ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βρυξέλλες, 12.1.2022
COM(2022) 6 final
2022/0001(NLE)
Πρόταση
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
για τη μερική αναστολή της εφαρμογής της συμφωνίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Δημοκρατίας του Βανουάτου σχετικά με την απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης για βραχεία διαμονή
ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ
Στην έκθεση της Επιτροπής του Ιανουαρίου του 2019 σχετικά με τα προγράμματα χορήγησης ιθαγένειας και άδειας διαμονής σε επενδυτές στην Ευρωπαϊκή Ένωση 1 επισημάνθηκαν ανησυχίες σχετικά με τα εν λόγω προγράμματα, ιδίως όσον αφορά την ασφάλεια, τη διείσδυση του οργανωμένου εγκλήματος, τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, τη φοροδιαφυγή και τη διαφθορά. Επίσης, διατυπώθηκε η προειδοποίηση ότι, όταν εφαρμόζονται από χώρες με δικαίωμα πρόσβασης στην Ένωση χωρίς υποχρέωση θεώρησης, τα προγράμματα χορήγησης ιθαγένειας σε επενδυτές θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την παράκαμψη της κανονικής διαδικασίας θεώρησης Σένγκεν και την εμπεριστατωμένη εκτίμηση κινδύνου που αυτή συνεπάγεται 2 .
Από το 2015 ισχύει συμφωνία απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης μεταξύ της ΕΕ και του Βανουάτου 3 . Πριν από το 2015, το Βανουάτου εφάρμοζε μόνο ένα πρόγραμμα χορήγησης ιθαγένειας σε επενδυτές, στο πλαίσιο του οποίου εκδόθηκε περιορισμένος αριθμός διαβατηρίων 4 . Ωστόσο, από το 2015 το Βανουάτου έχει θεσπίσει πρόσθετα προγράμματα χορήγησης ιθαγένειας σε επενδυτές και ο αριθμός των επιτυχόντων αιτούντων έχει αυξηθεί σημαντικά. Σύμφωνα με τις αρχές του Βανουάτου, επί του παρόντος λειτουργούν δύο προγράμματα: το πρόγραμμα συνεισφοράς του Βανουάτου και το πρόγραμμα στήριξης της ανάπτυξης. Έως τον Μάρτιο του 2021 το Βανουάτου είχε εκδώσει περισσότερα από 10 500 διαβατήρια στο πλαίσιο των οικείων προγραμμάτων χορήγησης ιθαγένειας σε επενδυτές 5 . Τον Απρίλιο του 2021 το Κοινοβούλιο του Βανουάτου ενέκρινε ένα νέο πρόγραμμα χορήγησης ιθαγένειας, το οποίο δεν έχει τεθεί ακόμη σε λειτουργία 6 .
Το 2017 η Επιτροπή ξεκίνησε τη διερεύνηση των προγραμμάτων του Βανουάτου, δεδομένου ότι αυτά ήγειραν σοβαρές αμφιβολίες, ιδίως λόγω των αστοχιών ασφάλειάς τους. Η Επιτροπή προειδοποίησε επίσης τις αρχές του Βανουάτου σχετικά με τις δυνατότητες αναστολής που περιέχονται στη συμφωνία. Επίσης, το 2017 η Επιτροπή ζήτησε πληροφορίες από τις αρχές του Βανουάτου σχετικά με τη διαχείριση των προγραμμάτων, ιδίως όσον αφορά τον έλεγχο ασφαλείας των αιτούντων. Το 2018 η Επιτροπή έλαβε διαβεβαιώσεις από την κυβέρνηση του Βανουάτου σχετικά με τις διαδικασίες ελέγχου ασφαλείας, σύμφωνα με τις οποίες οι διαδικασίες αυτές περιλάμβαναν ελέγχους σε βάσεις δεδομένων της Ιντερπόλ.
Κατά τον πέμπτο ενισχυμένο πολιτικό διάλογο μεταξύ της ΕΕ και του Βανουάτου στις 15 Απριλίου 2019, η ΕΕ επανέλαβε τις ανησυχίες της όσον αφορά τα προγράμματα του Βανουάτου για χορήγηση ιθαγένειας σε επενδυτές, επισημαίνοντας ότι θα μπορούσαν να έχουν αντίκτυπο στη συμφωνία απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης. Η ΕΕ διευκρίνισε ότι, παρόλο που οι διαδικασίες πολιτογράφησης αποτελούν κυριαρχική απόφαση του Βανουάτου, οι αυστηρότατοι έλεγχοι του ιστορικού ασφαλείας είναι απαραίτητοι για την πρόληψη κάθε κατάχρησης.
Τον Ιούλιο του 2019 η Επιτροπή πληροφορήθηκε ότι αιτούντες είχαν λάβει ιθαγένεια στο πλαίσιο των προγραμμάτων του Βανουάτου για χορήγηση ιθαγένειας σε επενδυτές, παρά το γεγονός ότι περιλαμβάνονταν στις βάσεις δεδομένων της Ιντερπόλ και ότι ορισμένοι αιτούντες είχαν υποβάλει πλαστά έγγραφα (ιδίως πλαστά καθαρά ποινικά μητρώα) τα οποία οι αρχές του Βανουάτου δεν εντόπισαν.
Η Επιτροπή απέστειλε επιστολές στις αρχές του Βανουάτου ζητώντας περαιτέρω πληροφορίες σχετικά με τα προγράμματα, τον έλεγχο ασφαλείας και τη χορήγηση ιθαγένειας σε αιτούντες που περιλαμβάνονται στους καταλόγους επιτήρησης της Ιντερπόλ, προειδοποιώντας εκ νέου για το ενδεχόμενο αναστολής της απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης 7 .
Κατά τον έκτο ενισχυμένο πολιτικό διάλογο μεταξύ της ΕΕ και του Βανουάτου στις 21 Απριλίου 2021, η ΕΕ αναφέρθηκε εκ νέου στον πιθανό αντίκτυπο των προγραμμάτων του Βανουάτου για χορήγηση ιθαγένειας σε επενδυτές στη συμφωνία απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης και συνέστησε ένθερμα στο Βανουάτου να αντιμετωπίσει άμεσα τους πιθανούς κινδύνους διείσδυσης του οργανωμένου εγκλήματος, της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, της φοροδιαφυγής και της διαφθοράς που συνδέονται με τα εν λόγω προγράμματα. Στο πλαίσιο αυτού του πολιτικού διαλόγου, το Βανουάτου εξέφρασε τη δέσμευσή του για την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων, όπως η στενή συνεργασία με διάφορα ενδιαφερόμενα μέρη —ιδίως τη μονάδα χρηματοοικονομικών πληροφοριών του— ή η τροποποίηση του νόμου για τα διαβατήρια, προκειμένου να αντιμετωπιστούν αυτές οι ανησυχίες. Ωστόσο, τον Απρίλιο του 2021 η κυβέρνηση του Βανουάτου προέβη σε περαιτέρω ενέργειες για τη δημιουργία ενός νέου προγράμματος χορήγησης ιθαγένειας.
Με βάση τις πληροφορίες που έλαβε από το Βανουάτου, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα προγράμματά του χορήγησης ιθαγένειας σε επενδυτές παρουσιάζουν σοβαρές ελλείψεις και αστοχίες ασφάλειας που ενδέχεται να δημιουργήσουν κίνδυνο για την εσωτερική ασφάλεια της ΕΕ και των κρατών μελών της. Ειδικότερα, ο μέσος χρόνος που απαιτείται για την επεξεργασία των αιτήσεων είναι πολύ σύντομος ώστε να επιτρέψει τον διεξοδικό έλεγχο και δεν υπάρχει συστηματική ανταλλαγή πληροφοριών με τη χώρα καταγωγής ή κύριας προηγούμενης διαμονής των αιτούντων πριν από τη χορήγηση της ιθαγένειας. Επιπλέον, δεν υπάρχουν απαιτήσεις για φυσική διαμονή ή παρουσία στο Βανουάτου. Η απουσία απαίτησης συνέντευξης με φυσική παρουσία εγείρει πρόσθετες αμφιβολίες ως προς την αξιοπιστία του ελέγχου ασφαλείας, καθώς μειώνει τις δυνατότητες των αρχών να επιβεβαιώσουν τις πληροφορίες που παρέχονται στην αίτηση, συμπεριλαμβανομένων της ορθότητας και της αξιοπιστίας της.
Τα διαθέσιμα στοιχεία εγείρουν επίσης ανησυχίες όσον αφορά την έκταση των προγραμμάτων, το ποσοστό απόρριψης και τις ιθαγένειες καταγωγής:
Πρώτον, ο αριθμός των επιτυχόντων αιτούντων (μεταξύ 2013 και 2021 χορηγήθηκε ιθαγένεια σε πάνω από 10 500 πρόσωπα ως αντάλλαγμα για επενδύσεις, σύμφωνα με το Γραφείο Διαβατηρίων του Βανουάτου) είναι πολύ υψηλός.
Δεύτερον, το ποσοστό απόρριψης είναι εξαιρετικά χαμηλό. Με βάση τις διαθέσιμες πληροφορίες, μόνο μία αίτηση είχε απορριφθεί έως το 2020 8 . Το γεγονός αυτό εγείρει περαιτέρω αμφιβολίες ως προς την αξιοπιστία του ελέγχου ασφαλείας και δέουσας επιμέλειας.
Τρίτον, οι χώρες καταγωγής των επιτυχόντων αιτούντων περιλαμβάνουν ορισμένες που συνήθως αποκλείονται από άλλα προγράμματα χορήγησης ιθαγένειας, όπως το Ιράν και το Αφγανιστάν, καθώς και άλλες χώρες για τους υπηκόους των οποίων απαιτείται θεώρηση για βραχεία διαμονή στην ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων της Νιγηρίας, της Υεμένης, της Συρίας, του Πακιστάν και της Λιβύης.
Ως εκ τούτου, τα προγράμματα που έχει θεσπίσει το Βανουάτου από το 2015 επιτρέπουν σε υπηκόους που υπόκεινται σε υποχρέωση θεώρησης να παρακάμπτουν την τακτική διαδικασία θεώρησης Σένγκεν και την εμπεριστατωμένη εκτίμηση των ατομικών μεταναστευτικών κινδύνων και των κινδύνων για την ασφάλεια που αυτή συνεπάγεται. Τα προγράμματα του Βανουάτου για χορήγηση ιθαγένειας σε επενδυτές δεν διασφαλίζουν το υψηλό επίπεδο ασφάλειας που αναφέρεται στην έκθεση της Επιτροπής του 2019 σχετικά με τα προγράμματα χορήγησης ιθαγένειας και άδειας διαμονής σε επενδυτές 9 .
Τέλος, τα προγράμματα που θεσπίστηκαν από το 2015 προωθούνται εμπορικά ως προγράμματα που παρέχουν πρόσβαση στην ΕΕ χωρίς υποχρέωση θεώρησης, μολονότι η συμφωνία για την απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης δεν έχει ως στόχο να επιτρέψει σε υπηκόους τρίτων χωρών που υποχρεούνται να διαθέτουν θεώρηση προκειμένου να ταξιδέψουν στην ΕΕ να παρακάμψουν την απαίτηση αυτή αποκτώντας την ιθαγένεια του Βανουάτου. Αν και η Ευρωπαϊκή Ένωση σέβεται το δικαίωμα των κυρίαρχων κρατών να αποφασίζουν για τις δικές τους διαδικασίες πολιτογράφησης, η πρόσβαση στην Ένωση χωρίς θεώρηση δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως μέσο προσέλκυσης ατομικών επενδύσεων με αντάλλαγμα τη χορήγηση ιθαγένειας.
Η συμφωνία μπορεί να ανασταλεί εν όλω ή εν μέρει για λόγους δημόσιας τάξης ή προστασίας της εθνικής ασφάλειας 10 .
Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα προγράμματα επενδυτών που εφαρμόζονται στο Βανουάτου αντιβαίνουν στους στόχους της πολιτικής θεωρήσεων της ΕΕ και της διάκρισης που γίνεται, στον κανονισμό 2018/1806 11 , μεταξύ τρίτων χωρών των οποίων οι υπήκοοι υπόκεινται στην υποχρέωση θεώρησης και τρίτων χωρών των οποίων οι υπήκοοι δεν υπόκεινται σε τέτοια υποχρέωση, η οποία καθορίζεται από την ΕΕ βάσει κατά περίπτωση αξιολόγησης διαφόρων κριτηρίων που αφορούν, μεταξύ άλλων, την ασφάλεια. Τα προγράμματα αυτά παρέχουν σε υπηκόους τρίτων χωρών, οι οποίοι θα υπόκειντο σε υποχρέωση θεώρησης εάν δεν είχαν αποκτήσει την ιθαγένεια του Βανουάτου, τη δυνατότητα να ταξιδέψουν στην ΕΕ χωρίς θεώρηση, χωρίς να υποβληθούν στον έλεγχο ασφαλείας πριν από την άφιξή τους στα εξωτερικά σύνορα που απαιτείται από τη διαδικασία θεώρησης Σένγκεν.
Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, δικαιολογείται μερική και αναλογική αναστολή της συμφωνίας απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης, προκειμένου να μετριαστεί ο αντίκτυπος των προγραμμάτων χορήγησης ιθαγένειας σε επενδυτές στο καθεστώς απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης μεταξύ της ΕΕ και του Βανουάτου. Λαμβανομένου υπόψη ότι στην πράξη δεν θα είναι δυνατόν οι συνοριοφύλακες των κρατών μελών να προσδιορίζουν κατά πόσον έχει εκδοθεί κοινό διαβατήριο μέσω προγράμματος επενδυτών, η αναστολή της συμφωνίας θα πρέπει να καλύπτει όλα τα κοινά διαβατήρια που εκδόθηκαν από τις 25 Μαΐου 2015, όταν το Βανουάτου άρχισε να εκδίδει σημαντικό αριθμό διαβατηρίων ως αντάλλαγμα για επενδύσεις.
2022/0001 (NLE)
Πρόταση
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
για τη μερική αναστολή της εφαρμογής της συμφωνίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Δημοκρατίας του Βανουάτου σχετικά με την απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης για βραχεία διαμονή
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 77 παράγραφος 2 στοιχείο α),
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 218 παράγραφος 9,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
(1)Η συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Δημοκρατίας του Βανουάτου (στο εξής: μέρη) σχετικά με την απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης για βραχεία διαμονή 12 (στο εξής: συμφωνία) συνήφθη στις 28 Μαΐου 2015 13 για τη διευκόλυνση των ταξιδιών των πολιτών του Βανουάτου στην Ένωση και των ταξιδιών των πολιτών της Ένωσης στο Βανουάτου.
(2)Η συμφωνία βασίζεται στην κοινή βούληση των μερών να ενθαρρύνουν τις διαπροσωπικές επαφές, να τονώσουν τον τουρισμό και να αναζωογονήσουν τις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ της Ένωσης και του Βανουάτου.
(3)Σύμφωνα με το άρθρο 8 παράγραφος 4 της συμφωνίας, κάθε μέρος μπορεί να αναστείλει εν όλω ή εν μέρει τη συμφωνία, ιδίως για λόγους δημόσιας τάξης και προστασίας της εθνικής ασφάλειας. Η απόφαση αναστολής κοινοποιείται στο έτερο μέρος το αργότερο 2 μήνες πριν από την προγραμματισμένη έναρξη ισχύος της. Σε περίπτωση που οι λόγοι της εν λόγω αναστολής παύσουν να υφίστανται, το μέρος που ανέστειλε τη συμφωνία ενημερώνει αμέσως σχετικά το έτερο μέρος και αίρει την αναστολή.
(4)Το Βανουάτου εφαρμόζει προγράμματα χορήγησης ιθαγένειας σε επενδυτές, στο πλαίσιο των οποίων χορήγησε την ιθαγένεια του Βανουάτου σε υπηκόους άλλων χωρών χωρίς προηγούμενο δεσμό με το Βανουάτου, εκδίδοντας θετικές αποφάσεις για τη συντριπτική πλειονότητα των αιτήσεων. Έως τον Μάρτιο του 2021 εξέδωσε περισσότερα από 10 500 διαβατήρια με εξαιρετικά χαμηλό ποσοστό απόρριψης 14 . Το γεγονός αυτό εγείρει αμφιβολίες ως προς την αξιοπιστία του ελέγχου ασφαλείας και δέουσας επιμέλειας που διενεργούν οι αρχές του Βανουάτου.
(5)Στις ανταλλαγές που πραγματοποιήθηκαν τον Οκτώβριο του 2017, τον Νοέμβριο του 2019, τον Ιούνιο του 2020 και τον Μάρτιο του 2021, η Επιτροπή εξέφρασε σοβαρές ανησυχίες και προειδοποίησε την κυβέρνηση του Βανουάτου για το ενδεχόμενο επαναφοράς της υποχρέωσης θεώρησης. Οι εξηγήσεις που παρέσχε το Βανουάτου δεν ήταν επαρκείς για να μετριάσουν αυτές τις ανησυχίες.
(6)Η χορήγηση ιθαγένειας σε αιτούντες που περιλαμβάνονται στις βάσεις δεδομένων της Ιντερπόλ έρχεται σε αντίθεση με προηγούμενες διαβεβαιώσεις των αρχών του Βανουάτου όσον αφορά τον έλεγχο ασφαλείας και εγείρει περαιτέρω ανησυχίες όσον αφορά την αξιοπιστία των διαδικασιών ελέγχου ασφαλείας των προγραμμάτων.
(7)Οι εθνικότητες καταγωγής των επιτυχόντων αιτούντων στους οποίους έχει χορηγηθεί η ιθαγένεια του Βανουάτου περιλαμβάνουν διάφορες χώρες οι υπήκοοι των οποίων πρέπει να διαθέτουν θεώρηση για τη διέλευση των εξωτερικών συνόρων της Ένωσης. Επιπλέον, η Επιτροπή εξέφρασε ανησυχίες σχετικά με την απουσία απαιτήσεων φυσικής παρουσίας ή διαμονής, τις σύντομες περιόδους επεξεργασίας των προγραμμάτων και την έλλειψη συστηματικής ανταλλαγής πληροφοριών με τις χώρες καταγωγής ή κύριας προηγούμενης διαμονής των αιτούντων. Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η εξέταση των αιτήσεων για προγράμματα χορήγησης ιθαγένειας σε επενδυτές στο Βανουάτου δεν εγγυάται υψηλό επίπεδο ασφάλειας.
(8)Η αναστολή της συμφωνίας θα πρέπει να περιοριστεί στα κοινά διαβατήρια που εκδόθηκαν από τις 25 Μαΐου 2015, όταν άρχισε να αυξάνεται σημαντικά ο αριθμός των επιτυχόντων αιτούντων στο πλαίσιο των προγραμμάτων του Βανουάτου για χορήγηση ιθαγένειας σε επενδυτές.
(9)Ως εκ τούτου, η εφαρμογή της συμφωνίας όσον αφορά όλους τους πολίτες του Βανουάτου που κατέχουν κοινό διαβατήριο εκδοθέν από το Βανουάτου από τις 25 Μαΐου 2015 θα πρέπει να ανασταλεί.
(10)Η παρούσα απόφαση αποτελεί ανάπτυξη των διατάξεων του κεκτημένου του Σένγκεν στις οποίες δεν συμμετέχει η Ιρλανδία, σύμφωνα με την απόφαση 2002/192/ΕΚ του Συμβουλίου 15 · ως εκ τούτου, η Ιρλανδία δεν συμμετέχει στη θέσπιση της παρούσας απόφασης και δεν δεσμεύεται από αυτήν ούτε υπόκειται στην εφαρμογή της.
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Η συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Δημοκρατίας του Βανουάτου σχετικά με την απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης για βραχεία διαμονή αναστέλλεται για τους πολίτες του Βανουάτου που κατέχουν κοινά διαβατήρια που έχουν εκδοθεί από το Βανουάτου από τις 25 Μαΐου 2015.
Άρθρο 2
Η παρούσα απόφαση αρχίζει να ισχύει την [δύο μήνες μετά τη δημοσίευση — ΥΕ: να προστεθεί συγκεκριμένη ημερομηνία].
Βρυξέλλες,
Για το Συμβούλιο
Ο Πρόεδρος