ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 8.2.2022

COM(2022) 45 final

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Μια πράξη για τα μικροκυκλώματα για την Ευρώπη

Μια Πράξη για τα μικροκυκλώματα για την Ευρώπη

1.Εισαγωγή

Τα μικροκυκλώματα ημιαγωγών αποτελούν τα βασικά δομικά στοιχεία των ψηφιακών και ψηφιοποιημένων προϊόντων. Από τα έξυπνα τηλέφωνα και τα αυτοκίνητα μέχρι εφαρμογές και υποδομές ζωτικής σημασίας για την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, την ενέργεια, την κινητικότητα, τις επικοινωνίες και τη βιομηχανική αυτοματοποίηση, τα μικροκυκλώματα έχουν κεντρικό ρόλο στη σύγχρονη ψηφιακή οικονομία. Καθορίζουν τα χαρακτηριστικά επιδόσεων των ψηφιακών συστημάτων, μεταξύ των οποίων η ασφάλεια και η ενεργειακή απόδοση, που είναι καίριας σημασίας για την ψηφιακή και την πράσινη μετάβαση της ΕΕ. Έχουν επίσης καθοριστική σημασία για τις βασικές ψηφιακές τεχνολογίες του μέλλοντος, συμπεριλαμβανομένης της τεχνητής νοημοσύνης, της τεχνολογίας 5G και της υπολογιστικής παρυφών, όπως καθορίζονται στην ψηφιακή δεκαετία της ΕΕ για το 2030. 1 Με απλά λόγια, δεν νοούνται ψηφιακές τεχνολογίες χωρίς μικροκυκλώματα.

Από την έναρξη της πανδημίας στις αρχές του 2020, η Ευρώπη και άλλες περιοχές του πλανήτη αντιμετωπίζουν σημαντικές προκλήσεις στον τομέα του εφοδιασμού και ελλείψεις μικροκυκλωμάτων. Καθώς ο ψηφιακός μετασχηματισμός επιταχύνεται και διεισδύει σε κάθε τμήμα της κοινωνίας, η ανεπάρκεια μικροκυκλωμάτων υπονομεύει τη βιομηχανική παραγωγή και την οικονομική ανάπτυξη σε όλους τους τομείς και επισύρει ενδεχομένως σοβαρές κοινωνικές συνέπειες. Οι διαταραχές στην αλυσίδα εφοδιασμού στον τομέα των ημιαγωγών εστίασαν την προσοχή του πλανήτη στα μικροκυκλώματα, θέτοντάς τα στο επίκεντρο της οικονομίας και της καθημερινής μας ζωής.

Ο τομέας των ημιαγωγών χαρακτηρίζεται από ένταση κεφαλαίου και γνώσης και παρουσιάζει ταχεία τεχνολογική εξέλιξη. Η παραγωγή μικροκυκλωμάτων πραγματοποιείται σε μια αλυσίδα εφοδιασμού που είναι παγκόσμια, πολύπλοκη και, σε ορισμένα σημαντικά τμήματα, υπερβολικά συγκεντρωμένη. Για παράδειγμα, επί του παρόντος μόνο δύο εταιρείες στον κόσμο, οι οποίες είναι εγκατεστημένες στην Ταϊβάν και τη Νότια Κορέα, έχουν τη δυνατότητα να κατασκευάζουν τα πλέον προηγμένα μικροκυκλώματα.

Όσον αφορά τους ημιαγωγούς, η Ευρώπη κατέχει ισχυρή θέση σε ορισμένους ειδικούς τομείς, όπως ο σχεδιασμός κατασκευαστικών μερών για ηλεκτρονικές συσκευές ισχύος, διατάξεις ραδιοσυχνοτήτων και αναλογικές διατάξεις, αισθητήρες και μικροελεγκτές που χρησιμοποιούνται ευρέως στην αυτοκινητοβιομηχανία και την κατασκευαστική βιομηχανία. Η Ευρώπη αποτελεί επίσης το παγκόσμιο κέντρο έρευνας στον τομέα των ημιαγωγών. Διαθέτει κορυφαία ερευνητικά κέντρα, τα οποία προωθούν τις παγκόσμιες εξελίξεις στον τομέα των τεχνολογιών ημιαγωγών αιχμής. Η ευρωπαϊκή τεχνολογία αποτελεί στην πραγματικότητα βασικό παράγοντα διευκόλυνσης της μικρογράφησης 2 στα μικροκυκλώματα· έννοιες όπως η FinFET και η Gate All Around 3 απαιτούνται για την παραγωγή ισχυρών μικροκυκλωμάτων επόμενης γενιάς και η τεχνολογία FDSOI 4 έχει καίρια σημασία για τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας. 

Επιπλέον, η Ένωση βρίσκεται σε πολύ καλή θέση όσον αφορά τα υλικά και τον εξοπλισμό που απαιτούνται για τη λειτουργία μεγάλων μονάδων κατασκευής μικροκυκλωμάτων, ενώ πολλές εταιρείες διαδραματίζουν βασικό ρόλο στην αλυσίδα εφοδιασμού. Διαθέτει επίσης ισχυρούς και διαφοροποιημένους τομείς βιομηχανικών τελικών χρηστών, π.χ. αυτοκινητοβιομηχανία, βιομηχανική αυτοματοποίηση, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, ενέργεια, επικοινωνίες, γεωργία κ.λπ.

Παρά τα πλεονεκτήματα αυτά, η Ευρώπη έχει συνολικό μερίδιο στην αγορά παραγωγής ημιαγωγών μικρότερο του 10 % σε παγκόσμιο επίπεδο 5 και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από προμηθευτές τρίτων χωρών. Σε περίπτωση σοβαρής διαταραχής της αλυσίδας εφοδιασμού, τα αποθέματα μικροκυκλωμάτων της Ευρώπης σε ορισμένους βιομηχανικούς τομείς, όπως στην αυτοκινητοβιομηχανία, μπορεί να εξαντληθούν σε λίγες εβδομάδες 6 , αναγκάζοντας πολλές ευρωπαϊκές βιομηχανίες να επιβραδύνουν ή να διακόψουν την παραγωγή. Επιπλέον, η Ευρώπη διαθέτει περιορισμένες ικανότητες κατασκευής μικροκυκλωμάτων, κυρίως σε ώριμους κόμβους παραγωγής (στα 22 nm και άνω), και καμία ικανότητα κατασκευής μικροκυκλωμάτων αιχμής (7 nm και κάτω) 7 . Χαρακτηρίζεται επίσης από ισχυρές εξαρτήσεις στον σχεδιασμό, τη συσκευασία και τη συναρμολόγηση 8 .

Καθώς η ψηφιακή μετάβαση επιταχύνεται και η παγκόσμια ζήτηση μικροκυκλωμάτων αυξάνεται ραγδαία 9 και αναμένεται να διπλασιαστεί έως το τέλος της δεκαετίας 10 , οι ημιαγωγοί βρίσκονται στο επίκεντρο ισχυρών γεωστρατηγικών συμφερόντων και του παγκόσμιου τεχνολογικού ανταγωνισμού. Οι κορυφαίες οικονομίες επιθυμούν να εξασφαλίσουν τον εφοδιασμό τους με τα πλέον προηγμένα μικροκυκλώματα, δεδομένου ότι ο εφοδιασμός αυτός συνιστά όλο και περισσότερο αναγκαία προϋπόθεση για την ικανότητά τους να ενεργούν (σε οικονομικό, βιομηχανικό και στρατιωτικό επίπεδο) και αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Ήδη υλοποιούν σημαντικές επενδύσεις και εφαρμόζουν μέτρα στήριξης για την καινοτομία και την ενίσχυση των ικανοτήτων παραγωγής τους. Η πρόταση για τη θέσπιση αμερικανικού νόμου για τα μικροκυκλώματα προβλέπει τη διάθεση 52 δισ. USD στους τομείς της κατασκευής και της έρευνας και ανάπτυξης (Ε&Α) έως το 2026 11 . Η Κίνα επιταχύνει τις προσπάθειές της για τη γεφύρωση της τεχνολογικής της υστέρησης και εκτιμάται ότι, έως το 2025, θα έχει επενδύσει περίπου 150 δισ. USD κατά την τελευταία δεκαετία σύμφωνα με μια σειρά σχεδίων και πρωτοβουλιών, όπως η πρωτοβουλία «Made in China 2025» 12 . Η Ιαπωνία ανακοίνωσε πρόσφατα δημόσια χρηματοδότηση ύψους 8 δισ. USD για εγχώριες επενδύσεις σε ημιαγωγούς, η οποία αναμένεται να συμπληρωθεί με πρόσθετη χρηματοδότηση 13 . Η Νότια Κορέα θα ενισχύσει την εγχώρια βιομηχανία ημιαγωγών με τη στήριξη, μέσω φορολογικών κινήτρων, των ιδιωτικών επενδύσεων των εγχώριων εταιρειών της στην Ε&Α και παραγωγή, οι οποίες εκτιμάται ότι έως το 2030 θα ανέρχονται σε 450 δισ. USD 14 .

Η Ευρώπη, λόγω των αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων, της ταχείας αύξησης της ζήτησης και της πιθανότητας περαιτέρω διαταραχών της αλυσίδας εφοδιασμού με τις οποίες βρίσκεται αντιμέτωπη, πρέπει να χρησιμοποιήσει τα πλεονεκτήματά της και να θεσπίσει αποτελεσματικούς μηχανισμούς για την εδραίωση ισχυρότερων θέσεων υπεροχής και τη διασφάλιση της ασφάλειας του εφοδιασμού εντός της παγκόσμιας βιομηχανικής αλυσίδας. Μόνο με αυτόν τον τρόπο η Ευρώπη θα αποκτήσει τα μέσα για την επίτευξη της απαιτούμενης μόχλευσης σε περιόδους κρίσης και τη διατήρηση της λειτουργίας των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού παρά τα νέα γεωπολιτικά δεδομένα των αλυσίδων εφοδιασμού. Αυτό σημαίνει προώθηση πιο ισορροπημένων αλληλεξαρτήσεων καθώς και ανθεκτικών αλυσίδων εφοδιασμού χωρίς μεμονωμένα σημεία αστοχίας.

Η Ένωση έχει τα περιουσιακά στοιχεία ώστε να εδραιώσει τη βιομηχανική υπεροχή της στις αγορές ημιαγωγών του μέλλοντος. Η φιλοδοξία της είναι να επιτύχει έως το 2030 τουλάχιστον το 20 % της παγκόσμιας παραγωγής βιώσιμων ημιαγωγών τεχνολογίας αιχμής 15 . Στόχος δεν είναι μόνο η μείωση των υπερβολικών εξαρτήσεων, αλλά και η αξιοποίηση των ευκαιριών που προσφέρουν οι ολοένα και περισσότερο ψηφιοποιημένες αγορές και οι τεχνολογικές αλλαγές. Με τον τρόπο αυτόν θα βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα του ευρωπαϊκού οικοσυστήματος ημιαγωγών και της ευρωπαϊκής βιομηχανίας γενικότερα, συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ, δεδομένου ότι η βιομηχανία σε ολόκληρη την ΕΕ θα έχει ασφαλέστερη πρόσβαση σε αποδοτικά και ενεργειακά αποδοτικά μικροκυκλώματα και θα προσφέρει καινοτόμα προϊόντα στους πολίτες της Ευρώπης και στις παγκόσμιες αγορές.

Για την επίτευξη του στόχου αυτού, η Ευρώπη θα πρέπει να αυξήσει σημαντικά την παραγωγική της ικανότητα και να εδραιώσει ικανότητες σε τεχνολογίες αιχμής. Χωρίς ταχείες και επαρκείς επενδύσεις, το μερίδιο αγοράς της Ευρώπης θα μειωθεί σε ποσοστό μικρότερο του 5 %, λόγω του διπλασιασμού της αγοράς και της κλίμακας των προσπαθειών που καταβάλλονται σε άλλες περιοχές του πλανήτη. Θα μπορούσε επίσης να καθυστερήσει η υιοθέτηση μικροκυκλωμάτων επόμενης γενιάς από την ευρωπαϊκή βιομηχανία, εξέλιξη που μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την ευρύτερη ανταγωνιστικότητα και την τεχνολογική αυτονομία της Ευρώπης.

Μολονότι η βιομηχανία ημιαγωγών επενδύει περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη βιομηχανία στην Ε&Α και σε εξοπλισμό παραγωγής, οι κίνδυνοι που συνδέονται με τις επενδύσεις και τις πολύ μακροπρόθεσμες αποδόσεις τους, σε συνδυασμό με τη στρατηγική σημασία της τεχνολογίας ημιαγωγών, είχαν ως αποτέλεσμα ο τομέας να λαμβάνει πάντα δημόσια στήριξη 16 . Η ΕΕ στηρίζει τον τομέα κυρίως μέσω των ενωσιακών ερευνητικών προγραμμάτων-πλαισίων και έχει θέσει στο παρελθόν φιλόδοξους στόχους όσον αφορά το μερίδιο αγοράς από κοινού με τη βιομηχανία 17 . Ωστόσο, οι περισσότερες επενδύσεις επικεντρώνονταν στην Ε&Α και δεν ήταν επαρκείς για την αντιμετώπιση της κλίμακας της πρόκλησης στον τομέα. Απαιτείται πιο ολοκληρωμένη δέσμη μέτρων και χρηματοδοτικών συστημάτων καθώς και πολύ στενότερη συνεργασία των παραγόντων από την πλευρά τόσο της προσφοράς όσο και της ζήτησης.

Ο αντίκτυπος των ελλείψεων μικροκυκλωμάτων στην ευρωπαϊκή οικονομία έχει αναδείξει την επείγουσα ανάγκη λήψης περαιτέρω μέτρων. Οι προσπάθειες πρέπει να ξεκινήσουν τώρα, με την κινητοποίηση όλων των σχετικών παραγόντων του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, τη μόχλευση πλεονεκτημάτων, τη διαφοροποίηση ικανοτήτων, την αντιμετώπιση διαρθρωτικών κενών, την αξιοποίηση νέων αγορών και τη σύναψη διεθνών εταιρικών σχέσεων.

Στις 15 Σεπτεμβρίου 2021 η πρόεδρος της Επιτροπής κ. Ursula von der Leyen εξήγγειλε στην ομιλία της για την κατάσταση της Ένωσης τη θέσπιση πράξης της ΕΕ για τα μικροκυκλώματα 18 , επισημαίνοντας την ανάγκη διασύνδεσης των παγκοσμίου κύρους ερευνητικών ικανοτήτων της Ευρώπης και την ανάγκη συντονισμού των ενωσιακών και εθνικών επενδύσεων σε ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα.

Στην πράξη της ΕΕ για τα μικροκυκλώματα προτείνεται η αξιοποίηση των ισχυρών σημείων της Ευρώπης και η αντιμετώπιση των εκκρεμουσών αδυναμιών, για τη διαμόρφωση ενός ακμάζοντος οικοσυστήματος ημιαγωγών και μιας ανθεκτικής αλυσίδας εφοδιασμού, με τη θέσπιση ταυτόχρονα μέτρων για την προετοιμασία, την πρόβλεψη και την αντιμετώπιση μελλοντικών διαταραχών της αλυσίδας εφοδιασμού.

Η πράξη για τα μικροκυκλώματα αποτελεί μοναδική ευκαιρία για την Ευρώπη και όλα τα κράτη μέλη να δράσουν από κοινού και προς όφελος ολόκληρης της Ευρώπης. Βραχυπρόθεσμα, θα εξασφαλίσει τη δυνατότητα κατανόησης και πρόβλεψης μελλοντικών κρίσεων στον τομέα των ημιαγωγών, τη δυνατότητα αντιμετώπισής τους μέσω του στενού συντονισμού με τα κράτη μέλη και του εξοπλισμού της Ένωσης με τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους ορισμένες χώρες που συμμερίζονται τις ίδιες απόψεις 19 . Βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, θα ενισχύσει τις δραστηριότητες κατασκευής στην Ένωση και θα στηρίξει την κλιμάκωση και την καινοτομία σε ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα, καλύπτοντας την ασφάλεια του εφοδιασμού και διαμορφώνοντας ένα ανθεκτικότερο οικοσύστημα. Μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα θα ενισχύσει την τεχνολογική υπεροχή της Ευρώπης, προετοιμάζοντας παράλληλα τις απαιτούμενες τεχνολογικές ικανότητες που θα στηρίξουν τη μεταφορά γνώσης από το εργαστήριο στην εγκατάσταση παραγωγής και θα προσδώσουν στην Ευρώπη τεχνολογική υπεροχή στις καινοτόμες αγορές επόμενου σταδίου.

Η παρούσα ανακοίνωση παρέχει το πλαίσιο και προτείνει μια δέσμη μέτρων για την ενίσχυση του οικοσυστήματος ημιαγωγών της Ευρώπης για την ψηφιακή δεκαετία. Για τον σκοπό αυτόν, συνοδεύεται από τα εξής:

–Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη διαμόρφωση ενός ανθεκτικού ευρωπαϊκού οικοσυστήματος και την ενίσχυση της τεχνολογικής υπεροχής της Ευρώπης, την παροχή κατάλληλου πλαισίου για επενδύσεις στην παραγωγή μικροκυκλωμάτων και τη διασφάλιση αποτελεσματικού συντονισμού μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής για την αντιμετώπιση κρίσεων στην αγορά ημιαγωγών.

–Σύσταση της Επιτροπής, που απευθύνεται στα κράτη μέλη, και στην οποία προβλέπονται βασικά μέτρα που προβλέπονται στον προτεινόμενο κανονισμό, έως ότου εγκριθεί η πρόταση, και προτείνεται πλαίσιο διακυβέρνησης το οποίο μπορεί να ξεκινήσει άμεσα, ώστε να συμβάλει στην αντιμετώπιση της τρέχουσας έλλειψης.

–Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2021/2085 του Συμβουλίου σχετικά με τη σύσταση των κοινών επιχειρήσεων στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη».

2. Οι προοπτικές της Ευρώπης και οι ευκαιρίες της αγοράς

2.1. Παγκόσμια έλλειψη ημιαγωγών

Η τρέχουσα έλλειψη ημιαγωγών οφείλεται σε συνδυασμό παραγόντων: ισχυρή και επιταχυνόμενη ζήτηση ψηφιακών τεχνολογιών, διαρθρωτικά χαρακτηριστικά των αλυσίδων εφοδιασμού ημιαγωγών —όπως μακροί κύκλοι κατασκευής που προσκρούουν σε κατασκευαστικά μοντέλα τύπου «just-in-time» των χρηστών ημιαγωγών ή συγκεντρωμένη προσφορά χωρίς ευελιξία που επιδεινώθηκε περαιτέρω από την κρίση COVID-19— καθώς και γεωπολιτικές εντάσεις. Λόγω της ευρείας ψηφιοποίησης της οικονομίας και της κοινωνίας, η ζήτηση μικροκυκλωμάτων είχε αυξηθεί σημαντικά ακόμη και πριν από την πανδημία (π.χ. σε τηλέφωνα και κεραίες τεχνολογίας 5G, νέα βιντεοπαιχνίδια, αισθητήρες και συσκευές για το διαδίκτυο των πραγμάτων κ.λπ.). Η πανδημία ενέτεινε την κατάσταση και ανέδειξε τον ζωτικό ρόλο των μικροκυκλωμάτων για τις σύγχρονες οικονομίες και κοινωνίες μέσω μιας σειράς παράλληλων εξελίξεων.

Η τηλεργασία, η κατ’ οίκον σχολική εκπαίδευση και η ψηφιακή ψυχαγωγία λόγω των περιορισμών της κυκλοφορίας οδήγησαν σε αύξηση της ζήτησης εξοπλισμού ΤΠ, μεταξύ άλλων για προσωπικούς υπολογιστές, φορητούς υπολογιστές και περιφερειακές συσκευές, ασύρματα δίκτυα, κονσόλες παιχνιδιών καθώς και κέντρα δεδομένων, διακομιστές και εξοπλισμό δικτύωσης, και σε αύξηση της ζήτησης για τα απαιτούμενα μικροκυκλώματα.

Ορισμένα εργοστάσια παραγωγής μικροκυκλωμάτων έκλεισαν προσωρινά λόγω της πανδημίας καθώς και λόγω φυσικών καταστροφών κατά την τελευταία διετία, με αποτέλεσμα την άσκηση πιέσεων στις παγκόσμιες αξιακές αλυσίδες ημιαγωγών. Οι αποστολές ημιαγωγών από την Ανατολική Ασία προς την Ευρώπη έχουν επιβραδυνθεί περαιτέρω λόγω των γενικών προβλημάτων της αλυσίδας εφοδιασμού τα οποία οφείλονται στους περιορισμούς των μεταφορών που επέβαλαν οι κυβερνήσεις ανά τον κόσμο για την καταπολέμηση της πανδημίας.

Ο προγραμματισμός και οι προβλέψεις της ζήτησης από τη βιομηχανία κατέστησαν δυσχερέστεροι. Οι κατασκευαστές αυτοκινήτων συγκαταλέγονται σε εκείνους που επλήγησαν περισσότερο από την έλλειψη. Στις αρχές του 2020 οι κατασκευαστές αυτοκινήτων περιόρισαν τις παραγγελίες μικροκυκλωμάτων καθώς η ζήτηση μειωνόταν. Τα χυτήρια κατένειμαν τη διαθέσιμη δυναμικότητα στον εξοπλισμό ΤΠ. Όταν η ζήτηση οχημάτων ανέκαμψε στο τέλος του 2020, τα χυτήρια λειτουργούσαν με πλήρη δυναμικότητα και έθεσαν τους κατασκευαστές αυτοκινήτων σε αναμονή ενός έτους ή μεγαλύτερη 20 . Κατά συνέπεια, πολλά εργοστάσια αυτοκινήτων έκλεισαν σε ολόκληρη την Ευρώπη και παγκοσμίως και απολύθηκαν εργαζόμενοι 21 . Οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές αυτοκινήτων ζήτησαν αύξηση της ενωσιακής παραγωγικής ικανότητας μικροκυκλωμάτων και μείωση της εξάρτησης από ξένες εισαγωγές 22 . Σε παγκόσμιο επίπεδο, σε σχέση με τις πάγιες παραγγελίες, λόγω της έλλειψης μικροκυκλωμάτων, το 2021 δεν ήταν δυνατή η παραγωγή 11,3 εκατομμυρίων αυτοκινήτων 23 , ενώ σε ορισμένα κράτη μέλη η παραγωγή μειώθηκε σε σύγκριση με το 2019 κατά 34 %, στα επίπεδα του 1975 24 . Εξίσου ισχυρό ήταν το πλήγμα και για τον τομέα του βιομηχανικού εξοπλισμού 25 .

Οι τριγμοί όσον αφορά τον εφοδιασμό επιδεινώθηκαν επίσης περαιτέρω από τις εμπορικές εντάσεις μεταξύ των ΗΠΑ και της Κίνας και εκτιμάται ότι ο φόβος για την επιβολή πρόσθετων απαγορεύσεων εξαγωγών από τις ΗΠΑ έχει οδηγήσει ορισμένες κινεζικές εταιρείες στον σχηματισμό αποθεμάτων μικροκυκλωμάτων.

Το σημαντικότερο στοιχείο είναι ότι η αύξηση της ζήτησης δεν αντισταθμίστηκε από την προσφορά, η οποία δεν μπορούσε να αυξηθεί με επαρκή ταχύτητα. Δημιουργούνται γραμμές παραγωγής για κάθε συγκεκριμένο τύπο μικροκυκλώματος, διαδικασία που απαιτεί αρκετούς μήνες και πολλά δισεκατομμύρια ευρώ. Οι γραμμές παραγωγής είναι επίσης λίγες και χαρακτηρίζονται από συγκέντρωση· πρέπει πάντα να λειτουργούν σχεδόν στην πλήρη δυναμικότητά τους ώστε να καλύπτουν τις πολύ υψηλές δαπάνες επένδυσης κεφαλαίου, αφήνοντας έτσι μικρό περιθώριο ευελιξίας για την αντιμετώπιση των απότομων αυξήσεων της ζήτησης.

Συνολικά, έχουν πληγεί πολλοί οικονομικοί τομείς. Οι καθυστερήσεις στην παράδοση εξειδικευμένων μικροκυκλωμάτων για συσκευές ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, όπως εξοπλισμός παρακολούθησης εντατικής θεραπείας, βηματοδότες, μόνιτορ επιπέδων γλυκόζης αίματος ή απινιδωτές, έχουν δυνητικά απειλητικές για τη ζωή συνέπειες 26 . Δεν είναι δυνατή η παραγωγή επαρκούς αριθμού πιστωτικών καρτών, τα αποθέματα ηλεκτρονικών συσκευών ευρείας κατανάλωσης εξαντλούνται. Απειλούνται επίσης στρατηγικοί τομείς, όπως η άμυνα, η ασφάλεια και το αεροδιάστημα. Αναξιόπιστα παραποιημένα μικροκυκλώματα άρχισαν να διεισδύουν στις αγορές, θέτοντας σε κίνδυνο την ασφάλεια και την αξιοπιστία των ηλεκτρονικών συσκευών 27 .

Η τρέχουσα έλλειψη είναι απίθανο να εξαλειφθεί σταδιακά πριν από το 2023 ή ακόμη και το 2024. Καθώς η ζήτηση θα επιταχυνθεί περαιτέρω και απαιτείται χρόνος για τη σταθεροποίηση της παραγωγικής ικανότητας, οι ελλείψεις μικροκυκλωμάτων θα συνεχιστούν και οι πληθωριστικές πιέσεις θα ενταθούν.

2.2 Εξέλιξη των αγορών και της τεχνολογίας των ημιαγωγών

Το 2021 η αξία της παγκόσμιας αγοράς μικροκυκλωμάτων ανήλθε περίπου σε 550 δισ. USD 28 . Ο μεγαλύτερος όγκος της παγκόσμιας ζήτησης προέρχεται σήμερα από εφαρμογές τελικής χρήσης στην υπολογιστική, συμπεριλαμβανομένων των προσωπικών υπολογιστών και των υποδομών κέντρων δεδομένων (32 %), τις επικοινωνίες, συμπεριλαμβανομένων των φορητών τηλεφωνικών συσκευών και των υποδομών δικτύου (31 %), και τις ηλεκτρονικές συσκευές ευρείας κατανάλωσης (12 %). Ο ρυθμός ανάπτυξης είναι υψηλός σε τμήματα που προηγουμένως διέπονταν από αναλογική και μηχανολογική τεχνολογία, όπως η αυτοκινητοβιομηχανία και η βιομηχανική παραγωγή (12 % έκαστη), όπου η Ευρώπη κατέχει ισχυρή θέση 29 (διάγραμμα 1).

Διάγραμμα 1: Τμήματα της αγοράς ημιαγωγών, ανά τύπο διάταξης και ζήτηση τομέα τελικών χρηστών 30

Λόγω της αδιάλειπτης αύξησης των όγκων δεδομένων και της καθολικής ενσωμάτωσης της ολοένα αυξανόμενης υπολογιστικής ισχύος, της τεχνητής νοημοσύνης και της συνδεσιμότητας, η παγκόσμια αγορά μικροκυκλωμάτων αναμένεται να υπερβεί το 1 τρισ. USD έως το 2030.

Η αυξανόμενη ζήτηση μικροκυκλωμάτων οφείλεται επίσης στις νέες ευκαιρίες της αγοράς που περιλαμβάνουν τα εξής:

·Τεχνητή Νοημοσύνη: Η τεχνητή νοημοσύνη θα έχει αυξημένο αντίκτυπο σε πολλούς τομείς. Για την επίτευξη των αναγκαίων επιδόσεων απαιτούνται ειδικές αρχιτεκτονικές υπολογιστικής και ανίχνευσης, και το τμήμα των μικροκυκλωμάτων τεχνητής νοημοσύνης αποτελεί μακράν το ταχύτερα αναπτυσσόμενο τμήμα στον τομέα της μικροηλεκτρονικής, με αναμενόμενους ετήσιους ρυθμούς ανάπτυξης άνω του 40 % για τα προσεχή έτη 31 .

·Υπολογιστική παρυφών: Η επεξεργασία δεδομένων μετατοπίζεται σταδιακά από τα κέντρα δεδομένων υπολογιστικού νέφους προς την περιφέρεια του δικτύου, όπου παράγονται τα δεδομένα. Η συνδεσιμότητα 5G θα δώσει περαιτέρω ώθηση στην επέκταση της αγοράς του διαδικτύου των πραγμάτων και οι αναλυτές αναμένουν ότι έως και το 80 % των δεδομένων θα υποβάλλονται σε επεξεργασία στις παρυφές του δικτύου έως το 2025, οδηγώντας τον ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης στο 35 % των αγορών υπολογιστικής παρυφών γύρω από το βιομηχανικό διαδίκτυο των πραγμάτων και τα δεδομένα που παράγονται από επιχειρήσεις 32 , τομείς στους οποίους η ΕΕ έχει βασικές αρμοδιότητες.

·Ο ψηφιακός μετασχηματισμός εν γένει και η εξέλιξη των κάθετων βιομηχανιών: Στο επίκεντρο της στρατηγικής για κάθε βιομηχανία, αναμένεται δεκαπλάσια αύξηση των συνδεδεμένων διατάξεων έως το 2025. Αυτό ισχύει ιδίως για τομείς όπως η κατασκευή και η αυτοματοποίηση, η γεωργία, τα δίκτυα τηλεπικοινωνιών, οι ενεργειακές υποδομές ή οι υπηρεσίες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Για παράδειγμα, οι ημιαγωγοί στον τομέα της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης αναμένεται να αυξηθούν κατά την περίοδο 2020-2025 με ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 10 % 33 . Η ζήτηση, καθοδηγούμενη από τον εξηλεκτρισμό και την αυτόνομη οδήγηση, αυξάνεται επίσης στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας: έως το 2026 η αγορά ηλεκτρονικών οχημάτων αναμένεται να αυξηθεί με ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης σχεδόν 15 % και θα ανέρχεται σε 78 δισ. USD έως το 2026 34 .

Οι σχετικές τάσεις περιλαμβάνουν επίσης εξατομικευμένο σχεδιασμό για τις ανάγκες συγκεκριμένων βιομηχανικών τομέων. Για την κάλυψη ευρέος φάσματος περιπτώσεων χρήσης σε παραδοσιακά και αναδυόμενα τμήματα της αγοράς και την επίτευξη υψηλότερων επιδόσεων, απαιτούνται ειδικές ανά τομέα αρχιτεκτονικές, οι οποίες αυξάνουν τη ζήτηση για εξατομικευμένα μικροκυκλώματα. Η αυξημένη αξία των ημιαγωγών ωθεί τις επιχειρήσεις-χρήστες, όπως τις εταιρείες επιγραμμικών πλατφορμών ή τις εταιρείες της αυτοκινητοβιομηχανίας, να προβαίνουν σε από κοινού σχεδιασμό ή ακόμη και στην παραγωγή δικών τους μικροκυκλωμάτων.

Ο τομέας καθοδηγείται επίσης από την ταχεία τεχνολογική εξέλιξη που δημιουργεί νέα σύνορα για τη μικρογράφηση, αυξάνοντας ταυτόχρονα την υπολογιστική απόδοση, μειώνοντας το κόστος και περιορίζοντας την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας. Στα αντιπροσωπευτικά παραδείγματα περιλαμβάνονται τα ακόλουθα: νέες τεχνολογίες τρανζίστορ, όπως η Gate All Around και η προηγμένη FDSOI· νέες αρχιτεκτονικές ολοκλήρωσης συστημάτων που παρέχουν τη δυνατότητα ομαδοποίησης διαφορετικών μικροκυκλωμάτων· και αναδυόμενες, πρωτοποριακές τεχνολογίες, όπως η κβαντική 35 και η νευρομορφική 36 , καθώς και νέες αρχιτεκτονικές υπολογιστικής που βασίζονται σε προηγμένους πυρήνες επεξεργαστών, συμπεριλαμβανομένης της ανοικτής πηγής. Επιπλέον, η χρήση δισκίων από νέα υλικά, όπως το καρβίδιο του πυριτίου και το νιτρίδιο του γαλλίου, θα αποφέρει αυξημένες επιδόσεις για τις εφαρμογές επικοινωνιών και ηλεκτρονικής ισχύος στους τομείς της ηλεκτροκίνησης και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Τέλος, με τη διατήρηση των ηλεκτρονικών προϊόντων σε χρήση για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, μέσω του σχεδιασμού με γνώμονα την ανθεκτικότητα και τις υπηρεσίες αναβάθμισης, θα μειωθούν τα ποσοστά αντικατάστασης και η ανάγκη για νέα προϊόντα. Τα υλικά των μικροκυκλωμάτων μπορούν να ανακτηθούν από ηλεκτρονικά απόβλητα· για παράδειγμα, η ανακύκλωση σύνθετων υλικών ημιαγωγών είναι τεχνικά εφικτή, αν και προς το παρόν μόνο σε πολύ μικρές ποσότητες.

2.3 Η θέση της Ευρώπης

Η ευρωπαϊκή βιομηχανία έχει πολλά πλεονεκτήματα, αλλά και ορισμένες αδυναμίες, όσον αφορά την αξιακή αλυσίδα των ημιαγωγών. Επισκόπηση της θέσης της Ευρώπης παρουσιάζεται στο διάγραμμα 2.

Ο τομέας των ημιαγωγών χαρακτηρίζεται από έντονη δραστηριότητα Ε&Α, καθώς οι εταιρείες επανεπενδύουν περισσότερο από το 15 % των εσόδων τους στην έρευνα σε τεχνολογίες επόμενης γενιάς. Η ΕΕ αποτελεί έδρα για κορυφαίους στον κόσμο ερευνητικούς και τεχνολογικούς οργανισμούς καθώς και για πολλά άριστα πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα, διάσπαρτα σε ολόκληρη την Ένωση. Οι ευρωπαϊκοί ερευνητικοί και τεχνολογικοί οργανισμοί είναι πρωτοπόροι στις τεχνικές στις οποίες βασίζεται η παραγωγή ορισμένων από τα πλέον προηγμένα μικροκυκλώματα παγκοσμίως. Η υπολογιστική απόδοση των σημερινών μικροκυκλωμάτων οφείλεται στην αδιάκοπη μικρογράφηση της τεχνολογίας διεργασιών FinFET, η οποία διευκολύνεται με τη σειρά της από τη λιθογραφία ακραίου υπεριώδους (EUV) που αναπτύχθηκε στην Ευρώπη. Μια συμπληρωματική τεχνολογία διεργασιών, η FDSOI, που αναπτύχθηκε και εκβιομηχανίστηκε στην Ευρώπη, προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα επιδόσεων όσον αφορά την ενεργειακή απόδοση, τα οποία είναι χρήσιμα για τις συσκευές που τροφοδοτούνται με μπαταρίες. Τα μικροκυκλώματα που βασίζονται σε τεχνολογίες διεργασιών FinFET και FDSOI υπάρχουν σε κάθε φορητή τηλεφωνική συσκευή που κατασκευάζεται σήμερα.

Διάγραμμα 2: Αλυσίδα εφοδιασμού ημιαγωγών: Μερίδια της ΕΕ στα σχετικά τμήματα της παγκόσμιας αγοράς

Η κατασκευή ημιαγωγών απαιτεί τεράστιο αριθμό μοναδικών υλικών, χημικών ουσιών και εξελιγμένου εξοπλισμού που παρέχονται από εξειδικευμένους προμηθευτές για κάθε στάδιο της διαδικασίας κατασκευής. Η Ευρώπη αποτελεί έδρα για κορυφαίους στον κόσμο προμηθευτές εξοπλισμού και πρώτων υλών, όπως υποστρώματα και αέρια 37 . Σε αυτό το τμήμα της αλυσίδας εφοδιασμού, ορισμένοι ευρωπαϊκοί παράγοντες κατασκευής εξοπλισμού είναι πολύ ισχυροί στα αντίστοιχα τμήματα της αγοράς τους, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή η παραγωγή προηγμένων μικροκυκλωμάτων παγκοσμίως χωρίς εξοπλισμό κατασκευασμένο στην ΕΕ, όπως τα μηχανήματα λιθογραφίας EUV.

Η Ευρώπη διαθέτει επίσης κορυφαίους κατασκευαστές μικροκυκλωμάτων που ειδικεύονται στον σχεδιασμό συγκεκριμένων ημιαγώγιμων κατασκευαστικών στοιχείων. Οι προμηθευτές ημιαγωγών της ΕΕ πρωτοστατούν παγκοσμίως στον τομέα των μικροκυκλωμάτων για την αυτοκινητοβιομηχανία και για τον βιομηχανικό εξοπλισμό, που αποτελούν δύο αγορές υψηλής ανάπτυξης 38 .

Η Ευρώπη αποτελεί επίσης έδρα για βιομηχανικούς τομείς που αντιπροσωπεύουν μια ισχυρή βάση χρηστών και θα συγκαταλέγονται σε εκείνους που θα καθοδηγούν τη ζήτηση για το μέλλον, συμπεριλαμβανομένης —ενδεικτικά— της ζήτησης για πιο προηγμένους κόμβους. Οι εταιρείες ημιαγωγών σχεδιάζουν μικροκυκλώματα όλο και περισσότερο από κοινού με εταιρείες τελικών χρηστών για τη βελτίωση των επιδόσεων των συστημάτων· πρόκειται για μια τάση στην οποία η Ευρώπη έχει περιθώρια βελτίωσης.

Παρά τα πλεονεκτήματα αυτά, επί του παρόντος το συνολικό μερίδιο της ΕΕ όσον αφορά τα παγκόσμια έσοδα για τα μικροκυκλώματα ημιαγωγών είναι περίπου 10 %, ενώ κατά τη δεκαετία του 1990 ήταν πάνω από 20 % 39 . Η παραγωγή στην Ευρώπη μειώθηκε εν μέρει λόγω της απουσίας μεγάλων εταιρειών υπολογιστικής και της σταδιακής μείωσης των κατασκευαστών φορητών τηλεφωνικών συσκευών που θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν τις επενδύσεις μεγάλου όγκου. Το υψηλό κόστος παραγωγής είχε επίσης ως αποτέλεσμα τη μεταφορά της στην Ασία, όπου ευνοείται από χαμηλότερο κόστος και υψηλότερη δημόσια στήριξη. Τα τελευταία έτη η ευρωπαϊκή βιομηχανία ημιαγωγών επενδύει εκ νέου στην παραγωγή, αλλά όχι σε επαρκή κλίμακα για τη διατήρηση της αναμενόμενης ανάπτυξης στο μέλλον.

Σήμερα, οι περισσότερες εταιρείες ασκούν τις δραστηριότητές τους βάσει μοντέλων χωρίς εγκαταστάσεις παραγωγής (fabless) [ή βάσει ελαφρών μοντέλων (fab-lite)], στο πλαίσιο των οποίων προβαίνουν σε εξωπορισμό ολόκληρης (ή μέρους) της παραγωγής τους από χυτήρια. Οι κατασκευαστές μικροκυκλωμάτων της Ευρώπης έχουν επικεντρωθεί στην παραγωγή για τις αγορές στις οποίες κατέχουν ισχυρή θέση, όπως οι αναλογικές συσκευές, και για τις οποίες δεν απαιτούνται ακόμη οι κορυφαίοι κόμβοι αιχμής που απαιτούνται από την υπολογιστική και τις επικοινωνίες. Ακόμη και αν ο εξοπλισμός για την κατασκευή κάτω των 7 nm κατασκευάζεται μόνο στην Ευρώπη, η Ευρώπη δεν διαθέτει χυτήρια για την παραγωγή κόμβων διεργασιών κάτω των 22 nm, ενώ οι αγορές του μέλλοντος θα στρέφονται όλο και περισσότερο προς τα μικροκυκλώματα με κόμβους διεργασιών κάτω των 5 nm. Όσον αφορά τη συναρμολόγηση, τη δοκιμή και τη συσκευασία των μικροκυκλωμάτων, οι δραστηριότητες αυτές αποτελούν κατά παράδοση αντικείμενο εξωπορισμού από την Ανατολική Ασία.

Λόγω των δισεκατομμυρίων τρανζίστορ που περιλαμβάνονται σε ένα και μόνο μικροκύκλωμα, ένας νέος σχεδιασμός μπορεί να απαιτεί πολυετή προσπάθεια από εκατοντάδες μηχανικούς, με τη χρήση λογισμικού εξωτερικής διανοητικής ιδιοκτησίας και αυτοματισμού ηλεκτρονικού σχεδιασμού (Electronic Design Automation, EDA). Οι σημαντικότεροι προμηθευτές βρίσκονται εκτός Ευρώπης. Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικά σχεδιαστικά ταλέντα σε ολόκληρη την Ένωση και τελευταία αυξάνεται ολοένα και περισσότερο ο αριθμός των μικρών ευρωπαϊκών επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον σχεδιασμό προηγμένων επεξεργαστών και επιταχυντών, κυρίως για μικροκυκλώματα τεχνητής νοημοσύνης.

3.Μια στρατηγική για τα μικροκυκλώματα για την ψηφιακή δεκαετία

3.1 Το όραμα και τα στρατηγικά περιουσιακά στοιχεία της Ευρώπης για την υλοποίησή της

Δεδομένου του κεντρικού ρόλου που διαδραματίζουν τα μικροκυκλώματα στην ψηφιακή οικονομία, της γεωπολιτικής τους διάστασης και της ισχυρής συγκέντρωσης που χαρακτηρίζει επί του παρόντος την παραγωγική ικανότητα, η Ένωση πρέπει να ενισχύσει επειγόντως το οικοσύστημα ημιαγωγών της, αυξάνοντας την ανθεκτικότητά της καθώς και την ασφάλεια του εφοδιασμού και μειώνοντας τις εξωτερικές εξαρτήσεις της.

Τον Δεκέμβριο του 2020, 22 κράτη μέλη υπέγραψαν δήλωση σχετικά με μια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για τους επεξεργαστές και τις τεχνολογίες ημιαγωγών με τίτλο «A European initiative on processors and semiconductor technologies» 40 . Επισήμαναν ότι το μερίδιο της Ευρώπης στην παγκόσμια αγορά ημιαγωγών είναι πολύ χαμηλότερο από την οικονομική της θέση. Συμφώνησαν να καταβάλουν «ιδιαίτερη προσπάθεια για την ενίσχυση του οικοσυστήματος επεξεργαστών και ημιαγωγών και για την επέκταση της βιομηχανικής παρουσίας σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού, ώστε να αντιμετωπιστούν βασικές τεχνολογικές προκλήσεις, προκλήσεις ασφάλειας και κοινωνικές προκλήσεις». Με βάση τα ανωτέρω, η Ψηφιακή Πυξίδα 41 της Επιτροπής, που δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 2021, έθεσε ως στόχο «στην παραγωγή βιώσιμων ημιαγωγών τεχνολογίας αιχμής στην Ένωση να αντιστοιχεί τουλάχιστον το 20 % της παγκόσμιας παραγωγής σε αξία» έως το 2030. Η φιλοδοξία αυτή επιβεβαιώθηκε και στην πρόταση του προγράμματος πολιτικής 2030 «Πορεία προς την ψηφιακή δεκαετία» 42 .

Η Ευρώπη διαθέτει πολύ ισχυρά περιουσιακά στοιχεία, τα οποία είναι διαφοροποιημένα και διάσπαρτα σε πολλά κράτη μέλη και μπορεί να εκπληρώσει αυτό το φιλόδοξο όραμα με τις αναγκαίες προσπάθειες και την εξασφάλιση κρίσιμης μάζας επενδύσεων, από την πλευρά τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα.

Η Ευρώπη πρέπει και μπορεί να κινητοποιήσει πρωτοφανές επίπεδο επενδύσεων, δεδομένων των υψηλών θετικών δευτερογενών επιπτώσεων που έχει ο τομέας στην οικονομία και σε πολλούς τομείς δημόσιου συμφέροντος. Η υλοποίηση σημαντικών δημόσιων επενδύσεων θα έχει καίρια σημασία για την προσέλκυση υψηλών επιπέδων ιδιωτικών επενδύσεων, οι οποίες στην περίπτωση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων είναι ήδη της τάξης των 6 δισ. EUR ετησίως. Η αύξηση των επενδύσεων στους ημιαγωγούς θα εξυπηρετήσει όλους τους βιομηχανικούς τομείς και την κοινωνία στο σύνολό της, αποφέροντας οφέλη σε όλα τα κράτη μέλη.

Ένας άλλος παράγοντας επιτυχίας θα είναι η ακόμη στενότερη συνεργασία. Η Ευρώπη πρέπει και μπορεί να κινητοποιήσει όλα τα ταλέντα και τα περιουσιακά στοιχεία που διαθέτει. Στο πλαίσιο της κοινής επιχείρησης «Βασικές ψηφιακές τεχνολογίες» 43 εξασφαλίζεται ήδη στενή συνεργασία μεταξύ πολλών σχετικών ενδιαφερόμενων μερών από τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα. Η συνεργασία αυτή πρέπει να ενισχυθεί και να επεκταθεί περαιτέρω, ώστε να εξασφαλιστεί η συμμετοχή όλων των παραγόντων της αξιακής αλυσίδας, των ηγετικών φορέων της ερευνητικής κοινότητας, μέσω ευρωπαϊκών έργων που αφορούν τα συλλογικά συμφέροντα των κρατών μελών.

Επιπλέον, θα πρέπει να αξιοποιηθεί η αξία που αποδίδει η Ευρώπη στην ασφάλεια, συμπεριλαμβανομένης της αξίας των υποδομών ζωτικής σημασίας, της προστασίας δεδομένων και της ενεργειακής απόδοσης, για παράδειγμα μέσω της εφαρμογής απαιτήσεων πιστοποίησης στις δημόσιες συμβάσεις, οι οποίες μπορούν να συμβάλουν στην τόνωση της ζήτησης.

Παρότι η Ευρώπη πρωτοστατεί στην έρευνα με σημαντικούς οργανισμούς σε ολόκληρη την ήπειρο, πρέπει και μπορεί να γεφυρώσει το χάσμα από το εργαστήριο έως την εγκατάσταση παραγωγής, αξιοποιώντας τα πλεονεκτήματα που διαθέτει όσον αφορά i) τον εξοπλισμό και τα υλικά, ii) τις λύσεις συστημάτων και ολοκλήρωσης συστημάτων, iii) την ισχυρή παρουσία της σε τμήματα αγοράς υψηλής ανάπτυξης, όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, η ιατρική τεχνολογία, οι επικοινωνίες, η ενέργεια και τα μηχανήματα, και iv) την έρευνα και την ακαδημαϊκή αριστεία, όπου οι τεχνολογικές ικανότητες θα πρέπει να ενισχυθούν περαιτέρω. Η επιτυχία των αποτελεσμάτων εξαρτάται σε κρίσιμο βαθμό από τις κοινές προσπάθειες και τη στενή συνεργασία όλων των πλευρών — της βιομηχανίας κατά μήκος της αξιακής αλυσίδας, του δημόσιου τομέα και των ερευνητικών οργανισμών.

Τέλος, οι προσπάθειες της Ευρώπης πρέπει να επικεντρωθούν στις μελλοντικές ευκαιρίες. Πρώτον, εξετάζοντας τις ανάγκες της αγοράς ανάπτυξης και της κυκλικής οικονομίας, δηλαδή τα κατασκευαστικά στοιχεία χαμηλής ισχύος, μια νέα γενιά επεξεργαστών που είναι πιο ισχυροί και προσαρμοσμένοι στην ανάλυση δεδομένων, την τεχνητή νοημοσύνη και την υπολογιστική παρυφών, τις ραδιοσυχνότητες και τα κατασκευαστικά στοιχεία της τεχνολογίας 5G/6G για επικοινωνίες terabit, καθώς και πιο ολοκληρωμένες ηλεκτρονικές συσκευές ισχύος, συμπεριλαμβανομένης της ανακυκλωσιμότητας και ευρύτερων πτυχών βιωσιμότητας. Δεύτερον, εστιάζοντας στην τεχνολογία που προσφέρεται για την αντιμετώπιση αυτών των αναγκών: 2 nm και κάτω σε τεχνολογίες FinFET και Gate-all-around και κάτω των 10 nm σε τεχνολογίες FDSOI, κβαντικής, νευρομορφικής αλλά και λιθογραφίας EUV για την παραγωγή. Η Ευρώπη πρέπει να προωθήσει τις ικανότητές της σε αυτούς τους τομείς, να ηγηθεί των τεχνολογικών εξελίξεων και της εκβιομηχάνισής τους, να μοχλεύσει επενδύσεις και να διευκολύνει την υιοθέτηση αυτών των νέων τεχνολογιών από την ευρωπαϊκή βιομηχανία, ιδίως από ΜΜΕ, ώστε να διασφαλιστεί η διατήρηση τη θέση της στον τεχνολογικό ανταγωνισμό, μεταξύ άλλων και για τις βιομηχανίες που παραδοσιακά επικεντρώνονται περισσότερο στα ώριμα μικροκυκλώματα.

3.2 Στρατηγικοί στόχοι

Για την εκπλήρωση του εν λόγω οράματος, η ευρωπαϊκή στρατηγική για τα μικροκυκλώματα διαρθρώνεται γύρω από πέντε στρατηγικούς στόχους:

Πρώτον, η Ευρώπη θα πρέπει να ενισχύσει την υπεροχή της στην έρευνα και την τεχνολογία. Πρόκειται για επιτακτική ανάγκη για τη διατήρηση των υφιστάμενων περιουσιακών στοιχείων της Ευρώπης σε διάφορες επαναστατικές τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένης της κατασκευής εξοπλισμού και προηγμένων υλικών, που απαιτούνται για την κατασκευή εγκαταστάσεων παραγωγής επόμενης γενιάς που θα εξυπηρετούν όλους τους τομείς της.

Δεύτερον, η Ευρώπη θα πρέπει να αναπτύξει και να ενισχύσει τη δική της ικανότητα καινοτομίας στον σχεδιασμό, την κατασκευή και τη συσκευασία προηγμένων, ενεργειακά αποδοτικών και ασφαλών μικροκυκλωμάτων και να τα μετατρέψει σε προϊόντα. Με τον τρόπο αυτόν θα διασφαλιστεί ο εφοδιασμός μικροκυκλωμάτων σε πιο μακροπρόθεσμο ορίζοντα, για την εξυπηρέτηση των αναγκών της βιομηχανίας και του δημόσιου τομέα και για την προώθηση της καινοτομίας στην ευρύτερη οικονομία. Για τον σκοπό αυτόν, οι επενδύσεις σε πιλοτικές γραμμές καθώς και σε προηγμένες εγκαταστάσεις και εργαλεία σχεδιασμού και δοκιμής και πειραματισμού είναι καθοριστικής σημασίας. Οι πιλοτικές γραμμές θα είναι διαθέσιμες για την πρόσβαση των παραγόντων της αλυσίδας εφοδιασμού υπό ανοικτούς όρους που δεν εισάγουν διακρίσεις· ως μοναδικές εγκαταστάσεις παγκόσμιου κύρους, θα καταστήσουν την Ευρώπη ισχυρό εταίρο στο διεθνές προσκήνιο και θα παράσχουν ισχυρή βάση για την ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας.

Τρίτον, η Ευρώπη θα πρέπει να θεσπίσει κατάλληλο πλαίσιο για την αύξηση της παραγωγικής της ικανότητας σε σημαντικό βαθμό έως το 2030. Δεδομένου ότι η αγορά αναμένεται να διπλασιαστεί έως το 2030, η τετραπλασιασμός της παραγωγής είναι αναγκαίος για την επίτευξη των στόχων της Ευρώπης. Δεν πρόκειται μόνο για ζήτημα όγκου. Πρόκειται επίσης για την εξασφάλιση της δυνατότητας παραγωγής στην Ευρώπη των πλέον προηγμένων μικροκυκλωμάτων, εξυπηρέτησης των αναγκών των χρηστών και διαφοροποίησης της πρόσβασης στις αγορές, περιλαμβανομένων κι εκείνων που δεν έχουν παρουσία στην Ευρώπη επί του παρόντος, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι στην παραγωγή μικροκυκλωμάτων λαμβάνεται επίσης υπόψη το πιθανό περιβαλλοντικό της αποτύπωμα. Επιπλέον, είναι αναγκαίο να ενισχυθεί η ασφάλεια του εφοδιασμού, ιδίως για κρίσιμους τομείς όπως αυτοί που σχετίζονται με τη δημόσια ασφάλεια. Για τον σκοπό αυτόν, η Ευρώπη πρέπει να προσελκύσει στο έδαφός της επενδύσεις σε εγκαταστάσεις παραγωγής, οι οποίες μπορούν να προέρχονται τόσο από το εσωτερικό της Ένωσης όσο και εκτός αυτής, και να δημιουργήσει τις κατάλληλες συνθήκες και ένα ευνοϊκό πλαίσιο για την υλοποίηση ιδιωτικών επενδύσεων.

Τέταρτον, η Ευρώπη θα πρέπει να αντιμετωπίσει την οξεία έλλειψη δεξιοτήτων, να προσελκύσει νέα ταλέντα και να στηρίξει την εμφάνιση ειδικευμένου εργατικού δυναμικού, δεδομένου ότι οι τρέχουσες ελλείψεις περιορίζουν τις προσπάθειες που αποσκοπούν στην ενίσχυση του οικοσυστήματος.

Συνολικά, η Ευρώπη θα πρέπει να αναπτύξει εις βάθος κατανόηση των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού του τομέα των ημιαγωγών για την παρακολούθηση της λειτουργίας τους, την κατανόηση των μελλοντικών τάσεων, την πρόβλεψη διαταραχών, τη δημιουργία διεθνών εταιρικών σχέσεων με βάση πιο ισορροπημένες ικανότητες και το αμοιβαίο συμφέρον, την έγκαιρη αντίδραση για την πρόληψη της ρήξης των διεθνών αλυσίδων εφοδιασμού και την εξασφάλιση της δυνατότητας της ΕΕ να λαμβάνει κατάλληλα μέτρα όταν αυτό κρίνεται αναγκαίο.

Για την επίτευξη όλων των ανωτέρω, η Ένωση θα πρέπει να συνεργαστεί στενά με τα κράτη μέλη και όλα τα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη από τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, με στόχο τον συντονισμό των προσπαθειών, τη συγκέντρωση γνώσεων και πόρων και τη δημιουργία ενός δυναμικού και ανθεκτικού οικοσυστήματος ημιαγωγών στην Ευρώπη. Επιπλέον, δεδομένης της παγκοσμιοποίησης της αξιακής αλυσίδας, η Ένωση θα πρέπει να συνάψει ισχυρές διεθνείς εταιρικές σχέσεις, ιδίως με εταίρους που συμμερίζονται τις ίδιες απόψεις. Με τον τρόπο αυτόν θα ενισχυθεί ο συντονισμός και θα ελαχιστοποιηθούν πιθανοί αντικρουόμενοι στόχοι. Οι εν λόγω εταιρικές σχέσεις θα προβλέπουν αυστηρή αξιολόγηση των πολιτικών των τρίτων χωρών στον τομέα καθώς και κοινές προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση των προκλήσεων εφοδιασμού, μεταξύ άλλων μέσω αμοιβαία επωφελών στρατηγικών διαφοροποίησης.

Η εφαρμογή των ανωτέρω αναμένεται να εξασφαλίσει στην Ευρώπη τη δυνατότητα διαμόρφωσης ενός δυναμικού οικοσυστήματος σε ολόκληρη την ΕΕ, προς όφελος όλων των κρατών μελών, για την προσέλκυση επενδύσεων στην παραγωγή, τον σχεδιασμό και την Ε&Α καθώς και των καλύτερων ταλέντων παγκοσμίως που θα μπορούν να υλοποιήσουν το όραμα. Οι εξελίξεις αυτές θα ενισχύσουν τις ικανότητες της Ευρώπης για την επίτευξη των περιβαλλοντικών της στόχων, την επιτάχυνση της ψηφιακής και της πράσινης μετάβασης, βελτιώνοντας παράλληλα την ασφάλεια της Ένωσης. Για τον σκοπό αυτόν απαιτείται η ανάληψη αποφασιστικής δράσης σήμερα, και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Επιτροπή προτείνει δέσμη μέτρων, όπως περιγράφεται στην παρούσα ανακοίνωση.

3.3 Υλοποίηση της φιλοδοξίας

Η ευρωπαϊκή στρατηγική για τα μικροκυκλώματα καθορίζει μια σειρά μέτρων και πρωτοβουλιών σε συνδυασμό με σημαντικές επενδύσεις για την υλοποίηση του οράματος και των στόχων που καθορίζονται ανωτέρω.

Το συνολικό επίπεδο των επενδύσεων με γνώμονα την πολιτική 44 για τη στήριξη της πράξης της ΕΕ για τα μικροκυκλώματα εκτιμάται ότι υπερβαίνει τα 43 δισ. EUR έως το 2030, με βάση τις μέχρι σήμερα ανακοινώσεις. Αυτό είναι πιθανό να προσελκύσει και να μοχλεύσει περαιτέρω μακροπρόθεσμες ιδιωτικές επενδύσεις ανάλογου όγκου.

Αυτές οι δημόσιες επενδύσεις περιλαμβάνουν 11 δισ. EUR που προορίζονται για την πρωτοβουλία «Μικροκυκλώματα για την Ευρώπη» 45 , με σκοπό τη χρηματοδότηση της τεχνολογικής υπεροχής στην έρευνα, τον σχεδιασμό και τις παραγωγικές ικανότητες έως το 2030. Θα απαιτήσει τη συγκέντρωση επενδύσεων από την Ένωση και τα κράτη μέλη, στις οποίες αναμένεται να συμμετάσχουν και ιδιωτικοί φορείς. Θα συμπληρωθεί με στήριξη μετοχικού κεφαλαίου σε νεοφυείς, επεκτεινόμενες και άλλες επιχειρήσεις στις αλυσίδες εφοδιασμού, μέσω δραστηριοτήτων διευκόλυνσης των επενδύσεων που περιγράφονται συλλογικά ως «Ταμείο μικροκυκλωμάτων» με προβλεπόμενη συνολική επενδυτική αξία τουλάχιστον 2 δισ. EUR. Συνδυαστικά αυτές οι διαφορετικές δράσεις αναμένεται να οδηγήσουν άμεσα σε δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις που υπερβαίνουν κατά πολύ τα 15 δισ. EUR. Αυτό θα προστεθεί στα δάνεια που θα μπορούσε να προσφέρει η ΕΤΕπ σε ολόκληρο το οικοσύστημα των ημιαγωγών.

Επιπλέον, η στήριξη της πρωτοβουλίας «Μικροκυκλώματα για την Ευρώπη» από τα κράτη μέλη μπορεί επίσης να προέρχεται από μέτρα που αφορούν τη μικροηλεκτρονική στα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητάς τους ή από εθνικά ή περιφερειακά ταμεία. Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να εξετάσουν το ενδεχόμενο αξιοποίησης της αχρησιμοποίητης δανειοληπτικής ικανότητας στο πλαίσιο του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας για την παροχή περαιτέρω στήριξης

Τα κράτη μέλη σχεδιάζουν, για παράδειγμα, ήδη να επενδύσουν σε ένα νέο σημαντικό έργο κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος (ΣΕΚΕΕ), με την υποστήριξη διασυνοριακών καινοτόμων έργων κατά μήκος της αξιακής αλυσίδας της μικροηλεκτρονικής, μεταξύ άλλων μέσω του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και των διαρθρωτικών ταμείων. Η επένδυση αυτή συμπληρώνει την επικείμενη στήριξη για τη δημιουργία μεγάλων εγκαταστάσεων κατασκευής.

 

Οι ανωτέρω επενδύσεις θα συμπληρώσουν υφιστάμενα προγράμματα και δράσεις Ε&Κ στον τομέα των ημιαγωγών, όπως το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» και το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη». Όσον αφορά την υποστήριξη της τεχνολογικής υπεροχής, το πεδίο εφαρμογής του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη» θα διευρυνθεί. Επιπλέον, η κοινή επιχείρηση «Βασικές ψηφιακές τεχνολογίες» θα ενισχυθεί και θα αναπροσανατολιστεί προς τους στόχους της ευρωπαϊκής στρατηγικής για τα μικροκυκλώματα και θα μετονομαστεί σε «Κοινή Επιχείρηση για τα Μικροκυκλώματα». Η κοινή επιχείρηση θα κλιμακώσει τις προσπάθειές της για τον συνδυασμό των χρηματοδοτικών και τεχνικών μέσων που είναι αναγκαία για τον έλεγχο της ραγδαία εξελισσόμενης καινοτομίας στο πεδίο των ημιαγωγών, τη δημιουργία σημαντικών δευτερογενών επιπτώσεων για την κοινωνία και την από κοινού ανάληψη κινδύνων μέσω της συνένωσης των στρατηγικών και των επενδύσεων προς το κοινό ευρωπαϊκό συμφέρον. Θα συνεργαστεί με τα κράτη μέλη για τη διευκόλυνση της συνεκτικής εναρμόνισης με τα εθνικά προγράμματα και τη στήριξη καινοτόμων έργων μεγάλης κλίμακας. Έχει σχεδιαστεί κατά τρόπο ώστε να καλύπτει τα συλλογικά συμφέροντα των κρατών μελών όσον αφορά την ανάπτυξη υποδομών και την ενίσχυση ικανοτήτων προς όφελος των παραγόντων της αξιακής αλυσίδας σε ολόκληρη την Ένωση. Ως εκ τούτου, η επιτυχία της μπορεί να βασιστεί μόνο στη συλλογική προσπάθεια των κρατών μελών, σε συνεργασία με την Ένωση, για τη στήριξη τόσο του σημαντικού κόστους κεφαλαίου όσο και της ευρείας διαθεσιμότητας πόρων εικονικού σχεδιασμού, δοκιμών και πιλοτικών έργων καθώς και της διάδοσης γνώσεων, δεξιοτήτων και ικανοτήτων. Στο πλαίσιο της ανανεωμένης αποστολής της, η κοινή επιχείρηση θα αποτελέσει το φάρο των προσπαθειών της Ένωσης στον τομέα των ημιαγωγών.

Στις ενότητες που ακολουθούν περιγράφονται τα ειδικά μέτρα και οι πρωτοβουλίες για την υλοποίηση των στόχων.

3.3.1    Υπεροχή στην έρευνα, την καινοτομία και την κατασκευή εξοπλισμού

Για τη διατήρηση και την ενίσχυση της υπεροχής της στην έρευνα και την καινοτομία καθώς και στην κατασκευή εξοπλισμού, η Ευρώπη έχει ήδη προγραμματίσει επενδύσεις σε τεχνολογίες επόμενης γενιάς στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη».

Οι μελλοντικές ερευνητικές δραστηριότητες που θα υποστηριχθούν στο πλαίσιο της κοινής επιχείρησης για τα μικροκυκλώματα θα συμβάλουν στην ενίσχυση της στήριξης των μελλοντικών αναγκών των κάθετων βιομηχανιών και στη διασφάλιση της αντιμετώπισης των κοινωνικών και περιβαλλοντικών προκλήσεων. Οι ερευνητικές προσπάθειες θα επικεντρωθούν, για παράδειγμα, σε τεχνολογίες για την επίτευξη μεγεθών τρανζίστορ κάτω των 2 nm, σε ανατρεπτικές τεχνολογίες για την τεχνητή νοημοσύνη, σε επεξεργαστές εξαιρετικά χαμηλής κατανάλωσης ενέργειας και υψηλής ενεργειακής απόδοσης, σε νέα υλικά 46 καθώς και σε ετερογενή και τρισδιάστατη ολοκλήρωση διαφόρων υλικών και αναδυόμενων λύσεων σχεδιασμού, για παράδειγμα με βάση την υπολογιστική αρχιτεκτονική RISC-V ανοικτής πηγής.

Η κοινή επιχείρηση μπορεί επίσης να συνεργάζεται με άλλες σχετικές ευρωπαϊκές συμπράξεις που αφορούν, για παράδειγμα, τα υλικά, την κατασκευή, τα έξυπνα δίκτυα και την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, ή με βιομηχανίες χρηστών που χρησιμοποιούν μικροκυκλώματα.

Επιπλέον, η εμβληματική πρωτοβουλία για τις κβαντικές τεχνολογίες 47 , ύψους 1 δισ. EUR, στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» στηρίζει την έρευνα στον τομέα των κβαντικών μικροκυκλωμάτων, δεδομένου των ανατρεπτικών δυνατοτήτων της για σύνθετες υπολογιστικές εργασίες ή στον τομέα των εξαιρετικά ασφαλών επικοινωνιών.

Η περαιτέρω στήριξη της βιομηχανικής έρευνας και καινοτομίας προέρχεται από τα κράτη μέλη μέσω σημαντικών έργων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος (ΣΕΚΕΕ). Ένα δεύτερο ΣΕΚΕΕ που αφορά τη μικροηλεκτρονική βρίσκεται επί του παρόντος στο στάδιο της προετοιμασίας 48 . Στο ΣΕΚΕΕ αναμένεται να λάβουν μέρος περισσότεροι από 100 υποψήφιοι συμμετέχοντες από 20 περίπου κράτη μέλη. Εξετάζονται όλα τα σημαντικά τμήματα της αγοράς, με ιδιαίτερη έμφαση στην καινοτομία σε τομείς όπως οι επεξεργαστές τεχνητής νοημοσύνης, η υπολογιστική παρυφών, η ηλεκτρική κινητικότητα, η ασφάλεια και η ενεργειακή απόδοση. Το ΣΕΚΕΕ περιλαμβάνει επίσης έργα στον τομέα των επικοινωνιών, μια σημαντική κάθετη αγορά που θα ενισχύσει τις ευρωπαϊκές ικανότητες στις τεχνολογίες 5G και 6G. Τα έργα θα ακολουθήσουν μια ολιστική προσέγγιση που θα περιλαμβάνει ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού ημιαγωγών.

3.3.2    Υπεροχή στον σχεδιασμό, την κατασκευή και τη συσκευασία

Μια νέα πρωτοβουλία «Μικροκυκλώματα για την Ευρώπη» θα αποσκοπεί στην ενίσχυση των ικανοτήτων τεχνολογίας και καινοτομίας ημιαγωγών της ΕΕ καθώς και στη διασφάλιση της υπεροχής της στην τεχνολογία ημιαγωγών μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Θα διασφαλίσει την υλοποίηση, σε ολόκληρη την Ευρώπη, προηγμένων εργαλείων σχεδιασμού ημιαγωγών, πιλοτικών γραμμών για την κατασκευή μικροκυκλωμάτων επόμενης γενιάς και εγκαταστάσεων δοκιμών για καινοτόμες εφαρμογές της πλέον σύγχρονης τεχνολογίας ημιαγωγών. Θα προωθήσει επίσης την τεχνολογική και την ικανότητα σχεδιασμού και κατασκευής κβαντικών μικροκυκλωμάτων με την ανάπτυξη προηγμένων τεχνολογικών και σχεδιαστικών ικανοτήτων στον τομέα αυτόν.

Η πρωτοβουλία θα επεκτείνει και θα αξιοποιήσει την υπεροχή της Ευρώπης στον τομέα της έρευνας, συμπεριλαμβανομένων των ικανοτήτων των ερευνητικών και τεχνολογικών οργανισμών της και των βασικών παρόχων εξοπλισμού παραγωγής, των κατασκευαστών ολοκληρωμένων συστημάτων σχεδιασμού 49 και των ισχυρών τομέων χρηστών.

Η πρωτοβουλία θα συγκεντρώσει επενδύσεις από την Ένωση και τα κράτη μέλη για τη μόχλευση πρόσθετων επενδύσεων από επενδυτές του ιδιωτικού τομέα. Η εν λόγω δέσμευση συμπληρώνει τις ήδη προγραμματισμένες ερευνητικές δραστηριότητες, τα αποτελέσματα των οποίων θα τροφοδοτούν σε διαρκή βάση τις πιλοτικές γραμμές και την υποδομή σχεδιασμού. Η πρωτοβουλία θα συμβάλει στην ενοποίηση των κατακερματισμένων προσπαθειών και θα αποτελέσει σημαντική κλιμάκωσή τους, ώστε να γεφυρωθεί το χάσμα από το εργαστήριο έως την εγκατάσταση παραγωγής και να δημιουργηθεί το ανθεκτικό στις μελλοντικές εξελίξεις οικοσύστημα για τη μετατροπή της αριστείας Ε&Κ της Ευρώπης σε ικανότητα βιομηχανικής καινοτομίας.

Η πρωτοβουλία θα συμβάλει στη διαμόρφωση ενός δυναμικού και ανθεκτικού οικοσυστήματος ημιαγωγών στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων των φορέων τεχνολογικής καινοτομίας καθώς και των βιομηχανιών εφοδιασμού και χρηστών, προάγοντας την έγκαιρη υιοθέτηση και διαδίδοντας τα οφέλη σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η στενή συνεργασία μεταξύ παραγόντων από την πλευρά της προσφοράς και παραγόντων από την πλευρά της ζήτησης θα αποτελέσει βασική παράμετρο επιτυχίας. Η ευρωπαϊκή συμμαχία για τους επεξεργαστές και τις τεχνολογίες ημιαγωγών 50 θα διαδραματίσει συμβουλευτικό ρόλο στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας, από κοινού με άλλα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη. 

Η νέα πρωτοβουλία «Μικροκυκλώματα για την Ευρώπη» θα υλοποιηθεί κυρίως μέσω της «κοινής επιχείρησης για τα μικροκυκλώματα». Ο συνδυασμός των δραστηριοτήτων Ε&Κ και της ανάπτυξης ικανοτήτων στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Μικροκυκλώματα για την Ευρώπη» υπό την αιγίδα της ίδιας κοινής επιχείρησης θα αποφέρει αμοιβαία οφέλη χάρη στις συνέργειες μεταξύ της πρωτοβουλίας και του πεδίου εφαρμογής και των στόχων της υφιστάμενης κοινής επιχείρησης.

Στρατηγική σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός αποτελεί βασική ικανότητα στον τομέα των ημιαγωγών για τη σύλληψη καινοτόμων συστημάτων που είναι προσαρμοσμένα στις διάφορες εφαρμογές και ανάγκες των χρηστών. Για να ενισχυθεί η ικανότητα της Ευρώπης να καινοτομεί στον σχεδιασμό, την κατασκευή και τη συσκευασία προηγμένων μικροκυκλωμάτων, θα δημιουργηθεί μεγάλης κλίμακας υποδομή σχεδιασμού για ολοκληρωμένες τεχνολογίες ημιαγωγών μέσω μιας εικονικής πλατφόρμας που θα είναι διαθέσιμη σε ολόκληρη την Ευρώπη. Τα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων καινοτόμων ΜΜΕ και ερευνητικών και τεχνολογικών οργανισμών, θα έχουν πρόσβαση στην υποδομή σχεδιασμού, με σαφείς κανόνες διανοητικής ιδιοκτησίας.

Η πλατφόρμα αυτή θα βασίζεται σε υφιστάμενες και νέες βιβλιοθήκες σχεδιασμού, οι οποίες θα ενσωματώνουν μεγάλο αριθμό προηγμένων και νέων τεχνολογιών. Σε συνδυασμό με τα υφιστάμενα εργαλεία αυτοματισμού ηλεκτρονικού σχεδιασμού, η πλατφόρμα θα παρέχει τη δυνατότητα σχεδιασμού καινοτόμων κατασκευαστικών στοιχείων και συστημάτων που επιδεικνύουν νέες λειτουργικές δυνατότητες, όπως χαμηλή κατανάλωση ενέργειας, ασφάλεια, καθώς και νέες ικανότητες ολοκλήρωσης συστημάτων και τρισδιάστατης συναρμολόγησης. Θα αναβαθμίζεται σε διαρκή βάση με νέες ικανότητες σχεδιασμού, δεδομένου ότι θα ενσωματώνει ολοένα μεγαλύτερο αριθμό τεχνολογιών και σχεδιασμό για επεξεργαστές, συμπεριλαμβανομένης της ανοικτής πηγής. Οι απαιτήσεις καινοτόμου σχεδιασμού θα στοχεύουν επίσης στην ανθεκτικότητα και τη δυνατότητα αναβάθμισης των ηλεκτρονικών προϊόντων.

Η συμμαχία και η κοινή επιχείρηση για τα μικροκυκλώματα θα φέρουν σε επαφή παραγωγούς και χρήστες μικροκυκλωμάτων για τον σχεδιασμό και την ανάπτυξη ειδικών επεξεργαστών σε τομείς όπως η βιομηχανική αυτοματοποίηση, η αυτοκινητοβιομηχανία ή οι επικοινωνίες, καθώς και οι πολλές ΜΜΕ στην Ευρώπη που δραστηριοποιούνται στον τομέα του σχεδιασμού. Η διεθνής συνεργασία θα είναι επίσης σημαντική για την πρόσβαση σε σύγχρονα εργαλεία σχεδιασμού. Η πλατφόρμα θα δίνει ώθηση στην ευρεία συνεργασία των κοινοτήτων χρηστών με σχεδιαστήρια, προμηθευτές διανοητικής ιδιοκτησίας και εργαλείων, σχεδιαστές και ερευνητικούς και τεχνολογικούς οργανισμούς, ενώ θα συμβάλει επίσης ώστε να διασφαλιστεί ότι η διανοητική ιδιοκτησία των επόμενων γενεών μικροκυκλωμάτων θα προέρχεται από την Ευρώπη.

Πιλοτικές γραμμές για την προετοιμασία της καινοτόμου παραγωγής και για τη δοκιμή και τον πειραματισμό

Τα ενδιάμεσα στάδια της ανάπτυξης προϊόντων μικροκυκλωμάτων μπορεί να είναι πολύ δαπανηρά και ριψοκίνδυνα, δεδομένου ότι καθίστανται πραγματικά σημεία συμφόρησης για την εκβιομηχάνιση. Ως εκ τούτου, η πρωτοβουλία θα δημιουργήσει και θα χρησιμοποιήσει διευρυμένες πιλοτικές γραμμές για τη δημιουργία πρωτοτύπων και την ενίσχυση της καινοτομίας, ώστε να γεφυρώσει το χάσμα από την επίδειξη σε συνθήκες εργαστηρίου έως την παραγωγή σε εγκατάσταση κατασκευής.

Η πρωτοβουλία θα βασιστεί σε υφιστάμενες πιλοτικές γραμμές, αναπτύσσοντας μια υποδομή που θα είναι ικανή να οδηγήσει τις νέες προηγμένες τεχνολογίες σε υψηλότερο επίπεδο ωριμότητας, με τη διευκόλυνση παράλληλα της ταχύτερης υιοθέτησης και εμπορευματοποίησής της από τη βιομηχανία. Οι εν λόγω εγκαταστάσεις αιχμής θα παρέχουν στη βιομηχανία τα μέσα για να υποβάλλει σε δοκιμές, να πειραματίζεται και να επικυρώνει καινοτόμα πρωτότυπα σχέδια συστημάτων, ενσωματώνοντας νέες επαναστατικές τεχνολογίες, όπως, π.χ., η κβαντική τεχνολογία, η τεχνητή νοημοσύνη ή η νευρομορφική, καθώς και νέες λειτουργικές δυνατότητες, όπως η ασφάλεια ή η ενεργειακή απόδοση. Με τον τρόπο αυτόν, θα συμβάλει στην παροχή άμεσης ανατροφοδότησης στους σχεδιαστές για τη βελτιστοποίηση των μοντέλων σχεδιασμού τους πριν μεταφερθούν στην κατασκευή, παρέχοντας τη δυνατότητα σημαντικής συντόμευσης του κύκλου ανάπτυξης.

Η πρωτοβουλία θα στηρίξει την ανάπτυξη νέων πιλοτικών γραμμών, όπως μία πιλοτική γραμμή για την τεχνολογία FDSOI (10 nm και κάτω), μία για τους κόμβους αιχμής (κάτω των 2 nm) και μία για την τρισδιάστατη ετερογενή ολοκλήρωση συστημάτων και την προηγμένη συσκευασία. Οι εν λόγω πιλοτικές γραμμές θα προωθήσουν την ευρωπαϊκή διανοητική ιδιοκτησία στην τεχνολογία παραγωγής καθώς και στον προηγμένο κατασκευαστικό εξοπλισμό και τα προηγμένα κατασκευαστικά υλικά. Θα ενισχύσουν τις εταιρικές σχέσεις με προμηθευτές εξοπλισμού για την ανάπτυξη προηγμένης τεχνολογίας και θα στηρίξουν έργα με γνώμονα τη βιομηχανία, τα οποία επικεντρώνονται στη μετάβαση από το εργαστήριο στην εγκατάσταση παραγωγής για τα πρωτότυπα, στην επικύρωση της απόδειξης της δυνατότητας υλοποίησης και στη μεταφορά τεχνολογίας σε γραμμές παραγωγής. Οι εν λόγω πιλοτικές γραμμές —και ιδίως η πιλοτική γραμμή FDSOI— θα παρέχουν τη δυνατότητα ανάπτυξης μικροκυκλωμάτων υψηλής ενεργειακής απόδοσης, τα οποία έχουν καίρια σημασία για την πράσινη μετάβαση σε τομείς όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, οι ΤΠΕ ή η κινητικότητα.

Οι πιλοτικές γραμμές και η πλατφόρμα σχεδιασμού που αναφέρονται ανωτέρω θα είναι συνδεδεμένες, δεδομένου ότι οι πιλοτικές γραμμές θα παρέχουν στην κοινότητα σχεδιασμού τη δυνατότητα να υποβάλλουν σε δοκιμές και να επικυρώνουν τεχνολογικές επιλογές πριν αυτές καταστούν διαθέσιμες στο εμπόριο. Η σύνδεση αυτή διασφαλίζει ότι τα νέα μικροκυκλώματα και τα νέα σχέδια συστημάτων αξιοποιούν πλήρως τις δυνατότητες των νέων τεχνολογιών και παρέχουν καινοτομία αιχμής.

Αυτή η τεχνολογική υποδομή έχει θεμελιώδη σημασία για την επέκταση των γνώσεων, των ικανοτήτων και των δυνατοτήτων της Ευρώπης, ώστε να γεφυρωθεί το χάσμα καινοτομίας από την έρευνα έως την εμπορικά χρηματοδοτούμενη κατασκευή και να αυξηθεί τόσο η ζήτηση όσο και η παραγωγή στην Ευρώπη έως το τέλος της δεκαετίας 51 . Μπορούν να επιτευχθούν ισχυρές συνέργειες μέσω της συνδυασμένης ανάπτυξης των διαφόρων πιλοτικών γραμμών, π.χ. μέσω μιας κοινοπραξίας ευρωπαϊκής βιομηχανίας μικροκυκλωμάτων, η οποία θα συγκεντρώνει τη συνεισφορά της Ένωσης με τους συλλογικούς πόρους των κρατών μελών και άλλων συμμετεχόντων.

Επιπροσθέτως, η κβαντική τεχνολογία είναι μια εξαιρετικά ελπιδοφόρα αναδυόμενη τεχνολογία για την υπολογιστική, την επικοινωνία και την ανίχνευση. Η πρωτοβουλία θα στηρίξει την ανάπτυξη τεχνολογικών και μηχανολογικών ικανοτήτων για την ταχύτερη ανάπτυξη κβαντικών μικροκυκλωμάτων (π.χ. μικροκυκλώματα που αξιοποιούν κβαντικά φαινόμενα). Οι δραστηριότητες θα περιλαμβάνουν την ανάπτυξη πιλοτικών γραμμών για κβαντικά μικροκυκλώματα καθώς και για τη δοκιμή και τον πειραματισμό τους.

Πιστοποίηση των μικροκυκλωμάτων

Οι μελλοντικές έξυπνες συσκευές, τα συστήματα και οι πλατφόρμες συνδεσιμότητας θα πρέπει να βασίζονται στην προηγμένη ηλεκτρονική και θα πρέπει να πληρούν τις απαιτήσεις ενεργειακής απόδοσης, αξιοπιστίας και κυβερνοασφάλειας, οι οποίες θα εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα χαρακτηριστικά της υποκείμενης τεχνολογίας. Τα κράτη μέλη έχουν συμφωνήσει ήδη να «εργαστούν προς την κατεύθυνση κοινών προτύπων και, κατά περίπτωση, πιστοποίησης για αξιόπιστα ηλεκτρονικά προϊόντα, καθώς και κοινών απαιτήσεων για την προμήθεια ασφαλών μικροκυκλωμάτων και ενσωματωμένων συστημάτων σε εφαρμογές που βασίζονται στην τεχνολογία μικροκυκλωμάτων ή κάνουν εκτεταμένη χρήση αυτής».

Με βάση την παγκόσμια ηγετική θέση της στην ανάπτυξη πράσινων, αξιόπιστων και ασφαλών μικροκυκλωμάτων 52 , απαιτούνται διαδικασίες πιστοποίησης αναφοράς για συγκεκριμένους κρίσιμους τομείς και τεχνολογίες με δυνητικά υψηλό κοινωνικό αντίκτυπο. Η πιστοποίηση αυτών των μικροκυκλωμάτων για την πράσινη μετάβαση, την αξιοπιστία και την ασφάλεια θα πρέπει να καλύπτει την αξιακή αλυσίδα έως την ενσωμάτωση σε τελικά προϊόντα, ενώ θα πρέπει επίσης να αποτυπώνεται στις δημόσιες συμβάσεις και να προωθείται στο πλαίσιο διεθνών δραστηριοτήτων τυποποίησης.

Η Επιτροπή, σε διαβούλευση με ενδιαφερόμενα μέρη του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, μεταξύ άλλων μέσω της συμμαχίας για τους επεξεργαστές και τις τεχνολογίες ημιαγωγών, θα προσδιορίσει και θα δώσει προτεραιότητα σε τομείς και προϊόντα με συναφή ζητήματα πράσινης μετάβασης, αξιοπιστίας και ασφάλειας που χρήζουν διαδικασιών πιστοποίησης, λαμβάνοντας υπόψη τις νομικά εφαρμοστέες απαιτήσεις που απορρέουν από το εναρμονισμένο ενωσιακό δίκαιο καθώς και τις σχετικές δραστηριότητες εντός του ευρωπαϊκού πλαισίου πιστοποίησης της κυβερνοασφάλειας 53 .

3.3.3    Τόνωση του οικοσυστήματος της Ευρώπης και εγγύηση της ασφάλειας εφοδιασμού

Οι επενδύσεις σε νέες προηγμένες εγκαταστάσεις παραγωγής συνιστούν επιτακτική ανάγκη για την εγγύηση της ασφάλειας εφοδιασμού και της ανθεκτικότητας της αλυσίδας εφοδιασμού της Ένωσης, ενώ προκαλούν σημαντικές θετικές επιπτώσεις στην ευρύτερη οικονομία. Θετικές επιπτώσεις προκύπτουν τόσο όταν η παραγωγή εξελίσσεται προς πιο προηγμένες τεχνολογίες (π.χ. κλιμάκωση, λειτουργική ολοκλήρωση ή απόδοση, συμπεριλαμβανομένης της ενεργειακής απόδοσης) όσο και όταν εφαρμόζονται καινοτόμες τεχνολογικές διαδικασίες.

Για την υλοποίηση ιδιωτικών επενδύσεων στις εν λόγω εγκαταστάσεις παραγωγής ενδέχεται να απαιτείται σημαντική δημόσια στήριξη. Λαμβανομένων υπόψη των εξαιρετικά υψηλών φραγμών εισόδου στην αγορά και της έντασης κεφαλαίου του τομέα, η Επιτροπή αναγνωρίζει την ανάγκη αξιολόγησης βάσει κατά περίπτωση εξέτασης, σε περιπτώσεις στις οποίες η δημόσια στήριξη περιλαμβάνει κρατικές ενισχύσεις που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των υφιστάμενων κατευθυντήριων γραμμών. Σε τέτοιες περιπτώσεις, όπως έχει ήδη εξαγγελθεί στην ανακοίνωση σχετικά με μια πολιτική ανταγωνισμού κατάλληλη για νέες προκλήσεις , 54  μπορεί να δικαιολογείται η κάλυψη με κρατικούς πόρους έως και του 100 % ενός αποδεδειγμένου χρηματοδοτικού κενού, εάν δεν θα υπήρχαν διαφορετικά τέτοιες εγκαταστάσεις στην Ευρώπη. Οι περιπτώσεις αυτές πρέπει να αξιολογούνται από την Επιτροπή απευθείας βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ. Σύμφωνα με τη διάταξη αυτή, η Επιτροπή μπορεί να θεωρήσει ότι οι ενισχύσεις για την προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών συμβιβάζονται με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον, σταθμίζοντας τις θετικές επιπτώσεις των εν λόγω κρατικών ενισχύσεων με τις πιθανές αρνητικές επιπτώσεις στις συναλλαγές και τον ανταγωνισμό.

Κατά τη συνολική στάθμιση των θετικών επιπτώσεων της ενίσχυσης με τις αρνητικές επιπτώσεις της στον ανταγωνισμό και τις συναλλαγές, η Επιτροπή θα λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι οι νέες εγκαταστάσεις παραγωγής είναι οι πρώτες στο είδος τους στην Ένωση, υπό την έννοια ότι δημιουργούνται με σκοπό την παραγωγή τεχνολογιών οι οποίες βαίνουν πέραν των πλέον σύγχρονων τεχνολογιών της Ένωσης, για παράδειγμα όσον αφορά τον τεχνολογικό κόμβο, το υλικό υποστρώματος, όπως τα καρβίδια του πυριτίου και τα νιτρίδια του γαλλίου, και άλλες καινοτομίες στα προϊόντα που μπορούν να προσφέρουν καλύτερες επιδόσεις, την τεχνολογία διεργασιών ή τις ενεργειακές και περιβαλλοντικές επιδόσεις. Η Επιτροπή θα εξετάζει επίσης τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των εν λόγω εγκαταστάσεων χωρίς την παροχή συνεχούς στήριξης λειτουργίας καθώς και σαφείς δεσμεύσεις για τη συνέχιση της καινοτομίας στο οικοσύστημα ημιαγωγών της Ένωσης 55 .

Στον προτεινόμενο κανονισμό για την πράξη για τα μικροκυκλώματα προβλέπεται ορισμός ο οποίος είναι πρώτος στο είδος του και τον οποίο θα λαμβάνει υπόψη η Επιτροπή κατά την αξιολόγηση των κρατικών ενισχύσεων. Ο προτεινόμενος κανονισμός για την πράξη για τα μικροκυκλώματα εισάγει επίσης δύο τύπους εγκαταστάσεων που είναι πρώτες στο είδος τους: τα «ανοικτά χυτήρια της ΕΕ», τα οποία αφιερώνουν σημαντικό μέρος της παραγωγικής τους ικανότητας στην παραγωγή για άλλους βιομηχανικούς παράγοντες· και τις «ολοκληρωμένες εγκαταστάσεις παραγωγής», οι οποίες σχεδιάζουν και παράγουν κατασκευαστικά μέρη τα οποία εξυπηρετούν τη δική τους αγορά. Η κατάταξη μιας περίπτωσης στο ένα ή στο άλλο είδος εγκατάστασης ενεργοποιεί ορισμένα οφέλη. Παρέχει τη δυνατότητα πρόσβασης σε ταχεία αδειοδότηση και τη δυνατότητα κατά προτεραιότητα πρόσβασης σε πιλοτικές γραμμές που έχουν δημιουργηθεί στο πλαίσιο της προτεινόμενης πρωτοβουλίας «Μικροκυκλώματα για την Ευρώπη». Επιπλέον, επιβεβαιώνει ότι η επένδυση στην εγκατάσταση παραγωγής συμβάλλει στην ασφάλεια του εφοδιασμού της Ένωσης σε ημιαγωγούς και, ως εκ τούτου, είναι προς το δημόσιο συμφέρον. Οι διαδικασίες για την αναγνώριση «ανοιχτών χυτηρίων της ΕΕ» ή των «ολοκληρωμένων εγκαταστάσεων παραγωγής» και για την έγκριση κρατικών ενισχύσεων, κατά περίπτωση, θα διεξάγονται παράλληλα. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής θα συντονίζουν αυτές τις παράλληλες αξιολογήσεις για την ταχύτερη λήψη αποφάσεων, με στόχο τη λήψη ταυτόχρονων αποφάσεων.

Οι ενισχύσεις πρέπει να έχουν χαρακτήρα κινήτρου και να είναι αναγκαίες, κατάλληλες και αναλογικές. Αυτό σημαίνει ειδικότερα ότι δεν πρέπει να χορηγούνται ενισχύσεις για επενδύσεις που έχουν ήδη αποφασιστεί πριν από την υποβολή αίτησης ενίσχυσης, ότι η επένδυση δεν θα μπορούσε να υλοποιηθεί χωρίς την ενίσχυση, ότι η δημόσια χρηματοδοτική στήριξη αποτελεί κατάλληλο εργαλείο και δεν υπάρχει εναλλακτική λύση που να προκαλεί λιγότερες στρεβλώσεις καθώς και ότι ελαχιστοποιούνται οι αδικαιολόγητες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Οι προϋποθέσεις σύμφωνα με τις οποίες οι εγκαταστάσεις βάσει της πράξης για τα μικροκυκλώματα πρέπει να είναι οι πρώτες στο είδος τους διαδραματίζουν επίσης ρόλο σε αυτό το πλαίσιο, στον βαθμό που διασφαλίζουν τον περιορισμό της στήριξης σε περιοχές στους οποίους δεν υπάρχει επαρκώς αξιόπιστη προσφορά στην Ένωση και ότι δεν θα παραγκωνιστεί καμία υφιστάμενη ή προγραμματισμένη ιδιωτική πρωτοβουλία 56 . Ένας πρόσθετος παράγοντας για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού και τη διασφάλιση της αναλογικότητας είναι η αποφυγή της υπεραντιστάθμισης. Επομένως, θα μπορούσαν να γίνονται δεκτά ποσά κρατικών ενισχύσεων που ανέρχονται έως το επαρκώς αποδεδειγμένο χρηματοδοτικό κενό 57 .

Ανάλογα με τα πλεονεκτήματα κάθε εξεταζόμενης μεμονωμένης περίπτωσης, θα λαμβάνονται υπόψη πρόσθετες θετικές επιπτώσεις για την αντιστάθμιση των υπολειπόμενων κινδύνων στρέβλωσης του ανταγωνισμού. Στις επιπτώσεις αυτές περιλαμβάνονται ο θετικός αντίκτυπος του υποστηριζόμενου έργου στην αξιακή αλυσίδα των ημιαγωγών όσον αφορά την εγγύηση της ασφάλειας του εφοδιασμού και την αύξηση του ειδικευμένου εργατικού δυναμικού ή ο θετικός αντίκτυπός του στις δυνατότητες καινοτομίας των ΜΜΕ και των κάθετων βιομηχανιών που μπορούν να έχουν πρόσβαση σε καινοτόμα προϊόντα στο κατώφλι τους ή οποιοδήποτε άλλο όφελος που μπορεί να διαδοθεί ευρέως και χωρίς διακρίσεις σε ολόκληρη την οικονομία της ΕΕ. Οι προϋποθέσεις που καθορίζονται στην προτεινόμενη πράξη για τα μικροκυκλώματα όσον αφορά την αναγνώριση των ανοιχτών χυτηρίων της ΕΕ και των ολοκληρωμένων εγκαταστάσεων παραγωγής, πέραν των πρώτων στο είδος τους, είναι σημαντικές στο πλαίσιο αυτό, κυρίως η δέσμευση για την υλοποίηση επενδύσεων στην επόμενη γενιά μικροκυκλωμάτων 58 και οι εγγυήσεις που παρέχονται για την αποφυγή τυχόν εξωεδαφικής εφαρμογής υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας που ενδέχεται να υπονομεύσουν την απαίτηση εκτέλεσης παραγγελιών με προτεραιότητα. Η θετική συμβολή στη συνοχή και τη διασυνοριακή συνεργασία μπορεί επίσης να θεωρηθεί σημαντική.

Για τα έργα για τα οποία κοινοποιείται κρατική ενίσχυση πριν από την έκδοση της προτεινόμενης πράξης για τα μικροκυκλώματα, η Επιτροπή θα λαμβάνει υπόψη τη συμμόρφωσή τους με τα κριτήρια για τα ανοιχτά χυτήρια της ΕΕ και τις ολοκληρωμένες εγκαταστάσεις παραγωγής, όπως ορίζονται στην προτεινόμενη πράξη για τα μικροκυκλώματα, με την προσδοκία ότι τα εν λόγω έργα θα υποβάλουν αίτηση για επίσημη αναγνώριση μόλις τεθεί σε ισχύ η πράξη για τα μικροκυκλώματα.

Επένδυση σε ένα καινοτόμο και δυναμικό οικοσύστημα ημιαγωγών

Η βιομηχανία ημιαγωγών τείνει να είναι λιγότερο ελκυστική για τους επενδυτές απ’ ό,τι άλλοι τομείς, λόγω της υψηλής έντασης κεφαλαίου, των υψηλών κινδύνων, των πολύπλοκων τεχνικών έργων και των μεγαλύτερων χρόνων για την απόδοση των επενδύσεων. Κατά συνέπεια, η βιομηχανία αυτή αντιμετωπίζει επί του παρόντος προβλήματα σημαντικών ελλείψεων όσον αφορά την πρόσβαση σε χρηματοδότηση, μεταξύ άλλων μέσω ιδίων κεφαλαίων και δανείων. Ειδικότερα, οι νεοφυείς επιχειρήσεις και οι ΜΜΕ συχνά δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν επαρκή χρηματοδότηση από την αγορά για επενδύσεις σε καινοτόμες υψηλές τεχνολογίες ή ψηφιακές τεχνολογίες, παρά τις θετικές προοπτικές ανάπτυξης και τα υγιή επιχειρηματικά σχέδια.

Για τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση και τη στήριξη της ανάπτυξης ενός δυναμικού και ανθεκτικού οικοσυστήματος ημιαγωγών, η Ένωση θα αναλάβει δραστηριότητες, οι οποίες θα περιγράφονται συλλογικά ως δραστηριότητες του «Ταμείου μικροκυκλωμάτων», μέσω δύο επενδυτικών ευκαιριών 59 .

Πρώτον, στο πλαίσιο του InvestEU θα θεσπιστεί ειδικός μηχανισμός συνδυασμού ιδίων κεφαλαίων για τους ημιαγωγούς, σε στενή συνεργασία με τον Όμιλο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Θα παρέχει χρηματοδότηση ιδίων κεφαλαίων και οιονεί ιδίων κεφαλαίων, κυρίως μέσω ταμείων επιχειρηματικών κεφαλαίων, για τη στήριξη επεκτεινόμενων επιχειρήσεων και ΜΜΕ που αριστεύουν στον τομέα των ημιαγωγών και των κβαντικών τεχνολογιών, ώστε να διευκολυνθεί η επέκτασή τους στην αγορά, λαμβανομένης υπόψη της ανάγκης στήριξης της οικονομικής ανθεκτικότητας της Ευρώπης. Η ΕΤΕπ είναι επίσης έτοιμη να αυξήσει τη χρηματοδότησή της στην αξιακή αλυσίδα των ημιαγωγών σε συνάρτηση με τις φιλοδοξίες της ΕΕ. Τα δάνεια της ΕΤΕπ μπορούν να στηρίξουν έως και το 50 % των επενδύσεων σε ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα, από την έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία (ΕΑΚ) έως τον εξοπλισμό, συμπεριλαμβανομένων των πιλοτικών κέντρων και των κέντρων δοκιμών, από τον σχεδιασμό έως την κατασκευή μεγάλης κλίμακας και τις επεκτάσεις της παραγωγικής ικανότητας προηγμένων μικροκυκλωμάτων 60 .

Δεύτερο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας (ΕΣΚ) του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» θα παράσχει, κυρίως μέσω του προγράμματος Accelerator, ειδικές επενδυτικές δυνατότητες υπό τη μορφή επιχορηγήσεων και ιδίων κεφαλαίων για τη στήριξη καινοτόμων ΜΜΕ υψηλού κινδύνου, συμπεριλαμβανομένων νεοφυών επιχειρήσεων, με δυνατότητες καινοτομίας στον τομέα των ημιαγωγών και των κβαντικών τεχνολογιών, και θα τις βοηθήσει κατά το στάδιο της ωρίμανσης των καινοτομιών τους και της προσέλκυσης επενδυτών.

3.3.4    Δεξιότητες και ικανότητες

Η ζήτηση για ταλέντα στον τομέα της ηλεκτρονικής αυξάνεται τα τελευταία 20 έτη, ενώ η βιομηχανία μικροηλεκτρονικής στην Ευρώπη αντιστοιχούσε άμεσα σε 455 000 θέσεις εργασίας υψηλής ειδίκευσης το 2018. Ωστόσο, η συμμετοχή των γυναικών στην ηλεκτρονική εκπαίδευση και απασχόληση είναι χαμηλή και οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού αποτελούν σημαντικό εμπόδιο για την περαιτέρω ανάπτυξη του τομέα.

Η κύρια πρόκληση για τον τομέα είναι η προσέλκυση και η διατήρηση ταλέντων υψηλής ειδίκευσης. Για τον σκοπό αυτόν, απαιτείται πρόσβαση σε σύγχρονο εξοπλισμό σχεδιασμού και κατασκευής που χρησιμοποιείται από τη βιομηχανία καθώς και περισσότερη κατάρτιση των σπουδαστών σχετικά με τα πραγματικά επιχειρηματικά προβλήματα.

Η πρωτοβουλία «Μικροκυκλώματα για την Ευρώπη» θα στηρίζει πρωτοβουλίες εκπαίδευσης, κατάρτισης, απόκτησης δεξιοτήτων και επανειδίκευσης. Η δράση θα στηρίξει την πρόσβαση σε μεταπτυχιακά προγράμματα στον τομέα της μικροηλεκτρονικής, σε κύκλους μαθημάτων βραχυπρόθεσμης κατάρτισης, τοποθετήσεις σε θέσεις εργασίας/προγράμματα πρακτικής άσκησης και μαθητείας, κατάρτιση σε προηγμένα εργαστήρια κ.λπ. Επιπλέον, η πρωτοβουλία θα στηρίξει ένα δίκτυο κέντρων ικανοτήτων, εγκατεστημένο σε ολόκληρη την Ευρώπη, το οποίο θα παρέχει πρόσβαση σε τεχνική εμπειρογνωσία και πειραματισμό στον τομέα των ημιαγωγών, βοηθώντας τις επιχειρήσεις, και ειδικότερα τις ΜΜΕ, να προσεγγίσουν και να βελτιώσουν τις ικανότητες σχεδιασμού και ανάπτυξης δεξιοτήτων. Τα κέντρα ικανοτήτων θα καταστούν πόλοι έλξης καινοτομίας και νέων ταλέντων υψηλής ειδίκευσης.

Για τα ανωτέρω απαιτείται στενή συνεργασία με τους σχετικούς παράγοντες, όπως οι πάροχοι εκπαίδευσης και κατάρτισης, η βιομηχανία και οι κοινωνικοί εταίροι, για την αύξηση της διαθεσιμότητας προγραμμάτων πρακτικής άσκησης και μαθητείας, την ενημέρωση των σπουδαστών σχετικά με τις ευκαιρίες που παρέχονται στον τομέα και την υποστήριξη ειδικών υποτροφιών για μεταπτυχιακούς και διδακτορικούς τίτλους, με στόχο επίσης την αύξηση της συμμετοχής των γυναικών, μεταξύ άλλων μέσω της συμμαχίας της ΕΕ για τους τομείς ΕΤΜΜ.

Οι δραστηριότητες θα βασιστούν στην πείρα του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας (EIT) και θα εξετάσουν την ευρωπαϊκή στρατηγική για τα πανεπιστήμια και το σχέδιο δράσης για την ψηφιακή εκπαίδευση. 

Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να ενισχύσουν τις εθνικές στρατηγικές τους για τις δεξιότητες στον τομέα της μικροηλεκτρονικής, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αποτυπώνονται στα εθνικά σχέδια μεταρρυθμίσεων, καθώς και μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης και του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου+.

Τέλος, η ευρωπαϊκή συμμαχία για τους επεξεργαστές και τις τεχνολογίες ημιαγωγών θα μπορούσε να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην εξασφάλιση της προσήλωσης της βιομηχανίας στο πλαίσιο που προσφέρει το Σύμφωνο για τις Δεξιότητες 61 , με την οργάνωση της οργάνωσης της ευαισθητοποίησης στα σχετικά εκπαιδευτικά ιδρύματα, αλλά και με την ανάληψη της δέσμευσης να αυξηθεί η προσφορά θέσεων πρακτικής άσκησης και μαθητείας. Το πρόγραμμα Erasmus+ προσφέρει επίσης ευκαιρίες σε σπουδαστές που πραγματοποιούν πρακτική άσκηση σε άλλη ευρωπαϊκή χώρα 62 .

3.3.5    Κατανόηση των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού και πρόβλεψη μελλοντικών κρίσεων

Η αξιακή αλυσίδα των ημιαγωγών υπόκειται σε κινδύνους ελλείψεων· η αύξηση της ζήτησης είναι έντονη, ορισμένα τμήματα της αγοράς είναι συγκεντρωμένα, το κόστος είναι υψηλό και η προσφορά δεν είναι ευέλικτη. Επιπλέον, η προσφορά και η ζήτηση δεν χαρακτηρίζονται από διαφάνεια. Λόγω των ελλείψεων, οι παράγοντες αυτοί εκθέτουν την Ευρώπη σε γεωπολιτικές εντάσεις. Για τον μετριασμό των κινδύνων, η Ένωση και τα κράτη μέλη θα πρέπει να συντονίσουν τις δράσεις τους και να αναπτύξουν ικανότητες για την παρακολούθηση της λειτουργίας των αλυσίδων εφοδιασμού μικροκυκλωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της συλλογής πληροφοριών, καθώς και για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση κρίσεων μέσω διορθωτικών μέτρων.

63 64 Για τον σκοπό αυτόν, η Ένωση και τα κράτη μέλη της θα διενεργήσουν συντονισμένη εκτίμηση κινδύνων, στο πλαίσιο της οποίας θα προσδιοριστούν δείκτες έγκαιρης προειδοποίησης και θα προβλεφθούν σημαντικοί κίνδυνοι για την αλυσίδα εφοδιασμού. Θα υπάρχουν δύο είδη μέτρων: τα μέτρα που τελούν υπό μόνιμη παρακολούθηση (ετοιμότητα) και τα μέτρα που μπορούν να ενεργοποιηθούν μόνο σε περίπτωση κρίσης (αντιμετώπιση κρίσεων). Σε περίπτωση έλλειψης εφοδιασμού, θα λαμβάνονται μέτρα για την εγγύηση της ασφάλειας εφοδιασμού της Ευρώπης. Θα διασφαλιστεί η συνοχή και ο συντονισμός με άλλα μέσα αντιμετώπισης κρίσεων, όπως η Αρχή Ετοιμότητας και Αντιμετώπισης Καταστάσεων Έκτακτης Υγειονομικής Ανάγκης (HERA) και το επικείμενο μέσο έκτακτης ανάγκης για την ενιαία αγορά (SMEI).

Όσον αφορά την ετοιμότητα, τα κράτη μέλη θα παρέχουν στοιχεία σχετικά για τις σχετικές εθνικές αγορές ώστε να διενεργείται εκτίμηση κινδύνων και να εφαρμόζονται μέτρα έγκαιρης προειδοποίησης για την πρόβλεψη ελλείψεων σε ημιαγωγούς. Η Επιτροπή θα δρομολογήσει επίσης στοχευμένες έρευνες μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών, οι οποίες θα απευθύνονται σε εταιρείες που συμμετέχουν στην κατασκευή και την αγορά ημιαγωγών.

Τα στοιχεία αυτά θα δώσουν στην Επιτροπή τη δυνατότητα να αξιολογήσει τους σχετικούς παράγοντες, συμπεριλαμβανομένων των σημείων συμφόρησης, των τάσεων και των συμβάντων, που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε διαταραχές της αλυσίδας εφοδιασμού ημιαγωγών στην Ένωση. Επιπλέον, τα κράτη μέλη θα πρέπει να δίνουν στις σχετικές οργανώσεις ενδιαφερόμενων μερών, συμπεριλαμβανομένων των βιομηχανικών ενώσεων και των εκπροσώπων των κύριων κατηγοριών χρηστών, τη δυνατότητα να παράσχουν πληροφορίες σχετικά με άτυπες μεταβολές της ζήτησης και της προσφοράς και γνωστές διαταραχές της οικείας αλυσίδας εφοδιασμού, όπως η μη διαθεσιμότητα ημιαγωγών ή πρώτων υλών κρίσιμης σημασίας, ο μεγαλύτερος από τον μέσο όρο χρόνος περάτωσης της κατασκευής, οι καθυστερήσεις στην παράδοση και οι έκτακτες αυξήσεις των τιμών.

Η ανάλυση της κατάστασης με βάση τα δεδομένα που συλλέγονται κατά το στάδιο της παρακολούθησης, και μέσω συζητήσεων με διεθνείς εταίρους, έχει καίρια σημασία για την πρόληψη πιθανών διαταραχών στην αξιακή αλυσίδα. Οι πληροφορίες αυτές είναι ζωτικής σημασίας για την αξιοποίηση διεθνών εταιρικών σχέσεων με συγκεκριμένες πρωτοβουλίες που μπορούν να συμβάλουν στην πρόληψη ή τουλάχιστον στον μετριασμό των επιπτώσεων από διαταραχές αυτού του είδους. Για την αύξηση των δυνατοτήτων ανάπτυξης αξιόπιστων και αμοιβαία επωφελών λύσεων, η στρατηγική της ΕΕ για τα μικροκυκλώματα θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη μείωση όχι μόνο της ασυμμετρίας των μέσων και της διαπραγματευτικής ισχύος, αλλά και της ασυμμετρίας όσον αφορά την ενημέρωση σχετικά με τις εξελίξεις στη βιομηχανία. Όταν εντοπίζεται πιθανή κρίση στην αλυσίδα εφοδιασμού, η Ένωση θα επιδιώκει την έναρξη διαβουλεύσεων με τους εταίρους, με σκοπό την αναζήτηση συνεργατικής λύσης για την αντιμετώπιση της κατάστασης.

Σε περίπτωση σημαντικών διαταραχών που επηρεάζουν κρίσιμους τομείς της οικονομίας και της κοινωνίας, θα ενεργοποιείται η αντιμετώπιση κρίσεων, ώστε να είναι δυνατή η ταχεία, αποδοτική και συντονισμένη απόκριση της Ένωσης.

Θα ενεργοποιείται εργαλειοθήκη για την αντιμετώπιση κρίσεων μέσω μιας δέσμης μέτρων τα οποία θα είναι αναλογικά προς την κατάσταση κρίσης. Η εργαλειοθήκη θα περιλαμβάνει μέτρα όπως η υποχρεωτική συλλογή πληροφοριών, η ιεράρχηση των παραγγελιών για κρίσιμους τομείς και τα κοινά συστήματα προμηθειών. Επιπλέον, το συμβούλιο μπορεί να διατυπώνει τις απόψεις του στην Επιτροπή σχετικά με το αν ενδείκνυται η θέσπιση ελέγχων των εξαγωγών. Η εν λόγω απόκριση της Ένωσης δεν θίγει περαιτέρω πιθανές πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται, παράλληλα, σε συνεργασία με διεθνείς εταίρους.

Για την αντιμετώπιση των ανωτέρω και τη διευκόλυνση της ομαλής, αποτελεσματικής και εναρμονισμένης συνεργασίας, θα συσταθεί ευρωπαϊκό συμβούλιο ημιαγωγών. Θα απαρτίζεται από υψηλού επιπέδου εκπροσώπους των κρατών μελών και της Επιτροπής. Θα παρέχει συμβουλές στην Επιτροπή και θα την επικουρεί στο έργο της για την αντιμετώπιση ζητημάτων ετοιμότητας και παρακολούθησης που συνδέονται με την ασφάλεια και την ανθεκτικότητα του εφοδιασμού.

Για την άμεση ενεργοποίηση ενός τέτοιου μηχανισμού και την εξασφάλιση της δυνατότητας ταχείας, αποτελεσματικής και συντονισμένης αντιμετώπισης της τρέχουσας έλλειψης μικροκυκλωμάτων από την Ένωση, η Επιτροπή υποβάλλει στα κράτη μέλη σύσταση, με την οποία τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να συνεργαστούν με την Επιτροπή για την παρακολούθηση της αλυσίδας εφοδιασμού ημιαγωγών και την πρόβλεψη πιθανών διαταραχών. Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να συγκεντρώνουν και να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με την τρέχουσα κατάσταση της κρίσης στον τομέα των ημιαγωγών στις εθνικές τους αγορές καθώς και να συζητούν και να εγκρίνουν κατάλληλα, αποτελεσματικά και αναλογικά μέτρα αντιμετώπισης κρίσεων σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο. Με αυτόν τον μηχανισμό άμεσου συντονισμού είναι δυνατό να ληφθούν σημαντικά μέτρα για την αντιμετώπιση της τρέχουσας έλλειψης έως ότου εγκριθεί η πρόταση κανονισμού.

4.Διεθνής συνεργασία

Η ΕΕ, βελτιώνοντας την ασφάλεια της αλυσίδας εφοδιασμού της και την ικανότητά της να σχεδιάζει και να παράγει ισχυρούς και αποδοτικούς ως προς τη χρήση των πόρων ημιαγωγούς, συμβάλλει στην επανεξισορρόπηση της παγκόσμιας αλυσίδας εφοδιασμού ημιαγωγών. Στόχος είναι να βελτιωθεί η ικανότητά της σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού, συμπεριλαμβανομένης της τεχνολογίας αιχμής, και να αποφευχθεί ο γεωγραφικός κατακερματισμός ή η συγκέντρωση σε επιλεγμένα τμήματα της αλυσίδας εφοδιασμού, ώστε να είναι σε θέση να βασίζεται στην αποτελεσματική διαπραγματευτική ισχύ της για τη δημιουργία αποτελέσματος μόχλευσης σε περιόδους κρίσης. Επιπλέον, η ΕΕ έχει ως συνολικό στόχο να εξυπηρετήσει την παγκόσμια ζήτηση, η οποία θα αυξηθεί σημαντικά, και να κερδίσει το μερίδιό της στην αναπτυσσόμενη αγορά.

Για την υλοποίηση αυτής της φιλοδοξίας, η ΕΕ θα πρέπει να διαχειριστεί προορατικά τις αλληλεξαρτήσεις της με τον υπόλοιπο κόσμο, θέτοντας έναν διττό στόχο: i) εξασφάλιση αξιόπιστης παγκόσμιας αγοράς για τα ευρωπαϊκά προϊόντα και ii) εγγύηση της ασφάλειας εφοδιασμού, μεταξύ άλλων και σε καταστάσεις κρίσης.

Για την εξασφάλιση των στόχων αυτών θα απαιτηθεί η δημιουργία ισορροπημένων εταιρικών σχέσεων στον τομέα των ημιαγωγών με χώρες που συμμερίζονται τις ίδιες απόψεις. Στόχος των εν λόγω εταιρικών σχέσεων θα είναι η θέσπιση πλαισίων συνεργασίας σε πρωτοβουλίες αμοιβαίου ενδιαφέροντος και η επιδίωξη δέσμευσης για τη διασφάλιση της συνέχειας του εφοδιασμού σε περιόδους κρίσης. Για να είναι μια τέτοια δέσμευση ουσιαστική, απαιτείται ισχυρή τεκμηριωμένη βάση με στοιχεία από τους ενδιαφερόμενους βιομηχανικούς φορείς, τόσο από την πλευρά της προσφοράς όσο και από την πλευρά της ζήτησης.

Όσον αφορά την ασφάλεια εφοδιασμού, θα μπορούσαν να αποτελέσουν μέρος των εταιρικών σχέσεων τα ακόλουθα στοιχεία: καλύτερη ορατότητα των πιθανών κλυδωνισμών, μέσω της τακτικής ανταλλαγής πληροφοριών, βέλτιστων πρακτικών και πληροφοριών σχετικά με τον μετριασμό των επικείμενων ελλείψεων· αποτελεσματικοί μηχανισμοί έγκαιρης προειδοποίησης, για την ενίσχυση της ετοιμότητας σε περιόδους κρίσης· ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις μακροπρόθεσμες επενδυτικές στρατηγικές· διεθνείς δραστηριότητες τυποποίησης· και συντονισμός των ελέγχων των εξαγωγών, εξασφάλιση προηγούμενης διαβούλευσης και διαχείριση των ακούσιων συνεπειών. Άλλα συναφή θέματα για την ανθεκτικότητα, ιδίως η ανάπτυξη του εργατικού δυναμικού, οι βέλτιστες πρακτικές για τη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της παραγωγής και η ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα της έρευνας, θα μπορούσαν να αποτελέσουν μέρος μιας ισορροπημένης εταιρικής σχέσης με σαφή αμοιβαία οφέλη όσον αφορά την ανθεκτικότητα και την ασφάλεια εφοδιασμού καθώς και την αμοιβαιότητα 65 . 

Ως πρώτο βήμα, τα ανωτέρω θα διερευνηθούν —με τη χρήση υφιστάμενων ή νέων φόρουμ— με εταίρους που συμμερίζονται τις ίδιες απόψεις, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, η Σινγκαπούρη, η Ταϊβάν και άλλοι.

Επιπλέον, η ΕΕ θα καθιερώσει στενή συνεργασία με τις γειτονικές χώρες, με σκοπό την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των αλυσίδων εφοδιασμού ημιαγωγών.

Στόχος της Ευρώπης θα είναι η υιοθέτηση μιας συνεργατικής προσέγγισης για την ασφάλεια του εφοδιασμού της. Ταυτόχρονα, η ΕΕ θα πρέπει να είναι προετοιμασμένη για την πιθανή αποτυχία μιας τέτοιας προσέγγισης, για την πιθανή αιφνίδια αλλαγή στην πολιτική κατάσταση ή για απρόβλεπτες κρίσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να απειλήσουν την ασφάλεια εφοδιασμού της ΕΕ. Η εργαλειοθήκη για την αντιμετώπιση κρίσεων στο πλαίσιο της πράξης της ΕΕ για τα μικροκυκλώματα θα παράσχει στην ΕΕ τα αναγκαία μέσα για την αντιμετώπιση κρίσεων αυτού του είδους και, ως έσχατη λύση, για τη διασφάλιση της συνολικής ανθεκτικότητας της Ευρώπης.

5.Συμπέρασμα

Η ενίσχυση των ηγετικών ικανοτήτων της Ευρώπης στον τομέα των ημιαγωγών συνιστά προϋπόθεση για τη μελλοντική της ανταγωνιστικότητα και ζήτημα τεχνολογικής κυριαρχίας και ασφάλειας. Η εφαρμογή της δέσμης για τα μικροκυκλώματα θα αποτελέσει σημαντικό βήμα προόδου για την αντιμετώπιση των διαρθρωτικών αδυναμιών της Ευρώπης στον τομέα των ημιαγωγών και για την ενίσχυση της θέσης της σε ένα παγκόσμιο και αλληλεξαρτώμενο οικοσύστημα. Το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καλούνται να υποστηρίξουν την παρούσα προσέγγιση, ώστε η φιλοδοξία αυτή να υλοποιηθεί εντός του συντομότερου δυνατού χρονοδιαγράμματος.

(1)      COM(2021) 118.

(2)      Η μικρογράφηση (miniaturisation) (νόμος του Moore) αποτελεί παράγοντα καθοριστικής σημασίας για τον σχεδιασμό των μικροκυκλωμάτων — επί σχεδόν 60 έτη καταγράφεται σε σταθερή βάση, ανά 18 μήνες, διπλασιασμός του αριθμού των τρανζίστορ σε μια δεδομένη επιφάνεια ημιαγωγού και, συνεπώς διπλασιασμός της υπολογιστικής ισχύος. Τα σημερινά προηγμένα μικροκυκλώματα περιέχουν μερικές δεκάδες δισεκατομμύρια τρανζίστορ ανά cm2 πυριτίου.

(3)      Τα τρανζίστορ επίδρασης πεδίου τύπου Gate-all-around (GAAFET), διάδοχοι των τρανζίστορ επίδρασης πεδίου τύπου Fin (FinFET) που χρησιμοποιούνται για προηγμένα μικροκυκλώματα, αποτελούν βασική τεχνολογία για την επίτευξη μεγεθών τρανζίστορ κάτω των 3 nm.

(4)      Μια τεχνολογία διεργασιών όπως η διάταξη πυριτίου πλήρους κένωσης πάνω σε μονωτή (fully depleted silicon on insulator, FDSOI) παρέχει τα οφέλη των μειωμένων γεωμετριών πυριτίου με απλουστευμένη διαδικασία κατασκευής και ικανοποιητική ισορροπία μεταξύ επιδόσεων και κατανάλωσης ισχύος.

(5)      Πηγή: « Strengthening the semiconductor supply chain in an uncertain era », Boston Consulting και SIA [Semiconductor Industry Association (Ένωση Βιομηχανίας Ημιαγωγών)].

(6)      Εκτιμήσεις της Επιτροπής, βάσει κατασκευαστικών πρακτικών τύπου «just in time» (τη στιγμή που χρειάζονται), οι οποίες ελαχιστοποιούν τα απόβλητα και αυξάνουν την αποδοτικότητα με τη διατήρηση των αποθεμάτων σε χαμηλά επίπεδα. Πρακτικές αυτού του είδους αξιοποιούνται ευρέως στην αλυσίδα εφοδιασμού αυτοκινήτων, The semiconductor shortage in autos: Strategies for success | McKinsey . Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, το απόθεμα μικροκυκλωμάτων για τη βιομηχανία μειώθηκε από 40 ημέρες το 2019 σε λιγότερες από 5 ημέρες εφοδιασμού. https://www.commerce.gov/news/blog/2022/01/results-semiconductor-supply-chain-request-information .

(7)      Στην κατασκευή ημιαγωγών, η τεχνολογία διεργασιών συσχετίζεται παραδοσιακά με τη διάσταση του τρανζίστορ και μετράται σε νανόμετρα (nm)· 1 nm ισούται με ένα δισεκατομμυριοστό του μέτρου. Μικρότεροι κόμβοι διεργασιών εξασφαλίζουν υψηλότερες επιδόσεις και υψηλότερη απόδοση ισχύος, αλλά η παραγωγή τους είναι πιο πολύπλοκη και δαπανηρή. Η κατασκευή πραγματοποιείται σήμερα στα 5 nm, ενώ τα τρανζίστορ των 3 nm βρίσκονται στο στάδιο της προπαραγωγής και τα τρανζίστορ των 2 nm στο στάδιο της ανάπτυξης.

(8)      Η συσκευασία και η συναρμολόγηση αποτελούν τα τελευταία στάδια της κατασκευής μικροκυκλωμάτων. Αφορούν διάφορα στάδια επεξεργασίας που είναι αναγκαία για την παροχή του μικροκυκλώματος σε μορφή που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ηλεκτρονικές συσκευές. Τα δισκία τεμαχίζονται σε μήτρες, κατασκευάζονται διασυνδέσεις, στη συνέχεια τα μικροκυκλώματα εγκιβωτίζονται σε προστατευτικό περίβλημα ώστε να διασφαλίζεται η προστασία από εξωτερικούς παράγοντες όπως η υγρασία, οι χημικές ουσίες κ.λπ. Στις προηγμένες συσκευασίες, πολλά κατασκευαστικά μέρη ενσωματώνονται σε μία μόνο διάταξη.

(9)      Σε σύγκριση με το 2019, η ζήτηση το 2021 ήταν κατά 17 % υψηλότερη και δεν συνοδευόταν από ανάλογες αυξήσεις της προσφοράς, με αποτέλεσμα σημαντική αναντιστοιχία σε βάρος της προσφοράς, https://www.commerce.gov/news/blog/2022/01/results-semiconductor-supply-chain-request-information .

(10)      Πρόβλεψη της SEMI [Semiconductor Equipment and Materials International (Διεθνής Ένωση Εξοπλισμού και Υλικών Ημιαγωγών)] και της VLSIresearch.

(11)     https://www.congress.gov/bill/117th-congress/senate-bill/1260?s=1&r=52 .

(12)     https://crsreports.congress.gov/product/pdf/R/R46767 .

(13)     https://www.reuters.com/technology/japan-create-scheme-subsidise-domestic-chip-output-nikkei-2021-11-07/ .

(14)     https://spectrum.ieee.org/south-koreas-450billion-investment-latest-in-chip-making-push .

(15)      Βλ. υποσημείωση 1.

(16)       Έκθεση του προεδρικού συμβουλίου εμπειρογνωμόνων για την έρευνα και την τεχνολογία (PCAST) σχετικά με τους ημιαγωγούς, 2017.

(17)       Electronics industry submits plan to make Europe a global leader in micro and nano-electronics [Η βιομηχανία ηλεκτρονικών υποβάλλει σχέδιο για την ανάδειξη της Ευρώπης σε παγκόσμια ηγετική δύναμη στον τομέα της μικροηλεκτρονικής και της νανοηλεκτρονικής].

(18)       State of the Union 2021 — Streaming Service of the European Commission (europa.eu) [Η κατάσταση της Ένωσης το 2021 — Υπηρεσία συνεχούς ροής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής].

(19)      Π.χ. ο νόμος για την αμυντική παραγωγή (Defence Production Act) στις ΗΠΑ.

(20)

   « Understanding the global chip shortages », J.P. Kleinhans & J. Hess, Stiftung Neue Verantwortung (2021).

(21)

     Εκτιμάται ότι το 2021 οι ελλείψεις που σχετίζονται με τους ημιαγωγούς προκάλεσαν στην αυτοκινητοβιομηχανία απώλεια εσόδων ύψους 210 δισ. USD — Alixpartners (2021).

(22)       https://www.acea.auto/message-dg/chip-shortage-auto-industry-calls-for-more-eu-made-semiconductors/ .

(23)      Εκτιμήσεις της AutoForecast Solutions .

(24)      Πηγή: Verband der Automobilindustrie .

(25)      Ο αντίκτυπος των ελλείψεων είχε ως αποτέλεσμα έλλειμμα 5,1 εκατοστιαίων μονάδων στη βιομηχανική παραγωγή σε επίπεδο ΕΕ κατά την περίοδο μεταξύ Ιανουαρίου και Οκτωβρίου του 2021. Το ένα τρίτο του ελλείμματος αυτού προήλθε από τους τομείς των μηχανοκίνητων οχημάτων (0,9 %) και των μηχανημάτων και εξοπλισμού (0,8 %). https://voxeu.org/article/impact-shortages-manufacturing-eu  

(26)      Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της ένωσης προηγμένης ιατρικής τεχνολογίας «Advanced Medical Technology Association», τα δύο τρίτα των εταιρειών ιατρικής τεχνολογίας χρησιμοποιούν ημιαγωγούς τουλάχιστον στο 50 % των προϊόντων τους. Όλοι όσοι απάντησαν στην έρευνα αντιμετώπισαν ορισμένες διαταραχές στην οικεία αλυσίδα εφοδιασμού μικροκυκλωμάτων. Οι καθυστερήσεις παρουσιάζουν σημαντικές διαφοροποιήσεις, από δύο έως 52+ εβδομάδες·
Pacemaker, Ultrasound Companies Seek Priority Amid Chip Shortage, The Wall Street Journal (2021).

(27)      Στο πλαίσιο αυτό, κατά τη συνεδρίαση ολομέλειας της κυβέρνησης και των αρχών για τους ημιαγωγούς (Government & Authorities Meeting on Semiconductors, GAMS), η οποία πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 2021, συζητήθηκε το ζήτημα των παραποιημένων ημιαγωγών.

(28)      Σύμφωνα με την IC Insights , οι πωλήσεις το 2021 ήταν κατά 26 % υψηλότερες απ’ ό,τι το 2020 και το προβλεπόμενο ποσοστό ανάπτυξης για το 2022 είναι 11 %.

(29)      Semiconductor Industry Association, Factbook 2021 (στοιχεία για το 2020).

(30)      Πηγή: SIA / WSTS , IC insights.

(31)      Προβλέψεις των  Technavio , Allied Market Research , Market Research Future .

(32)       IOT Analytics .

(33)    « Semiconductor in Healthcare Market: Industry Insights, Major Key Players and Current Trends Analysis», MarketWatch , 2021.

(34)

      Πρόβλεψη της Yole Developpement .

(35)      Οι κβαντικές τεχνολογίες διανοίγουν προοπτικές πρωτοφανών ικανοτήτων υπολογιστικής, επικοινωνίας και ανίχνευσης, είτε ως αυτοτελών λύσεων είτε ενσωματωμένων στις κλασσικές λύσεις. Τα πρώτα κατασκευαστικά μέρη που βασίζονται στις κβαντικές τεχνολογίες κάνουν ήδη την εμφάνισή τους στην αγορά.

(36)      Οι νευρομορφικές αρχιτεκτονικές μιμούνται τη νευρωνική δομή και λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου και διευκολύνουν τη μάθηση των μικροκυκλωμάτων με την πάροδο του χρόνου με σημαντικές βελτιώσεις στην ενεργειακή απόδοση. 

(37)      Παρά τα ανωτέρω πλεονεκτήματα, η Ευρώπη εξαρτάται από τρίτες χώρες για ορισμένα υλικά, όπως τα φωτοανθεκτικά υλικά ή το μεταλλικό πυρίτιο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προκειμένου να συμβάλει στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των πρώτων υλών, δημιούργησε την ευρωπαϊκή συμμαχία για τις πρώτες ύλες (ERMA).

(38)      Οι εταιρείες της ΕΕ κατέχουν ισχυρή θέση στον σχεδιασμό μικροκυκλωμάτων για την αυτοκινητοβιομηχανία, αλλά μέρος της παραγωγής πραγματοποιείται και σε άλλες περιοχές.

(39)      Πηγή: Decision / Carsa .

(40)       Joint declaration on processors and semiconductor technologies [Κοινή δήλωση για τους επεξεργαστές και τις τεχνολογίες ημιαγωγών] | Διαμόρφωση του ψηφιακού μέλλοντος της Ευρώπης (europa.eu)  

(41)      COM(2021) 118.

(42)      COM(2021) 574.

(43)      Η κοινή επιχείρηση «Βασικές ψηφιακές τεχνολογίες» ( https://www.kdt-ju.europa.eu ) δρομολογήθηκε τον Νοέμβριο του 2021. Πρόκειται για μια τριμερή προσπάθεια μεταξύ της Επιτροπής, των συμμετεχόντων κρατών (κράτη μέλη και συνδεδεμένες χώρες) και της βιομηχανίας. Κινητοποιεί δημόσιες επενδύσεις (ΕΕ και συμμετέχοντα κράτη) ύψους έως και 3,6 δισ. EUR έως το 2027. Επιπλέον, προβλέπεται ότι ισόποσες επενδύσεις θα υλοποιηθούν και από τα ενδιαφερόμενα μέρη του ιδιωτικού τομέα.

(44) Δημόσιες επενδύσεις και μοχλευμένη στήριξη μετοχικού κεφαλαίου

(45) Συμπεριλαμβανομένης της υφιστάμενης κοινής επιχείρησης «Βασικές ψηφιακές τεχνολογίες»

(46)    Στις 7 Φεβρουαρίου 2022, σημαντικοί παράγοντες της βιομηχανίας και των ερευνητικών οργανισμών παρουσίασαν το «Manifesto proposing a Systemic Approach of Advanced Materials for Prosperity: Μανιφέστο μιας συστημικής προσέγγισης στα προηγμένα υλικά για την ευημερία: μια προοπτική για το 2030», επισημαίνοντας ότι η επόμενη γενιά ημιαγώγιμων υλικών θα δώσει ώθηση σε νέες «αγορές καινοτομίας» στην Ευρώπη.

(47)      Η εμβληματική πρωτοβουλία «Quantum» είναι μια μακροπρόθεσμη ερευνητική πρωτοβουλία για την ανάπτυξη κβαντικών τεχνολογιών, όπως στην κβαντική υπολογιστική και προσομοίωση, στα δίκτυα κβαντικών επικοινωνιών και στην επικοινωνίας και στην κβαντική ανίχνευση και μετρολογία.

(48)   https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/breton/blog/ipcei-microelectronics-major-step-more-resilient-eu-chips-supply-chain_en  

(49)      Εταιρείες ημιαγωγών που καλύπτουν τον σχεδιασμό και την κατασκευή μικροκυκλωμάτων και την πώλησή τους στους πελάτες τους.

(50)   https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/alliance-processors-and-semiconductor-technologies  

(51)      Οι επενδύσεις σε υποδομές σχεδιασμού και σε πιλοτικές γραμμές ενδέχεται να απαιτούν συγχρηματοδότηση από τα κράτη μέλη, τα οποία θα πρέπει να τηρούν τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, κατά περίπτωση.

(52)      Το 2020 εκδόθηκε μια σειρά πιστοποιητικών κοινών κριτηρίων από ένα σύνολο κορυφαίων κατασκευαστών της ΕΕ.

(53)

Κανονισμός (ΕΕ) 2019/881 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Απριλίου 2019, σχετικά με τον ENISA («Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κυβερνοασφάλεια») και με την πιστοποίηση της κυβερνοασφάλειας στον τομέα της τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνιών και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 526/2013 (πράξη για την κυβερνοασφάλεια) (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ).

(54) COM(2021) 713 final.

(55)      Τέτοιου είδους πρόσθετες επενδύσεις σε Ε&Α για μελλοντικές τεχνολογίες θα λαμβάνουν τη μορφή ανεξάρτητης συνεισφοράς από τους δικαιούχους και δεν θα αποτελούν μέρος του υπολογισμού του χρηματοδοτικού κενού.

(56)      Είναι πιθανό να αναγνωριστούν διάφορα παράλληλα έργα ως πρώτα στο είδος τους, υπό τον όρο ότι μπορεί να αποδειχθεί ότι οι δραστηριότητες που υποστηρίζονται από το κράτος δεν παραγκωνίζουν υφιστάμενες ή προγραμματισμένες δραστηριότητες του ιδιωτικού τομέα. Κάθε πρόταση κρατικής ενίσχυσης θα αξιολογείται με βάση τα πλεονεκτήματά της για την αποφυγή αδικαιολόγητων στρεβλώσεων του ανταγωνισμού. Η αξιολόγηση αυτή περιλαμβάνει μια ολοκληρωμένη θεώρηση της αναγκαιότητας, ώστε να αποφεύγονται καταστάσεις πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας.

(57)      Αυτό σημαίνει ότι το χρηματοδοτικό κενό για τη διασφάλιση της δημιουργίας της εγκατάστασης στην Ένωση πρέπει να αποδεικνύεται επαρκώς, δηλαδή με τη σύγκριση του αναμενόμενου κόστους παραγωγής στην Ευρώπη με τη χρήση ρεαλιστικών παραδοχών στο πλαίσιο ενός αξιόπιστου επιχειρηματικού σχεδίου, συμπεριλαμβανομένων δεικτών αναφοράς για την απόδοση κεφαλαίου στον τομέα, και τη σύγκρισή τους με ρεαλιστικές εναλλακτικές λύσεις πορισμού ή παραγωγής (και σε παγκόσμιο επίπεδο), βάσει συγκεκριμένων αποδεικτικών στοιχείων από τους δικαιούχους, και/ή με διασφαλίσεις για την εξασφάλιση της δίκαιης κατανομής των πρόσθετων κερδών που δεν είχαν προβλεφθεί στην κοινοποιηθείσα ανάλυση του χρηματοδοτικού κενού.

(58)      Οι επενδύσεις στην έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία θα είναι ανεξάρτητες από την ανάλυση του χρηματοδοτικού κενού στο πλαίσιο πιθανής αξιολόγησης κρατικής ενίσχυσης που θα καλύπτει τις παραγωγικές ικανότητες.

(59)      Τα κράτη μέλη μπορούν να συγχρηματοδοτούν έργα που υποστηρίζονται από το Ταμείο μικροκυκλωμάτων σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις. Η συγχρηματοδότηση από τα κράτη μέλη μπορεί να πραγματοποιείται μέσω κρατικών φορέων ή φορέων που χρησιμοποιούν κρατικούς πόρους, όπως εθνικές αναπτυξιακές τράπεζες και ιδρύματα, και στο πλαίσιο συνδυαστικών πράξεων ή στη συνιστώσα για τα κράτη μέλη βάσει του κανονισμού InvestEU.

(60)      Η πρόσθετη χρηματοδότηση από την ΕΤΕπ θα υπόκειται σε κριτήρια ζήτησης και δέουσας επιμέλειας.

(61)

      EU Pact for Skills: upskilling and reskilling initiative for those training and working in the microelectronics industry | Shaping Europe’s digital future (europa.eu) [Σύμφωνο της ΕΕ για της Δεξιότητες: Πρωτοβουλία για την αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την επανειδίκευση όσων εκπαιδεύονται και εργάζονται στη βιομηχανία μικροηλεκτρονικής | Διαμόρφωση του ψηφιακού μέλλοντος της Ευρώπης]. Το Σύμφωνο για τις Δεξιότητες αποτελεί μία από τις εμβληματικές πρωτοβουλίες στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού θεματολογίου δεξιοτήτων [ European Skills Agenda (europa.eu) ] και εγκαινιάστηκε στις 10 Νοεμβρίου 2020. Στον τομέα της μικροηλεκτρονικής, αντιπροσωπεύει δημόσια και ιδιωτική επένδυση ύψους 2 δισ. EUR, παρέχοντας ευκαιρίες αναβάθμισης των δεξιοτήτων και επανειδίκευσης για περισσότερους από 250 000 εργαζομένους και σπουδαστές (2021-2025) σε ευρωπαϊκούς συνεργατικούς σχηματισμούς στον τομέα της ηλεκτρονικής.

(62)       https://myinternship.eu/ .

(63)      COM(2021) 576 final.

(64)      COM(2021) 350 final.

(65)      Το ερευνητικό πρόγραμμα της Ένωσης «Ορίζων Ευρώπη», το οποίο θα χρηματοδοτήσει εν μέρει την κοινή επιχείρηση για τα μικροκυκλώματα, είναι ήδη το πλέον ανοικτό πρόγραμμα παγκοσμίως σε εταίρους από τρίτες χώρες. Στο πλαίσιο μιας ευρύτερης εταιρικής σχέσης με έναν ή περισσότερους βασικούς εταίρους που συμμερίζονται τις ίδιες απόψεις όσον αφορά τους παράγοντες που είναι σημαντικοί για την ανθεκτικότητα και την ασφάλεια εφοδιασμού της Ένωσης, η Ένωση θα πρέπει να είναι έτοιμη να εξετάσει ευκαιρίες ενισχυμένης συνεργασίας με τους εν λόγω εταίρους, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο της κοινής επιχείρησης, με βάση την αμοιβαιότητα και το στρατηγικό συμφέρον της ΕΕ.