Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Κρυπτοστοιχεία — Προκλήσεις και ευκαιρίες»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2022/C 486/05)

Εισηγητής:	ο κ. Philip VON BROCKDORFF
Συνεισηγήτρια:	η κ. Louise GRABO

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας	24.3.2022
Νομική βάση	Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού
	Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας
Αρμόδιο τμήμα	Οικονομική και Νομισματική Ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή
Υιοθετήθηκε από το τμήμα	9.9.2022
Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια	22.9.2022
Σύνοδος ολομέλειας αριθ.	572
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές)	148/0/3

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1.

Μολονότι αναγνωρίζει την αυξανόμενη χρηματιστηριακή αξία των κρυπτοστοιχείων, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) υποστηρίζει σθεναρά την πρόταση κανονισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις αγορές κρυπτοστοιχείων (MiCA), η οποία αποσκοπεί στη ρύθμιση των κρυπτοστοιχείων εντός της ΕΕ και οδήγησε σε προσωρινή πολιτική συμφωνία των συννομοθετών στις 30 Ιουνίου 2022 (1).

1.2.

Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης ένα ισχυρό ρυθμιστικό και λειτουργικό πλαίσιο για τη βελτίωση της χρηματοοικονομικής παρακολούθησης των συναλλαγών και της φορολογικής συμμόρφωσης των κρυπτοστοιχείων.

1.3.

Η ΕΟΚΕ συνιστά θερμά στις αρχές να τηρούν την αρχή «ίδια δραστηριότητα, ίδιοι κίνδυνοι, ίδιοι κανόνες». Αυτό απαιτεί την αξιοποίηση των υφιστάμενων ρυθμιστικών πλαισίων στην περίπτωση των επιχειρήσεων που πραγματοποιούν συναλλαγές σε κρυπτοστοιχεία, όπου πρέπει να καλυφθούν παρόμοιοι κίνδυνοι με εκείνους που προκύπτουν σε παραδοσιακές συναλλαγές. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι αυτό είναι απαραίτητο προκειμένου να αποφεύγονται ασυμμετρίες μεταξύ ανάλογων υπηρεσιών και περιουσιακών στοιχείων που θα μπορούσαν να εμπίπτουν σε διαφορετικά πλαίσια λόγω τεχνικών πτυχών.

1.4.

Το κανονιστικό πλαίσιο για τα κρυπτοστοιχεία πρέπει να είναι συνεπές μεταξύ των δικαιοδοσιών και όχι μόνο εντός της ΕΕ. Θα πρέπει να καθοριστούν πρότυπα στη βάση ίσων όρων ανταγωνισμού, εντός και εκτός της ΕΕ, για την προστασία των πελατών. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τον κανονισμό για τη μεταφορά χρηματικών ποσών (TFR) (2), αν και, από ορισμένες απόψεις, ο κανονισμός αυτός υπερβαίνει τις παραδοσιακές χρηματοπιστωτικές συναλλαγές. Ωστόσο, ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την καινοτομία εντός της ΕΕ και είναι σημαντικό τα συνήθη προϊόντα που βασίζονται στην τεχνολογία αλυσίδας συστοιχιών (blockchain), τα οποία δεν έχουν χρηματοοικονομικό χαρακτήρα, να αντιμετωπίζονται όπως τα αντίστοιχα ισοδύναμά τους φυσικά προϊόντα και όχι ως χρηματοπιστωτικά μέσα, σύμφωνα με την αρχή «ίδια δραστηριότητα, ίδιος κίνδυνος, ίδιοι κανόνες».

1.5.

Η ΕΟΚΕ σημειώνει με ανησυχία τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των κρυπτοστοιχείων και των συναφών εξορυκτικών δραστηριοτήτων, δεδομένων των δεσμεύσεων της ΕΕ για το κλίμα στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας, και είναι της άποψης ότι, παρά τις αναδυόμενες τεχνολογίες κατανεμημένου καθολικού (distributed ledger technology/DLT), όπως η τεχνολογία αλυσίδας συστοιχιών, οι οποίες φαίνεται να είναι σε θέση να παρέχουν βιώσιμες υποδομές για ένα μέλλον χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών, δεν υπάρχουν πειστικά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι όντως συμβαίνει αυτό.

1.6.

Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι η τεχνολογία αλυσίδας συστοιχιών, ως η κύρια υποκείμενη τεχνολογία για τα κρυπτοστοιχεία, θα μπορούσε να συμβάλει στην αντιμετώπιση των κινδύνων που επικρατούν επί του παρόντος στην αγορά. Τα δυνητικά οφέλη της αλυσίδας συστοιχιών κυμαίνονται από συναλλαγές σε πραγματικό χρόνο που επιτρέπουν τη μείωση των κινδύνων και την καλύτερη διαχείριση κεφαλαίων έως τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του κανονιστικού πλαισίου, για παράδειγμα με τη χρήση της αλυσίδας συστοιχιών για τους ελέγχους ταυτοποίησης στοιχείων (Know-your-Customer) ή για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες.

1.7.

Η ΕΟΚΕ σημειώνει επίσης ότι περαιτέρω τεχνολογικές εξελίξεις μπορούν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση των υφιστάμενων περιορισμών όσον αφορά τη φορολογική συμμόρφωση, με τη βελτίωση κατ’ αυτόν τον τρόπο της διαφάνειας και της ποιότητας των δεδομένων που αποστέλλονται στις φορολογικές αρχές για σκοπούς ελέγχου, καθώς και με την αντιμετώπιση της φορολογικής απάτης και των παράνομων συναλλαγών.

1.8.

Περαιτέρω τεχνολογικές εξελίξεις στην αλυσίδα συστοιχιών θα μπορούσαν επίσης να παρακινήσουν τις τράπεζες να συνεργαστούν στο πλαίσιο του οικοσυστήματος της τεχνολογίας αλυσίδας συστοιχιών, με την παροχή της δυνατότητας να ανταλλάσσουν πληροφορίες και εμπειρίες με την ευρύτερη κοινότητα της αλυσίδας συστοιχιών, μέσω μιας πλατφόρμας χρηματοδότησης των συναλλαγών που βασίζεται στην τεχνολογία αλυσίδας συστοιχιών.

1.9.

Τέλος, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως τον ρόλο που διαδραματίζει η ΕΚΤ στην παρακολούθηση των εξελίξεων στον τομέα των κρυπτοστοιχείων και τις πιθανές επιπτώσεις τους στη νομισματική πολιτική και τους κινδύνους που ενδέχεται να ενέχουν τα κρυπτοστοιχεία για την ομαλή λειτουργία των υποδομών της αγοράς και των πληρωμών, καθώς και για τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

2.   Γενικό πλαίσιο

2.1.

Η χρηματιστηριακή αξία των κρυπτοστοιχείων υπερτριπλασιάστηκε το 2021 σε 2,6 τρισ. δολάρια ΗΠΑ, ωστόσο τα κρυπτοστοιχεία παραμένουν ένα μικρό μέρος των συνολικών στοιχείων του ενεργητικού του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος (3). Όσον αφορά τους αριθμούς, τα κρυπτοστοιχεία μπορούν να συγκριθούν με ορισμένες από τις καθιερωμένες κατηγορίες στοιχείων του ενεργητικού, αν και δεν έχουν την ίδια σημασία με τα κρατικά ομόλογα, τις αγορές μετοχών και τα παράγωγα. Η ταχεία ανάπτυξη των κρυπτοστοιχείων έχει προσελκύσει πολλούς νέους παράγοντες στο οικοσύστημα, με την προσφορά αυξανόμενου αριθμού κρυπτοστοιχείων, ορισμένα από τα οποία αναφέρονται ως «εικονικά νομίσματα» ή ψηφιακά «κέρματα» ή «μάρκες». Τα κυριότερα κρυπτοστοιχεία επί του παρόντος είναι το bitcoin και το ether, που μαζί αντιπροσωπεύουν το 60 % της συνολικής χρηματιστηριακής αξίας των κρυπτοστοιχείων.

2.2.

Κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους, η ζήτηση για μια κατηγορία κρυπτοστοιχείων που ονομάζονται σταθερά κρυπτονομίσματα (4) γνώρισε μια άνευ προηγουμένου ανάπτυξη, υποβοηθούμενη από τις τεχνολογικές εξελίξεις, ιδίως από την τεχνολογία αλυσίδας συστοιχιών. Ειδικότερα, οι όγκοι συναλλαγών σταθερών κρυπτονομισμάτων έχουν υπερβεί σχεδόν όλα τα άλλα κρυπτοστοιχεία, κυρίως επειδή χρησιμοποιούνται σε μεγάλο βαθμό για τον διακανονισμό συναλλαγών άμεσης παράδοσης και παραγώγων σε χρηματιστήρια. Η σχετική σταθερότητα των τιμών των σταθερών κρυπτονομισμάτων συμβάλλει επίσης στην προστασία των κατόχων κρυπτοστοιχείων από τη μεταβλητότητα η οποία σχετίζεται με τα κρυπτοστοιχεία, τα οποία είναι μη σταθερά κρυπτονομίσματα.

2.3.

Η αποκεντρωμένη χρηματοδότηση (DeFi) (5) που βασίζεται στην τεχνολογία αλυσίδας συστοιχιών και η παροχή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών με τη χρήση σταθερών κρυπτονομισμάτων και άλλων κρυπτοστοιχείων, είναι ένας από τους κύριους λόγους αύξησης της ζήτησης των κρυπτοστοιχείων, δεδομένου ότι έχει επιτρέψει στους χρήστες να εμπορεύονται κρυπτοστοιχεία χωρίς διαμεσολαβητή. Επίσης, δεν υπάρχει ανάγκη αξιολόγησης του πιστωτικού κινδύνου του πελάτη κατά τη διάρκεια μιας συναλλαγής. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι συναλλαγές αυτές αφορούν κυρίως θεσμικούς παράγοντες από ανεπτυγμένες οικονομίες, όπου συνήθως πραγματοποιούνται συναλλαγές σταθερών κρυπτονομισμάτων (6).

2.4.

Η τεχνολογία αλυσίδας συστοιχιών ή η τεχνολογία κατανεμημένου καθολικού (DLT) μπορεί να περιγραφεί ως ένα μεγάλο δημόσιο αρχείο που κοινοποιείται και αποθηκεύεται σε ένα τεράστιο δίκτυο υπολογιστών το οποίο περιέχει όλες τις συναλλαγές κρυπτοστοιχείων. Δεδομένου ότι κοινοποιείται δημοσίως και επικυρώνεται το περιεχόμενό του, δεν είναι δυνατόν να αντιστραφεί ή να τροποποιηθεί η συναλλαγή. Ως εκ τούτου, το δημόσιο αρχείο που δημιουργήθηκε με τη χρήση της τεχνολογίας κατανεμημένου καθολικού αποκλείει τις δόλιες συναλλαγές.

2.5.

Κατά την κορύφωση της κρίσης της νόσου COVID-19, μια περίοδο ακραίων συνθηκών για την αγορά, η αξία του bitcoin κορυφώθηκε στα 10 367,53 δολάρια ΗΠΑ στα μέσα Φεβρουαρίου 2020 και έπεσε στα 4 994,70 δολάρια ΗΠΑ στα μέσα Μαρτίου του ίδιου έτους. Ωστόσο, η απότομη αύξηση και μείωση της αξίας δεν είχε καμία σχέση με την πανδημία και τις επιπτώσεις της στην αγορά μετοχών (7). Η φαινομενικά ασταθής συμπεριφορά της αξίας του bitcoin οφείλεται στο φαινόμενο το οποίο οι εξορύκτες και οι εμπειρογνώμονες αποκαλούν «μείωση κατά το ήμισυ». Η μείωση κατά το ήμισυ του bitcoin πραγματοποιείται κάθε τέσσερα έτη ή κάθε φορά που εξορύσσονται 210 000 τεμάχια. Σημειώθηκε το 2012 και παρουσίασε τις ίδιες προβλέψιμες διακυμάνσεις στις τιμές των bitcoin. Η τάση αυτή δεν έχει αλλάξει σημαντικά από το 2012.

2.6.

Επί του παρόντος, τα κρυπτοστοιχεία δεν φαίνεται να συνιστούν σημαντικό κίνδυνο για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, όπως επιβεβαίωσε το Συμβούλιο χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στην έκθεσή του το 2018. Ωστόσο, το ίδιο το Συμβούλιο χρηματοπιστωτικής σταθερότητας εξέφρασε την ανησυχία του σχετικά με τους κινδύνους που θα μπορούσε να επιφέρει η αυξημένη χρηματιστηριακή αξία, ιδίως τους κινδύνους όσον αφορά την εμπιστοσύνη των επενδυτών, τους κινδύνους που απορρέουν από την άμεση και έμμεση έκθεση των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και τους κινδύνους από τη χρήση των κρυπτοστοιχείων για πληρωμές και συναλλαγές.

2.7.

Τις ίδιες ανησυχίες έχουν εκφράσει οι Ευρωπαϊκές Εποπτικές Αρχές (EBA, ESMA και EIOPA), οι οποίες έχουν προειδοποιήσει τους καταναλωτές ότι πολλά κρυπτοστοιχεία είναι υψηλής επικινδυνότητας και έχουν εξαιρετικά κερδοσκοπικό χαρακτήρα και δεν είναι κατάλληλα για τους περισσότερους ιδιώτες επενδυτές ή ως μέσο πληρωμής ή συναλλαγής. Η άποψή τους είναι ότι οι καταναλωτές αντιμετωπίζουν την πολύ πραγματική πιθανότητα να χάσουν όλα τα χρήματα που έχουν επενδύσει εάν αγοράσουν κρυπτοστοιχεία υψηλού κινδύνου. Προειδοποιούν επίσης ότι οι καταναλωτές θα πρέπει να είναι ενήμεροι για τους κινδύνους που εγκυμονούν οι παραπλανητικές διαφημίσεις, μεταξύ άλλων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και μέσω επηρεαστών της κοινής γνώμης. Οι καταναλωτές θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα επιφυλακτικοί απέναντι σε υποσχέσεις για ταχείες ή υψηλές αποδόσεις.

2.8.

Οι άμεσες συνδέσεις μεταξύ κρυπτοστοιχείων και συστημικά σημαντικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και βασικών χρηματοπιστωτικών αγορών, αν και αυξάνονται με ταχείς ρυθμούς, είναι προς το παρόν περιορισμένες. Ωστόσο, η θεσμική συμμετοχή στις αγορές κρυπτοστοιχείων, τόσο ως επενδυτές όσο και ως πάροχοι υπηρεσιών, αυξήθηκε κατά το τελευταίο έτος, αν και από χαμηλή βάση. Εάν συνεχιστεί η τρέχουσα πορεία μεγέθυνσης και η διασύνδεση των κρυπτοστοιχείων με τα εν λόγω ιδρύματα, αυτό θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

2.9.

Η μεγέθυνση και η διασύνδεση των κρυπτοστοιχείων ενισχύουν την ανάγκη και τη σημασία υποβολής των κρυπτοστοιχείων σε συνεπείς, συγκρίσιμους και αντικειμενικούς ελέγχους, με στόχο τη λογοδοσία σχετικά με την ακρίβεια και την πληρότητα των χρηματοοικονομικών πληροφοριών που υποβάλλονται στο κοινό. Στο πλαίσιο αυτό, τον Σεπτέμβριο του 2020, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε νομοθετική πρόταση για την εναρμόνιση και τη νομιμοποίηση του κανονισμού για τα κρυπτονομίσματα στα κρυπτοστοιχεία (8). Η πρόταση παρέχει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για τη ρύθμιση και την εποπτεία εκδοτών και προσφερόντων κρυπτοστοιχείων και των παρόχων υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων, με στόχο την προστασία των καταναλωτών και την ακεραιότητα και τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Στις 30 Ιουνίου 2022 επιτεύχθηκε προσωρινή πολιτική συμφωνία μεταξύ των συννομοθετών. Το τελικό νομοθετικό κείμενο αναμένεται να δημοσιευθεί και να τεθεί σε ισχύ τους επόμενους μήνες. Η θέση της ΕΟΚΕ σχετικά με το θέμα αυτό περιλαμβάνεται στη γνωμοδότησή της με θέμα Κρυπτοστοιχεία και τεχνολογία κατανεμημένου καθολικού (9).

3.   Κίνδυνοι που ενέχουν τα κρυπτοστοιχεία

3.1.

Η ταχεία ανάπτυξη των κρυπτοστοιχείων χαρακτηρίζεται γενικά από ανεπαρκή επιχειρησιακή διάρθρωση, ανεπαρκή διαχείριση κινδύνων στον κυβερνοχώρο και αδύναμα πλαίσια διακυβέρνησης. Ο συνδυασμός και των τριών αυξάνει τους κινδύνους για τους πελάτες, με την κυβερνοασφάλεια να αποτελεί ζήτημα στον τομέα των κρυπτοστοιχείων. Τα κλεμμένα κρυπτοστοιχεία βρίσκουν συνήθως τον δρόμο τους προς παράνομες αγορές και χρησιμοποιούνται για την περαιτέρω χρηματοδότηση εγκληματικών δραστηριοτήτων. Στο ίδιο πνεύμα, στο πλαίσιο επιθέσεων λυτρισμικού, οι εγκληματίες συχνά ζητούν από τα θύματα να πληρώσουν τα λύτρα σε κρυπτονομίσματα όπως το bitcoin (10). Ο κανονισμός σχετικά με την ψηφιακή επιχειρησιακή ανθεκτικότητα του χρηματοοικονομικού τομέα (DORA), ο οποίος εγκρίθηκε πρόσφατα από τους συννομοθέτες και βρίσκεται επί του παρόντος στο στάδιο της οριστικοποίησης προκειμένου να δημοσιευθεί, προβλέπει ενιαίες απαιτήσεις σχετικά με την ασφάλεια των συστημάτων δικτύου και πληροφοριών που υποστηρίζουν τις επιχειρηματικές διαδικασίες των χρηματοπιστωτικών οντοτήτων, συμπεριλαμβανομένων των παρόχων υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων, η οποία είναι απαραίτητη για την επίτευξη υψηλού κοινού επιπέδου ψηφιακής επιχειρησιακής ανθεκτικότητας.

3.2.

Το οικοσύστημα κρυπτοστοιχείων εκτίθεται επίσης ως έναν βαθμό σε κίνδυνο συγκέντρωσης, ενώ οι συναλλαγές κυριαρχούνται από σχετικά μικρό αριθμό οντοτήτων (11). Σύμφωνα με μελέτη, λιγότερα από 10 000 άτομα παγκοσμίως κατείχαν συλλογικά 4,8 εκατ. bitcoin (12) — σχεδόν το ένα τρίτο των 18,5 εκατ. bitcoin που έχουν εξορυχθεί μέχρι σήμερα. Η αγοραία αξία των τελευταίων ανήλθε σε περίπου 600 δισ. δολάρια ΗΠΑ. Η κατάσταση δεν έχει αλλάξει σημαντικά. Το οικοσύστημα των bitcoin εξακολουθεί να κυριαρχείται από μεγάλους και συγκεντρωμένους παράγοντες, είτε πρόκειται για μεγάλους εξορύκτες (13) είτε για κατόχους ή εναλλάκτες bitcoin. Η συγκέντρωση αυτή καθιστά το bitcoin ευάλωτο στον συστημικό κίνδυνο και συνεπάγεται επίσης ότι το μεγαλύτερο μέρος των οφελών από την περαιτέρω υιοθέτηση είναι πιθανό να μειωθεί δυσανάλογα σε μικρό αριθμό συμμετεχόντων (14).

3.3.

Στην τελευταία έκθεσή του (15), το Συμβούλιο χρηματοπιστωτικής σταθερότητας αναφέρει ότι τα συστήματα της αγοράς, όπως ο τραπεζικός τομέας, προστατεύονται σε μεγάλο βαθμό από τη μεταβλητότητα των κρυπτοστοιχείων. Ωστόσο, το Συμβούλιο χρηματοπιστωτικής σταθερότητας προειδοποιεί για την αυξανόμενη σημασία των ψηφιακών στοιχείων του ενεργητικού στις δραστηριότητες των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Η αποτυχία ενός σημαντικού σταθερού κρυπτονομίσματος (που χρησιμοποιείται σε μεγάλο βαθμό για πληρωμές), θα μπορούσε να επηρεάσει περαιτέρω τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, σε μια περίοδο αυξανόμενης αβεβαιότητας λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, με σταθερά υψηλές τιμές των βασικών αγαθών. Ένα αφερέγγυο σταθερό κρυπτονομίσματα θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει σε ελλείψεις ρευστότητας εντός του ευρύτερου οικοσυστήματος κρυπτοστοιχείων, περιορίζοντας έτσι τον όγκο των συναλλαγών.

3.4.

Όπως επισημαίνεται σε προηγούμενη γνωμοδότηση (16), η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως τις προσπάθειες που καταβάλλονται στην ΕΕ για την ενίσχυση της εποπτείας των κρυπτοστοιχείων. Ωστόσο, λόγω της ανωνυμίας τους, τα κρυπτοστοιχεία ενδέχεται να εξακολουθούν να είναι θύματα εγκληματικής πρόθεσης παρά τις βελτιώσεις στην παρακολούθησή τους. Τα κρυπτοστοιχεία εμφανίστηκαν επίσης πρόσφατα ως το προτιμώμενο νόμισμα των κυβερνοεπιθέσεων, οι οποίες χρησιμοποιούν λυτρισμικό προκειμένου να υποκλέψουν τα συστήματα και, στη συνέχεια, απαιτούν πληρωμές σε bitcoin ως αντάλλαγμα για τη μη καταστροφή ή τη μη διαρροή των πολύτιμων δεδομένων της εταιρείας. Επιπλέον, σημειώθηκε αύξηση των αναφορών για σχέδια απάτης Ponzi. Η ΕΚΤ ισχυρίζεται επίσης ότι τα κρυπτονομίσματα χρησιμοποιούνται για την αποφυγή των κυρώσεων που επιβάλλονται σε Ρώσους ολιγάρχες λόγω του πολέμου στην Ουκρανία (17). Ο κίνδυνος κατάχρησης των κρυπτοστοιχείων για την καταστρατήγηση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας αποτελεί σημαντική υπενθύμιση ότι οι αγορές αυτές πρέπει να υποχρεούνται να συμμορφώνονται με τα απαιτούμενα πρότυπα, συμπεριλαμβανομένων των πληροφοριών σχετικά με τους επενδυτές, της καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και των απαιτήσεων διαφάνειας.

3.5.

Οι παραπλανητικές πληροφορίες και η έλλειψη διαφάνειας αποτελούν έναν ακόμη λόγο μεγάλης ανησυχίας. Ορισμένα κρυπτοστοιχεία διαφημίζονται επιθετικά στο κοινό, με τη χρήση διαφημιστικού υλικού και άλλων πληροφοριών που μπορεί να είναι ασαφείς, ελλιπείς, ανακριβείς ή σκόπιμα παραπλανητικές, υπερεκτιμώντας τα δυνητικά κέρδη, παραβλέποντας παράλληλα τους σχετικούς κινδύνους. Η εμπορική προώθηση πραγματοποιείται συχνά μέσω παραγόντων επιρροής στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι οποίοι δεν αποκαλύπτουν κατά πόσον έχουν οικονομικό κίνητρο για την εμπορία ορισμένων κρυπτοστοιχείων, ιδίως μέσω της πρόσφατης αύξησης των μη ανταλλάξιμων ψηφιακών κερμάτων (NFT) που συνδέονται με διάφορες διασημότητες και αθλητές.

3.6.

Οι εποπτικές αρχές της ΕΕ πιστεύουν ότι οι ακραίες διακυμάνσεις των τιμών των κρυπτοστοιχείων εγκυμονούν μεγάλο κίνδυνο για τους επενδυτές, αν και παρόμοιοι κίνδυνοι θα μπορούσαν να προκύψουν και από τις διακυμάνσεις της παγκόσμιας χρηματιστηριακής αγοράς. Στην πραγματικότητα, πολλά κρυπτοστοιχεία υπόκεινται σε αιφνίδιες και ακραίες διακυμάνσεις των τιμών, που τα καθιστούν εξαιρετικά κερδοσκοπικά, με τις τιμές να εξαρτώνται κυρίως από τη ζήτηση των επενδυτών. Οι ακραίες διακυμάνσεις των τιμών εγείρουν νέες αμφιβολίες σχετικά με το μέλλον των κρυπτονομισμάτων ως κατηγορίας στοιχείων του ενεργητικού.

3.7.

Ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι στην περίπτωση των κρυπτοστοιχείων, συχνά είναι σχεδόν αδύνατο για τους επενδυτές να προβάλουν αξιώσεις αποζημίωσης ή άλλες νομικές αξιώσεις για παράδειγμα για παραπλανητικές πληροφορίες, ιδίως επειδή τα εν λόγω στοιχεία του ενεργητικού δεν εμπίπτουν μέχρι σήμερα στην υφιστάμενη προστασία των ισχυόντων κανονισμών της ΕΕ για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Επίσης, οι επενδυτές δεν προστατεύονται από τα συστήματα εγγύησης των καταθέσεων των τραπεζών, δεδομένου ότι καλύπτουν μόνο μετρητά και όχι κρυπτοστοιχεία, μετοχές ή ομόλογα.

3.8.

Από τη σκοπιά της ΕΕ, με την ενδεχόμενη έναρξη ισχύος του MiCA, θα πρέπει να αντιμετωπιστεί η έλλειψη εναρμόνισης μεταξύ των κρατών μελών που επικρατεί επί του παρόντος. Όσον αφορά τη φορολογία, εφαρμόζονται διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ των κρατών μελών και πολλά κράτη επιβάλλουν φόρο υπεραξίας επί των κερδών που προέρχονται από κρυπτοστοιχεία, με συντελεστές 0-50 %. Το 2020, με την έγκριση της δέσμης μέτρων για τον ψηφιακό χρηματοοικονομικό τομέα, προκειμένου να ρυθμιστεί η χρηματοοικονομική τεχνολογία (Fintech), η ΕΕ αναγνώρισε τις δυνατότητες του ψηφιακού χρηματοοικονομικού τομέα όσον αφορά την καινοτομία και τον ανταγωνισμό, μετριάζοντας παράλληλα τους κινδύνους που απορρέουν από αυτόν.

3.9.

Η ΕΟΚΕ ζητεί ένα αποτελεσματικό ρυθμιστικό και λειτουργικό πλαίσιο για τη βελτίωση της παρακολούθησης των συναλλαγών και της φορολογικής συμμόρφωσης των κρυπτοστοιχείων. Μολονότι αναγνωρίζει τα προβλήματα που προκαλούνται από την έλλειψη κεντρικού ελέγχου των κρυπτοστοιχείων, την ψευδοανωνυμία τους, τις δυσκολίες αποτίμησης, τα υβριδικά χαρακτηριστικά και την ταχεία εξέλιξη της υποκείμενης τεχνολογίας, η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι η φορολογική συμμόρφωση με βάση μια συμμετρική προσέγγιση είναι επιτεύξιμη. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη (18), το δυναμικό φορολογικών εσόδων από κεφαλαιακά κέρδη από τα bitcoin εντός της ΕΕ ανήλθε συνολικά σε 850 εκατ. ευρώ το 2020, γεγονός που αναδεικνύει τα σημαντικά δυνητικά φορολογικά κέρδη που μπορούν να αποκομιστούν από τον εν λόγω τομέα. Ασφαλώς, αυτό προϋποθέτει ότι τα έσοδα που προέρχονται από τα κρυπτοστοιχεία θα πρέπει να υπόκεινται σε φορολογία, όπως τα παραδοσιακά χρηματοπιστωτικά μέσα. Αυτό απαιτεί, με τη σειρά του, την ορθή επιβολή των φορολογικών υποχρεώσεων με βάση την ορθή υποβολή εκθέσεων και την πρόσβαση σε δεδομένα που παρέχονται στις φορολογικές αρχές. Ένα πρόσθετο όφελος από τη βελτίωση της παρακολούθησης, σε πραγματικό χρόνο, των πωλήσεων που πραγματοποιούν οι επιχειρήσεις θα ήταν η βελτίωση της διαδικασίας είσπραξης του ΦΠΑ.

3.10.

Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι ορισμένα κρυπτοστοιχεία μπορεί να χαρακτηρίζονται ως χρηματοπιστωτικά μέσα εντός του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων (MiFID II) ή να χαρακτηρίζονται ως ηλεκτρονικό χρήμα σύμφωνα με την οδηγία για το ηλεκτρονικό χρήμα ή ως χρηματικά ποσά βάσει της δεύτερης οδηγίας για τις υπηρεσίες πληρωμών (PSD2). Το πρόβλημα είναι ότι ορισμένα κράτη μέλη έχουν θεσπίσει ειδικούς κανόνες σε εθνικό επίπεδο για τα κρυπτοστοιχεία που δεν εμπίπτουν στους ισχύοντες κανονισμούς της ΕΕ, με αποτέλεσμα τον κατακερματισμό των κανονιστικών ρυθμίσεων. Αυτό στρεβλώνει τον ανταγωνισμό στην ενιαία αγορά, καθιστώντας δυσκολότερο για τους παρόχους υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους σε διασυνοριακό επίπεδο, γεγονός που οδηγεί σε ρυθμιστικό αρμπιτράζ.

3.11.

Ενώ η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι μια ολιστική προσέγγιση, η οποία στοχεύει τόσο τα κρυπτοστοιχεία που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως υφιστάμενα χρηματοπιστωτικά μέσα όσο και τα κρυπτοστοιχεία που επί του παρόντος δεν εμπίπτουν στο κανονιστικό πλαίσιο, συνιστά την προτιμώμενη προσέγγιση, η ΕΟΚΕ συνιστά θερμά στις αρχές να τηρούν την αρχή «ίδια δραστηριότητα, ίδιοι κίνδυνοι, ίδιοι κανόνες». Αυτό απαιτεί την αξιοποίηση των υφιστάμενων ρυθμιστικών πλαισίων στην περίπτωση των επιχειρήσεων που πραγματοποιούν συναλλαγές σε κρυπτοστοιχεία, όπου πρέπει να καλυφθούν παρόμοιοι κίνδυνοι με εκείνους που προκύπτουν σε παραδοσιακές συναλλαγές. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι αυτό είναι απαραίτητο προκειμένου να αποφεύγονται ασυμμετρίες μεταξύ ανάλογων υπηρεσιών και περιουσιακών στοιχείων που θα μπορούσαν να εμπίπτουν σε διαφορετικά πλαίσια λόγω τεχνικών πτυχών. Επίσης, κάθε καινοτομία στον τομέα των κρυπτοστοιχείων πρέπει να συνοδεύεται από αποτελεσματική ρυθμιστική απόκριση για τον μετριασμό των κινδύνων.

3.12.

Τέλος, οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις των κρυπτοστοιχείων και των συναφών εξορυκτικών δραστηριοτήτων είναι εξαιρετικά σημαντικές, δεδομένων των δεσμεύσεων της ΕΕ για το κλίμα στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας. Πρόσφατη μελέτη της Κεντρικής Τράπεζας των Κάτω Χωρών (2021) αναφέρει ότι το αποτύπωμα άνθρακα του δικτύου bitcoin αυξάνεται, με συνολική κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας του δικτύου συγκρίσιμη με τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας των Κάτω Χωρών και επακόλουθο περιβαλλοντικό κόστος ύψους 4,2 δισ. ευρώ (19). Ωστόσο, μπορεί να είναι σκόπιμη η σύγκριση της παγκόσμιας χρήσης ηλεκτρικής ενέργειας από τον τραπεζικό κλάδο. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι αναδυόμενες τεχνολογίες DLT, όπως η τεχνολογία αλυσίδας συστοιχιών, χρησιμοποιούνται προφανώς για τη δημιουργία βιώσιμων υποδομών για ένα μέλλον χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών. Ωστόσο, δεν υπάρχουν ακόμη απτά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι όντως συμβαίνει αυτό. Θετικό είναι το γεγονός ότι οι φορείς ανάπτυξης σε ολόκληρο τον τομέα της ενέργειας επιδιώκουν να αξιοποιήσουν την τεχνολογία DLT για να συμβάλουν στην αποκέντρωση της διανομής ενέργειας, στον έλεγχο των ενεργειακών δικτύων μέσω έξυπνων συμβάσεων και στην παροχή υπηρεσιών απόκρισης στη ζήτηση που συνδέονται με τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας και τις προβλέψεις εφοδιασμού.

4.   Ευκαιρίες που προκύπτουν από τα κρυπτοστοιχεία

4.1.

Υπό το πρίσμα των προαναφερθέντων κινδύνων, δεν είναι σαφές κατά πόσον τα κρυπτονομίσματα θα καταστούν ποτέ βασικό μέσο συναλλαγής. Ωστόσο, δεν είναι παράλογη η πρόβλεψη ότι οι ελλείψεις που χαρακτήρισαν τα κρυπτοστοιχεία, όπως η ικανότητα επεξεργασίας και η πολύ υψηλή κατανάλωση ενέργειας για την εξόρυξή τους, ενδέχεται να αντιμετωπιστούν από τις μελλοντικές τεχνολογικές εξελίξεις. Το ίδιο θα μπορούσε να λεχθεί και για τους συναφείς κινδύνους εγκληματικής δραστηριότητας και νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, όπου το παράνομο μερίδιο του όγκου συναλλαγών κρυπτονομισμάτων μειώθηκε από 0,62 % το 2020 σε 0,15 % το 2021 (20) και οι υπηρεσίες επιβολής του νόμου βελτιώνουν τον εντοπισμό και τη δήμευση παράνομων κρυπτονομισμάτων. Υπό το πρίσμα αυτό, η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι, από τη δημοσίευση του σχεδίου δράσης της Επιτροπής για τη χρηματοοικονομική τεχνολογία τον Μάρτιο του 2018, η Επιτροπή εξέτασε τόσο τις ευκαιρίες όσο και τις προκλήσεις που δημιουργούν τα κρυπτοστοιχεία.

4.2.

Στον βαθμό που είναι αναγκαίο να παρασχεθεί ένα ισχυρό νομοθετικό πλαίσιο για τα κρυπτοστοιχεία, όπως περιγράφεται στην πρόταση της Επιτροπής (21), η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι η αλυσίδα συστοιχιών, ως η κύρια υποκείμενη τεχνολογία για τα κρυπτοστοιχεία, θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά στην αντιμετώπιση των υφιστάμενων κινδύνων. Τα δυνητικά οφέλη της αλυσίδας συστοιχιών κυμαίνονται από συναλλαγές σε πραγματικό χρόνο που επιτρέπουν τη μείωση των κινδύνων και την καλύτερη διαχείριση κεφαλαίων έως τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του κανονιστικού πλαισίου, για παράδειγμα με τη χρήση της αλυσίδας συστοιχιών για τους ελέγχους ταυτοποίησης στοιχείων (Know-your-Customer) ή για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Επιπλέον, η αλυσίδα συστοιχιών συνεπάγεται επίσης ενισχυμένη ασφάλεια στον κυβερνοχώρο, δεδομένου ότι η δικτυοπαραβίαση σε ένα οικοσύστημα που βασίζεται στην αλυσίδα συστοιχιών θα απαιτούσε υπερβολικούς πόρους όσον αφορά το δίκτυο και την υπολογιστική ισχύ. Υπάρχουν επίσης τεράστιες δυνατότητες ενοποίησης με άλλες αναδυόμενες τεχνολογίες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και το διαδίκτυο των πραγμάτων, για την υποστήριξη της τεχνολογίας των κρυπτοστοιχείων.

4.3.

Όπως προαναφέρθηκε, η έλλειψη διαφάνειας και πληροφόρησης αποτελεί σοβαρό πρόβλημα που περιβάλλει τα κρυπτοστοιχεία, γεγονός που οδηγεί τόσο σε ψευδοανωνυμία όσο και σε ελλιπή φορολογικά δεδομένα. Περαιτέρω τεχνολογικές εξελίξεις μπορούν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση των υφιστάμενων περιορισμών, με τη βελτίωση συνεπώς της διαφάνειας και της ποιότητας των δεδομένων που αποστέλλονται στις φορολογικές αρχές για σκοπούς συμμόρφωσης, καθώς και με την αντιμετώπιση της φορολογικής απάτης και των παράνομων συναλλαγών. Επιπλέον, οι συνέργειες μεταξύ της αλυσίδας συστοιχιών και της τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσαν επίσης να αποτελέσουν λύση, καθώς η αλυσίδα συστοιχιών παρέχει υψηλής ποιότητας δεδομένα για εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, διαφανή πρότυπα για μελέτες συγκριτικής αξιολόγησης και διασφαλίζει την ακεραιότητα μιας αυτοματοποιημένης αξιολόγησης της φορολογίας.

4.4.

Περαιτέρω τεχνολογικές εξελίξεις στην αλυσίδα συστοιχιών θα μπορούσαν επίσης να παρακινήσουν τις τράπεζες να συνεργαστούν στο πλαίσιο του οικοσυστήματος της αλυσίδας συστοιχιών, με την παροχή της δυνατότητας να ανταλλάσσουν πληροφορίες και εμπειρίες με την ευρύτερη κοινότητα της αλυσίδας συστοιχιών, μέσω μιας πλατφόρμας διαπραγμάτευσης κρυπτοστοιχείων. Μια τέτοια υποδομή θα μπορούσε να προσφέρει μια πλήρως ολοκληρωμένη υπηρεσία διατερματικής διαπραγμάτευσης, διακανονισμού και προστασίας των ψηφιακών στοιχείων του ενεργητικού με βάση την αλυσίδα συστοιχιών. Θα μπορούσε επίσης να παράσχει ένα ασφαλές περιβάλλον για την έκδοση και τη διαπραγμάτευση ψηφιακών στοιχείων του ενεργητικού και να καταστήσει δυνατή τη δημιουργία συμβολαίων υφιστάμενων κινητών αξιών και μη τραπεζικών περιουσιακών στοιχείων ώστε τα προηγουμένως μη εμπορεύσιμα περιουσιακά στοιχεία να καταστούν εμπορεύσιμα.

4.5.

Φυσικά, προκειμένου να επιτευχθεί αυτό, πρέπει να υπάρχει ένα ισχυρό κανονιστικό πλαίσιο. Ωστόσο, το κανονιστικό πλαίσιο πρέπει να είναι συνεπές μεταξύ των δικαιοδοσιών και όχι μόνο εντός της ΕΕ. Θα πρέπει να καθοριστούν πρότυπα, με βάση τις αρχές των ίσων όρων ανταγωνισμού, εντός και εκτός της ΕΕ για την προστασία των καταναλωτών. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τον κανονισμό για τη μεταφορά χρηματικών ποσών (TFR), αν και σε ορισμένες πτυχές ο κανονισμός αυτός υπερβαίνει τις παραδοσιακές χρηματοπιστωτικές συναλλαγές. Ωστόσο, ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την καινοτομία εντός της ΕΕ και είναι σημαντικό τα συνήθη προϊόντα που βασίζονται στην τεχνολογία αλυσίδας συστοιχιών, τα οποία δεν έχουν χρηματοοικονομικό χαρακτήρα, να αντιμετωπίζονται όπως τα αντίστοιχα ισοδύναμά τους φυσικά προϊόντα και όχι ως χρηματοπιστωτικά μέσα, σύμφωνα με την αρχή «ίδια δραστηριότητα, ίδιος κίνδυνος, ίδιοι κανόνες».

4.6.

Τέλος, κρίνεται σκόπιμο να εξεταστεί η ενδεχόμενη θέσπιση ενός ψηφιακού ευρώ. Θα πρέπει να καταστεί σαφές ότι το ψηφιακό ευρώ δεν είναι κρυπτοστοιχείο αλλά μια άλλη μορφή του ευρώ (22). Ένα ψηφιακό ευρώ θα επέτρεπε στους πολίτες της ΕΕ να πραγματοποιούν ψηφιακές πληρωμές σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ, όπως ακριβώς μπορούν να χρησιμοποιούν μετρητά για τις φυσικές πληρωμές. Υπάρχουν, ασφαλώς, επιχειρήματα υπέρ και κατά της εισαγωγής ενός ψηφιακού ευρώ, αλλά φαίνεται να αποτελεί λογικό βήμα καθώς οι πληρωμές ψηφιοποιούνται όλο και περισσότερο. Αυτό είναι κρίσιμης σημασίας για δύο λόγους: ένα ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να συμβάλει στην αντιμετώπιση ως έναν βαθμό της επικράτησης της δεσπόζουσας θέσης των ΗΠΑ στην αγορά σταθερών κρυπτονομισμάτων (stablecoin), και είναι σημαντικό η ΕΚΤ να συνεχίσει να παρακολουθεί τις εξελίξεις στον τομέα των κρυπτοστοιχείων και τις πιθανές επιπτώσεις τους στη νομισματική πολιτική και τους κινδύνους που ενδέχεται να ενέχουν τα κρυπτοστοιχεία για την ομαλή λειτουργία των υποδομών της αγοράς και των πληρωμών, καθώς και για τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

---

(1)  Το κείμενο αναμένεται να οριστικοποιηθεί μόλις εγκριθεί από την ΕΜΑ περί τα τέλη Σεπτεμβρίου του 2022 και, ως εκ τούτου, κατά πάσα πιθανότητα δεν θα είναι διαθέσιμο πριν από την έγκριση της παρούσας γνωμοδότησης της ΕΟΚΕ.

(2)  Ο TFR είναι ουσιαστικά το αποτέλεσμα της σύστασης της ομάδας χρηματοοικονομικής δράσης (FATF) να επιβάλει στους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών την υποχρέωση να συνοδεύουν τις μεταφορές χρηματικών ποσών με πληροφορίες σχετικά με τον πληρωτή και τον δικαιούχο της πληρωμής. Οι νέες τεχνολογίες, όπως αυτές που χρησιμοποιούνται στις μεταφορές κρυπτοστοιχείων, θα καλύπτονται από τον TFR.

(3)  Assessment of risks to financial stability from crypto-assets [Αξιολόγηση των κινδύνων που παρουσιάζουν τα κρυπτοστοιχεία για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα].

(4)  Liao και Caramichael, «Stablecoins: Growth potential and impact on banking» [Σταθερά κρυπτονομίσματα: Δυναμικό ανάπτυξης και αντίκτυπος στον τραπεζικό τομέα], International Finance Discussion Papers [Έγγραφα συζήτησης διεθνών χρηματοοικονομικών] αριθ. 1334, Ουάσινγκτον: Συμβούλιο των Διοικητών του Ομοσπονδιακού Αποθεματικού Συστήματος (2022).

(5)  Η αποκεντρωμένη χρηματοδότηση (decentralized finance/DeFi) ουσιαστικά σημαίνει την παροχή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών με αποκεντρωμένο τρόπο, δηλαδή χωρίς τη χρήση ενδιάμεσου φορέα για τη διευκόλυνση της παροχής της χρηματοπιστωτικής υπηρεσίας. Μόλις αναπτυχθούν από ιδιώτες, οι εφαρμογές DeFi εφαρμόζονται στην αλυσίδα συστοιχιών και σταδιακά ακολουθούν τη δική τους πορεία, καθώς η διακυβέρνηση εκχωρείται στην κοινότητα των χρηστών. Η τελική μορφή μιας εφαρμογής DeFi είναι ένας αποκεντρωμένος αυτόνομος οργανισμός (DAO). Αυτό έρχεται σε αντίθεση με το παραδοσιακό χρηματοπιστωτικό σύστημα, το οποίο βασίζεται σε κεντρικούς διαμεσολαβητές που ελέγχουν την πρόσβαση στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Η χρήση της τεχνολογίας αλυσίδας συστοιχιών από μόνη της δεν καθιστά μια υπηρεσία DeFi, αλλά η απουσία διαμεσολαβητών (π.χ. χάρη στην τεχνολογία αλυσίδας συστοιχιών) είναι το στοιχείο που οδηγεί σε υπηρεσίες αποκεντρωμένης χρηματοδότησης (DeFi).

(6)  Chainalysis (2021) [Αλυσιδωτή ανάλυση] (2021)

(7)  Βλ. Sajeev, K.C., Afjal, M. «Contagion effect of cryptocurrency on the securities market: a study of Bitcoin volatility using diagonal BEKK and DCC GARCH models» [Μεταδοτική επίδραση του κρυπτονομίσματος στην αγορά κινητών αξιών: μια μελέτη της αστάθειας του bitcoin η οποία χρησιμοποιεί διαγώνια μοντέλα BEKK και DCC GARCH]. SN Bus Econ 2, 57 (2022).

(8)  Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τις αγορές κρυπτοστοιχείων και για την τροποποίηση της οδηγίας (ΕΕ) 2019/1937 COM(2020) 593 final, 24.9.2020.

(9)  ΕΕ C 155 της 30.4.2021, σ. 31.

(10)  Crypto-assets: Key developments, regulatory concerns and responses [Κρυπτοστοιχεία: Βασικές εξελίξεις, ρυθμιστικές ανησυχίες και απαντήσεις].

(11)  Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι ο βαθμός κινδύνου συγκέντρωσης εκφράζεται σε σχετικούς όρους και περιορίζεται στο οικοσύστημα κρυπτοστοιχείων. Δεν επηρεάζει τη συγκέντρωση πλούτου όπως περιγράφεται, για παράδειγμα, στον κατάλογο των δισεκατομμυριούχων του πλανήτη που δημοσιεύει το περιοδικό Forbes.

(12)  Makarov, I., Schoar, A., Blockchain Analysis of the Bitcoin Market (18 Απριλίου 2022) [Ανάλυση της αλυσίδας συστοιχιών της αγοράς bitcoin]

(13)  Η εξόρυξη κρυπτονομισμάτων είναι η διαδικασία δημιουργίας μεμονωμένων συστοιχιών που προστίθενται στην αλυσίδα συστοιχιών με την επίλυση πολύπλοκων μαθηματικών προβλημάτων. Σκοπός της εξόρυξης είναι η επαλήθευση των συναλλαγών σε κρυπτονομίσματα και η επίδειξη του τεκμηρίου έργου (proof of work), προσθέτοντας τις πληροφορίες αυτές σε μια συστοιχία στην αλυσίδα συστοιχιών, η οποία λειτουργεί ως καθολικό για τις εξορυκτικές συναλλαγές.

(14)  Makarov, I., Schoar, A., Blockchain Analysis of the Bitcoin Market (18 Απριλίου 2022) [Ανάλυση της αλυσίδας συστοιχιών της αγοράς bitcoin]

(15)  Assessment of risks to financial stability from crypto-assets [Αξιολόγηση των κινδύνων που παρουσιάζουν τα κρυπτοστοιχεία για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα].

(16)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα Κρυπτοστοιχεία και τεχνολογία κατανεμημένου καθολικού, ΕΕ C 155 της 30.4.2021, σ. 31..

(17)  Η Πρόεδρος της ΕΚΤ Christine Lagarde δηλώνει ότι τα κρυπτονομίσματα χρησιμοποιούνται για την αποφυγή των κυρώσεων που επιβάλλονται στη Ρωσία.

(18)  Thiemann, A. (2021), Cryptocurrencies: An empirical View from a Tax Perspective, JRC Working Papers on Taxation and Structural Reforms αριθ 12/2021, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Κοινό Κέντρο Ερευνών, Σεβίλλη, JRC126109 [Κρυπτονομίσματα: μια εμπειρική άποψη από πλευράς φορολογίας], [Έγγραφα εργασίας του ΚΚΕρ σχετικά με τη φορολογία και τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις]

(19)  Trespalacios, J.P., and Dijk, J., «The carbon footprint of bitcoin», De Nederlandsche Bank, DNB Analysis Series, 2021 [Το αποτύπωμα άνθρακα του bitcoin]

(20)  The Chainalysis 2022 Crypto Crime Report [Η αλυσιδωτή ανάλυση — Έκθεση του 2022 για το κρυπτογραφικό έγκλημα]

(21)  Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τις αγορές κρυπτοστοιχείων και για την τροποποίηση της οδηγίας (ΕΕ) 2019/1937, COM(2020) 593 final.

(22)  Βλ. την υπό κατάρτιση γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα Ένα ψηφιακό ευρώ.