ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 23.2.2022

COM(2022) 78 final

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠHΣ

Ενισχυμένη εποπτεία – επικαιροποίηση – Ελλάδα, Φεβρουάριος 2022

{SWD(2022) 50 final}

ΙΣΤΟΡΙΚΟ

Οι οικονομικές εξελίξεις και πολιτικές στην Ελλάδα παρακολουθούνται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου για τον συντονισμό της οικονομικής πολιτικής και στο πλαίσιο της ενισχυμένης εποπτείας σύμφωνα με τα άρθρα 2 και 3 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 472/2013( 1 ). Με την εφαρμογή της ενισχυμένης εποπτείας για την Ελλάδα( 2 ) αναγνωρίζεται το γεγονός ότι η Ελλάδα χρειάζεται να συνεχίσει να εφαρμόζει μέτρα για την αντιμετώπιση πηγών ή πιθανών πηγών οικονομικών και χρηματοοικονομικών δυσκολιών, εφαρμόζοντας παράλληλα διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις για τη στήριξη ισχυρής και βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης.

Η ενισχυμένη εποπτεία παρέχει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για την παρακολούθηση των οικονομικών εξελίξεων και τη συνέχιση της εφαρμογής πολιτικών που απαιτούνται για τη διασφάλιση βιώσιμης οικονομικής ανάκαμψης. Καθιστά δυνατή την τακτική αξιολόγηση των πρόσφατων οικονομικών και χρηματοπιστωτικών εξελίξεων στην Ελλάδα, καθώς και την παρακολούθηση των όρων χρηματοδότησης του δημόσιου χρέους και επικαιροποιήσεις της ανάλυσης της βιωσιμότητας του χρέους. Η ενισχυμένη εποπτεία αποτελεί επίσης το πλαίσιο για την αξιολόγηση της γενικής δέσμευσης που ανέλαβε η Ελλάδα έναντι της Ευρωομάδας, που συνεδρίασε στις 22 Ιουνίου 2018, να συνεχίσει και να ολοκληρώσει τις μεταρρυθμίσεις που εγκρίθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας, καθώς και να εξασφαλίσει ότι διασφαλίζονται οι στόχοι των σημαντικών μεταρρυθμίσεων που εγκρίθηκαν στο πλαίσιο των προγραμμάτων χρηματοδοτικής συνδρομής. Στο πλαίσιο αυτό, με την ενισχυμένη εποπτεία παρακολουθείται η υλοποίηση των ειδικών δεσμεύσεων για την ολοκλήρωση των βασικών διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που ξεκίνησαν στο πλαίσιο του προγράμματος σε έξι κύριους τομείς με συμφωνηθείσες προθεσμίες έως τα μέσα του 2022, και συγκεκριμένα: i) δημοσιονομικές και δημοσιονομικές-διαρθρωτικές πολιτικές, ii) κοινωνική πρόνοια, iii) χρηματοπιστωτική σταθερότητα, iv) αγορές εργασίας και προϊόντων, v) Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας και ιδιωτικοποιήσεις, και vi) εκσυγχρονισμός της δημόσιας διοίκησης( 3 ).

Η παρούσα έκθεση είναι η δέκατη τρίτη έκθεση ενισχυμένης εποπτείας για την Ελλάδα. Η έκθεση βασίζεται στα πορίσματα αποστολής που πραγματοποιήθηκε διαδικτυακά στις 25 Ιανουαρίου 2022 και σε τακτικό διάλογο με τις αρχές. Η αποστολή πραγματοποιήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ( 4 )· το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο συμμετείχε στο πλαίσιο του κύκλου αξιολόγησης μετά τη χρηματοδότηση, ενώ ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας συμμετείχε στο πλαίσιο του συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης και σύμφωνα με το μνημόνιο συνεννόησης, της 27ης Απριλίου 2018, για τις σχέσεις εργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας. Στην παρούσα έκθεση αξιολογείται η υλοποίηση των δεσμεύσεων της Ελλάδας έναντι της Ευρωομάδας όσον αφορά την ολοκλήρωση των μεταρρυθμίσεων που αναμένεται έως τα τέλη του 2021. Η παρούσα έκθεση δεν συνδέεται με την αποδέσμευση της επόμενης δέσμης μέτρων για το χρέος που εξαρτώνται από την εφαρμογή συγκεκριμένων πολιτικών, η οποία —σύμφωνα με το συμφωνηθέν διετές χρονοδιάγραμμα— θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί βάσει της δέκατης τέταρτης έκθεσης που αναμένεται να δημοσιευθεί τον Μάιο του 2022.

Οι δεσμεύσεις που ανέλαβε η Ελλάδα έναντι των εταίρων της Ευρωομάδας τον Ιούνιο του 2018, οι οποίες αποτελούν τη βάση για την αποδέσμευση πρόσθετων μέτρων ελάφρυνσης του χρέους, θεσπίστηκαν για έως τα μέσα του 2022 και, ως εκ τούτου, η Ελλάδα έχει εισέλθει στο τελευταίο έτος της εν λόγω ρύθμισης. Οι αρχές εξέφρασαν την πρόθεσή τους να επικεντρώσουν τις προσπάθειές τους στην εκπλήρωση των εκκρεμών δεσμεύσεων έως τα μέσα του 2022. Οι αποφάσεις για την αποδέσμευση των υπολοίπων μέτρων ελάφρυνσης του χρέους, καθώς και η λήξη της ενισχυμένης εποπτείας, θα πρέπει να λάβουν υπόψη την πρόοδο προς την ολοκλήρωση των δεσμεύσεων, καθώς και το ευρύτερο περιβάλλον οικονομικής πολιτικής.

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

Η Ελλάδα ανέκαμψε γρήγορα από την πανδημία και οι προοπτικές παραμένουν ισχυρές, παρόλο που υπόκεινται σε υψηλό βαθμό αβεβαιότητας. Η οικονομία αναμένεται επί του παρόντος να έχει φθάσει σε υψηλό ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ, ύψους 8,5 % το 2021, λόγω της εγχώριας ζήτησης και της καλύτερης από το αναμενόμενο τουριστικής περιόδου. Το προ πανδημίας επίπεδο οικονομικής δραστηριότητας είχε ήδη επιτευχθεί κατά το τρίτο τρίμηνο του 2021. Οι προοπτικές για το 2022 παραμένουν ισχυρές, υποστηριζόμενες από τη διευκολυντική δημοσιονομική και νομισματική πολιτική, καθώς και την ισχυρή ώθηση από το σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Ωστόσο, η εξάπλωση της νέας παραλλαγής όμικρον του κορονοϊού είναι πιθανό να επηρέασε αρνητικά την ανάπτυξη το τελευταίο τρίμηνο του 2021, αλλά αυτές οι επιπτώσεις αναμένεται να εξασθενίσουν σε μεγάλο βαθμό κατά το πρώτο τρίμηνο του 2022. Η Ελλάδα θέσπισε υποχρεωτικό εμβολιασμό για κατοίκους ηλικίας άνω των 60 ετών από τον Ιανουάριο του 2022. Υφίστανται κίνδυνοι πρόσθετων διαταραχών, μολονότι η εν λόγω επίπτωση αναμένεται επί του παρόντος να είναι μάλλον βραχύβιες. Οι πρόσφατες εξελίξεις στις τιμές της ενέργειας στην παγκόσμια αγορά και, ειδικότερα, στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας, οδήγησαν σε κατακόρυφη αύξηση των τιμών καταναλωτή και αποτελούν πρόσθετη πηγή αβεβαιότητας για την οικονομία γενικότερα. Παρόλο που τα περισσότερα από τα μέτρα στήριξης έκτακτης ανάγκης καταργήθηκαν σταδιακά το 2021, όπως είχε προγραμματιστεί, η κυβέρνηση ανταποκρίθηκε άμεσα στην έξαρση της νέας παραλλαγής του κορονοϊού και στον υψηλότερο από το αναμενόμενο πληθωρισμό με νέα στοχευμένη στήριξη. Το έλλειμμα γενικής κυβέρνησης αναμένεται να περιοριστεί σημαντικά το 2022 σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος( 5 ). Οι εξελίξεις στην αγορά εργασίας παραμένουν ευνοϊκές και η ανεργία, η οποία ανήλθε στο 14,1 % το τρίτο τρίμηνο του 2021 (από 17,2 % το τρίτο τρίμηνο του 2020), αναμένεται να υποχωρήσει περαιτέρω το 2022. Το ποσοστό κινδύνου φτώχειας ανήλθε σε 17,7 % το 2020, έναντι 17,9 % το 2019.

Οι αρχές έχουν ολοκληρώσει με επιτυχία μια πρόσθετη σειρά ειδικών δεσμεύσεων:

·Στον τομέα της δημόσιας διοίκησης, οι αρχές έχουν ουσιαστικά ολοκληρώσει την κατάρτιση των περιγραφών θέσεων εργασίας για τους δημόσιους υπαλλήλους. Μαζί με τα ψηφιακά οργανογράμματα, τα οποία τέθηκαν σε εφαρμογή νωρίτερα το 2021, οι περιγραφές θέσεων εργασίας αποτελούν βασικό στοιχείο για τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης ανθρώπινων πόρων για την ελληνική δημόσια διοίκηση.

·Οι αρχές ολοκλήρωσαν την απλούστευση της αδειοδότησης επενδύσεων στους συμφωνηθέντες τομείς με τη θέσπιση του τελευταίου νομοθετήματος για τις δραστηριότητες εκπαίδευσης. Οι προσπάθειες αυτές βασίζονται και συμπληρώνουν μια σημαντική μεταρρύθμιση η οποία ξεκίνησε κατά τη διάρκεια του προγράμματος χρηματοδοτικής συνδρομής, με την επέκταση των απλουστευμένων διαδικασιών αδειοδότησης επενδύσεων σε πολλές πρόσθετες οικονομικές δραστηριότητες( 6 ).

·Όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις στον τομέα της κοινωνικής πρόνοιας, οι αρχές ολοκλήρωσαν τη διοικητική αναδιοργάνωση του ενιαίου συνταξιοδοτικού ταμείου (ΕΦΚΑ), μετά τη σύσταση και τη θέση σε λειτουργία όλων των απαιτούμενων τοπικών γραφείων, ενώ σημειώνουν σταθερή πρόοδο όσον αφορά τη βελτίωση των υποδομών ΤΠ του. Η μεταρρύθμιση ολοκληρώνει τις προσπάθειες ενοποίησης του άλλοτε κατακερματισμένου συνταξιοδοτικού συστήματος, οδεύοντας παράλληλα προς την πλήρη ψηφιοποίηση των δεδομένων του συνταξιοδοτικού συστήματος: συνεπώς, αποτελεί σημαντικό βήμα για την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας του ελληνικού συνταξιοδοτικού συστήματος.

Επιπλέον, η υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων έχει σημειώσει ικανοποιητική πρόοδο σε ένα ευρύ φάσμα ειδικών δεσμεύσεων. Ειδικότερα:

·Στον τομέα της διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών, οι εργασίες για περαιτέρω βελτίωση της λειτουργικής δημοσιονομικής ταξινόμησης (που αποτελεί μέρος της μεταρρύθμισης του λογιστικού σχεδίου) εξελίσσονται σύμφωνα με το σχέδιο και αναμένεται να ολοκληρωθούν έως τον Απρίλιο του 2022 και να δημοσιευθούν στην ετήσια επικαιροποίηση της μεσοπρόθεσμης δημοσιονομικής στρατηγικής τον Μάιο του 2022.

·Οι αρχές σημείωσαν πρόοδο όσον αφορά την εκκαθάριση των ληξιπρόθεσμων οφειλών της γενικής κυβέρνησης προς τον ιδιωτικό τομέα. Ο όγκος των συνταξιοδοτικών ληξιπρόθεσμων οφειλών μειώθηκε σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο σχέδιο δράσης που εγκρίθηκε το φθινόπωρο του 2021 και οι αρχές επιβεβαίωσαν ότι θα εκκαθαριστεί πλήρως έως τον Ιούνιο του 2022. Έπειτα από αρκετούς μήνες στασιμότητας, ο όγκος των μη συνταξιοδοτικών ληξιπρόθεσμων οφειλών μειώθηκε σημαντικά χάρη στις ενέργειες στις οποίες προέβη η κυβέρνηση για να επαναφέρει την εκκαθάριση σε σωστή πορεία. Μολονότι ο όγκος τους παραμένει επί του παρόντος ελαφρώς πάνω από τον στόχο που είχε τεθεί τον Μάρτιο του 2021, οι αρχές αναμένουν ότι ο όγκος των μη συνταξιοδοτικών οφειλών θα εκκαθαριστεί ουσιαστικά έως τον Φεβρουάριο του 2022. Η εφαρμογή των συστάσεων του ελληνικού Ελεγκτικού Συνεδρίου και η απλούστευση των φορολογικών διαδικασιών εξελίσσονται σύμφωνα με το σχέδιο.

·Η μεταρρύθμιση του φόρου ακίνητης περιουσίας (ΕΝΦΙΑ) έχει φτάσει στο τελικό στάδιο προετοιμασίας. Επετεύχθη συμφωνία σχετικά με τη λεπτομερή διάρθρωση των φορολογικών συντελεστών και το δημοσιονομικό κόστος της μεταρρύθμισης με βάση τις νέες αντικειμενικές αξίες για τον φόρο ακίνητης περιουσίας που σχετίζονται με την αγορά, οι οποίες θα διευρύνουν τη φορολογική βάση και θα βελτιώσουν τον δίκαιο χαρακτήρα και την οικονομική αποτελεσματικότητα του φόρου ακίνητης περιουσίας. Αυτό θα νομοθετηθεί τον Φεβρουάριο του 2022, ώστε να καταστεί δυνατός ο καθορισμός του φόρου και να πραγματοποιηθούν οι πρώτες πληρωμές, με μικρή καθυστέρηση, τον Απρίλιο του 2022.

·Όσον αφορά την υγειονομική περίθαλψη, η είσπραξη των αυτόματων επιστροφών (δηλαδή των δαπανών που υπερβαίνουν το νομοθετικά κατοχυρωμένο ανώτατο όριο για τις δημόσιες δαπάνες σε φαρμακευτικά προϊόντα και άλλες υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης που πρέπει να εισπραχθούν από τους προμηθευτές φαρμακευτικών προϊόντων και τους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης) προχωρεί σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα τόσο για τα φαρμακευτικά προϊόντα όσο και για άλλες υπηρεσίες, κάτι που είναι ευπρόσδεκτο. Οι δραστηριότητες σύναψης δημοσίων συμβάσεων βρίσκονται σε καλό δρόμο ώστε να επιτευχθεί ο στόχος για τα μέσα του 2022 για μερίδιο 40 % κεντρικών δημοσίων συμβάσεων των συνολικών νοσοκομειακών δαπανών, για τις οποίες η Εθνική Κεντρική Αρχή Προμηθειών Υγείας έχει εντολή να προκηρύσσει διαγωνισμούς.

·Οι αρχές προχωρούν στην προετοιμασία της μεταρρύθμισης σχετικά με την αναπηρία, καθώς η παράγωγη νομοθεσία για τον προσδιορισμό της αναπηρίας βάσει τόσο ιατρικής όσο και λειτουργικής αξιολόγησης ετοιμάζεται και αναμένεται να θεσπιστεί έως τα τέλη Μαρτίου 2022. Το νέο πλαίσιο αξιολόγησης θα τεκμηριώνει τις αποφάσεις επιδομάτων σε είδος για την παροχή προσωπικής βοήθειας σε άτομα με αναπηρία.

·Η γενική συνέλευση της Ελληνικής Εταιρείας Συμμετοχών και Περιουσίας ενέκρινε το επικαιροποιημένο στρατηγικό σχέδιο που εκπόνησε η Εταιρεία, το οποίο καθορίζει τους ανώτατους βασικούς δείκτες επίδοσης με τους οποίους η Εταιρεία θα παρακολουθεί τις επιδόσεις της, καθώς και λεπτομερείς ενέργειες που πρέπει να πραγματοποιεί η Εταιρεία για να ενεργεί ως επενδυτής και μεταρρυθμιστής στις κρατικές επιχειρήσεις του χαρτοφυλακίου της. Οι εργασίες έχουν προχωρήσει ικανοποιητικά όσον αφορά την υλοποίηση του μηχανισμού συντονισμού, συμπεριλαμβανομένης της έγκρισης της πρώτης σύμβασης επιδόσεων για τον Οργανισμό Αστικών Συγκοινωνιών Αθηνών. Οι αρχές εκπονούν ένα πρώτο σχέδιο νόμου για τον εκσυγχρονισμό του θεσμικού πλαισίου όσον αφορά τις κρατικές επιχειρήσεις, το οποίο καλύπτει έμμεσες θυγατρικές της Εταιρείας και άλλες δημόσιες εταιρείες εκτός του χαρτοφυλακίου της Εταιρείας. Τον Φεβρουάριο του 2022, το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε αντισυνταγματική τη μεταβίβαση των μεριδίων των επιχειρήσεων ύδρευσης Αθηνών και Θεσσαλονίκης στην Εταιρεία το 2018. Οι επιπτώσεις της απόφασης αυτής βρίσκονται υπό εξέταση.

·Έχει σημειωθεί συνολικά ικανοποιητική πρόοδος με τις συναλλαγές ιδιωτικοποίησης τους τελευταίους μήνες. Η διαδικασία υποβολής προσφορών για την υποδομή της Δημόσιας Επιχείρησης Αερίου (ΔΕΠΑ) έχει προχωρήσει στο τελικό στάδιο και σύντομα αναμένεται το οικονομικό κλείσιμό της. Η υποβολή προσφορών για ορισμένους σημαντικούς περιφερειακούς λιμένες και τις Γούρνες Ηρακλείου (ανάπτυξη τμήματος της πρώην αμερικανικής στρατιωτικής βάσης στην Κρήτη) βρίσκεται σε εξέλιξη και έχει δρομολογηθεί η διαδικασία υποβολής προσφορών για την ανάθεση σύμβασης παραχώρησης της περιφερειακής οδού Αθηνών (Αττική Οδός). Οι αρχές έχουν σημειώσει περαιτέρω πρόοδο με τις κατασκευαστικές εργασίες στην Εγνατία Οδό, προετοιμάζοντας το έδαφος για την ενεργοποίηση της σύμβασης παραχώρησης που αναμένεται μέχρι τα τέλη του 2022.

·Η κτηματογράφηση και η μετάβαση στην πλήρη καθιέρωση του νέου Ελληνικού Κτηματολογίου συνεχίστηκε τους τελευταίους τρεις μήνες. Η επικύρωση των δασικών χαρτών, η οποία επί του παρόντος έχει ανασταλεί ενόψει της παράτασης της περιόδου υποβολής ενστάσεων, πρόκειται να αρχίσει εκ νέου τον Μάιο του 2022. Η περίοδος υποβολής ενστάσεων παρατάθηκε λόγω των επιπτώσεων των πυρκαγιών του καλοκαιριού του 2021. Οι αρχές αναμένουν ότι η επικύρωση θα έχει ουσιαστικά ολοκληρωθεί έως τον Ιούλιο του 2022, σε γενικές γραμμές σύμφωνα με όσα σημειώθηκαν στην προηγούμενη έκθεση.

·Οι εργασίες για την κωδικοποίηση της εργατικής νομοθεσίας συνεχίζονται σε στενή συνεργασία με την Κεντρική Επιτροπή Κωδικοποίησης και το πρώτο σχέδιο της αναθεωρημένης νομοθεσίας πρόκειται να παρουσιαστεί τον Μάρτιο του 2022. Οι αρχές δεσμεύτηκαν να θεσπίσουν τους κωδικοποιημένους νόμους τον Μάιο του 2022.

·Η εφαρμογή της υποχρεωτικής ηλεκτρονικής κατάθεσης στα διοικητικά δικαστήρια προχωρά και αναμένεται να ολοκληρωθεί έως τον Απρίλιο του 2022. Η πλατφόρμα e-πινάκιο, που επιτρέπει στους ενδιαφερόμενους να εγγραφούν και να παρακολουθούν την εξέλιξη των υποθέσεων μέσω των δικαστηρίων, ξεκίνησε να λειτουργεί στην Αθήνα και η λειτουργικότητά της θα επεκταθεί σταδιακά σε όλη την επικράτεια της Ελλάδας, η δε διαδικασία ηλεκτρονικού διαζυγίου είναι πλέον πλήρως λειτουργική.

·Οι αρχές συνέχισαν τις εργασίες τους για την εφαρμογή των υπολοίπων συστάσεων όσον αφορά την καταπολέμηση της διαφθοράς που προέκυψαν από τον τέταρτο γύρο αξιολογήσεων της ομάδας χωρών κατά της διαφθοράς (GRECO). Μεγάλο μέρος αυτών των συστάσεων εξαρτάται από τη θέσπιση του Κώδικα Οργανισμού Δικαστηρίων και Κατάστασης Δικαστικών Λειτουργών, η οποία καθυστερεί (βλ. παρακάτω). Οι συστάσεις σχετικά με τη δωροδοκία δημοσίων υπαλλήλων εφαρμόστηκαν με επιτυχία στα τέλη του 2021.

Ωστόσο, ορισμένες ειδικές δεσμεύσεις και άλλες βασικές πολιτικές παρουσίασαν καθυστερήσεις σε σύγκριση με τα χρονοδιαγράμματα που συμφωνήθηκαν στο πλαίσιο της 12ης έκθεσης. Ειδικότερα:

·Το νέο πληροφοριακό σύστημα είσπραξης της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων αντιμετώπισε καθυστερήσεις. Αυτό οφείλεται σε καθυστερήσεις του αναδόχου όσον αφορά την υποβολή της τελικής πλήρους έκδοσης του διατερματικού πληροφοριακού συστήματος είσπραξης, η οποία έχει πλέον προγραμματιστεί για τον Ιούνιο του 2022. Ως εκ τούτου, η πλήρης θέση σε λειτουργία αυτού του νέου πληροφοριακού συστήματος, η οποία είχε προγραμματιστεί για τα τέλη Απριλίου του 2021, αναμένεται πλέον έως τα τέλη Σεπτεμβρίου του 2022. Ωστόσο, η Ανεξάρτητη Αρχή εξακολουθεί να σχεδιάζει ότι οι κεντρικές και αποκεντρωμένες υπηρεσίες της, συμπεριλαμβανομένης της διεύθυνσης εισπράξεων και επιστροφών και της επιχειρησιακής μονάδας είσπραξης, θα αρχίσουν να χρησιμοποιούν ορισμένες λειτουργίες αυτού του συστήματος έως τον Απρίλιο του 2022.

·Η μεταρρύθμιση της πρωτοβάθμιας υγειονομικής περίθαλψης έχει σημειώσει περιορισμένη πρόοδο. Παράλληλα με το τελικό σχέδιο της πρωτογενούς νομοθεσίας, οι αρχές έχουν πλέον εκπονήσει σχέδιο παράγωγης νομοθεσίας, το οποίο διευκρινίζει τα κύρια χαρακτηριστικά της εγγραφής ασθενών και των υποχρεώσεων των γενικών ιατρών στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικών παραπομπών, παρόλο που ορισμένες βασικές παράμετροι του συστήματος βρίσκονται ακόμη υπό καθορισμό. Οι αρχές παροτρύνονται να θεσπίσουν εγκαίρως επαρκή κίνητρα για τον μετριασμό των αυτοπαραπομπών, διασφαλίζοντας παράλληλα ισότιμη πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη και εφαρμόζοντας την υποχρεωτική εγγραφή ασθενών όπως προβλέπεται στο υφιστάμενο νομικό πλαίσιο. Οι αρχές δεσμεύτηκαν να ξεκινήσουν δημόσια διαβούλευση σχετικά με τη νομοθεσία στα τέλη Φεβρουαρίου ή στις αρχές Μαρτίου του 2022 και σύντομα θα ακολουθήσει η θέσπιση της νομοθεσίας, έως την υποβολή της 14ης έκθεσης. Στη συνέχεια, θα ξεκινήσει η υλοποίηση της μεταρρύθμισης, η οποία θα συνεχίσει να παρακολουθείται στενά.

·Η ολοκλήρωση της μεταρρύθμισης του πλαισίου επιθεωρήσεων για την εποπτεία των οικονομικών δραστηριοτήτων και των αγορών προϊόντων παραμένει σε εκκρεμότητα. Το παράγωγο δίκαιο στον τελευταίο εναπομένοντα τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος δεν έχει οριστικοποιηθεί εγκαίρως για αυτήν την επανεξέταση, λόγω των διαβουλεύσεων που χρειάστηκε να πραγματοποιηθούν για να διασφαλιστεί η συνταγματική συμμόρφωση της μεταρρύθμισης. Οι διαβουλεύσεις αυτές έχουν πλέον ολοκληρωθεί και η νομοθεσία αναμένεται να εγκριθεί σύντομα. Η νομοθεσία αυτή θα συγκεκριμενοποιήσει το μοντέλο διαχείρισης της επιβολής του νόμου ώστε να διευκολυνθεί η εναρμονισμένη προσέγγιση στην εφαρμογή του συστήματος επιβολής.

·Οι αρχές ενέκριναν δύο πράξεις παράγωγου δικαίου κρίσιμης σημασίας για την εφαρμογή του νέου νόμου για τις δημόσιες συμβάσεις, ενώ η τελευταία παραμένει σε εκκρεμότητα. Οι δύο κοινές υπουργικές αποφάσεις που εκδόθηκαν αφορούν τη θέσπιση πλαισίου για την πιστοποίηση δημοσίων έργων και μελετών από ιδιώτες μηχανικούς. Ωστόσο, η έκδοση της τρίτης εκκρεμούσας κοινής υπουργικής απόφασης, η οποία αφορά τη σύσταση νέας νομικής οντότητας για την ανάπτυξη και τη συντήρηση νέου ολοκληρωμένου συστήματος ΤΠ, έχει καθυστερήσει και αναμένεται τώρα να εκδοθεί σύντομα.

·Η δρομολόγηση της πρόσκλησης υποβολής προσφορών για το ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης αστικών και ποινικών υποθέσεων σημείωσε περαιτέρω καθυστέρηση και αναμένεται να ξεκινήσει τον Μάρτιο του 2022. Τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα επανέλαβαν την ανησυχία τους σχετικά με την καθυστέρηση και παρότρυναν τις αρχές να διασφαλίσουν την αποτελεσματική και απρόσκοπτη διεξαγωγή της διαδικασίας στο μέλλον.

·Η θέσπιση του νέου Κώδικα Οργανισμού Δικαστηρίων και Κατάστασης Δικαστικών Λειτουργών έχει σημειώσει σωρευτικά σημαντική καθυστέρηση. Ο Κώδικας αρχικά επρόκειτο να τεθεί σε ισχύ τον Σεπτέμβριο του 2021, αλλά στη συνέχεια αναβλήθηκε για τον Ιανουάριο του 2022. Επί του παρόντος, οι αρχές προγραμματίζουν να καταθέσουν τον Κώδικα στο Κοινοβούλιο έως το τέλος Απριλίου 2022. Οι αρχές αποδίδουν την επιπλέον καθυστέρηση σε δυσκολίες αναδιατύπωσης και διαβουλεύσεων. Μεταξύ άλλων, ο Κώδικας αναμένεται να συμβάλει στην άμβλυνση των προκλήσεων που αντιμετωπίζονται κατά τον χειρισμό εκκρεμών υποθέσεων αφερεγγυότητας φυσικών προσώπων που παρακολουθούνται στο πλαίσιο της δέσμευσης χρηματοοικονομικής πολιτικής, υπό την έννοια ότι οι αναθεωρημένοι πειθαρχικοί κανόνες και κανόνες προαγωγής θα προάγουν μια νοοτροπία αυστηρότερης τήρησης υψηλών επαγγελματικών προτύπων μεταξύ των μελών του δικαστικού σώματος. Η θέσπισή του αποτελεί επίσης προϋπόθεση για την αντιμετώπιση σημαντικού μέρους της δέσμευσης για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Οι αρχές παροτρύνονται με έμφαση να προβούν γρήγορα στην ολοκλήρωση του Κώδικα, δεδομένης της θεμελιώδους σημασίας του για την αποτελεσματική λειτουργία του συστήματος απονομής δικαιοσύνης.

·Η απαιτούμενη παράγωγη νομοθεσία για τη θέση σε λειτουργία της μονάδας JustStat του Υπουργείου Δικαιοσύνης αναμένεται να θεσπιστεί με εννέα μήνες καθυστέρηση, έως τα τέλη Μαρτίου του 2022. Αυτή η εξειδικευμένη υπηρεσία έχει την εντολή να συλλέγει και να επεξεργάζεται δεδομένα με σκοπό τη μέτρηση και τη βελτίωση της απόδοσης του δικαστικού συστήματος.

Εκτός από την πρόοδο όσον αφορά ειδικές δεσμεύσεις, στην έκθεση εκφράζεται ικανοποίηση για το γεγονός ότι οι αρχές προχώρησαν σε σειρά ευρύτερων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που ξεκίνησαν στο πλαίσιο της ενισχυμένης εποπτείας. Ειδικότερα:

·Στο πλαίσιο των προσπαθειών των αρχών να ενισχύσουν τον κεντρικό έλεγχο των διατάξεων για τις προσλήψεις και τους μισθούς στη δημόσια διοίκηση, οριστικοποιήθηκε ο κατάλογος για τον εντοπισμό αποκλίσεων από το ενιαίο μισθολόγιο. Η θέσπιση των νομικών διατάξεων για την αντιμετώπιση των εντοπισμένων αδυναμιών έχει προγραμματιστεί έως τον Απρίλιο του 2022. Η αξιολόγηση μεσοπρόθεσμων έως μακροπρόθεσμων αναγκών σε μόνιμους και έκτακτους εκπαιδευτικούς θα ολοκληρωθεί επίσης έως τον Απρίλιο του 2022.

·Οι αρχές ολοκλήρωσαν με επιτυχία τη δημιουργία της ενιαίας ψηφιακής πύλης (Gov.gr) που υποστηρίζεται από σχετικές πρωτοβουλίες για τη διασφάλιση της διαλειτουργικότητας και της αξιοπιστίας του συστήματος, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές και τις προτεραιότητες που ορίζονται στην εθνική στρατηγική για τον ψηφιακό μετασχηματισμό, καθώς και τις επείγουσες ανάγκες που προκύπτουν από την εξέλιξη της πανδημίας.

·Οι αρχές συνεχίζουν τις προπαρασκευαστικές εργασίες σχετικά με τον νόμο για την τριτοβάθμια εκπαίδευση, έπειτα από προηγούμενες ευπρόσδεκτες μεταρρυθμίσεις στον τομέα της εκπαίδευσης, ωστόσο η θέσπισή του καθυστερεί λόγω των προκλήσεων που δημιουργεί η πανδημία. Οι αρχές έχουν δεσμευτεί να δρομολογήσουν τη δημόσια διαβούλευση τον Μάρτιο του 2022 και η θέσπιση του νόμου αναμένεται, επί του παρόντος, τον Μάιο του 2022.

Η μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων από τον τραπεζικό κλάδο —κυρίως μέσω του προγράμματος «Ηρακλής»— συνεχίστηκε, ωστόσο εξακολουθούν να υφίστανται παράγοντες ευπάθειας, καθώς συνεχίζονται οι καθαρές εισροές( 7 ) μη εξυπηρετούμενων δανείων, παρόλο που μέχρι στιγμής ο ρυθμός τους είναι περιορισμένος. Το ποσοστό μη εξυπηρετούμενων δανείων διαμορφώθηκε στο 15 % σε ατομική βάση τον Σεπτέμβριο του 2021, έχοντας υποχωρήσει σημαντικά από το 30,1 % στα τέλη του 2020 και το 40,6 % στα τέλη του 2019( 8 ), ωστόσο εξακολουθεί να είναι το υψηλότερο ποσοστό στη ζώνη του ευρώ. Οι καθαρές εισροές μη εξυπηρετούμενων δανείων συνεχίστηκαν, αλλά παραμένουν χαμηλότερες των αρχικών προσδοκιών. Οι τιτλοποιήσεις στο πλαίσιο του προγράμματος «Ηρακλής» θα επιτρέψουν στις τράπεζες να μειώσουν το κόστος κινδύνου στο μέλλον και να ελευθερώσουν χώρο στους ισολογισμούς τους για νέο δανεισμό. Παρόλο που οι πρόσφατες συναλλαγές τιτλοποίησης στο πλαίσιο του προγράμματος «Ηρακλής» έχουν ως αποτέλεσμα αυξημένες ανάγκες προβλέψεων, ο αντίκτυπός τους στις κεφαλαιακές θέσεις των τραπεζών αντισταθμίστηκε εν μέρει από επιτυχείς ενέργειες κεφαλαιακής ενίσχυσης. Ωστόσο, η κεφαλαιακή θέση των τραπεζών εξακολουθεί να είναι μία από τις χαμηλότερες στη ζώνη του ευρώ και συνεπάγεται υψηλό ποσοστό αναβαλλόμενων πιστώσεων φόρου.

Η εφαρμογή των συμφωνημένων δράσεων πολιτικής στον χρηματοπιστωτικό τομέα έχει προχωρήσει, ωστόσο ορισμένες δράσεις πολιτικής εξακολουθούν να καθυστερούν σε σχέση με το χρονοδιάγραμμα. Όσον αφορά την εφαρμογή του πτωχευτικού κώδικα, λειτουργούν όλες οι διαδικασίες (εξωδικαστικός μηχανισμός ρύθμισης οφειλών, εξυγίανση, τακτικές και απλοποιημένες διαδικασίες πτώχευσης και μηχανισμός έγκαιρης προειδοποίησης), παράλληλα με τις αντίστοιχες ηλεκτρονικές πλατφόρμες. Ο καθορισμός νέων ημερομηνιών εκδίκασης για εκκρεμείς υποθέσεις υπερχρεωμένων νοικοκυριών επιταχύνεται, σύμφωνα με τις επικαιροποιήσεις που παρέχουν οι αρχές, αλλά η εκκαθάριση των εκκρεμών υποθέσεων εξακολουθεί να είναι κατώτερη των προσδοκιών και δεν προβλέπεται πριν από τα τέλη του 2023. Οι αρχές έχουν λάβει μέτρα για να αυξήσουν την ικανότητα διεκπεραίωσης δικαστικών υποθέσεων και αναμένουν ότι οι διατάξεις του Κώδικα Οργανισμού Δικαστηρίων/Δικαστών θα ενισχύσουν περαιτέρω τη διαδικασία. Η διεξαγωγή ηλεκτρονικών πλειστηριασμών συνεχίζει να αυξάνεται από την επανέναρξή τους τον Σεπτέμβριο του 2021, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη οι εργασίες για την εισαγωγή περαιτέρω βελτιώσεων. Οι αρχές εξακολουθούν να δεσμεύονται να επιτύχουν τους συμφωνηθέντες τελικούς στόχους όσον αφορά τη διεκπεραίωση και την εκκαθάριση του συνόλου των εκκρεμών κρατικών εγγυήσεων που έχουν καταπέσει, έως τα μέσα του 2023 και τα μέσα του 2024, αντίστοιχα. Η διεκπεραίωση των απαιτήσεων έχει επιταχυνθεί, αλλά αυτό μόνο εν μέρει αποτυπώνεται στις πληρωμές. Για να επιτευχθούν οι στόχοι που έχουν τεθεί για το 2022 θα χρειαστεί να αυξηθεί περαιτέρω σε σημαντικό βαθμό η διεκπεραίωση των απαιτήσεων και των πληρωμών. Η πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος για την οντότητα πώλησης και επανεκμίσθωσης αναμένεται να δρομολογηθεί τον Φεβρουάριο του 2022. Οι αρχές εξετάζουν το ενδεχόμενο ενός προγράμματος προσωρινής στήριξης για ευάλωτους οφειλέτες με κύρια κατοικία, προκειμένου να διασφαλιστεί η ομαλή μετάβαση μέχρις ότου η οντότητα πώλησης και επανεκμίσθωσης ξεκινήσει τη λειτουργία της, η οποία επί του παρόντος δεν αναμένεται πριν από τα τέλη Μαρτίου του 2023. Οι αρχές παροτρύνονται να θεσπίσουν ισχυρές διασφαλίσεις για την αντιμετώπιση της ακούσιας χρήσης του προγράμματος και τον μετριασμό των νομικών κινδύνων και να προχωρήσουν ταχέως στη σύσταση της οντότητας πώλησης και επανεκμίσθωσης, ώστε να διασφαλιστεί η έγκαιρη σταδιακή κατάργηση του προσωρινού προγράμματος. Οι συζητήσεις για το μέλλον του Ελληνικού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας σημείωσαν ικανοποιητική πρόοδο και η σχετική τροπολογία αναμένεται να εγκριθεί έως τον Απρίλιο του 2022.

Οι αρχές ανακοίνωσαν την πρόθεσή τους να εφαρμόσουν την 1η Μαΐου 2022 αύξηση του νόμιμου κατώτατου μισθού, σε διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους, με σκοπό τον μετριασμό των αρνητικών επιπτώσεων των αυξήσεων των τιμών στους εργαζόμενους χαμηλών εισοδημάτων. Η αύξηση αυτή έρχεται σε συνέχεια μιας μέτριας αύξησης της τάξεως του 2 % που αποφασίστηκε τον Ιούλιο του 2021 και τέθηκε σε εφαρμογή τον Ιανουάριο του 2022 μετά από διετές πάγωμα του κατώτατου μισθού (ως αποτέλεσμα της πανδημίας), η οποία αποτύπωσε τις εξελίξεις στους μισθούς και την παραγωγικότητα, καθώς και σε άλλους δείκτες με βάση στοιχεία έως το πρώτο εξάμηνο του 2021. Παράλληλα με την επιτάχυνση της τακτικής διαδικασίας επικαιροποίησης του κατώτατου μισθού για τον μετριασμό των επιπτώσεων του υψηλού πληθωρισμού στους εργαζόμενους και τις εργαζόμενες χαμηλού εισοδήματος, οι αρχές δεσμεύτηκαν να ακολουθήσουν τη διαδικασία που θεσπίστηκε με τον νόμο 4172/13 για τον καθορισμό του κατώτατου μισθού. Οι αρχές ανέφεραν επίσης ότι η πιθανή αναπροσαρμογή του κατώτατου μισθού τον Μάιο θα διασφαλίσει την ανταγωνιστικότητα και θα έχει περιορισμένο δημοσιονομικό κόστος, μεταξύ άλλων όσον αφορά το μισθολόγιο του δημόσιου τομέα. Η αύξηση του κατώτατου μισθού που θα προκύψει από αυτές τις διαβουλεύσεις αναμένεται να ανακοινωθεί τον Απρίλιο του 2022 και να εφαρμοστεί από τον επόμενο μήνα.

Εν κατακλείδι, η παρούσα έκθεση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Ελλάδα έχει προβεί στις απαραίτητες ενέργειες για να επιτύχει τις ειδικές δεσμεύσεις της, παρά τις δύσκολες συνθήκες που συνεχίζουν να δημιουργούνται από την πανδημία. Οι ελληνικές αρχές έχουν επίσης σκιαγραφήσει μια αξιόπιστη πορεία που οδηγεί σε περαιτέρω ουσιαστική πρόοδο σχετικά με τις δεσμεύσεις τους έως τον χρόνο δημοσίευσης της 14ης έκθεσης ενισχυμένης εποπτείας τον Μάιο του 2022. Οι αρχές υλοποίησαν ειδικές δεσμεύσεις σε διάφορους τομείς, ιδίως όσον αφορά την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης, την ολοκλήρωση της διοικητικής αναδιοργάνωσης του ενιαίου συνταξιοδοτικού ταμείου (ΕΦΚΑ) και της απλούστευση της αδειοδότησης επενδύσεων στους συμφωνηθέντες τομείς. Η Ελλάδα σημείωσε επίσης πρόοδο όσον αφορά ευρύτερες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, μεταξύ άλλων στον τομέα της ψηφιοποίησης κυρίως, και ξεκίνησε την εφαρμογή του οικείου σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας( 9 ). Τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα επικροτούν τη στενή και εποικοδομητική συνεργασία των αρχών σε όλους τους τομείς και ενθαρρύνουν τις αρχές να διατηρήσουν τη δυναμική και, όπου είναι απαραίτητο, να ενισχύσουν τις προσπάθειες για την αποκατάσταση των καθυστερήσεων που προκάλεσε εν μέρει η πανδημία, ιδίως όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις στον τομέα της πολιτικής για τον χρηματοπιστωτικό τομέα, της πρωτοβάθμιας υγειονομικής περίθαλψης, του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και της δικαιοσύνης, και την επίτευξη των συμφωνηθέντων στόχων για την εκκαθάριση των ληξιπρόθεσμων οφειλών.

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ

Η οικονομία διατήρησε την αναπτυξιακή της δυναμική το τρίτο τρίμηνο του 2021 λόγω των ισχυρών εξαγωγικών επιδόσεων και της ιδιωτικής κατανάλωσης. Η ανάπτυξη το τρίτο τρίμηνο του 2021 (2,7 % σε τριμηνιαία βάση) υποστηρίχθηκε και από την ταχεία ανάκαμψη των εσόδων από τον τουρισμό, οι δε εξαγωγές αγαθών παρέμειναν ανθεκτικές, παρά τα σημεία συμφόρησης στις αξιακές αλυσίδες. Θετικά συνέβαλαν και οι επενδύσεις, αν και από σχετικά χαμηλή βάση. Η πρόσφατη εμφάνιση της παραλλαγής όμικρον και η σχετική αυστηροποίηση των μέτρων ανάσχεσης τον Δεκέμβριο του 2021, αναμένεται να έχουν επηρεάσει αρνητικά την ανάπτυξη το τελευταίο τρίμηνο του 2021, αλλά αυτές οι επιπτώσεις αναμένεται να εξασθενίσουν σε μεγάλο βαθμό κατά το πρώτο τρίμηνο του 2022. Συνολικά, το πραγματικό ΑΕΠ προβλέπεται να έχει ανακάμψει κατά 8,5 % το 2021, με την οικονομία να φτάνει το προ πανδημίας επίπεδο δραστηριότητας, ήδη το τρίτο τρίμηνο του 2021.

Η ανάπτυξη το 2022 προβλέπεται να στηριχτεί σε εγχώριους παράγοντες, υποστηριζόμενη από την τόνωση που επιφέρει η υλοποίηση των επενδύσεων και των μεταρρυθμίσεων στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Το εξωτερικό περιβάλλον προβλέπεται να παραμείνει υποστηρικτικό, καθώς ο τουρισμός αναμένεται να ανακτήσει σημαντικό μέρος των απωλειών που σημείωσε κατά τη διάρκεια της πανδημίας, ενώ οι εξαγωγές αγαθών πρόκειται να παρατείνουν τις ισχυρές επιδόσεις τους από πέρυσι. Για το σύνολο του έτους, η αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ εκτιμάται ότι θα ανέλθει σε 4,9 % το 2022. Το τρίτο τρίμηνο του 2021, η απασχόληση αυξήθηκε κατά 4,9 % από 1,9 % το δεύτερο τρίμηνο. Παρόλο που η απασχόληση έχει φτάσει σχεδόν στα προ πανδημίας επίπεδα, οι απώλειες που σημειώθηκαν στο ενεργό εργατικό δυναμικό κατά τη διάρκεια της πανδημίας δεν έχουν ακόμη αποκατασταθεί πλήρως. Το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών αναμένεται να ανακάμψει ισχυρά το 2021 και να συνεχίσει να αυξάνεται το 2022. Η αύξηση των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου προκάλεσε την αισθητή αύξηση του πληθωρισμού κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2021, ωστόσο αυτές οι πιέσεις αναμένεται να αμβλυνθούν αργότερα το 2022 καθώς μετριάζονται οι διεθνείς τιμές. Σύμφωνα με τις χειμερινές ενδιάμεσες προβλέψεις της Επιτροπής, ο πληθωρισμός αναμένεται να κορυφωθεί το 2022, φθάνοντας στο 3,1 %.

Η προαναφερθείσα εξαγγελία για αύξηση του κατώτατου μισθού τον Μάιο του 2022 έρχεται σε αυτό το πλαίσιο αύξησης του πληθωρισμού και ισχυρής ανάκαμψης. Σύμφωνα με τον νόμο 4172/13, ο οποίος ορίζει τη διαδικασία επανεξέτασης του κατώτατου μισθού, το ύψος του νόμιμου κατώτατου μισθού θα πρέπει να καθορίζεται αφού ληφθεί υπόψη η κατάσταση της οικονομίας και οι προοπτικές της για ανάπτυξη, ιδίως οι εξελίξεις στην παραγωγικότητα, ο πληθωρισμός, η ανταγωνιστικότητα, η απασχόληση, η ανεργία, τα εισοδήματα και οι μισθοί. Η ανταγωνιστικότητα, όπως μετράται με βάση το κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος( 10 ), είχε βελτιωθεί από το 2018, κυρίως λόγω της μείωσης της πραγματικής αμοιβής ανά εργαζόμενο, καθώς οι πραγματικοί μισθοί παρέμειναν περιορισμένοι, ενώ η απασχόληση αυξήθηκε. Οι προσωρινοί κλυδωνισμοί λόγω της πανδημίας το 2020 προκάλεσαν ισχυρή αύξηση του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος, καθώς η αμοιβή ανά εργαζόμενο παρέμεινε σε γενικές γραμμές ανεπηρέαστη λόγω των μέτρων στήριξης έκτακτης ανάγκης που εφάρμοσαν οι αρχές. Το 2021, η παραγωγικότητα αναμένεται να έχει σχεδόν ανακάμψει πλήρως και ο ρυθμός ανάπτυξής της αναμένεται να παραμείνει υψηλός, χάρη και στις επενδύσεις που υλοποιήθηκαν στο πλαίσιο του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της Ελλάδας. Όπως φαίνεται στο γράφημα 1, η Ελλάδα κατέγραψε συνολικά σημαντική αύξηση της ανταγωνιστικότητας από το 2018 και μετά. Παρά τις βελτιώσεις αυτές, η εξαγωγική βάση της Ελλάδας εξακολουθεί να επικεντρώνεται σε προϊόντα με χαμηλό επίπεδο τεχνολογικής εξειδίκευσης και ο δείκτης εξαγωγών προς το ΑΕΠ είναι χαμηλός, παρά τις πρόσφατες βελτιώσεις. Επιπλέον, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της σε κυκλικά προσαρμοσμένους όρους( 11 ) εμφάνιζε σημαντικό έλλειμμα το 2020 (‑11,8 % του ΑΕΠ σε όρους εθνικών λογαριασμών) και παραμένει πολύ κάτω από το επίπεδο που απαιτείται για την επίτευξη συνετής καθαρής διεθνούς επενδυτικής θέσης. Ο ονομαστικός κατώτατος μισθός αυξήθηκε στην πλειονότητα των κρατών μελών της ζώνης του ευρώ (σε 11 από τα 15 κράτη μέλη που έχουν θεσπίσει διαδικασία συλλογικών διαπραγματεύσεων) το 2021, οι δε αυξήσεις κυμαίνονται από 0,3 % στην Ολλανδία έως 16,3 % στη Λετονία.

Γράφημα 1:Πραγματική σταθμισμένη συναλλαγματική ισοτιμία με βάση το κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος (19 εμπορικοί εταίροι – ζώνη του ευρώ) (2017Τρ1 = 100)

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή Σημείωση: η πραγματική σταθμισμένη συναλλαγματική ισοτιμία με βάση το κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος ορίζεται ως ο λόγος της πραγματικής σταθμισμένης συναλλαγματικής ισοτιμίας (αξία του νομίσματος έναντι του σταθμισμένου μέσου όρου των εμπορικών εταίρων της ζώνης του ευρώ) διαιρούμενη διά του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος. Ο δείκτης αυτός καταγράφει τους παράγοντες που προκαλούν συνεχόμενες αλλαγές στην ανταγωνιστικότητα κόστους κάθε κράτους μέλους σε σχέση με τους κύριους εμπορικούς εταίρους του.

Οι κίνδυνοι για τις προβλέψεις παραμένουν αυξημένοι. Παρά το καλύτερο από το αναμενόμενο οικονομικό αποτέλεσμα τα τρία πρώτα τρίμηνα του 2021, η εξέλιξη της πανδημίας τόσο σε εγχώριο όσο και σε διεθνές επίπεδο αποτελεί συνεχή πηγή αβεβαιότητας, τόσο για τις αφίξεις τουριστών όσο και για πιθανή περαιτέρω παράταση των σημείων συμφόρησης από την πλευρά της προσφοράς, ενώ εξακολουθούν να υφίστανται παράγοντες ευπάθειας. Επιπλέον, βάσει των προβλέψεων, αναμένεται μόνο περιορισμένος αρνητικός αντίκτυπος στην παραγωγή από την αξιοσημείωτη αύξηση του κόστους των εισροών, σύμφωνα με την τρέχουσα ερμηνεία των μελλοντοστραφών δεικτών των προθέσεων των παραγωγών. Στα θετικά, το σύνολο των αποταμιεύσεων που συσσώρευσαν τα νοικοκυριά κατά τη διάρκεια της πανδημίας θα μπορούσε να διευκολύνει την ισχυρότερη πραγματοποίηση μέρους των αγορών που καθυστέρησαν από τις προηγούμενες περιόδους, καθώς βελτιώνονται οι δυνατότητες δαπανών για τα νοικοκυριά. Οι ισχυρές επιδόσεις των εξαγωγών αγαθών από το τρίτο τρίμηνο του 2020, θα μπορούσαν να είναι ενδεικτικές διαρθρωτικών βελτιώσεων στην εξαγωγική βάση, όπως αποδεικνύεται και από τα συνεχή κέρδη στα μερίδια της εξαγωγικής αγοράς. Αυτό θα μπορούσε να είναι πηγή πρόσθετων κινδύνων υπερτίμησης.

Πίνακας 1:Συνοπτική παρουσίαση των κύριων μακροοικονομικών μεταβλητών (%)

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ

Η αρχική ερμηνεία των δημοσιονομικών και οικονομικών στοιχείων προμηνύει θετικό δημοσιονομικό αποτέλεσμα για το 2021 συνολικά. Υπενθυμίζεται ότι στις φθινοπωρινές προβλέψεις της Επιτροπής προβλεπόταν πρωτογενές έλλειμμα (όπως παρακολουθείται στο πλαίσιο ενισχυμένης εποπτείας) ύψους 7,6 % του ΑΕΠ για το 2021 και 1,2 % του ΑΕΠ για το 2022 και πρωτογενές πλεόνασμα ύψους 1,5 % του ΑΕΠ το 2023. Όσον αφορά τις εξελίξεις από την πλευρά των δαπανών το 2021, η εφαρμογή ορισμένων από τα μέτρα στήριξης έκτακτης ανάγκης υπήρξε πιο σταδιακή απ’ ό,τι αναμενόταν στις φθινοπωρινές προβλέψεις και, ως εκ τούτου, πληρωμές αξίας περίπου 0,1 % του ΑΕΠ μεταφέρθηκαν από το 2021 στο 2022. Επιπλέον, ορισμένα μέτρα είχαν χαμηλότερο δημοσιονομικό κόστος από το αναμενόμενο, μειώνοντας το συνολικό κόστος των μέτρων το 2021 κατά επιπλέον 0,1 % του ΑΕΠ. Ταυτόχρονα, τα κρατικά έσοδα το 2021 ήταν υψηλότερα από τα αναμενόμενα στις φθινοπωρινές προβλέψεις της Επιτροπής κατά σχεδόν 1,2 % του ΑΕΠ. Αυτό οφειλόταν κυρίως στα υψηλά έσοδα από τον φόρο εταιρειών, καθώς η μείωση της εταιρικής κερδοφορίας το 2020, η οποία καθορίζει την εκκαθάριση των φορολογικών υποχρεώσεων του 2020 που καταβάλλονται το 2021, ήταν λιγότερο σοβαρή απ’ ό,τι αρχικά αναμενόταν. Επίσης, έσοδα από άλλους φόρους εισοδήματος και τον ΦΠΑ είχαν υψηλότερη απόδοση από την αναμενόμενη, γεγονός που κατά κύριο λόγο αποτυπώνει την καλύτερη από την προβλεπόμενη μακροοικονομική ανάπτυξη. Αυτοί οι παράγοντες αντισταθμίστηκαν εν μέρει από το κόστος επιδότησης ύψους 250 EUR ανά άτομο, την οποία παρείχε η κυβέρνηση σε ηλικιωμένους χαμηλού εισοδήματος και σε όσους λαμβάνουν επιδόματα αναπηρίας, για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων του αυξημένου πληθωρισμού.

Στη συντριπτική τους πλειονότητα, τα μέτρα έκτακτης ανάγκης καταργήθηκαν σταδιακά έως το τέλος του 2021. Σύμφωνα με προηγούμενα σχέδια, μόνο μια περιορισμένη δέσμη προσωρινών και στοχευμένων έκτακτων μέτρων που σχετίζονται με την πανδημία θα συνεχιστεί για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων το 2022, με δημοσιονομικό κόστος περίπου 1,7 % του ΑΕΠ. Ωστόσο, ενόψει της πρόσφατης εμφάνισης της παραλλαγής όμικρον, ορισμένα μέτρα παρατάθηκαν, όπως οι αναστολές συμβάσεων εργασίας, το σύστημα μειωμένου ωραρίου εργασίας και το πρόγραμμα επιδότησης προσλήψεων. Το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης θα συνεχίσει επίσης να λαμβάνει αυξημένη στήριξη, γεγονός που αυξάνει το δημοσιονομικό κόστος για το 2022 κατά επιπλέον 0,15 % του ΑΕΠ. Η αποπληρωμή της επιστρεπτέας προκαταβολής επρόκειτο να ξεκινήσει τον Ιανουάριο του 2022, αλλά λόγω καθυστερήσεων στη δημιουργία του πληροφοριακού συστήματος, οι αποπληρωμές αναμένονται μόνο από τα μέσα του 2022. Αυτή η καθυστέρηση έχει πολύ περιορισμένο δημοσιονομικό αντίκτυπο για το 2022, ύψους περίπου 40 εκατ. EUR. Τέλος, οι αρχές σχεδιάζουν επίσης να θεσπίσουν μεταρρύθμιση του φόρου ακίνητης περιουσίας (ΕΝΦΙΑ), με μόνιμο δημοσιονομικό κόστος περίπου 0,1 % του ΑΕΠ.

Οι αρχές, ανταποκρινόμενες στις αυξημένες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, σχεδίασαν έναν νέο αυτόματο μηχανισμό στήριξης με σκοπό τον μετριασμό των αυξήσεων του κόστους στα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Το πρόγραμμα αντικαθιστά το πρόγραμμα προσωρινής επιδότησης που θεσπίστηκε το 2021 και επιδοτεί τη διαφορά στις τρέχουσες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στο μέτρο που υπερβαίνουν ένα δεδομένο όριο. Τα νοικοκυριά δικαιούνται αυτήν την επιδότηση μόνο για την πρώτη κατοικία. Η επιδότηση θα καλύψει το 80 % της αύξησης πάνω από το όριο για τις πρώτες 150 KWh που καταναλώνονται μηνιαίως και το 60 % της αύξησης για τις επόμενες 150 KWh. Τα ευάλωτα νοικοκυριά θα επωφεληθούν από μεγαλύτερη επιδότηση που θα καλύπτει το 90 % της αύξησης για τις πρώτες 300 KWh. Για τις επιχειρήσεις, προβλέπεται ενιαία επιδότηση για όλες τις κατηγορίες, η οποία θα καλύπτει το 50 % και το 30 % της αύξησης των τιμών το πρώτο και το δεύτερο τρίμηνο του 2022, αντίστοιχα. Με βάση τις προβλέψεις του φορέα εκμετάλλευσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για τις τιμές χονδρικής της ηλεκτρικής ενέργειας, ο συνολικός όγκος των επιδοτήσεων ενδέχεται να ανέλθει σε 1 δισ. EUR έως τον Ιούλιο του 2022 (0,5 % του ΑΕΠ). Το πρόγραμμα επιδότησης βαθμονομήθηκε ώστε να είναι δημοσιονομικά ουδέτερο, καθώς το κόστος του θα καλυφθεί από τα αυξημένα έσοδα που εκτιμάται ότι θα αποφέρει το σύστημα εμπορίας εκπομπών. Τα πρόσθετα έσοδα από το σύστημα εμπορίας εκπομπών αναμένεται επίσης να καλύψουν το κόστος του επιδόματος θέρμανσης για τον μετριασμό των επιπτώσεων της ραγδαίας αύξησης των τιμών του φυσικού αερίου. Οι επιδοτήσεις φαίνεται να συνάδουν με τις κατευθυντήριες γραμμές που παρέχει η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την αντιμετώπιση της αύξησης των τιμών της ενέργειας ( 12 ), καθώς είναι προσωρινές και θα επαναξιολογούνται κάθε μήνα.

Οι δημοσιονομικοί κίνδυνοι παραμένουν υψηλοί. Η αβεβαιότητα για την εξέλιξη της πανδημίας παραμένει ο κύριος παράγοντας βραχυπρόθεσμου κινδύνου, ιδίως όσον αφορά την ανάγκη λήψης περαιτέρω μέτρων στήριξης και την πιθανή ενεργοποίηση των κρατικών εγγυήσεων που παρασχέθηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Το νέο πρόγραμμα επιδότησης ηλεκτρικής ενέργειας θα απαιτεί στενή παρακολούθηση λόγω του μεγάλου του μεγέθους, ιδίως όσον αφορά την επάρκεια των ροών εσόδων για ειδικό προορισμό που αναμένεται να καλύψουν αυτές τις επιδοτήσεις, ενώ ταυτόχρονα θα διασφαλίζει ότι ο λογαριασμός των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας δεν θα καταστεί ελλειμματικός. Περαιτέρω κίνδυνοι παραμένουν αμετάβλητοι σε σύγκριση με την προηγούμενη έκθεση, ιδίως οι πρόσφατες ή προγραμματισμένες ρυθμίσεις χρηματοοικονομικής πολιτικής, μεταξύ αυτών το σύστημα πώλησης και επανεκμίσθωσης ακινήτων που ανήκουν σε ευάλωτους οφειλέτες, ενδέχεται να έχουν επιπτώσεις όσον αφορά την αύξηση του ελλείμματος και του χρέους, ανάλογα με την τελική στατιστική τους ταξινόμηση. Η πρόσθετη αβεβαιότητα σχετίζεται με εκκρεμείς δικαστικές υποθέσεις, μεταξύ άλλων υποθέσεις αναδρομικής αποζημίωσης για περικοπές συντάξεων καθώς και δικαστικές υποθέσεις κατά της Εταιρείας Ακινήτων Δημοσίου (ΕΤΑΔ). Στα θετικά, τα καλύτερα από τα αναμενόμενα κρατικά έσοδα είναι πιθανό να μεταφερθούν στο 2022, καθώς αντικατοπτρίζουν ενδεχομένως ότι η κρίση επηρέασε τη φορολογική βάση λιγότερο απ’ ό,τι είχε αρχικά προβλεφθεί.

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΧΡΕΟΥΣ

Οι διαφορές απόδοσης έχουν αυξηθεί, αλλά παραμένουν κάτω από τα μέσα επίπεδα που είχαν επιτευχθεί το 2019 πριν από την πανδημία. Τον Δεκέμβριο του 2021, το διοικητικό συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας αποφάσισε( 13 ) να διακόψει τις καθαρές αγορές στοιχείων ενεργητικού στο πλαίσιο του έκτακτου προγράμματος αγοράς στοιχείων ενεργητικού λόγω πανδημίας στα τέλη Μαρτίου 2022 και να επανεπενδύσει τα ποσά κεφαλαίου από την εξόφληση τίτλων αποκτηθέντων στο πλαίσιο του εν λόγω προγράμματος κατά τη λήξη τους, τουλάχιστον έως το τέλος του 2024. Στο πλαίσιο αυτό, το διοικητικό συμβούλιο διευκρίνισε ότι σε περίπτωση νέου κατακερματισμού της αγοράς που σχετίζεται με την πανδημία, οι επανεπενδύσεις μπορούν να αναπροσαρμοστούν ανά πάσα στιγμή με ευελιξία σε σχέση με τον χρόνο, τις κατηγορίες στοιχείων ενεργητικού και τις δικαιοδοσίες, και θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν την αγορά ομολόγων που εκδίδονται από την Ελλάδα πέραν των αναχρηματοδοτήσεων τίτλων. Παρά τις αγορές περιουσιακών στοιχείων ελληνικών κρατικών ομολόγων στις οποίες προβαίνει επί του παρόντος η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, και αντανακλώντας την αυξημένη απροθυμία ανάληψης κινδύνων στις χρηματοπιστωτικές αγορές στο πλαίσιο της αυξανόμενης αβεβαιότητας σχετικά με τις προοπτικές για την οικονομία και τον πληθωρισμό, οι διαφορές απόδοσης έναντι των γερμανικών ομοσπονδιακών ομολόγων αυξάνονται, καθώς τα ομόλογα 10ετούς διάρκειας υπερέβησαν τις 200 μονάδες βάσης στις αρχές Φεβρουαρίου του 2022.

Η Ελλάδα πραγματοποίησε μια επιτυχημένη διαδικασία διαχείρισης της ρευστότητας το 2021. Μετά την προηγούμενη ανταλλαγή ομολόγων που αφορούσε τα λεγόμενα «ομόλογα αυξανόμενης απόδοσης» η οποία πραγματοποιήθηκε το 2017, η Ελλάδα κατάφερε πλέον να ανταλλάξει 3 δισ. EUR από τα υπόλοιπα ομόλογα αυξανόμενης απόδοσης αξίας 4 δισ. EUR. Με αυτή την ανταλλαγή, η σταθμισμένη μέση ληκτότητα αυτών των υποχρεώσεων αυξήθηκε από οκτώ έτη σε δεκατρία έτη. Δεδομένου ότι ορισμένοι από τους κατόχους ομολόγων έλαβαν μετρητά σε αντάλλαγμα για τα ομόλογά τους, το χρέος της γενικής κυβέρνησης μειώθηκε κατά περίπου 1 δισ. EUR.

Οι εκδόσεις νέων ομολόγων συμβάλλουν σε υψηλά ταμειακά διαθέσιμα. Σύμφωνα με τις προσδοκίες που βασίζονται στην εποχικότητα των δημοσιονομικών εσόδων και δαπανών, καθώς και το χρονοδιάγραμμα απόσβεσης του χρέους, τα ταμειακά διαθέσιμα μειώθηκαν το τελευταίο τρίμηνο του 2021 και διαμορφώθηκαν στα 31,6 δισ. EUR τον Δεκέμβριο ( 14 ). Πρόκειται για επίπεδο ελαφρώς υψηλότερο από αυτό που παρατηρήθηκε πριν ένα έτος. Ο Οργανισμός Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους δημοσίευσε τη χρηματοδοτική του στρατηγική για το 2022. Με βάση το σχέδιο, η Ελλάδα αναμένει να συγκεντρώσει 12 δισ. EUR στην ανοιχτή αγορά το 2022, ποσό ελαφρώς χαμηλότερο από το ποσό που συγκεντρώθηκε το 2021. Τον Ιανουάριο του 2022 η υλοποίηση αυτού του σχεδίου ξεκίνησε με την επιτυχή έκδοση 10ετούς ομολόγου ύψους 3 δισ. EUR, με απόδοση 1,8 %.

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΧΡΕΟΥΣ

Η επικαιροποίηση της ανάλυσης της βιωσιμότητας του χρέους υποδεικνύει ότι οι κίνδυνοι παρέμειναν αμετάβλητοι σε σύγκριση με τη 12η έκθεση, όμως η αβεβαιότητα εξακολουθεί να είναι υψηλή. Η παρούσα ανάλυση αποτελεί μερική επικαιροποίηση εκείνης που δημοσιεύτηκε στη 12η έκθεση. Η επικαιροποίηση αυτή περιλαμβάνει τα στοιχεία σχετικά με την πρόσφατη διαδικασία διαχείρισης της ρευστότητας και την τελευταία έκδοση ομολόγων, ενώ οι μακροοικονομικές, χρηματοοικονομικές και δημοσιονομικές μεταβλητές εξακολουθούν να βασίζονται στις φθινοπωρινές προβλέψεις της Επιτροπής του 2021. Οι βραχυπρόθεσμοι κίνδυνοι για τη βιωσιμότητα του χρέους παραμένουν περιορισμένοι, ενώ σημαντικότεροι είναι οι κίνδυνοι πιο μακροπρόθεσμα στα εναλλακτικά σενάρια. Σύμφωνα με το βασικό σενάριο, το χρέος μειώνεται από 203 % του ΑΕΠ το 2021 σε περίπου 55 % του ΑΕΠ το 2060, ενώ οι ακαθάριστες χρηματοδοτικές ανάγκες παραμένουν κάτω από το 15 % του ΑΕΠ μακροπρόθεσμα. Σύμφωνα με το σενάριο υψηλότερων ασφαλίστρων κινδύνου, το χρέος μειώνεται στο 90 % του ΑΕΠ έως το 2060 και οι ακαθάριστες χρηματοδοτικές ανάγκες κυμαίνονται γύρω στο 18 % του ΑΕΠ από τη δεκαετία του 2030. Σύμφωνα με το σενάριο χαμηλής ανάπτυξης, το επίπεδο του χρέους δεν σταθεροποιείται και οι ακαθάριστες χρηματοδοτικές ανάγκες υπερβαίνουν μόνιμα το 20 % του ΑΕΠ από το 2050. Τα εναλλακτικά σενάρια δείχνουν ότι οι πιθανές αυξήσεις των επιτοκίων μεσοπρόθεσμα και η ασθενέστερη οικονομική ανάπτυξη θα μπορούσαν να επηρεάσουν αρνητικά τη βιωσιμότητα του χρέους. Πλήρης επικαιροποίηση, συμπεριλαμβανομένων των μακροοικονομικών, χρηματοοικονομικών και δημοσιονομικών παραδοχών, θα παρουσιαστεί στην επόμενη έκθεση ενισχυμένης εποπτείας.

Πίνακας 2:Κύριες παραδοχές του βασικού σεναρίου

Πηγή: Υπηρεσίες της Επιτροπής

Πίνακας 3:Κύριες παραδοχές των σεναρίων

Πηγή: Υπηρεσίες της Επιτροπής

Γράφημα 2:Αποτελέσματα της ανάλυσης της βιωσιμότητας του χρέους (% του ΑΕΠ)

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή

ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΟΝ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ

Η μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων στον τραπεζικό τομέα συνεχίστηκε, ωστόσο εξακολουθούν να υφίστανται παράγοντες ευπάθειας και μεγάλο μέρος αυτού του χρέους παραμένει στην οικονομία, επιβαρύνοντας τον ιδιωτικό τομέα. Το ποσοστό μη εξυπηρετούμενων δανείων διαμορφώθηκε στο 15 % σε ατομική βάση τον Σεπτέμβριο του 2021, έχοντας υποχωρήσει σημαντικά από το 30,1 % στα τέλη του 2020 και το 40,6 % στα τέλη του 2019, κυρίως λόγω των συναλλαγών τιτλοποίησης στο πλαίσιο του προγράμματος «Ηρακλής». Ωστόσο, παραμένει το υψηλότερο στη ζώνη του ευρώ. Αυτό αντιστοιχεί σε μείωση του συνόλου των μη εξυπηρετούμενων δανείων σε ατομική βάση από 68,5 δισ. EUR στα τέλη του 2019 και 47,2 δισ. EUR στα τέλη του 2020 σε 20,9 δισ. EUR τον Σεπτέμβριο του 2021( 15 ). Πρόκειται για μείωση της τάξης του 80,5 % σε σύγκριση με το ανώτατο επίπεδο στο τέλος Μαρτίου 2016 (107,2 δισ. EUR). Μέχρι στιγμής, και οι τέσσερις συστημικές τράπεζες οδεύουν προς τον στόχο της επίτευξης μονοψήφιων ποσοστών μη εξυπηρετούμενων δανείων το αργότερο μέχρι τα τέλη του 2022, με τρεις τιτλοποιήσεις μη εξυπηρετούμενων δανείων ύψους περίπου 9,3 δισ. EUR να έχουν ήδη ολοκληρωθεί το τέταρτο τρίμηνο του 2021( 16 ). Επιπλέον, το 2022 αναμένονται περισσότερες περιορισμένες συναλλαγές τιτλοποίησης και συμφωνίες οριστικής πώλησης μη εξυπηρετούμενων δανείων με σκοπό τη στήριξη αυτών των προσπαθειών. Λόγω αυτής της άνευ προηγουμένου συναλλακτικής δραστηριότητας, μεγάλο μέρος του μη εξυπηρετούμενου χρέους αφαιρέθηκε από τους τραπεζικούς ισολογισμούς, αλλά παραμένει στην κατοχή εξειδικευμένων μη τραπεζικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, τα οποία κατείχαν ως επί το πλείστον μη εξυπηρετούμενα δάνεια ύψους 72,2 δισ. EUR από τα τέλη Σεπτεμβρίου 2021. Τα εν λόγω ιδρύματα θα προσπαθήσουν να μεγιστοποιήσουν τις εισπράξεις των απαιτήσεων από αυτά τα δάνεια μέσω ενός συνδυασμού αναδιαρθρώσεων και ρευστοποιήσεων, χρησιμοποιώντας την προηγούμενη πείρα τους όσον αφορά τη διαχείριση μη εξυπηρετούμενων δανείων.

Γράφημα 3:Εξέλιξη του συνόλου των ακαθάριστων μη εξυπηρετούμενων δανείων και του ποσοστού μη εξυπηρετούμενων δανείων των ελληνικών τραπεζών

Πηγή: Τράπεζα της Ελλάδος Σημείωση: Ακαθάριστα μη εξυπηρετούμενα δάνεια ως ποσοστό επί του συνόλου των δανείων πελατών, για δάνεια εντός ισολογισμού σύμφωνα με τους ορισμούς της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών.

Οι καθαρές εισροές μη εξυπηρετούμενων δανείων συνεχίστηκαν, έστω και με περιορισμένο ρυθμό μέχρι στιγμής, όμως εξακολουθούν να υφίστανται κίνδυνοι. Οι τράπεζες αναφέρουν επί του παρόντος περιορισμένη αύξηση του ρυθμού εκ νέου αθέτησης για τα δάνεια μετά την έξοδο από την αναστολή πληρωμών, χαμηλότερη των αρχικών προσδοκιών. Ωστόσο, οι καθαρές εισροές( 17 ) μη εξυπηρετούμενων δανείων συνεχίστηκαν το τρίτο τρίμηνο του 2021, σε επίπεδα παρόμοια με εκείνα του πρώτου εξαμήνου του έτους. Υπάρχει σημαντικό μέρος του χαρτοφυλακίου δανείων των τραπεζών το οποίο εξακολουθεί να επωφελείται από κάποιας μορφής στήριξη, κυρίως μέσω δύο προσωρινών προγραμμάτων επιδότησης δόσεων που έχουν θεσπίσει οι αρχές για οφειλέτες εξυπηρετούμενων ή αναδιαρθρωμένων δανείων οι οποίοι έχουν πληγεί από τον κορονοϊό (στο εξής: προγράμματα «Γέφυρα» και «Γέφυρα ΙΙ»)( 18 ) και, σε μικρότερο βαθμό, μέσω προϊόντων «αυξανόμενης απόδοσης» των τραπεζών που προσφέρονται σε βιώσιμους πελάτες οι οποίοι αντιμετωπίζουν προσωρινές δυσκολίες, καθώς και των υπόλοιπων αναστολών πληρωμών που χορηγήθηκαν στον τομέα της φιλοξενίας. Κατά συνέπεια, ο πλήρης αντίκτυπος της πανδημίας στην ποιότητα των περιουσιακών στοιχείων των τραπεζών αναμένεται να εκδηλωθεί μόνο το 2022.

Στο μέλλον, η τραπεζική διαχείριση των δανείων σε αθέτηση ή σε κίνδυνο αθέτησης, καθώς και η ικανότητά των τραπεζών να προσφέρουν βιώσιμες μακροπρόθεσμες λύσεις αναμένεται να αποκτήσουν σημασία, καθώς οι δυνατότητες τιτλοποιήσεων και πωλήσεων σταδιακά εξαντλούνται. Η ταχεία απομόχλευση των καταγγελμένων δανείων από τις ελληνικές τράπεζες αλλάζει τη δομή των χαρτοφυλακίων μη εξυπηρετούμενων δανείων τους, με τα δάνεια αβέβαιης είσπραξης να αντιπροσωπεύουν ολοένα και μεγαλύτερο μερίδιο του χαρτοφυλακίου (33,7 % στο τέλος Ιουνίου 2021 έναντι 29,4 % στο τέλος Δεκεμβρίου 2020). Ως εκ τούτου, η εσωτερική διαχείριση πιστωτικού κινδύνου των τραπεζών και η ικανότητά τους να προσφέρουν βιώσιμες μακροπρόθεσμες αναδιαρθρώσεις, προσαρμοσμένες στις ειδικές ανάγκες των δανείων αυτού του τύπου, αναμένεται να αποτελέσουν κρίσιμο στοιχείο για τη διατήρηση ενός επαρκούς ρυθμού ρύθμισης των μη εξυπηρετούμενων δανείων( 19 ). Ταυτόχρονα, η αποτελεσματική ανάκτηση εξασφαλίσεων θα είναι ζωτικής σημασίας όταν δεν είναι εφικτή η επιτυχής αναδιάρθρωση. Η πρόκληση για τις τράπεζες να βασίζονται περισσότερο σε βιώσιμες λύσεις αναδιάρθρωσης καταδεικνύεται από το γεγονός ότι, από το σύνολο των αναδιαρθρωμένων (δηλαδή υπό ρύθμιση) δανείων ύψους 22,8 δισ. EUR στο χαρτοφυλάκιο δανείων των τραπεζών στα τέλη Ιουνίου του 2021, το 17,7 % είχε εκ νέου αθετηθεί και ήταν σε καθυστέρηση μεγαλύτερη των 90 ημερών( 20 ), ενώ το ποσοστό των εκ νέου σε αθέτηση δανείων με μακροπρόθεσμες ρυθμίσεις σε ορίζοντα 1 έτους διαμορφώθηκε σε σχετικά υψηλά επίπεδα.

Οι συνεχείς προσπάθειες εξυγίανσης των ισολογισμών των τραπεζών επηρεάζουν αρνητικά την κερδοφορία τους βραχυπρόθεσμα, αλλά ανοίγουν το δρόμο για κερδοφόρο νέο δανεισμό. Οι ανάγκες υψηλότερων προβλέψεων λόγω των τιτλοποιήσεων μη εξυπηρετούμενων δανείων επηρέασαν δυσμενώς τις δύο σημαντικές τράπεζες. Ως αποτέλεσμα, ο τραπεζικός τομέας συνέχισε να παρουσιάζει συνολικές ζημίες τους πρώτους εννέα μήνες του 2021, με μόνο δύο από τις τέσσερις συστημικές τράπεζες να επιτυγχάνουν θετικά αποτελέσματα. Ωστόσο, σύμφωνα με τους υπολογισμούς των ίδιων των τραπεζών, όλες οι επαναλαμβανόμενες λειτουργίες ήταν κερδοφόρες, γεγονός που υποδηλώνει σταδιακή επιστροφή στην κερδοφορία, εξαιρουμένων των έκτακτων συνεπειών των προσπαθειών αφαίρεσης των μη εξυπηρετούμενων δανείων από τους ισολογισμούς των τραπεζών. Τα έσοδα από τόκους θα επηρεαστούν από την ολοκλήρωση περαιτέρω τιτλοποιήσεων μη εξυπηρετούμενων δανείων ( 21 ) σε συνδυασμό με το περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων. Από πλευράς κόστους, η ανάγκη για περαιτέρω εκδόσεις ομολογιακών δανείων προκειμένου να καλυφθεί η ελάχιστη απαίτηση ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων (MREL) ( 22 ) σύμφωνα με τη νομοθεσία της ΕΕ, θα ασκήσει περαιτέρω πίεση στο κόστος χρηματοδότησης των τραπεζών. Οι τράπεζες σχεδιάζουν να αντισταθμίσουν αυτό το κόστος με την εφαρμογή επιχειρηματικών σχεδίων, στα οποία λαμβάνονται υπόψη οι αναμενόμενες αυξημένες χρηματοδοτικές ανάγκες της οικονομίας και οι προοπτικές νέου δανεισμού, τις μειωμένες απομειώσεις μετά τις πρόσφατες προσπάθειες μείωσης των μη εξυπηρετούμενων δανείων και την ανάπτυξη εναλλακτικών πηγών εσόδων με την επιτάχυνση του ψηφιακού μετασχηματισμού των τραπεζών. 

Ο αντίκτυπος της εξυγίανσης των ισολογισμών των τραπεζών στην κεφαλαιακή τους θέση αντισταθμίστηκε εν μέρει από ορισμένες επιτυχείς ενέργειες κεφαλαιακής ενίσχυσης. Ο μέσος δείκτης κεφαλαίου κοινών μετοχών κατηγορίας 1 και ο μέσος συνολικός δείκτης κεφαλαίου των τραπεζών ανέρχονταν στο τέλος του τρίτου τριμήνου του 2021 σε 12,5 % και 15 % των σταθμισμένων ως προς τον κίνδυνο περιουσιακών στοιχείων σε ενοποιημένη βάση, αντίστοιχα( 23 ), παραμένοντας ουσιαστικά αμετάβλητοι σε σύγκριση με το προηγούμενο τρίμηνο (12,5 % και 15 % αντίστοιχα). Ωστόσο, η κεφαλαιακή τους θέση ήταν ακόμα χαμηλότερη απ’ ό,τι πριν από ένα έτος (14,6 % και 16,3 % αντίστοιχα, τον Σεπτέμβριο του 2020), γεγονός που αντανακλά το κόστος της απομόχλευσης των μη εξυπηρετούμενων δανείων και τη σταδιακή κατάργηση των μεταβατικών προληπτικών προσαρμογών( 24 ). Η ποιότητα των ρυθμιστικών ιδίων κεφαλαίων εξακολουθεί να προκαλεί ανησυχία, καθώς οι αναβαλλόμενες πιστώσεις φόρου αντιστοιχούν σε 14,4 δισ. EUR ή στο 62 % των συνολικών ρυθμιστικών ιδίων κεφαλαίων τον Σεπτέμβριο του 2021, αυξήθηκαν δηλαδή από το 53 % τον Δεκέμβριο του 2020. Η κεφαλαιακή θέση των τραπεζών ενισχύθηκε από τις επιτυχείς αυξήσεις του μετοχικού κεφαλαίου δύο τραπεζών, οι οποίες ολοκληρώθηκαν το 2021( 25 ). Περαιτέρω μεταγενέστερες ενέργειες κεφαλαιακής ενίσχυσης πραγματοποιήθηκαν το τελευταίο τρίμηνο του 2021 και αναμένεται να υλοποιηθούν το 2022, προκειμένου να στηριχθεί η κεφαλαιακή θέση των τεσσάρων συστημικών τραπεζών και να μπορέσουν να συνεχίσουν τα φιλόδοξα σχέδιά τους για μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Παρόλο που οι προοπτικές αύξησης των κεφαλαιακών αποθεμάτων ασφαλείας και της εξυγίανσης των ισολογισμών φαίνονται θετικές, η κεφαλαιακή θέση παραμένει μία από τις χαμηλότερες στην ΕΕ.

Η παροχή πιστώσεων προς τον τομέα των μη χρηματοπιστωτικών εταιρειών κατέγραψε ήπια ανάκαμψη τους τελευταίους μήνες. Σε καθαρές τιμές, ανήλθε σε 3,8 % τον Δεκέμβριο του 2021 σε σύγκριση με ένα έτος πριν. Πρόκειται για θετική εξέλιξη μετά τη συνεχή επιβράδυνση της καθαρής αύξησης των πιστώσεων, η οποία μειώθηκε στο 2,8 % σε ετήσια βάση τον Σεπτέμβριο του 2021, από 6,7 % τον Απρίλιο και 10,0 % τον Δεκέμβριο του 2020. Η προηγούμενη πτωτική τάση οφειλόταν κυρίως στη μικρότερη καθαρή πίστωση προς τις μεγάλες επιχειρήσεις κυρίως λόγω της μειωμένης πιστωτικής ζήτησης, καθώς οι εταιρείες χρησιμοποιούν τα προληπτικά αποθέματα ρευστότητας που συσσωρεύτηκαν κατά τα προηγούμενα τρίμηνα. Επιπλέον, οι μεγαλύτερες μη χρηματοπιστωτικές εταιρείες αντικαθιστούν εν μέρει τον τραπεζικό δανεισμό με φθηνότερη χρηματοδότηση μέσω εκδόσεων εταιρικών ομολόγων. Ταυτόχρονα, η αύξηση των πιστώσεων προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις συνεχίζει να επιβραδύνεται. Η αύξηση των πιστώσεων προς τα νοικοκυριά παρέμεινε αρνητική, αλλά η πτώση ήταν οριακά μικρότερη τον Δεκέμβριο του 2021 (-2,4 %) λόγω της ηπιότερης συρρίκνωσης στα καταναλωτικά δάνεια. Το σταθμισμένο κόστος της πίστωσης προς τις μη χρηματοπιστωτικές εταιρείες μειώθηκε σε 2,9 % τον Δεκέμβριο του 2021 από 3,3 % ένα έτος νωρίτερα και παραμένει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, σημαντικά χαμηλότερα από το κόστος πίστωσης για τις επιχειρήσεις μη μετοχικού χαρακτήρα ή τα νοικοκυριά (4,6 % και 4,7 % αντίστοιχα). Το 2021 η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα δρομολόγησε πέντε νέα χρηματοδοτικά προγράμματα, τα οποία έχουν ως στόχο κυρίως τη στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, αλλά το μέγεθός τους είναι σημαντικά μικρότερο σε σύγκριση με το Ταμείο Εγγυοδοσίας Επιχειρήσεων COVID-19 και τα προγράμματα ΤΕΠΙΧ II, τα οποία έχουν σχεδόν εξαντληθεί. Από το 2022 και έπειτα, μεγάλη στήριξη για την πιστωτική επέκταση προς τις μη χρηματοπιστωτικές εταιρείες αναμένεται να προέλθει από έργα χρηματοδοτούμενα από το σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας της Ελλάδας.

Οι συζητήσεις για το μέλλον του Ελληνικού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας σημείωσαν ικανοποιητική πρόοδο. Η μεταρρύθμιση του νομικού πλαισίου του Ταμείου αναμένεται να επικεντρωθεί στη διάρκεια, τη διακυβέρνηση, τη στρατηγική εκποίησης και τα ειδικά δικαιώματα του Ταμείου. Η έγκριση της νομικής τροποποίησης αναμένεται πλέον να πραγματοποιηθεί τους επόμενους μήνες και θα περιληφθεί στη 14η έκθεση. Το Ελληνικό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας συμμετείχε, επίσης, στην αύξηση μετοχικού κεφαλαίου ενός ήσσονος σημασίας ιδρύματος στο οποίο κατείχε ήδη πλειοψηφικό μερίδιο, αποτέλεσμα της εφαρμογής της ελληνικής νομοθεσίας για τις αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις. Η τράπεζα πραγματοποίησε επιτυχώς αύξηση μετοχικού κεφαλαίου, με σκοπό η αύξηση αυτή να αποτελέσει το πρώτο βήμα προς τον μετασχηματισμό και την ανάπτυξη της τράπεζας. Το Ταμείο μείωσε την προηγούμενη συμμετοχή του ώστε να καταστεί δυνατή η συμμετοχή ιδιωτών επενδυτών και σύναψε, για πρώτη φορά, συμφωνία μετόχων με ιδιώτες επενδυτές σχετικά με τους όρους που αφορούν τις δραστηριότητες και το επιχειρηματικό σχέδιο της τράπεζας καθώς και την εφαρμογή του.

(1)

()    Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 472/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Μαΐου 2013, για την ενίσχυση της οικονομικής και δημοσιονομικής εποπτείας των κρατών μελών στη ζώνη του ευρώ τα οποία αντιμετωπίζουν ή απειλούνται με σοβαρές δυσκολίες αναφορικά με τη χρηματοοικονομική τους σταθερότητα (ΕΕ L 140 της 27.5.2013, σ. 1).

(2)

()    Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2022/216 της Επιτροπής, της 15ης Φεβρουαρίου 2022, σχετικά με την παράταση της ενισχυμένης εποπτείας για την Ελλάδα.

(3)

()     https://www.consilium.europa.eu/media/35749/z-councils-council-configurations-ecofin-eurogroup-2018-180621-specific-commitments-to-ensure-the-continuity-and-completion-of-reforms-adopted-under-the-esm-programme_2.pdf .

(4)

()    Μέλη του προσωπικού της ΕΚΤ συμμετείχαν στην αποστολή ελέγχου σύμφωνα με τις αρμοδιότητες της ΕΚΤ και, ως εκ τούτου, παρείχαν εμπειρογνωσία σχετικά με τις πολιτικές για τον χρηματοπιστωτικό τομέα και μακροοικονομικώς κρίσιμα ζητήματα, όπως τους πρωταρχικούς δημοσιονομικούς στόχους και τις ανάγκες βιωσιμότητας και χρηματοδότησης. Της αποστολής ελέγχου προηγήθηκε τεχνική αποστολή, που πραγματοποιήθηκε εξ αποστάσεως, από τις 12 έως τις 17 Ιανουαρίου 2022.

(5)

()    Στις φθινοπωρινές προβλέψεις της Επιτροπής προβλεπόταν ότι το πρωτογενές έλλειμμα που παρακολουθείται στο πλαίσιο ενισχυμένης εποπτείας θα ανέλθει σε 7,6 % του ΑΕΠ το 2021 και 1,2 % του ΑΕΠ το 2022.

(6)

()    Αυτές ήταν οι εξής: υπηρεσίες που σχετίζονται με τις μεταφορές, κοινωνική πρόνοια, τουρισμός, σωματική ευεξία, υπηρεσίες προσωπικής φροντίδας και υγείας, μίσθωση θαλάσσιου εξοπλισμού αναψυχής, εκπαίδευση ναυαγοσωστών, κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις, υδατοκαλλιέργεια, κτηνιατρικές κλινικές και εκτροφή και εμπορία ζώων συντροφιάς, εκτός από δραστηριότητες εκπαίδευσης που αναφέρονται ανωτέρω.

(7)

()    Ο όρος «καθαρές εισροές» αναφέρεται στη διαφορά μεταξύ του όγκου των νέων μη εξυπηρετούμενων δανείων και του όγκου των μη εξυπηρετούμενων δανείων που είχαν δημιουργηθεί προηγουμένως και έχουν αποκατασταθεί ή των οποίων η εξασφάλιση ρευστοποιήθηκε σε μια δεδομένη χρονική περίοδο. Το σύνολο των μη εξυπηρετούμενων δανείων μπορεί να μειωθεί ακόμη και αν οι καθαρές εισροές είναι θετικές, εάν, για παράδειγμα, ορισμένα μη εξυπηρετούμενα δάνεια αφαιρεθούν από το σύνολο λόγω συναλλαγών τιτλοποίησης ή συμφωνιών οριστικής πώλησης.

(8)

()    Πηγή: Τράπεζα της Ελλάδος.

(9)

()    Το σχέδιο εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 13 Ιουλίου 2021 και περιλαμβάνει μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις αξίας 17,8 δισ. EUR με τη μορφή επιχορηγήσεων και 12,7 δισ. EUR με τη μορφή δανείων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκταμίευσε 4 δισ. EUR με τη μορφή προχρηματοδοτήσεων για την Ελλάδα στις 9 Αυγούστου 2021, ποσό που αντιστοιχεί στο 13 % των επιχορηγήσεων και δανείων που προορίζονται για τη χώρα στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Στις 29 Δεκεμβρίου 2021, η Ελλάδα υπέβαλε αίτημα στην Επιτροπή για εκταμίευση 4,1 δισ. EUR με τη μορφή χρηματοδοτικής στήριξης· το αίτημα αυτό αξιολογείται επί του παρόντος. Η Ελλάδα ήταν από τις πρώτες χώρες που υπέβαλαν τέτοιο αίτημα.

(10)

()    Το κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος (ΚΕΑΜΠ) ορίζεται ως ο λόγος της ονομαστικής αμοιβής ανά εργαζόμενο προς το πραγματικό ΑΕΠ ανά απασχολούμενο άτομο.

(11)

()    Το κυκλικά προσαρμοσμένο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών ορίζεται ως το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών προσαρμοσμένο ως προς το επίπεδο του παραγωγικού κενού στην εγχώρια οικονομία και τους σημαντικότερους εμπορικούς εταίρους της χώρας.

(12)

()    Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την αντιμετώπιση της αύξησης των τιμών της ενέργειας: μια εργαλειοθήκη για δράση και στήριξη [COM(2021) ) 660].

(13)

()    Συνδυαστικές αποφάσεις και δήλωση νομισματικής πολιτικής, 16 Δεκεμβρίου 2021.     https://www.ecb.europa.eu/press/pressconf/shared/pdf/ecb.ds211216.en.pdf

(14)

()    Το υπόλοιπο του λογαριασμού ταμειακού αποθέματος ασφαλείας παρέμεινε στα 15,7 δισ. EUR. Ο λογαριασμός ταμειακού αποθέματος ασφαλείας δημιουργήθηκε, μεταξύ άλλων, μέσω εκταμιεύσεων στο πλαίσιο του τρίτου προγράμματος χρηματοδοτικής συνδρομής και προορίζεται για την εξυπηρέτηση του χρέους. Η Ελλάδα μπορεί να χρησιμοποιεί το ποσό αυτό και για άλλους σκοπούς, κατόπιν έγκρισης των διοικητικών οργάνων του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας.

(15)

()     Πηγή: Τράπεζα της Ελλάδος.

(16)

() Ακαθάριστες λογιστικές αξίες των υποκείμενων χαρτοφυλακίων δανείων.

(17)

()    Ο όρος «καθαρές εισροές» αναφέρεται στη διαφορά μεταξύ του ποσού των νέων μη εξυπηρετούμενων δανείων και του όγκου των μη εξυπηρετούμενων δανείων που είχαν δημιουργηθεί προηγουμένως και έχουν αποκατασταθεί ή των οποίων η εξασφάλιση ρευστοποιήθηκε σε μια δεδομένη χρονική περίοδο. Δεν λαμβάνει υπόψη τις πολύ μεγαλύτερες μειώσεις των μη εξυπηρετούμενων δανείων λόγω άλλων μέσων, όπως οι τιτλοποιήσεις στο πλαίσιο του προγράμματος «Ηρακλής», γεγονός που εξηγεί τη συνολική μείωσή τους.

(18)

()    Από το τέλος Δεκεμβρίου 2021, το πρόγραμμα Γέφυρα Ι καλύπτει 101 562 επιλέξιμους οφειλέτες, αριθμός που αντιστοιχεί σε δάνεια ύψους 8,5 δισ. EUR, ως επί το πλείστον εξυπηρετούμενα (83,1 %). Για το Γέφυρα ΙΙ, τα αντίστοιχα αριθμητικά στοιχεία είναι 13 888 επιλέξιμοι οφειλέτες, αριθμός που αντιστοιχεί σε δάνεια ύψους 6,8 δισ. EUR, κατά κύριο λόγο εξυπηρετούμενα (81,4 %).

(19)

() Δηλαδή η επαναφορά των υπολοίπων του δανείου που είχε προηγουμένως αθετηθεί, σε καθεστώς εξυπηρετούμενου δανείου.

(20)

() Πηγή: Τράπεζα της Ελλάδος, Έκθεση χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, Δεκεμβρίου 2021.

(21)

()    Οι τιτλοποιήσεις μη εξυπηρετούμενων δανείων οδηγούν σε επαναλαμβανόμενη απώλεια καθαρών εσόδων από τόκους, καθώς έχουν ως αποτέλεσμα την απώλεια των εσόδων από δεδουλευμένους τόκους από τα μεταφερόμενα χαρτοφυλάκια μη εξυπηρετούμενων δανείων. Ωστόσο, εφόσον τα έσοδα από δεδουλευμένους τόκους αποτελούν έσοδα από τόκους που έχουν μεν πραγματοποιηθεί, αλλά δεν έχουν ακόμη εισπραχθεί, η μέση ποιότητα των επαναλαμβανόμενων καθαρών εσόδων από τόκους της τράπεζας θα βελτιωθεί μόλις τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια που αφαιρέθηκαν από τον ισολογισμό αντικατασταθούν με κερδοφόρο νέο δανεισμό.

(22)

()    Οι δεσμευτικοί στόχοι MREL καθορίζονται από τις αρχές εξυγίανσης ανά τράπεζα με βάση τις διατάξεις της οδηγίας 2014/59/ΕΕ για την ανάκαμψη και την εξυγίανση των τραπεζών και τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 806/2014/ΕΕ για τον ενιαίο μηχανισμό εξυγίανσης, καθώς και τις μετέπειτα τροποποιήσεις τους.

(23)

() Πηγή: Ενοποιημένα τραπεζικά στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας

(24)

()    Οι εν λόγω μεταβατικές ρυθμίσεις αφορούν τη σταδιακή εφαρμογή των νέων λογιστικών προτύπων για τις απομειώσεις χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων και την εφαρμογή νέων κανόνων που οδηγούν τις τράπεζες σε ταχύτερη απομείωση των μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2019/630 για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 575/2013 και τις σχετικές κατευθυντήριες γραμμές για τις εποπτικές αρχές.

(25)

()     Δύο συστημικές τράπεζες πραγματοποίησαν αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου στις αρχές Μαΐου και στις αρχές Ιουλίου. Ωστόσο, τα στοιχεία του τρίτου τριμήνου δεν αποτυπώνουν αύξηση μετοχικού κεφαλαίου από ήσσονος σημασίας τράπεζα τον Δεκέμβριο του 2021.