισμό, ιδίως για να καθορίζει τους όρους εφαρμογής του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ και τις κατηγορίες ενισχύσεων που μπορούν να εξαιρούνται από τη διαδικασία αυτή.
Η αρμοδιότητα του Συμβουλίου να εκδίδει κάθε κατάλληλο κανονισμό για τον καθορισμό των κατηγοριών ενισχύσεων που μπορούν να απαλλάσσονται κατά κατηγορία, όπως ορίζεται στο άρθρο 109 της ΣΛΕΕ, αφορά όλα τα μέτρα κρατικών ενισχύσεων, μεταξύ άλλων δε των μέτρων για τις σιδηροδρομικές, εσωτερικές πλωτές και πολυτροπικές μεταφορές, που καλύπτονται από το άρθρο 93 της ΣΛΕΕ.
•Επικουρικότητα και αναλογικότητα
Η πρόταση εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Ένωσης. Δυνάμει του άρθρου 3 της ΣΛΕΕ («Η Ένωση έχει αποκλειστική αρμοδιότητα στους ακόλουθους τομείς: [...] β) θέσπιση των κανόνων ανταγωνισμού που είναι αναγκαίοι για τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς»). Ως εκ τούτου, δεν εφαρμόζεται η αρχή της επικουρικότητας.
Η πρόταση δεν υπερβαίνει τα αναγκαία όρια για την επίτευξη του στόχου της, ο οποίος είναι να παράσχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να απαλλάσσει κατά κατηγορία τις ενισχύσεις για τον συντονισμό των μεταφορών και τις ενισχύσεις για την αποκατάσταση ορισμένων βαρών συνυφασμένων με την έννοια της δημόσιας υπηρεσίας, εφόσον πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις. Επομένως, η πρόταση είναι σύμφωνη με την αρχή της αναλογικότητας.•Επιλογή της νομικής πράξης
Η προτεινόμενη νομική πράξη είναι κανονισμός του Συμβουλίου.
Σύμφωνα με το άρθρο 109 της ΣΛΕΕ, ο κανονισμός είναι η μόνη πράξη που έχει στη διάθεσή του το Συμβούλιο για να καθορίσει τους όρους εφαρμογής του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, καθώς και τις κατηγορίες ενισχύσεων που εξαιρούνται από τη διαδικασία αυτή.
3.ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΚ ΤΩΝ ΥΣΤΕΡΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΕΩΝ, ΤΩΝ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΩΝ ΜΕ ΤΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΚΤΙΜΗΣΕΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ
•Εκ των υστέρων αξιολογήσεις / έλεγχοι καταλληλότητας της ισχύουσας νομοθεσίας
Το συμπέρασμα του ελέγχου καταλληλότητας των κατευθυντήριων γραμμών για τους σιδηροδρόμους είναι ότι οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές χρήζουν πλήρους επανεξέτασης για την εναρμόνισή τους με τις εξελίξεις της αγοράς και τις κανονιστικές εξελίξεις, καθώς και με τις νέες πρωταρχικές προτεραιότητες που καθορίζονται στο θεματολόγιο της Πράσινης Συμφωνίας. Μεταξύ άλλων, ο έλεγχος καταλληλότητας κατέδειξε την καταλληλότητα της απαλλαγής κατά κατηγορία, ιδίως για διάφορα είδη ενισχύσεων για τον συντονισμό των μεταφορών που εγκρίθηκαν από την Επιτροπή κατά την τελευταία δεκαετία μέσω αποφάσεων για τη μη διατύπωση αντιρρήσεων, χωρίς να έχει κινηθεί επίσημη διαδικασία έρευνας. Ειδικότερα, από την αξιολόγηση του τμήματος 6.3 των κατευθυντήριων γραμμών για τις σιδηροδρομικές μεταφορές, σχετικά με τις ενισχύσεις για τον συντονισμό των μεταφορών, προέκυψε ότι όλες οι υποθέσεις οδήγησαν σε αποφάσεις μη διατύπωσης αντιρρήσεων, κατά κανόνα εντός περιορισμένου χρονικού διαστήματος από την κοινοποίηση.
Ο έλεγχος καταλληλότητας των κατευθυντήριων γραμμών για τους σιδηροδρόμους βασίστηκε σε συνολική επανεξέταση των αποφάσεων της Επιτροπής για τις κρατικές ενισχύσεις που εγκρίθηκαν βάσει των κατευθυντήριων γραμμών για τους σιδηροδρόμους και/ή του άρθρου 93 της ΣΛΕΕ, καθώς και σε παρατηρήσεις που ελήφθησαν από τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη μέσω ανοικτής δημόσιας διαβούλευσης. Η ανάγκη θέσπισης εξουσιοδοτικού κανονισμού για τις μεταφορές είναι ακόμη πιο επιτακτική υπό το πρίσμα της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και της αυξημένης σημασίας της στροφής προς πιο βιώσιμους τρόπους μεταφοράς, όπως οι σιδηροδρομικές, εσωτερικές πλωτές και πολυτροπικές μεταφορές, προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος μείωσης των εκπομπών έως το 2050.
•Διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη
Η παρούσα πρόταση δεν απαιτεί διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη.
Ο προτεινόμενος εξουσιοδοτικός κανονισμός για τις μεταφορές δεν θα έχει από μόνος του άμεσο αντίκτυπο στα ενδιαφερόμενα μέρη, διότι θα παρέχει απλώς μια νομική βάση για την έκδοση κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορία από την Επιτροπή. Δεδομένου του τεχνικού χαρακτήρα της παρούσας πρότασης, η οποία απλώς προετοιμάζει το έδαφος για μελλοντικούς κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία, δεν θα διεξαχθεί δημόσια διαβούλευση. Ωστόσο, την 1η Οκτωβρίου 2021 η Επιτροπή δημοσίευσε χάρτη πορείας που αφορά συγκεκριμένα την πρωτοβουλία για την κατάρτιση της παρούσας πρότασης. Τα ενδιαφερόμενα μέρη είχαν στη διάθεσή τους τέσσερις εβδομάδες για να υποβάλουν παρατηρήσεις σχετικά με τον χάρτη πορείας.
Θα διεξαχθεί δημόσια διαβούλευση για την αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών για τους σιδηροδρόμους, η οποία περιλαμβάνει το έργο με σκοπό την απλούστευση των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις για τον συντονισμό των μεταφορών μέσω κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία. Θα διεξαχθεί επίσης ειδική δημόσια διαβούλευση για τους μελλοντικούς κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία της Επιτροπής.
•Εκτίμηση επιπτώσεων
Η παρούσα πρόταση δεν χρειάζεται να υποστηριχθεί από εκτίμηση των επιπτώσεων. Στόχος της παρούσας πρότασης είναι η έκδοση από το Συμβούλιο εξουσιοδοτικού κανονισμού για τις μεταφορές, ο οποίος θα επιτρέπει στην Επιτροπή να εκδίδει κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία για τις ενισχύσεις στους τομείς των σιδηροδρομικών, εσωτερικών πλωτών και πολυτροπικών μεταφορών που ενέχουν περιορισμένο κίνδυνο στρεβλώσεων των εμπορικών συναλλαγών και του ανταγωνισμού. Η παρούσα πρόταση δεν συνεπάγεται άμεση απαλλαγή κατά κατηγορία για τις κατηγορίες ενισχύσεων που καλύπτονται από τον εξουσιοδοτικό κανονισμό για τις μεταφορές, αλλά παρέχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να εκδίδει κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία σε μεταγενέστερο στάδιο.
Το περιεχόμενο των μελλοντικών κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορία της Επιτροπής θα βασίζεται σε εκτίμηση των επιπτώσεων.
•Καταλληλότητα και απλούστευση του κανονιστικού πλαισίου
Στόχος της παρούσας πρότασης είναι, μεταξύ άλλων, η απλούστευση των υφιστάμενων κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις για τον συντονισμό των μεταφορών και για τις κρατικές ενισχύσεις που αντιστοιχούν στην αποκατάσταση ορισμένων βαρών συνυφασμένων με την έννοια της δημόσιας υπηρεσίας στους τομείς των σιδηροδρομικών, εσωτερικών πλωτών και πολυτροπικών μεταφορών, καθώς και η μείωση του αριθμού των κοινοποιήσεων κρατικών ενισχύσεων και του σχετικού κανονιστικού κόστους.
Ο προτεινόμενος εξουσιοδοτικός κανονισμός για τις μεταφορές παρέχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να εκδίδει κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία για ενισχύσεις στον τομέα των σιδηροδρομικών, εσωτερικών πλωτών και πολυτροπικών μεταφορών. Η έκδοση τέτοιων κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορία θα αποφέρει οφέλη στην Ένωση στο σύνολό της. Πρώτον, θα προωθήσει τον θεμελιώδη πράσινο και ψηφιακό μετασχηματισμό των ευρωπαϊκών μεταφορών σύμφωνα με τους στόχους πολιτικής που ορίζονται στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. Δεύτερον, θα μειώσει αισθητά τον διοικητικό φόρτο και το κόστος των επενδύσεων σε τρόπους μεταφοράς χαμηλών εκπομπών, καθώς και το κόστος της ενοποίησης/επέκτασης των υφιστάμενων τρόπων μεταφοράς και λύσεων λιγότερο ρυπογόνων από τις οδικές μεταφορές. Τρίτον, θα απλουστεύσει την εκκαθάριση των ενισχύσεων για την αποκατάσταση ορισμένων βαρών συνυφασμένων με την έννοια της δημόσιας υπηρεσίας και θα υποστηρίξει καθαρότερους τρόπους μεταφοράς και λύσεις σε περιοχές και τμήματα, όπου, διαφορετικά, οι μεταφορές θα πραγματοποιούνταν μόνο οδικώς.
•Θεμελιώδη δικαιώματα
Η παρούσα πρόταση δεν έχει επιπτώσεις στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
4.ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ
Η πρόταση δεν έχει αρνητικές επιπτώσεις στον προϋπολογισμό της Ένωσης.5.ΛΟΙΠΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
•Σχέδια εφαρμογής και ρυθμίσεις παρακολούθησης, αξιολόγησης και υποβολής εκθέσεων
Ο προτεινόμενος εξουσιοδοτικός κανονισμός για τις μεταφορές θα είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και θα ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος από την έναρξη ισχύος του.
Σύμφωνα με το άρθρο 6 του προτεινόμενου εξουσιοδοτικού κανονισμού για τις μεταφορές, η Επιτροπή θα υποβάλλει ανά πενταετία έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο σχετικά με την εφαρμογή του εξουσιοδοτικού κανονισμού για τις μεταφορές. Επιπλέον, θα υποβάλλεται εκ των προτέρων σχέδιο έκθεσης προς εξέταση στη συμβουλευτική επιτροπή για τις κρατικές ενισχύσεις που αναφέρεται στο άρθρο 5 του εξουσιοδοτικού κανονισμού για τις μεταφορές. Σύμφωνα με το άρθρο 5 παράγραφος 1 του εξουσιοδοτικού κανονισμού για τις μεταφορές, η Επιτροπή θα ζητά επίσης τη γνώμη της εν λόγω επιτροπής όταν προτίθεται να εκδώσει κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία και πριν από την έκδοση τέτοιου κανονισμού.
•Αναλυτική επεξήγηση των επιμέρους διατάξεων της πρότασης
Το άρθρο 1 παράγραφος 1 του προτεινόμενου εξουσιοδοτικού κανονισμού για τις μεταφορές προσδιορίζει δύο κατηγορίες ενισχύσεων που απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης δυνάμει του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ: i) τις ενισχύσεις για τον συντονισμό των μεταφορών· και ii) τις ενισχύσεις για την αποκατάσταση ορισμένων βαρών συνυφασμένων με την έννοια της δημόσιας υπηρεσίας. Οι κατηγορίες αυτές αντικατοπτρίζουν το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 93 της ΣΛΕΕ. Ωστόσο, το πεδίο εφαρμογής του εξουσιοδοτικού κανονισμού για τις μεταφορές δεν περιλαμβάνει τις αποζημιώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας για την εκτέλεση δημόσιων επιβατικών μεταφορών ή για τη συμμόρφωση με τιμολογιακές υποχρεώσεις που καθορίζονται μέσω γενικών κανόνων, που καλύπτονται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1370/2007.
Το άρθρο 1 παράγραφος 2 του προτεινόμενου εξουσιοδοτικού κανονισμού για τις μεταφορές αναφέρει τα στοιχεία που θα προσδιορίσει η Επιτροπή στους μεταγενέστερους κανονισμούς της για την απαλλαγή κατά κατηγορία από την κοινοποίηση βάσει του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ για τις ανωτέρω κατηγορίες ενισχύσεων. Οι κατηγορίες αυτές είναι οι ίδιες με εκείνες που προσδιορίζονται στον εξουσιοδοτικό κανονισμό του 2015.
Το άρθρο 1 παράγραφος 3 του προτεινόμενου εξουσιοδοτικού κανονισμού για τις μεταφορές αναφέρει το είδος των όρων που μπορεί να καθορίσει η Επιτροπή στους μεταγενέστερους κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία, προκειμένου να διασφαλίσει τη συμβατότητα των ενισχύσεων που καλύπτονται από την παρούσα πρόταση με την εσωτερική αγορά. Ειδικότερα, το άρθρο 1 παράγραφος 3 στοιχείο β) επιτρέπει στην Επιτροπή να εξαιρεί ορισμένους τομείς από το πεδίο εφαρμογής των κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορία. Η εν λόγω διάταξη λαμβάνει υπόψη ότι η παρούσα πρόταση παρέχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να εκδίδει κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία, καθώς αποκτά επαρκή πείρα όσον αφορά τον καθορισμό σαφών κριτηρίων συμβατότητας, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι οι επιπτώσεις στον ανταγωνισμό και στις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών είναι περιορισμένες.
Όσον αφορά τη διαφάνεια και την παρακολούθηση, την περίοδο ισχύος και την τροποποίηση των κανονισμών, την ακρόαση των ενδιαφερόμενων μερών, τη συμβουλευτική επιτροπή για τις κρατικές ενισχύσεις και τη διεξαγωγή διαβούλευσης με αυτήν, καθώς και την έκθεση αξιολόγησης, τα άρθρα 2 έως 6 του προτεινόμενου εξουσιοδοτικού κανονισμού για τις μεταφορές αντικατοπτρίζουν τις διατάξεις του εξουσιοδοτικού κανονισμού του 2015.
2022/0209 (NLE)
Πρόταση
ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
για την εφαρμογή των άρθρων 93, 107 και 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε ορισμένες κατηγορίες κρατικών ενισχύσεων στον τομέα των σιδηροδρομικών, εσωτερικών πλωτών και πολυτροπικών μεταφορών
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 109,
Έχοντας υπόψη την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,
Έχοντας υπόψη τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
(1)Ο κανονισμός (ΕΕ) 2015/1588 του Συμβουλίου εξουσιοδοτεί την Επιτροπή να δηλώνει, μέσω κανονισμών, ότι ορισμένες κατηγορίες ενισχύσεων συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά και απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης. Ο κανονισμός (ΕΕ) 2015/1588 καλύπτει μεν ορισμένες κατηγορίες ενισχύσεων σε επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε διάφορους τομείς, όπως οι ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος, δεν καλύπτει δε, μεταξύ άλλων, τις ενισχύσεις για τη στήριξη των σιδηροδρομικών και των εσωτερικών πλωτών μεταφορών, συμπεριλαμβανομένων των πολυτροπικών μεταφορών. Οι τομείς των σιδηροδρομικών, εσωτερικών πλωτών και πολυτροπικών μεταφορών αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία σε επίπεδο Ένωσης, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και της στρατηγικής της Επιτροπής για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα.
(2)Δυνάμει του άρθρου 93 της Συνθήκης, οι ενισχύσεις για τις σιδηροδρομικές, εσωτερικές πλωτές και πολυτροπικές μεταφορές που ανταποκρίνονται στις ανάγκες συντονισμού των μεταφορών ή που αντιστοιχούν στην αποκατάσταση ορισμένων βαρών συνυφασμένων με την έννοια της δημόσιας υπηρεσίας πρέπει να θεωρούνται συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά.
(3)Η Επιτροπή έχει εφαρμόσει το άρθρο 93, το άρθρο 107 παράγραφος 1 και το άρθρο 108 της Συνθήκης σε πολυάριθμες αποφάσεις σχετικά με ορισμένες κατηγορίες κρατικών ενισχύσεων σε επιχειρήσεις στους τομείς των σιδηροδρομικών, εσωτερικών πλωτών και πολυτροπικών μεταφορών και έχει καταρτίσει κατευθυντήριες γραμμές για την αξιολόγηση ορισμένων κατηγοριών κρατικών ενισχύσεων που θεωρείται ότι πληρούν τις ανάγκες συντονισμού των μεταφορών. Η Επιτροπή γνωρίζει εκ πείρας ότι οι ενισχύσεις αυτές δεν προκαλούν σοβαρές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, υπό την προϋπόθεση ότι χορηγούνται με ανοικτές, διαφανείς, αναλογικές και χωρίς διακρίσεις διαδικασίες και ότι μπορούν να οριστούν σαφείς όροι συμβατότητας με βάση την αποκτηθείσα πείρα.
(4)Συνεπώς, προκειμένου να απλουστευθούν οι διοικητικές διαδικασίες σε περιπτώσεις στις οποίες η στρέβλωση του ανταγωνισμού περιορίζεται στο ελάχιστο, η Επιτροπή θα πρέπει να εξουσιοδοτηθεί να δηλώνει, μέσω κανονισμών, ότι οι ενισχύσεις για τον συντονισμό των μεταφορών ή την αποκατάσταση ορισμένων βαρών συνυφασμένων με την έννοια της δημόσιας υπηρεσίας, όπως αναφέρεται στο άρθρο 93 της Συνθήκης, είναι συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά και απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης.
(5)Οι κρατικές ενισχύσεις προς αποκατάσταση ορισμένων βαρών συνυφασμένων με την έννοια της δημόσιας υπηρεσίας σε σχέση με δημόσιες υπηρεσίες επιβατικών μεταφορών καλύπτονται ήδη από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1370/2007 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, συμπεριλαμβανομένης της περίπτωσης κατά την οποία τα κράτη μέλη αποφασίζουν να εφαρμόσουν τον εν λόγω κανονισμό στις δημόσιες επιβατικές μεταφορές της εσωτερικής ναυσιπλοΐας και στα εθνικά θαλάσσια ύδατα, σύμφωνα με το άρθρο 1 παράγραφος 2 του εν λόγω κανονισμού. Ως εκ τούτου, οι ενισχύσεις προς αντιστάθμιση της παροχής δημόσιας υπηρεσίας που αφορούν τις δημόσιες επιβατικές μεταφορές θα πρέπει να εξαιρεθούν από το πεδίο εφαρμογής του παρόντος κανονισμού.
(6)Κατά την έκδοση κανονισμών για την απαλλαγή ορισμένων κατηγοριών ενισχύσεων από τις απαιτήσεις κοινοποίησης που προβλέπει το άρθρο 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης (στο εξής: κανονισμοί απαλλαγής κατά κατηγορία), η Επιτροπή θα πρέπει να προσδιορίζει τον σκοπό της ενίσχυσης, τις κατηγορίες δικαιούχων και τα όρια που περιορίζουν την απαλλασσόμενη ενίσχυση, τους όρους που διέπουν τη σώρευση των ενισχύσεων και τους όρους παρακολούθησης, καθώς και να θέτει περαιτέρω λεπτομερείς όρους ώστε να διασφαλίζεται η συμβατότητα με την εσωτερική αγορά των ενισχύσεων που καλύπτονται από τον παρόντα κανονισμό.
(7)Είναι σημαντικό να έχουν όλα τα μέρη τη δυνατότητα να επαληθεύουν αν οι ενισχύσεις χορηγούνται σύμφωνα με τους εφαρμοστέους κανόνες. Ως εκ τούτου, η διαφάνεια των κρατικών ενισχύσεων είναι ουσιώδης για την ορθή εφαρμογή των κανόνων της Συνθήκης και συνεπάγεται βελτίωση της συμμόρφωσης, ενίσχυση της λογοδοσίας, αξιολόγηση από ομότιμους και, εντέλει, μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα των δημόσιων δαπανών. Για τον λόγο αυτόν, τα κράτη μέλη θα πρέπει να υποχρεούνται να παρέχουν συνοπτικές πληροφορίες σχετικά με τις ενισχύσεις που χορηγούν και οι οποίες καλύπτονται από κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία. Για να εξασφαλιστεί η διαφάνεια των μέτρων που θεσπίζουν τα κράτη μέλη, αυτές οι συνοπτικές πληροφορίες θα πρέπει να δημοσιεύονται από την Επιτροπή.
(8)Δυνάμει του άρθρου 108 παράγραφος 1 της Συνθήκης, η Επιτροπή εξετάζει διαρκώς όλα τα υφιστάμενα καθεστώτα ενισχύσεων, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη. Για τον σκοπό αυτόν και προκειμένου να εξασφαλιστεί ο μεγαλύτερος δυνατός βαθμός διαφάνειας και επαρκούς ελέγχου, η Επιτροπή θα πρέπει να διασφαλίζει ότι τα κράτη μέλη καταγράφουν και αποθηκεύουν πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή των κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορία τους οποίους εκδίδει η Επιτροπή. Η Επιτροπή θα πρέπει επίσης να διασφαλίσει ότι τα κράτη μέλη της υποβάλλουν έκθεση, τουλάχιστον σε ετήσια βάση, σχετικά με την εφαρμογή των εν λόγω κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορία. Οι εκθέσεις αυτές θα πρέπει να είναι προσβάσιμες σε όλα τα κράτη μέλη.
(9)Πριν από την έκδοση κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορία σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό, η Επιτροπή θα πρέπει να παρέχει σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη τη δυνατότητα να υποβάλλουν τις παρατηρήσεις τους ώστε να συγκεντρώνει όσο το δυνατόν πληρέστερες και όσο το δυνατόν πιο αντιπροσωπευτικές παρατηρήσεις. Για τον σκοπό αυτόν, θα πρέπει να δημοσιεύσει σχέδιο των εν λόγω κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορία.
(10)Ταυτόχρονα με τη δημοσίευση σχεδίου κανονισμού, θα πρέπει να ζητείται η γνώμη της συμβουλευτικής επιτροπής για τις κρατικές ενισχύσεις, η οποία συστάθηκε με το άρθρο 7 του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1588. Ωστόσο, για λόγους διαφάνειας, τα σχέδια κανονισμών θα πρέπει να δημοσιεύονται στο δικτυακό τόπο της Επιτροπής ταυτόχρονα με τη διεξαγωγή της πρώτης διαβούλευσης της Επιτροπής με τη συμβουλευτική επιτροπή.
(11)Για τον έλεγχο της χορήγησης των ενισχύσεων, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη ποικίλα και πολυσύνθετα πραγματικά περιστατικά, καθώς και νομικά ή οικονομικά θέματα, σε ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Για τον λόγο αυτόν, η Επιτροπή θα πρέπει να επανεξετάζει τακτικά τις κατηγορίες ενισχύσεων που θα πρέπει να απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης. Για τον σκοπό αυτόν, θα πρέπει να υποβάλλει έκθεση αξιολόγησης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο ανά πενταετία,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΟΝ ΠΑΡΟΝΤΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ:
Άρθρο 1
Απαλλαγές κατά κατηγορία
1.Η Επιτροπή μπορεί, εκδίδοντας κανονισμούς σύμφωνα με τη διαδικασία που θεσπίζεται στο άρθρο 5, να δηλώνει ότι οι ακόλουθες κατηγορίες ενισχύσεων, κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης, συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά και απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης που προβλέπει το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ:
α)ενισχύσεις για τον συντονισμό των μεταφορών·
β)ενισχύσεις για την αποκατάσταση ορισμένων βαρών συνυφασμένων με την έννοια της δημόσιας υπηρεσίας, εξαιρουμένων των ενισχύσεων προς αντιστάθμιση της παροχής δημόσιας υπηρεσίας σε σχέση με δημόσιες υπηρεσίες επιβατικών μεταφορών, που καλύπτονται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1370/2007.
2.Οι κανονισμοί που εκδίδονται δυνάμει της παραγράφου 1 καθορίζουν για κάθε κατηγορία ενισχύσεων:
γ)τον σκοπό των ενισχύσεων·
δ)τις κατηγορίες δικαιούχων·
ε)όρια εκφραζόμενα είτε ως εντάσεις ενίσχυσης σε σχέση με το σύνολο του αποδεκτού κόστους είτε ως ανώτατα ποσά ενίσχυσης είτε, για ορισμένα είδη ενισχύσεων για τα οποία μπορεί να είναι δύσκολο να καθοριστεί με ακρίβεια η ένταση της ενίσχυσης ή το ποσό της ενίσχυσης, ιδίως μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής ή επενδύσεις επιχειρηματικού κεφαλαίου ή άλλα μέσα παρόμοιου χαρακτήρα, ως μέγιστο ποσοστό κρατικής στήριξης που αφορά ή σχετίζεται με αυτό το μέτρο, με την επιφύλαξη του χαρακτηρισμού των συγκεκριμένων μέτρων σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης·
στ)τους όρους σχετικά με τη σώρευση των ενισχύσεων·
ζ)τους όρους διαφάνειας και παρακολούθησης σύμφωνα με το άρθρο 2.
3.Επιπλέον, οι κανονισμοί που εκδίδονται δυνάμει της παραγράφου 1 μπορούν ιδίως:
η)να θέτουν όρια ή άλλους όρους για την κοινοποίηση των περιπτώσεων χορήγησης μεμονωμένων ενισχύσεων·
θ)να εξαιρούν ορισμένους τομείς από το πεδίο εφαρμογής τους·
ι)να θέτουν περαιτέρω όρους για τη συμβατότητα των απαλλασσόμενων ενισχύσεων σύμφωνα με τους εν λόγω κανονισμούς.
Άρθρο 2
Διαφάνεια και παρακολούθηση
4.Οι κανονισμοί που εκδίδονται δυνάμει του άρθρου 1 παράγραφος 1 περιλαμβάνουν λεπτομερείς κανόνες που διασφαλίζουν τη διαφάνεια και την παρακολούθηση των ενισχύσεων που καλύπτονται από τους εν λόγω κανονισμούς.
5.Όταν τα κράτη μέλη εφαρμόζουν καθεστώτα ενισχύσεων ή μεμονωμένες ενισχύσεις που απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης σύμφωνα με τους κανονισμούς που αναφέρονται στο άρθρο 1 παράγραφος 1, διαβιβάζουν στην Επιτροπή, με σκοπό τη δημοσίευσή τους, περιλήψεις των πληροφοριών σχετικά με τις ενισχύσεις αυτές.
6.Τα κράτη μέλη καταγράφουν και συγκεφαλαιώνουν όλες τις πληροφορίες που αφορούν την εφαρμογή των κανονισμών που εκδίδονται δυνάμει του άρθρου 1 παράγραφος 1. Αν η Επιτροπή διαθέτει στοιχεία από τα οποία προκύπτουν λόγοι να θεωρηθεί ότι ένας κανονισμός που εκδόθηκε δυνάμει του άρθρου 1 παράγραφος 1 δεν εφαρμόζεται ορθά, τα κράτη μέλη τής γνωστοποιούν κάθε πληροφορία που η Επιτροπή κρίνει αναγκαία για να εκτιμήσει εάν οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν δυνάμει του εν λόγω κανονισμού πληρούν όλους τους όρους του.
7.Τα κράτη μέλη διαβιβάζουν στην Επιτροπή τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο έκθεση σχετικά με την εφαρμογή των κανονισμών που έχουν εκδοθεί δυνάμει του άρθρου 1 παράγραφος 1, σύμφωνα με τις ειδικές απαιτήσεις της Επιτροπής, κατά προτίμηση σε ηλεκτρονική μορφή. Η Επιτροπή μεριμνά ώστε όλα τα κράτη μέλη να έχουν πρόσβαση στις εκθέσεις αυτές. Μία φορά τον χρόνο οι εκθέσεις αυτές εξετάζονται και αξιολογούνται από την επιτροπή που αναφέρεται στο άρθρο 5.
Άρθρο 3
Διάρκεια ισχύος και τροποποίηση των κανονισμών
8.Οι κανονισμοί που εκδίδονται σύμφωνα με το άρθρο 1 παράγραφος 1 καθορίζουν τη διάρκεια ισχύος τους. Οι κανονισμοί προβλέπουν μεταβατική περίοδο σε περίπτωση που η περίοδος ισχύος τους δεν παραταθεί κατά τη λήξη τους.
9.Εάν ένας νέος κανονισμός καταργήσει ή τροποποιήσει τους κανονισμούς που έχουν εκδοθεί δυνάμει του άρθρου 1 παράγραφος 1, ο εν λόγω νέος κανονισμός προβλέπει μεταβατική περίοδο έξι μηνών, ώστε να καταστεί δυνατή η προσαρμογή των ενισχύσεων που καλύπτονται από τον καταργηθέντα ή τροποποιηθέντα κανονισμό.
Άρθρο 4
Ακρόαση των ενδιαφερομένων
Πριν από την έκδοση κανονισμού δυνάμει του άρθρου 1 παράγραφος 1, η Επιτροπή δημοσιεύει σχέδιο κανονισμού ώστε να παράσχει σε όλα τα ενδιαφερόμενα πρόσωπα και οργανώσεις τη δυνατότητα να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους εντός προθεσμίας που καθορίζεται από την Επιτροπή. Η εν λόγω προθεσμία ισούται με τουλάχιστον έναν μήνα, εκτός αν η Επιτροπή κρίνει σκόπιμο να ορίσει μικρότερη προθεσμία.
Άρθρο 5
Αίτηση της γνώμης της συμβουλευτικής επιτροπής για τις κρατικές ενισχύσεις
10.Η Επιτροπή ζητά τη γνώμη της συμβουλευτικής επιτροπής για τις κρατικές ενισχύσεις (στο εξής: επιτροπή):
ια)ταυτόχρονα με τη δημοσίευση των σχεδίων κανονισμού δυνάμει του άρθρου 4· και
ιβ)πριν από την έκδοση κανονισμού σύμφωνα με το άρθρο 1 παράγραφος 1.
11.Η γνώμη της επιτροπής ζητείται κατά τη διάρκεια συνεδρίασης που συγκαλείται από την Επιτροπή μέσω ηλεκτρονικής κοινοποίησης. Τα προς εξέταση σχέδια και έγγραφα επισυνάπτονται στην ηλεκτρονική κοινοποίηση. Η συνεδρίαση διεξάγεται το νωρίτερο δύο μήνες μετά την ηλεκτρονική κοινοποίηση. Η προθεσμία αυτή είναι δυνατόν να μειωθεί στις περιπτώσεις διαβούλευσης που αναφέρονται στην παράγραφο 1, εάν συντρέχει επείγουσα ανάγκη ή για την παράταση της ημερομηνίας εφαρμογής ενός κανονισμού.
12.Ο αντιπρόσωπος της Επιτροπής υποβάλλει στην εν λόγω επιτροπή σχέδιο των μέτρων που πρόκειται να ληφθούν. Η επιτροπή διατυπώνει τη γνώμη της για το σχέδιο αυτό σε προθεσμία που μπορεί να ορίσει ο πρόεδρος ανάλογα με το επείγον του θέματος και, όταν απαιτείται, προβαίνει σε ψηφοφορία.
13.Η γνώμη της επιτροπής καταχωρίζεται στα πρακτικά. Επιπλέον, κάθε κράτος μέλος έχει το δικαίωμα να ζητήσει να καταγραφεί η θέση του στα πρακτικά. Η επιτροπή μπορεί να εισηγηθεί τη δημοσίευση της γνώμης στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
14.Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τη γνώμη της επιτροπής. Ενημερώνει δε την επιτροπή για τον τρόπο με τον οποίο η γνώμη της ελήφθη υπόψη.
Άρθρο 6
Έκθεση αξιολόγησης
Ανά πενταετία, η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού. Σχέδιο έκθεσης υποβάλλεται, προς εξέταση, στην επιτροπή που αναφέρεται στο άρθρο 5.
Άρθρο 7
Έναρξη ισχύος
Ο παρών κανονισμός αρχίζει να ισχύει την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος.
Βρυξέλλες,
Για το Συμβούλιο
Ο Πρόεδρος