ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Στρασβούργο, 22.11.2022
COM(2022) 782 final
Σύσταση για
ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
σχετικά με την οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ
{SWD(2022) 382 final}
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Στρασβούργο, 22.11.2022
COM(2022) 782 final
Σύσταση για
ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
σχετικά με την οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ
{SWD(2022) 382 final}
Σύσταση για
ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
σχετικά με την οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 136 παράγραφος 1 σε συνδυασμό με το άρθρο 121 παράγραφος 2,
Έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1466/97 του Συμβουλίου, της 7ης Ιουλίου 1997, για την ενίσχυση της εποπτείας της δημοσιονομικής κατάστασης και την εποπτεία και το συντονισμό των οικονομικών πολιτικών 1 , και ιδίως το άρθρο 5 παράγραφος 2,
Έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1176/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Νοεμβρίου 2011, σχετικά με την πρόληψη και τη διόρθωση των υπερβολικών μακροοικονομικών ανισορροπιών 2 , και ιδίως το άρθρο 6 παράγραφος 1,
Έχοντας υπόψη τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,
Έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου,
Αφού ζήτησε τη γνώμη της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής,
Αφού ζήτησε τη γνώμη της Επιτροπής Οικονομικής Πολιτικής,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
(1)Η οικονομική ανάκαμψη της ζώνης του ευρώ μετά την πανδημία COVID-19 διακόπηκε από μια σειρά εξωτερικών κλυδωνισμών. Χάρη ιδίως στην αποφασιστική απόκριση σε επίπεδο οικονομικής πολιτικής, τόσο σε εθνικό όσο και σε ενωσιακό επίπεδο, και στην άρση των μέτρων ανάσχεσης, η ζώνη του ευρώ σημείωσε σταθερή αύξηση του ΑΕΠ το 2021 και το 2022, κατά 5,3 % και 3,2 % αντίστοιχα. Η αγορά εργασίας αποδείχθηκε επίσης ανθεκτική, καθώς το ποσοστό ανεργίας αναμένεται να φθάσει το πρωτοφανές χαμηλό ποσοστό του 6,8 % το 2022. Ωστόσο, η αύξηση των παγκόσμιων τιμών της ενέργειας, η αυξημένη αβεβαιότητα και οι διαταραχές της αλυσίδας εφοδιασμού που προκλήθηκαν από τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας οδήγησαν σε σαφή επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2022, και η ενεργειακή κρίση οδήγησε σε επανεκτίμηση προς τα κάτω των προβλέψεων για το 2023. Συνολικά, η αύξηση του ΑΕΠ στη ζώνη του ευρώ αναμένεται να μειωθεί σε ποσοστό μόλις 0,3 % το 2023, προτού επανέλθει σε αύξηση της τάξης του 1,5 % το 2024. Η αγορά ενέργειας και άλλες αγορές βασικών προϊόντων τροφοδοτούν τον πληθωρισμό, ο οποίος με την πάροδο του χρόνου διευρύνθηκε και σε άλλα στοιχεία, φθάνοντας το 8,5 % το 2022. Ο πληθωρισμός αναμένεται τώρα να διατηρηθεί σε υψηλά επίπεδα τους επόμενους μήνες, παραμένοντας στο 6,1 % το 2023, προτού υποχωρήσει το 2024. Οι αγορές εργασίας αναμένεται να παραμείνουν εύρωστες, καθώς η ζήτηση εργασίας παραμένει υψηλή. Καθώς μεγάλο ποσοστό των επιχειρήσεων εξακολουθεί να αναφέρει ελλείψεις εργατικού δυναμικού, η ανεργία αναμένεται να σημειώσει μόνο μέτρια αύξηση το επόμενο έτος, προτού μειωθεί εκ νέου το 2024. Εν τω μεταξύ, η αύξηση των ονομαστικών μισθών αναμένεται να ενισχυθεί το 2023, αλλά να παραμείνει κάτω από τον πληθωρισμό, οδηγώντας σε πτώση της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών. Στο πλαίσιο αυτό, το πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών της ζώνης του ευρώ υποχώρησε, συμβαδίζοντας με την έντονη επιδείνωση του ενεργειακού ισοζυγίου και, στο μέλλον, η ονομαστική υποτίμηση του ευρώ έναντι του δολαρίου ΗΠΑ και ορισμένων άλλων νομισμάτων από το δεύτερο εξάμηνο του 2021 είναι πιθανό να δώσει μικρή μόνο ώθηση στην ανταγωνιστικότητα, δεδομένου του υψηλού ενεργειακού κόστους.
(2)Η επιδείνωση των μακροοικονομικών συνθηκών και οι μεγάλες διαφορές τιμών μεταξύ των κρατών μελών αποτελούν πρόκληση για τη σύγκλιση των εισοδημάτων και του οικονομικού κύκλου στη ζώνη του ευρώ. Παρότι η πανδημία COVID-19 οδήγησε σε βαθιές, αν και σε μεγάλο βαθμό παροδικές, αποκλίσεις στις μακροοικονομικές επιδόσεις, είχε περιορισμένο και προσωρινό αντίκτυπο στον συγχρονισμό του οικονομικού κύκλου. Η ενεργειακή κρίση συνεπάγεται νέες ανομοιογενείς μακροοικονομικές επιπτώσεις στη ζώνη του ευρώ. Λόγω των αποκλίσεων μεταξύ των χωρών όσον αφορά τα ενεργειακά μείγματα και τις πολιτικές για τον μετριασμό των επιπτώσεων του ενεργειακού κλυδωνισμού, έχουν εμφανιστεί μεγάλες διαφορές στα ποσοστά του ονομαστικού και του δομικού πληθωρισμού σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ. Οι υψηλότερες τιμές της ενέργειας και οι πιέσεις στην αλυσίδα εφοδιασμού είχαν άνισο αντίκτυπο στους τομείς της μεταποίησης και των υπηρεσιών μεταξύ των κρατών μελών της ζώνης του ευρώ και ενδέχεται να οδηγήσουν σε μετατόπιση της σχετικής ανταγωνιστικότητας. Παρότι οι διαθέσιμοι δείκτες υποδηλώνουν ότι τα κενά ανταγωνιστικότητας εντός της ζώνης του ευρώ είναι μέχρι στιγμής περιορισμένα, οι αποκλίσεις στα ισοζύγια τρεχουσών συναλλαγών στη ζώνη του ευρώ διευρύνθηκαν πρόσφατα κυρίως λόγω της επιδείνωσης των ενεργειακών ισοζυγίων.
(3)Η εξασφάλιση κατάλληλης απόκρισης σε επίπεδο πολιτικής στην επιδείνωση των οικονομικών προοπτικών και του υψηλού πληθωρισμού απαιτεί την κατάλληλη προσαρμογή και συνοχή των νομισματικών και δημοσιονομικών πολιτικών. Η εξομάλυνση της νομισματικής πολιτικής πρέπει να αντιμετωπίσει τον υψηλό και αποκλίνοντα πληθωρισμό, αντιμετωπίζοντας παράλληλα τους πιθανούς κινδύνους αδικαιολόγητης, μη ομαλής δυναμικής της αγοράς, οι οποίοι συνιστούν σοβαρή απειλή για τη μετάδοση της νομισματικής πολιτικής σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ. Υπό τις παρούσες συνθήκες, η δημοσιονομική επέκταση ευρείας βάσης για τη στήριξη της ζήτησης θα πυροδοτούσε περαιτέρω τις πληθωριστικές πιέσεις, σε μια περίοδο κατά την οποία το δημόσιο χρέος είναι αυξημένο σε αρκετά κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ. Για τον λόγο αυτόν απαιτούνται δημοσιονομικές πολιτικές που να είναι κατάλληλα διαφοροποιημένες μεταξύ των κρατών μελών ανάλογα με την οικονομική και δημοσιονομική κατάσταση, όπως συνέστησε το Συμβούλιο τον Ιούλιο του 2022 3 . Απαιτείται, επίσης, τα κράτη μέλη να είναι προετοιμασμένα να προσαρμόσουν τις τρέχουσες δαπάνες στην εξελισσόμενη κατάσταση. Ταυτόχρονα, απαιτούνται στοχευμένα και προσωρινά δημοσιονομικά μέτρα για τη στήριξη ευάλωτων ατόμων και επιχειρήσεων, που στοχεύουν επίσης στη διατήρηση των θέσεων εργασίας και του ανθρώπινου κεφαλαίου, παράλληλα με τη διατήρηση των μηνυμάτων που εκπέμπονται μέσω των τιμών και με την παροχή κινήτρων για τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας. Ο στενός συντονισμός της απόκρισης σε επίπεδο πολιτικής μεταξύ των κρατών μελών παραμένει ζωτικής σημασίας. Οι πολιτικές για την αγορά εργασίας και οι κοινωνικές πολιτικές είναι επίσης καθοριστικής σημασίας για την αντιμετώπιση των κοινωνικών επιπτώσεων του υψηλού πληθωρισμού. Οι μέσοι μισθοί δεν συμβαδίζουν με τον πληθωρισμό το 2022. Στο μέλλον, απαιτείται προσεκτική προσαρμογή των μισθών ώστε να προστατεύεται η αγοραστική δύναμη των μισθωτών —με έμφαση στους χαμηλόμισθους— ενώ παράλληλα να αποφεύγεται ο κίνδυνος οι μισθοί να τροφοδοτούν τον πληθωρισμό και να επιτείνουν τις αναδυόμενες διαφορές ανταγωνιστικότητας εντός της ζώνης του ευρώ και παγκοσμίως. Η ενεργός συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων συμβάλλει στον εντοπισμό προκλήσεων, μεταξύ άλλων όσον αφορά τις ειδικές προκλήσεις για τη νομισματική ένωση, βελτιώνει τις λύσεις πολιτικής και διασφαλίζει ευρύτερη οικειοποίηση του προγράμματος οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής. Οι πολιτικές από την πλευρά της προσφοράς μπορούν επίσης να συμβάλουν στη μείωση του πληθωρισμού επιταχύνοντας τη δημιουργία εναλλακτικών πηγών ενεργειακού εφοδιασμού, ενισχύοντας τον ανταγωνισμό, βελτιώνοντας την κατανομή των πόρων και στηρίζοντας την αύξηση της παραγωγικότητας. Οι κίνδυνοι για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα απαιτούν επίσης συνεχή παρακολούθηση.
(4)Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) και τα ταμεία της πολιτικής συνοχής αποτελούν βασικά εργαλεία για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της ζώνης του ευρώ και τη στήριξη της σύγκλισης. Η υλοποίηση του ΜΑΑ στα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ βρίσκεται σε καλό δρόμο, με περισσότερα από 128 δισ. EUR να έχουν καταβληθεί σε προχρηματοδότηση και μετά την εκπλήρωση οροσήμων και στόχων. Από τότε που ξέσπασε η πανδημία, μέσω των προγραμμάτων πολιτικής συνοχής εκταμιεύτηκαν περισσότερα από 82 δισ. EUR σε κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ. Ο ΜΑΑ και τα ταμεία πολιτικής συνοχής συμβάλλουν στις προτεραιότητες πολιτικής της ζώνης του ευρώ μέσω διαφόρων διαύλων: αμφότερα στηρίζουν την οικονομική δραστηριότητα μέσω πρόσθετων επενδύσεων και, μακροπρόθεσμα, οι προγραμματισμένες επενδύσεις και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις αναμένεται να στηρίξουν την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση, τονώνοντας παράλληλα την υψηλότερη αύξηση της παραγωγικότητας και της δυνητικής παραγωγής. Μεγάλο ποσοστό των επενδύσεων και των μεταρρυθμίσεων που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο του ΜΑΑ είναι σημαντικές για την υλοποίηση των προτεραιοτήτων πολιτικής της ζώνης του ευρώ που προσδιορίστηκαν σε προηγούμενες συστάσεις για τη ζώνη του ευρώ. Κατά συνέπεια, η συνέχιση της υλοποίησης των προγραμματισμένων μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων με βάση το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα είναι ουσιαστικής σημασίας για τη διατήρηση της δυναμικής των μεταρρυθμίσεων.
(5)Για να εξασφαλιστεί συνεπής απόκριση της οικονομικής πολιτικής σε επίπεδο ΕΕ, η ετήσια έρευνα για τη βιώσιμη ανάπτυξη (ΕΣΒΑ) 4 περιγράφει τις βασικές προτεραιότητες πολιτικής και τις κατευθυντήριες γραμμές για το επόμενο έτος. Η ΕΣΒΑ συνάδει με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών και διαρθρώνεται γύρω από τις τέσσερις διαστάσεις της ανταγωνιστικής βιωσιμότητας: περιβαλλοντική βιωσιμότητα, δικαιοσύνη, παραγωγικότητα και μακροοικονομική σταθερότητα. Η έκθεση του μηχανισμού επαγρύπνησης 5 παρέχει την ανάλυση της Επιτροπής σχετικά με τις πιθανές μακροοικονομικές ανισορροπίες που ενδέχεται να παρεμποδίσουν την εύρυθμη λειτουργία των οικονομιών των κρατών μελών, της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης και της Ένωσης στο σύνολό της.
(6)Η ραγδαία αύξηση του πληθωρισμού το περασμένο έτος οδήγησε σε ταχεία προσαρμογή του προσανατολισμού της νομισματικής πολιτικής παγκοσμίως. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) άρχισε να εξομαλύνει τη νομισματική πολιτική προκειμένου να διασφαλίσει την έγκαιρη επαναφορά του πληθωρισμού στον μεσοπρόθεσμο στόχο του 2 %. Ανέφερε επίσης ότι η εξομάλυνση των επιτοκίων θα συνεχιστεί, λαμβανομένων υπόψη των εξελίξεων των οικονομικών στοιχείων. Οι περιορισμοί της προσφοράς διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην πρόσφατη αύξηση του πληθωρισμού και οι διαφορές πληθωρισμού δυσχεραίνουν περισσότερο την άσκηση της νομισματικής πολιτικής. Η ομοιόμορφη μετάδοση του προσανατολισμού της πολιτικής σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ αποτελεί προϋπόθεση για την εκπλήρωση της εντολής της.
(7)Ο δημοσιονομικός προσανατολισμός της ζώνης του ευρώ, μετρούμενος ως μεταβολή των καθαρών πρωτογενών δαπανών σε σχέση με τη μέση δυνητική ανάπτυξη, προβλέπεται να είναι επεκτατικός το 2022 και εν γένει ουδέτερος το 2023, υπό την προϋπόθεση της προγραμματισμένης κατάργησης των μέτρων που σχετίζονται με την ενέργεια. Το 2023 η δημοσιονομική πολιτική θα πρέπει να αποφύγει την αύξηση των πληθωριστικών επιδράσεων των συνεχιζόμενων κλυδωνισμών της προσφοράς και, τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και για τη ζώνη του ευρώ στο σύνολό της, δεν δικαιολογείται μια δημοσιονομική ώθηση ευρείας βάσης στην οικονομία. Η πρόκληση είναι ιδιαίτερα έντονη για τα κράτη μέλη που αντιμετωπίζουν υψηλό δομικό πληθωρισμό, λαμβανομένων επίσης υπόψη των σοβαρών οικονομικών και κοινωνικών δυσχερειών που προκαλούνται από τη διάβρωση της αγοραστικής δύναμης των μισθωτών, ιδίως δε των χαμηλόμισθων. Επιπλέον, η δημοσιονομική πολιτική θα πρέπει να παραμείνει συνετή και να συνδυάζει υψηλότερες επενδύσεις με τον έλεγχο της αύξησης των καθαρών πρωτογενών τρεχουσών δαπανών. Στο πλαίσιο αυτό, η αναμενόμενη περαιτέρω αύξηση της απορρόφησης του ΜΑΑ και των εθνικά χρηματοδοτούμενων επενδύσεων σε όλα τα κράτη μέλη συνάδει με την ανάγκη επέκτασης των δημόσιων επενδύσεων για την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση και για την ενεργειακή ασφάλεια. Ταυτόχρονα, η ευελιξία της δημοσιονομικής πολιτικής θα συμβάλει στην αντιμετώπιση της υψηλής αβεβαιότητας και των ισχυρών κινδύνων δυσμενέστερων εξελίξεων στις οικονομικές προοπτικές, χωρίς να υπονομεύονται τα κίνητρα για την ενεργειακή μετάβαση. Η πανδημία COVID-19 έχει αφήσει πίσω της ένα πρωτοφανές χρέος στη ζώνη του ευρώ και το δημόσιο χρέος αναμένεται να παραμείνει πολύ υψηλότερο από τα προ της πανδημίας επίπεδα στα περισσότερα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ. Παρότι οι βραχυπρόθεσμοι κίνδυνοι βιωσιμότητας έχουν μειωθεί σε μεγάλο βαθμό, οι μεσοπρόθεσμοι και μακροπρόθεσμοι κίνδυνοι παραμένουν αυξημένοι σε αρκετά κράτη μέλη, και οι αυξήσεις των επιτοκίων θα οδηγήσουν τελικά σε μεγαλύτερη επιβάρυνση χρέους.
(8)Προκειμένου να ανταποκριθούν στην αύξηση των τιμών της ενέργειας, τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ έλαβαν μέτρα που εκτιμάται ότι θα ανέλθουν σε 1 ¼ % του ΑΕΠ το 2022 και σε 1 % το 2023, ενώ η αναμενόμενη μείωση εξαρτάται από την εξέλιξη των τιμών της ενέργειας και από την προγραμματισμένη κατάργηση των σχετικών μέτρων. Τα μέτρα που έχουν ληφθεί μέχρι στιγμής αποσκοπούν κυρίως στον μετριασμό των αυξήσεων των τιμών, ενώ μόνο το 20 % είναι στοχευμένα εισοδηματικά μέτρα. Είναι αναγκαίο να περιοριστεί το δημοσιονομικό κόστος των εν λόγω μέτρων στήριξης, λαμβανομένων παράλληλα υπόψη των διανεμητικών επιπτώσεών τους σε όλα τα εισοδηματικά κλιμάκια, του αντίκτυπου στη ζήτηση ενέργειας, των πιθανών στρεβλώσεων στην ενιαία αγορά και των αρνητικών δευτερογενών επιπτώσεων σε όλες τις χώρες. Για τον σκοπό αυτόν, είναι σημαντικό να συμφωνηθεί μια κοινή προσέγγιση. Ένα μοντέλο δύο επιπέδων για την τιμολόγηση της ενέργειας, στο πλαίσιο του οποίου οι ευάλωτοι καταναλωτές επωφελούνται από ρυθμιζόμενες τιμές έως ένα ορισμένο επίπεδο κατανάλωσης, μπορεί να φανεί χρήσιμο εν προκειμένω. Εκτός από τα προσωρινά ενεργειακά μέτρα, οι δημόσιες επενδύσεις μπορούν να συμβάλουν στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και της πράσινης μετάβασης. Από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση και μετά, η ζώνη του ευρώ πλήττεται από χαμηλά επίπεδα τόσο ιδιωτικών όσο και δημόσιων επενδύσεων. Τα μέτρα πολιτικής που ελήφθησαν για την αντιμετώπιση της κρίσης COVID-19, με την έκτακτη στήριξη του NextGenerationEU, συνέβαλαν στη διατήρηση του επιπέδου των δημόσιων επενδύσεων, με θετικό αντίκτυπο στη δυνητική ανάπτυξη, ιδίως στα κράτη μέλη με τη μεγαλύτερη επιβάρυνση δημόσιου χρέους. Οι περαιτέρω δημόσιες επενδύσεις, ειδικότερα μέσω της υλοποίησης των σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, των προγραμμάτων της πολιτικής συνοχής και των εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα που θα επικαιροποιηθούν από τα κράτη μέλη έως τον Ιούνιο του 2023, είναι ζωτικής σημασίας για τη βιώσιμη και συνεκτική ανάπτυξη και για την επίτευξη της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης.
(9)Στις 9 Νοεμβρίου 2022 η Επιτροπή δημοσίευσε την ανακοίνωση σχετικά με τις κατευθύνσεις για τη μεταρρύθμιση του πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ 6 με σκοπό τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της οικονομικής εποπτείας και του συντονισμού των οικονομικών πολιτικών στην Ένωση. Η ανακοίνωση αποσκοπεί στον καθορισμό μιας απλούστερης και ολοκληρωμένης αρχιτεκτονικής για τη μακροοικονομική δημοσιονομική εποπτεία με σκοπό τη διασφάλιση της βιωσιμότητας του χρέους και την προώθηση της βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης. Τα βασικά στοιχεία της πρότασης αποσκοπούν στην απλούστευση του πλαισίου, στη βελτίωση της εθνικής ανάληψης ευθύνης και στην ενίσχυση της επιβολής της νομοθεσίας. Η ανακοίνωση προτείνει οι δημοσιονομικές πορείες να βασίζονται σε μεσοπρόθεσμα δημοσιονομικά-διαρθρωτικά σχέδια που προτείνονται από τα κράτη μέλη, εντός ενός διαφανούς κοινού πλαισίου της ΕΕ. Τα σχέδια αυτά θα συνδυάζουν δημοσιονομικές, μεταρρυθμιστικές και επενδυτικές δεσμεύσεις που στηρίζουν τη βιωσιμότητα του χρέους και τη βιώσιμη ανάπτυξη και αντικατοπτρίζουν τις ενωσιακές και εθνικές προτεραιότητες. Οι μεταρρυθμιστικές και επενδυτικές δεσμεύσεις, οι οποίες θα εγκριθούν από το Συμβούλιο, θα επιτρέψουν μεγαλύτερη περίοδο δημοσιονομικής προσαρμογής. Διατηρώντας τις τιμές αναφοράς της Συνθήκης (3 % του ΑΕΠ για το έλλειμμα και 60 % του ΑΕΠ για το χρέος), το πλαίσιο θα στηρίζεται σε εποπτεία η οποία θα βασίζεται περισσότερο στον κίνδυνο και θα επικεντρώνεται στη βιωσιμότητα του χρέους. Όσον αφορά τη διαδικασία μακροοικονομικών ανισορροπιών (ΔΜΑ), η ανακοίνωση προτείνει ένα πιο μακρόπνοο πλαίσιο ώστε να είναι δυνατός ο εντοπισμός των αναδυόμενων κινδύνων που αναπτύσσονται. Η αξιολόγηση της ύπαρξης ανισορροπιών θα συνεχίσει να βασίζεται στα τρία κριτήρια της σοβαρότητας, της εξέλιξης και της απόκρισης σε επίπεδο πολιτικής. Ωστόσο, τα κριτήρια της εξέλιξης και της απόκρισης σε επίπεδο πολιτικής του οικείου κράτους μέλους θα έχουν μεγαλύτερη βαρύτητα στην αξιολόγηση.
(10)Η αγορά εργασίας της ζώνης του ευρώ επέδειξε αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα χάρη στη στήριξη πολιτικής κατά τη διάρκεια της κρίσης λόγω της νόσου COVID-19. Κατά το πρώτο τρίμηνο του 2022 οι συνολικές ώρες εργασίας υπερέβησαν τα επίπεδα προ πανδημίας και η απασχόληση συνέχισε να αυξάνεται καθ’ όλη τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου του 2022, φθάνοντας σε ιστορικά υψηλά επίπεδα το δεύτερο τρίμηνο του 2022, με αποτέλεσμα το ποσοστό ανεργίας να μειωθεί στο 6,8 %, το χαμηλότερο επίπεδο που έχει σημειωθεί από τη δημιουργία του ευρώ. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης όσον αφορά την ένταξη των γυναικών, των νέων, των ατόμων με αναπηρία και των ευάλωτων ομάδων στην αγορά εργασίας. Στο μέλλον, η αναμενόμενη επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας πρόκειται να επηρεάσει αρνητικά τις προοπτικές απασχόλησης, καθώς το ποσοστό ανεργίας προβλέπεται να αυξηθεί ελαφρώς το 2023 και το 2024. Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η κρίση της νόσου COVID-19 οδήγησε σε διαρθρωτική επιδείνωση των ζητημάτων αντιστοίχισης της προσφοράς και ζήτησης εργασίας. Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών και των τομέων όσον αφορά την αγορά εργασίας. Από το 2019 η δημιουργία θέσεων εργασίας είναι ισχυρότερη στον τομέα της τεχνολογίας των πληροφοριών και των επαγγελματικών υπηρεσιών, ενώ οι τομείς των μεταφορών, της παροχής καταλύματος και της εστίασης έχουν καταγράψει απώλειες θέσεων εργασίας. Η δημογραφική αλλαγή είναι πιθανό να διαδραματίσει επίσης ρόλο στη στενότητα των αγορών εργασίας της ζώνης του ευρώ. Οι επαρκείς και αποτελεσματικές επενδύσεις σε ποιοτική εκπαίδευση και κατάρτιση σε όλες τις ηλικίες θα είναι καίριας σημασίας για τον μετριασμό των υφιστάμενων και μελλοντικών ελλείψεων δεξιοτήτων. Η αύξηση των μισθών ενισχύθηκε κάπως το 2022, οδηγώντας σε συνολική αύξηση του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος. Ωστόσο, παρέμεινε συνολικά σε μέτρια επίπεδα και προβλέπεται να διατηρηθεί αρκετά κάτω από τον πληθωρισμό. Η πραγματική αμοιβή ανά μισθωτό αναμένεται, σύμφωνα με τις προβολές, να συρρικνωθεί κατά 2,8 % το 2022 και κατά επιπλέον 0,9 % το 2023, προτού ανακτηθεί μέρος της ζημίας το 2024. Οι σταθεροποιημένες προσδοκίες για τον πληθωρισμό διαδραματίζουν καίριο ρόλο στον μετριασμό των κινδύνων να αυξηθεί περαιτέρω ο πληθωρισμός από τις ταχείες αυξήσεις των μισθολογικών απαιτήσεων.
(11)Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας ή υποστηρίζονται από τον ΜΑΑ και το σχέδιο REPowerEU, είναι καίριας σημασίας για την ενίσχυση της ενιαίας αγοράς και της ανθεκτικότητας των οικονομιών της ζώνης του ευρώ. Η περαιτέρω βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, μεταξύ άλλων με τη μείωση των εμποδίων στις επενδύσεις και την ανακατανομή των κεφαλαίων, τον εκσυγχρονισμό των δημόσιων διοικήσεων, την κατάργηση των περιοριστικών κανονιστικών πλαισίων και την επιτάχυνση της χορήγησης αδειών, μπορεί να αυξήσει την παραγωγικότητα και την ανάπτυξη. Οι μεταρρυθμίσεις, μαζί με τις επενδύσεις, είναι καθοριστικής σημασίας για την επίτευξη της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης, ιδίως για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης, τη στήριξη της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές, την αύξηση του εφοδιασμού και την ανάπτυξη τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και καθαρής ενέργειας, καθώς και για τη στήριξη της αναβάθμισης των δεξιοτήτων και της επανειδίκευσης. Η ταχεία και διαρκής αύξηση των τιμών της ενέργειας έχει ασκήσει πίεση στα επιχειρηματικά μοντέλα των ενεργοβόρων βιομηχανιών και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, γεγονός που έχει επιπτώσεις στις θέσεις εργασίας και στο ανθρώπινο κεφάλαιο. Τα αποδοτικά καθεστώτα αφερεγγυότητας μπορούν να στηρίξουν τη μετάβαση και να διευκολύνουν την ανακατανομή των πόρων. Τα καθεστώτα αφερεγγυότητας σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ εξακολουθούν να διαφέρουν σημαντικά και η αύξηση της αποτελεσματικότητας και της εναρμόνισής τους θα στηρίξει την οικονομική προσαρμογή και την ενιαία αγορά κεφαλαίων.
(12)Μέχρι στιγμής, ο τραπεζικός τομέας έχει επιδείξει συνολική ανθεκτικότητα το 2022. Παρότι ο τραπεζικός τομέας της ζώνης του ευρώ στο σύνολό του είναι επαρκώς κεφαλαιοποιημένος και έχει σημειώσει βελτίωση της κερδοφορίας από το 2021, η απότομη επιδείνωση των μακροοικονομικών προοπτικών, σε συνδυασμό με την αύξηση των επιτοκίων, μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλότερη ποιότητα των περιουσιακών στοιχείων. Στο πλαίσιο της πιο περιορισμένης πρόσβασης σε πιστώσεις, η έγκαιρη παρακολούθηση των κινδύνων, η προορατική συνεργασία με τους οφειλέτες και η ενεργός διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων είναι σημαντικές για τη διατήρηση της ικανότητας των τραπεζών να χρηματοδοτούν την οικονομία. Η ανθεκτικότητα των πιστωτικών ιδρυμάτων μπορεί να παρεμποδιστεί από διαρθρωτικούς παράγοντες, όπως η πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα και ο ανταγωνισμός από νέους παρόχους χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Ενδέχεται επίσης να εμφανιστούν και άλλοι κίνδυνοι στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Ειδικότερα, τα υψηλότερα ασφάλιστρα κινδύνου και οι περιοριστικές συνθήκες ρευστότητας μπορεί να οδηγήσουν σε πτώση των τιμών των περιουσιακών στοιχείων. Λόγω των απαιτήσεων κάλυψης περιθωρίου, αυτό μπορεί να προκαλέσει περαιτέρω πιέσεις πέραν της κρίσης ρευστότητας που ήδη αντιμετωπίζουν ορισμένες εταιρείες ενέργειας. Ο τρόπος με τον οποίο αντιδρούν οι αγορές οικιστικών και εμπορικών ακινήτων στις απότομες αυξήσεις των επιτοκίων απαιτεί επίσης στενή παρακολούθηση, καθώς η αύξηση των επιτοκίων των ενυπόθηκων δανείων και η επιδείνωση της ικανότητας εξυπηρέτησης του χρέους μπορούν να ασκήσουν καθοδική πίεση στις τιμές των κατοικιών και να οδηγήσουν σε κυκλικούς κινδύνους. Επιπλέον, οι αυξημένοι κίνδυνοι στον κυβερνοχώρο απαιτούν μεγαλύτερη προσοχή και η προσφάτως συμφωνηθείσα πράξη για την ψηφιακή επιχειρησιακή ανθεκτικότητα θα ενισχύσει την ανθεκτικότητα των χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων έναντι των κινδύνων που σχετίζονται με τις τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών. Τον Σεπτέμβριο του 2022 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Συστημικού Κινδύνου εξέδωσε προειδοποίηση με την οποία ζητούσε από τα ιδρύματα του ιδιωτικού τομέα, τους συμμετέχοντες στην αγορά και τις αρμόδιες αρχές να συνεχίσουν να προετοιμάζονται για ακραία σενάρια κινδύνου με χαμηλή πιθανότητα επέλευσης 7 .
(13)Τον Ιούνιο του 2022 η Ευρωομάδα συμφώνησε ότι οι εργασίες για το μέλλον της Τραπεζικής Ένωσης θα πρέπει να επικεντρωθούν στην ενίσχυση του κοινού πλαισίου για τη διαχείριση τραπεζικών κρίσεων και των εθνικών συστημάτων εγγύησης των καταθέσεων, ώστε να υπάρχει ένα πλαίσιο κατάλληλο για όλα τα είδη τραπεζών. Η Ευρωομάδα δεσμεύτηκε να επανεξετάσει την κατάσταση της Τραπεζικής Ένωσης και να προσδιορίσει με συναινετικό τρόπο περαιτέρω μέτρα σχετικά με τα άλλα εκκρεμή στοιχεία για την ενίσχυση και την ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης. Η Επιτροπή ανακοίνωσε ότι προτίθεται να υποβάλει νομοθετική πρόταση για τη διαχείριση κρίσεων και την ασφάλιση των καταθέσεων (CMDI) στις αρχές του 2023. Οι τροποποιήσεις του πλαισίου για τη διαχείριση κρίσεων και την ασφάλιση των καταθέσεων μπορούν να συμβάλουν στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας του τραπεζικού τομέα της ζώνης του ευρώ. Η Επιτροπή ανακοίνωσε επίσης ότι θα υποβάλει, κατά το πρώτο εξάμηνο του 2023, νομοθετική πρόταση για τη θέσπιση του ψηφιακού ευρώ και τη ρύθμιση των βασικών πτυχών του, με πιθανή εισαγωγή του ψηφιακού ευρώ από την ΕΚΤ το 2026. Το ψηφιακό ευρώ, το οποίο θα λειτουργεί συμπληρωματικά προς τα μετρητά, θα μπορούσε να ελευθερώσει διάφορα οφέλη για την οικονομία της ζώνης του ευρώ. Θα μπορούσε να στηρίξει ιδίως την ψηφιοποίηση της οικονομίας και την καινοτομία στις λιανικές πληρωμές. Μολονότι ο διεθνής ρόλος του ευρώ έχει παραμείνει εν γένει σταθερός τα τελευταία χρόνια, θα μπορούσε να ενισχυθεί. Η ανάπτυξη του ψηφιακού ευρώ θα μπορούσε, στο πλαίσιο της τρέχουσας γεωπολιτικής κατάστασης επίσης, να αυξήσει την οικονομική και χρηματοπιστωτική αυτονομία της ζώνης του ευρώ και της Ένωσης και να βελτιώσει την παγκόσμια χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
ΣΥΝΙΣΤΑ:
Τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ να αναλάβουν δράση, μεμονωμένα, μεταξύ άλλων μέσω της υλοποίησης των οικείων σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, και συλλογικά στο πλαίσιο της Ευρωομάδας, κατά την περίοδο 2023–2024, ώστε:
1.Να συνεχίσουν να συντονίζουν τις δημοσιονομικές πολιτικές σε όλα τα κράτη μέλη για τη στήριξη της έγκαιρης επαναφοράς του πληθωρισμού στον μεσοπρόθεσμο στόχο του 2 % που έχει θέσει η ΕΚΤ. Να μην παράσχουν στήριξη ευρείας βάσης για τη συγκέντρωση της ζήτησης το 2023, και παράλληλα να εστιάσουν τα δημοσιονομικά μέτρα στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων των υψηλών τιμών της ενέργειας στα ευάλωτα νοικοκυριά και στις επιχειρήσεις. Να συμφωνήσουν σε μια κοινή προσέγγιση και, ειδικότερα, να αντικαταστήσουν τα ευρείας βάσης μέτρα για τις τιμές με μια οικονομικά αποδοτική τιμολόγηση της ενέργειας σε δύο επίπεδα, η οποία θα εξασφαλίζει κίνητρα για εξοικονόμηση ενέργειας. Να καθορίσουν κατάλληλα διαφοροποιημένες μεσοπρόθεσμες δημοσιονομικές στρατηγικές για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας του χρέους και την αύξηση του αναπτυξιακού δυναμικού με βιώσιμο τρόπο, μέσω σταδιακής εξυγίανσης για την επίτευξη συνετών μεσοπρόθεσμων δημοσιονομικών θέσεων, καθώς και μέσω επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων.
2.Να διατηρήσουν υψηλό επίπεδο δημόσιων επενδύσεων που είναι απαραίτητες για την τόνωση της οικονομικής και κοινωνικής ανθεκτικότητας και τη στήριξη της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης, μεταξύ άλλων για μεγαλύτερη ενεργειακή απόδοση και για τη μετάβαση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Να εφαρμόσουν τα προγράμματα της πολιτικής συνοχής και τα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, διασφαλίζοντας την έγκαιρη υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων και των επενδύσεων, και να διασφαλίσουν ότι οι επικαιροποιήσεις των σχεδίων είναι στοχευμένες και δεν μειώνουν τη συνολική φιλοδοξία. Να λάβουν περαιτέρω μέτρα, μεταξύ άλλων μέσω του σχεδίου REPowerEU, για την επιτάχυνση της μετάβασης σε καθαρές μορφές ενέργειας και την αύξηση της ενεργειακής ανεξαρτησίας της Ένωσης.
3.Σύμφωνα με τις εθνικές πρακτικές και με σεβασμό του ρόλου των κοινωνικών εταίρων, να στηρίξουν τις μισθολογικές εξελίξεις που μετριάζουν την απώλεια της αγοραστικής δύναμης των μισθωτών, ιδίως των εργαζομένων χαμηλού εισοδήματος, αντικατοπτρίζοντας παράλληλα τις μεσοπρόθεσμες εξελίξεις της παραγωγικότητας και περιορίζοντας τις δευτερογενείς επιδράσεις στον πληθωρισμό. Να αναπτύξουν και να προσαρμόσουν, όπου χρειάζεται, συστήματα κοινωνικής στήριξης για να βοηθήσουν τα ευάλωτα νοικοκυριά να αντιμετωπίσουν τον ενεργειακό κλυδωνισμό και την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση, αντιμετωπίζοντας τον αυξημένο κίνδυνο φτώχειας. Να βελτιώσουν περαιτέρω τις ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας και να λάβουν μέτρα για την αντιμετώπιση των ελλείψεων δεξιοτήτων. Να διασφαλίσουν την αποτελεσματική συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στη χάραξη πολιτικής και να ενισχύσουν τον κοινωνικό διάλογο.
4.Να διασφαλίσουν ότι η στήριξη των επιχειρήσεων, ιδίως των μικρομεσαίων, που υφίστανται οικονομική πίεση λόγω της ενεργειακής κρίσης είναι οικονομικά αποδοτική, προσωρινή και απευθύνεται σε βιώσιμες επιχειρήσεις. Η παρεχόμενη στήριξη θα πρέπει να διατηρεί τα κίνητρα για την ενεργειακή απόδοση και να διαφυλάσσει τους ισότιμους όρους ανταγωνισμού και την ακεραιότητα της ενιαίας αγοράς, μεταξύ άλλων μέσω του προσωρινού πλαισίου για τις κρατικές ενισχύσεις. Να αυξήσουν την αποδοτικότητα των πλαισίων αφερεγγυότητας, διασφαλίζοντας την αποτελεσματική και έγκαιρη αντιμετώπιση της πτώχευσης και της εταιρικής αναδιάρθρωσης. Να συμβάλουν στην πρόοδο ως προς την Ένωση Κεφαλαιαγορών.
5.Να διαφυλάξουν τη μακροοικονομική σταθερότητα, να διατηρήσουν τους πιστωτικούς διαύλους προς την οικονομία και να συνεχίσουν να στηρίζουν τη χρηματοπιστωτική ολοκλήρωση. Να παρακολουθούν τους κινδύνους που συνδέονται ιδίως με τις εντάσεις στον τομέα της ενέργειας, τα αυξανόμενα επιτόκια, τα μη εξυπηρετούμενα περιουσιακά στοιχεία και τις εξελίξεις στις αγορές ακινήτων. Να συνεχίσουν να συμμετέχουν ενεργά στις προπαρασκευαστικές εργασίες για την εισαγωγή του ψηφιακού ευρώ.
Στα περαιτέρω στάδια για την εμβάθυνση της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης (ΟΝΕ) θα πρέπει να συνεκτιμηθούν τα διδάγματα που αντλήθηκαν από τον σχεδιασμό και την εφαρμογή της ολοκληρωμένης απόκρισης της Ένωσης στην κρίση της COVID-19 σε επίπεδο οικονομικής πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων του ΜΑΑ και της επανεξέτασης της οικονομικής διακυβέρνησης. Η πρόοδος όσον αφορά την εμβάθυνση της ΟΝΕ θα πρέπει να συνεχιστεί με πλήρη σεβασμό της ενιαίας αγοράς της Ένωσης και με ανοικτό και διαφανή τρόπο έναντι των κρατών μελών που δεν ανήκουν στη ζώνη του ευρώ.
Στρασβούργο,
Για το Συμβούλιο
Ο Πρόεδρος