ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 20.7.2021

SWD(2021) 708 final

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Έκθεση του 2021 για το κράτος δικαίου
Κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στην Εσθονία

που συνοδεύει το έγγραφο

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Έκθεση του 2021 για το κράτος δικαίου
Η κατάσταση του κράτους δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση

{COM(2021) 700 final} - {SWD(2021) 701 final} - {SWD(2021) 702 final} - {SWD(2021) 703 final} - {SWD(2021) 704 final} - {SWD(2021) 705 final} - {SWD(2021) 706 final} - {SWD(2021) 707 final} - {SWD(2021) 709 final} - {SWD(2021) 710 final} - {SWD(2021) 711 final} - {SWD(2021) 712 final} - {SWD(2021) 713 final} - {SWD(2021) 714 final} - {SWD(2021) 715 final} - {SWD(2021) 716 final} - {SWD(2021) 717 final} - {SWD(2021) 718 final} - {SWD(2021) 719 final} - {SWD(2021) 720 final} - {SWD(2021) 721 final} - {SWD(2021) 722 final} - {SWD(2021) 723 final} - {SWD(2021) 724 final} - {SWD(2021) 725 final} - {SWD(2021) 726 final} - {SWD(2021) 727 final}

I.Σύστημα απονομής δικαιοσύνης

Το δικαστικό σύστημα της Εσθονίας περιλαμβάνει τρία επίπεδα: τέσσερα περιφερειακά δικαστήρια (εκδίκαση όλων των αστικών και ποινικών υποθέσεων καθώς και των πλημμελημάτων), δύο πρωτοβάθμια διοικητικά δικαστήρια, δύο δευτεροβάθμια κομητειακά δικαστήρια (επανεξέταση των αποφάσεων των περιφερειακών και των διοικητικών δικαστηρίων) και το Ανώτατο Δικαστήριο, το οποίο δικάζει σε ανώτατο βαθμό και επανεξετάζει δικαστικές αποφάσεις μέσω της αναιρετικής διαδικασίας και είναι επίσης το δικαστήριο που διενεργεί συνταγματικό έλεγχο. Το Ανώτατο Δικαστήριο διαχειρίζεται το ίδιο τον προϋπολογισμό και τις εργασίες του, ενώ η διαχείριση των πρωτοβάθμιων και των δευτεροβάθμιων δικαστηρίων ασκείται από το Συμβούλιο Διοίκησης των Δικαστηρίων σε συνεργασία με το Υπουργείο Δικαιοσύνης. Το Συμβούλιο Διοίκησης των Δικαστηρίων είναι μη μόνιμο όργανο το οποίο, μεταξύ άλλων, διαθέτει εξουσίες σχετικές με τον δικαστικό χάρτη και τους πόρους του δικαστικού σώματος και συμμετέχει στη συζήτηση για τη διοίκηση των δικαστηρίων. Οι δικαστές διορίζονται στα πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια δικαστήρια από τον πρόεδρο της Δημοκρατίας κατόπιν πρότασης της πλήρους ολομέλειας του Ανώτατου Δικαστηρίου (en banc) 1 . Η εισαγγελία είναι κυβερνητική υπηρεσία η οποία υπάγεται στο Υπουργείο Δικαιοσύνης και είναι ανεξάρτητη κατά την άσκηση των καθηκόντων της. Η διαχείρισή της αποτελεί αρμοδιότητα του γενικού εισαγγελέα, ιδίως όσον αφορά τον διορισμό και τη σταδιοδρομία των εισαγγελέων 2 . Ο εσθονικός Δικηγορικός Σύλλογος είναι ανεξάρτητη, αυτοδιοικούμενη επαγγελματική ένωση 3 . Πειθαρχική διαδικασία κατά δικηγόρων μπορεί να κινηθεί ενώπιον του πειθαρχικού συμβουλίου 4 από οποιονδήποτε ενδιαφερόμενο ή από το διοικητικό συμβούλιο του Δικηγορικού Συλλόγου 5 . Η Εσθονία συμμετέχει στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.

Ανεξαρτησία

Το επίπεδο της εκλαμβανόμενης ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης έχει βελτιωθεί αισθητά, και σήμερα είναι υψηλό για το ευρύ κοινό, ενώ είναι μέτριο στις εταιρείες. Στο ευρύ κοινό, το 66 % όσων απάντησαν θεωρούν ότι η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης είναι αρκετά καλή ή πολύ καλή και, ως εκ τούτου, έχει σημειωθεί αξιοσημείωτη βελτίωση σε σύγκριση με το 2020 (57 %), ενώ η θετική τάση συνεχίζεται. Στις εταιρείες, το 57 % όσων απάντησαν αντιλαμβάνεται την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης ως αρκετά καλή ή πολύ καλή και, ως εκ τούτου, αντιστράφηκε η προηγούμενη πτωτική τάση (39 % το 2020) 6 . Το επίπεδο της εκλαμβανόμενης ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης έχει αυξηθεί μετά το 2016 τόσο για το ευρύ κοινό όσο και για τις εταιρείες.

Οι εξουσίες των προέδρων των δικαστηρίων έχουν διευρυνθεί και περιλαμβάνουν μεταθέσεις δικαστών χωρίς τη συγκατάθεσή τους σε έκτακτες περιπτώσεις και για περιορισμένο χρονικό διάστημα, καθώς και αιτήματα για αποσπάσεις δικαστών με τη συγκατάθεσή τους. Με τις τροποποιήσεις του νόμου για τα δικαστήρια, οι οποίες άρχισαν να ισχύουν τον Ιούνιο του 2020, παρέχεται η δυνατότητα για μεταθέσεις δικαστών χωρίς τη συγκατάθεσή τους και ο στόχος είναι η αντιμετώπιση πιθανού όγκου συσσωρευμένων εκκρεμών υποθέσεων στα δικαστήρια καθώς και ο χειρισμός κατάστασης έκτακτης ανάγκης σε περίπτωση αύξησης του αριθμού των εισερχομένων υποθέσεων για θέματα μετανάστευσης και ασύλου. Αν κρίνεται αναγκαίο για την ορθή απονομή της δικαιοσύνης, ένας δικαστής μπορεί να μετατίθεται προσωρινά, με απόφαση του προέδρου του δικαστηρίου, χωρίς τη συγκατάθεσή του σε διοικητικό δικαστήριο προκειμένου να εξετάσει αιτήσεις για την κράτηση υπηκόων τρίτων χωρών 7 . Η εν λόγω μετάθεση είναι δυνατή μόνο σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης 8 και υπόκειται σε δικαστικό έλεγχο ενώπιον του Ανώτατου Δικαστηρίου. Το γεγονός ότι η μετάθεση είναι προσωρινή, για ειδικά καθορισμένες περιπτώσεις, και υπόκειται σε δικαστικό έλεγχο, σε συνδυασμό με το ότι δεν πρόκειται για απόφαση της εκτελεστικής εξουσίας, αποτελούν σημαντικές εγγυήσεις. Το Συμβούλιο της Ευρώπης διατυπώνει τη σύσταση η μετάθεση των δικαστών χωρίς τη συγκατάθεσή τους να υπόκειται στις εν λόγω εγγυήσεις 9 . Με τις ίδιες τροποποιήσεις διευρύνθηκε η δυνατότητα διαβίβασης μιας υπόθεσης σε άλλο δικαστήριο χωρίς να αλλάζει η δικαιοδοσία 10 . Κατόπιν αιτήματος του προέδρου περιφερειακού δικαστηρίου ή διοικητικού δικαστηρίου, οι πρόεδροι των κομητειακών δικαστηρίων μπορούν, με κοινή απόφασή τους, να διαβιβάσουν μια υπόθεση, η οποία μπορεί να εκδικαστεί βάσει γενικών στοιχείων 11 , σε άλλο δικαστήριο ίδιου βαθμού προκειμένου να εκδοθεί απόφαση 12 . Το μέτρο αυτό πρέπει να χρησιμοποιείται ως έκτακτο μέτρο και όχι ως μόνιμη λύση 13 . Με τις ίδιες τροποποιήσεις διευρύνθηκε η δυνατότητα για απόσπαση δικαστών με τη συγκατάθεσή τους. Ο πρόεδρος δικαστηρίου μπορεί να μεταθέσει δικαστή, με την επιφύλαξη της συγκατάθεσης του τελευταίου και κατόπιν αιτήματος του προέδρου άλλου δικαστηρίου, για να εκδικάσει υπόθεση σε άλλο δικαστήριο ίδιου ή κατώτερου βαθμού, όταν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος αυτό το δικαστήριο να μην είναι σε θέση να διεκπεραιώσει τις εισερχόμενες υποθέσεις εντός εύλογου χρονικού διαστήματος 14 . Στην περίπτωση αυτή, η απόσπαση ισχύει επίσης για περιορισμένο χρονικό διάστημα 15 .

Η διαδικασία προαγωγής των δικαστών κατέστη περισσότερο διαφανής. Τον Δεκέμβριο του 2020 η πλήρης ολομέλεια του Ανώτατου Δικαστηρίου τροποποίησε τα κριτήρια για την αξιολόγηση των πρωτοβάθμιων δικαστών όταν αυτοί υποβάλλουν αίτηση για θέση δευτεροβάθμιου δικαστή. Τα κριτήρια, τα οποία για πρώτη φορά δημοσιοποιήθηκαν το 2015 16 , αναθεωρήθηκαν προκειμένου να συμπεριληφθεί διαδικασία συλλογής πληροφοριών για τους υποψηφίους 17 , η οποία αναμένεται να συμβάλλει στη διαφάνεια της διαδικασίας προαγωγής των δικαστών. Η εξέλιξη της σταδιοδρομίας των δικαστών βασίζεται σε δημόσιους διαγωνισμούς στους οποίους οι δικαστές 18 που ζητούν προαγωγή διαγωνίζονται επί ίσοις όροις με τους υποψηφίους που ασκούν άλλα νομικά επαγγέλματα 19 . Το εν λόγω τροποποιημένο καθεστώς είναι ιδιαίτερα σημαντικό, δεδομένου ότι στα επόμενα έτη ορισμένοι δικαστές θα συνταξιοδοτηθούν και θα πρέπει να αντικατασταθούν από δικαστές που μόλις έχουν διοριστεί ή έχουν προαχθεί. Η Εξεταστική Επιτροπή Δικαστών διαχειρίζεται τη διαδικασία διορισμού νέων δικαστών σε πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια δικαστήρια, βάσει προφορικής και γραπτής εξέτασης 20 , καθώς και βάσει αξιολόγησης της καταλληλότητας των υποψηφίων. Στη συνέχεια, οι επιτυχόντες υποψήφιοι παρουσιάζονται ενώπιον της πλήρους ολομέλειας του Ανώτατου Δικαστηρίου 21 , το οποίο προτείνει 22 τον διορισμό τους στον πρόεδρο της Δημοκρατίας 23 . Οι δικαστές των πρωτοβάθμιων δικαστηρίων προάγονται σε ανώτερου βαθμού δικαστήρια με απόφαση της πλήρους ολομέλειας του Ανώτατου Δικαστηρίου 24 , βάσει συνέντευξης και εισήγησης όλων των μελών του δικαστηρίου για το οποίο ο ενδιαφερόμενος έχει υποβάλει αίτηση 25 . Υπάρχει δυνατότητα άσκησης ένδικων μέσων κατά αποφάσεων προαγωγής ή διορισμού ενώπιον του Τμήματος Συνταγματικού Ελέγχου του Ανώτατου Δικαστηρίου 26 . Τα ενδιαφερόμενα μέρη έχουν εκφράσει ανησυχίες σχετικά με τη διαρθρωτική αμεροληψία των δικαστών που συμμετέχουν στη διαδικασία των ενδίκων μέσων, μολονότι στην πράξη κανείς δεν έχει ασκήσει αυτά τα ένδικα μέσα μέχρι σήμερα. Επιπλέον, πρέπει να σημειωθεί ότι μέλη του Τμήματος Συνταγματικού Ελέγχου 27 , τα οποία συμμετείχαν στην απόφαση για την προαγωγή ή στην απόφαση σχετικά με την πρόταση διορισμού, έχουν τη δυνατότητα να αποσυρθούν από τη διαδικασία των ενδίκων μέσων προκειμένου να μην υπάρχουν αμφιβολίες ως προς τη διαρθρωτική αμεροληψία του τμήματος ενδίκων μέσων. Μετά την ανάληψη του αξιώματος του δικαστή για πρώτη φορά, η Εξεταστική Επιτροπή Δικαστών αξιολογεί τους δικαστές κατά τη διάρκεια των τριών πρώτων ετών, σύμφωνα με τα κριτήρια που ορίζονται από τον νόμο 28 .

Ποιότητα

Το προηγμένο επίπεδο ψηφιοποίησης έχει καταστήσει εφικτή τη συνεχή λειτουργία των δικαστηρίων χωρίς σημαντικές διακοπές κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19. Όπως επισημαίνεται στην έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου, η Εσθονία συγκαταλέγεται μεταξύ των κρατών μελών με τις καλύτερες επιδόσεις όσον αφορά την ψηφιοποίηση της δικαιοσύνης. Το γεγονός αυτό έδωσε τη δυνατότητα για ομαλή μετάβαση από την απονομή δικαιοσύνης με φυσική παρουσία στην εξ αποστάσεως διαδικασία απονομής δικαιοσύνης κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19. Ακόμη και πριν από την πανδημία, η Εσθονία είχε ήδη εισαγάγει την ψηφιακή κατάθεση δικογράφων, είχε εξοπλίσει όλα τα δικαστήρια με μέσα βιντεοδιάσκεψης και είχε δώσει τη δυνατότητα στα δικαστήρια, στις εισαγγελικές αρχές και στους επαγγελματίες του νομικού κλάδου να εργάζονται εξ αποστάσεως. Το 2020 δημιουργήθηκε εικονική αίθουσα δικαστηρίου για να έχουν τη δυνατότητα οι δικαστές, οι δικηγόροι και οι εισαγγελείς να συμμετέχουν σε εξ αποστάσεως ακροαματικές διαδικασίες 29 . Το συγκεκριμένο νέο ψηφιακό εργαλείο δεν χρησιμοποιεί εμπορικά προϊόντα υπολογιστικού νέφους. Δίνει τη δυνατότητα στους χρήστες να συνδέονται χωρίς την εγκατάσταση λογισμικού και επιτρέπει τη ροή και την καταγραφή της ακροαματικής διαδικασίας. Κάθε ακροαματική διαδικασία σε εικονική αίθουσα δικαστηρίου έχει μία μοναδική ονομασία και κωδικό πρόσβασης, τα οποία δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν εκ νέου μετά την ολοκλήρωση της ακροαματικής διαδικασίας. Η εν λόγω καινοτομία συνοδεύτηκε από εγχειρίδια για να μπορέσουν οι επαγγελματίες να χρησιμοποιήσουν το νέο εργαλείο. Το Ανώτατο Δικαστήριο αναπτύσσει πρόσθετο ειδικό υλικό καθώς και μαθήματα κατάρτισης με στόχο την περαιτέρω ανάπτυξη της κατάρτισης στον συγκεκριμένο τομέα. Επιπλέον, το 2021 πρόκειται να παρουσιαστεί νέα έκδοση του ηλεκτρονικού αρχείου, ενός συστήματος ηλεκτρονικής επικοινωνίας στον τομέα απονομής της δικαιοσύνης, με το οποίο θα υπάρχει η δυνατότητα να αναφορτώνονται μεγάλα αρχεία και βίντεο στη διαδικτυακή πλατφόρμα 30 .

Αποδοτικότητα

Το σύστημα απονομής δικαιοσύνης εξακολουθεί να λειτουργεί αποδοτικά, παρά τις προκλήσεις που προκάλεσε η πανδημία COVID-19. Η διάρκεια των διαδικασιών ενώπιον δικαστηρίου και των εκκρεμών υποθέσεων είναι από τις πιο σύντομες στην ΕΕ 31 . Το 2020 οι αστικές υποθέσεις εκδικάζονταν στα περιφερειακά δικαστήρια με την ίδια αποδοτικότητα όπως και το 2019 (κατά μέσο όρο σε 95 ημέρες), ενώ οι ποινικές υποθέσεις εκδικάζονταν πιο αργά σε σύγκριση με το 2019 (κατά μέσο όρο οι δίκες γενικού ποινικού δικαίου εκδικάζονταν σε 255 ημέρες, οι δίκες απλοποιημένης διαδικασίας σε 34 ημέρες και οι υποθέσεις πλημμελημάτων σε 47 ημέρες) 32 . Στα πρωτοβάθμια δικαστήρια, οι διοικητικές υποθέσεις εκδικάζονταν με μικρή καθυστέρηση σε σύγκριση με το 2019 33 (κατά μέσο όρο σε 126 ημέρες) 34 . Ο μέσος χρόνος επεξεργασίας των ένδικων μέσων σε αστικές υποθέσεις ήταν 192 ημέρες, 51 ημέρες σε ποινικές υποθέσεις και 197 ημέρες σε διοικητικές υποθέσεις. Η διάρκεια των διαδικασιών ενώπιον δικαστηρίου σε αστικές, εμπορικές και διοικητικές υποθέσεις είναι μικρότερη από τον μέσο όρο στην ΕΕ (ο οποίος μετράται βάσει του χρόνου εκδίκασης) και ο αριθμός εκκρεμών υποθέσεων είναι συχνά μεταξύ των χαμηλότερων στην ΕΕ 35 . Σε σύγκριση με το 2019, το ποσοστό διεκπεραίωσης μειώθηκε ελαφρώς κάτω από το 100 %, αλλά τα δικαστήρια ήταν σε γενικές γραμμές σε θέση να χειριστούν τις εισερχόμενες υποθέσεις.

II.Πλαίσιο για την αντιμετώπιση της διαφθοράς

Το θεσμικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση της διαφθοράς δεν έχει αλλάξει σε σύγκριση με αυτό που περιγράφεται στην έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης είναι αρμόδιο για την κατάρτιση, την εποπτεία και τον συντονισμό του σχεδίου δράσης για την αντιμετώπιση της διαφθοράς για την περίοδο 2021-2025. Η Ειδική Επιτροπή για την Καταπολέμηση της Διαφθοράς ασκεί κοινοβουλευτικό έλεγχο επί της εφαρμογής των μέτρων για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Η Επιτροπή Εποπτείας της Χρηματοδότησης των Πολιτικών Κομμάτων επιβλέπει τη χρηματοδότηση των πολιτικών κομμάτων. Το Γραφείο Καταπολέμησης Εγκλημάτων Διαφθοράς της Εθνικής Αστυνομίας Δίωξης Εγκλήματος είναι εξειδικευμένη μονάδα αρμόδια για τη διεξαγωγή ερευνών σε υποθέσεις διαφθοράς, ενώ η Υπηρεσία Εσωτερικής Ασφάλειας είναι υπεύθυνη για τη διερεύνηση αδικημάτων διαφθοράς που διαπράττονται από ανώτερους κρατικούς αξιωματούχους και ανώτερους υπαλλήλους της τοπικής αυτοδιοίκησης στους έξι μεγαλύτερους δήμους. Η εισαγγελία εποπτεύει και κατευθύνει τις έρευνες της ποινικής προκαταρκτικής διαδικασίας για αδικήματα διαφθοράς και εκπροσωπεί την εισαγγελική αρχή στα δικαστήρια.

Σύμφωνα με την αντίληψη εμπειρογνωμόνων και διευθυντικών στελεχών επιχειρήσεων, το επίπεδο διαφθοράς στον δημόσιο τομέα στην Εσθονία παραμένει σχετικά χαμηλό. Στον δείκτη αντίληψης της διαφθοράς της Διεθνούς Διαφάνειας για το 2020, η Εσθονία βαθμολογείται με 75/100 και κατατάσσεται στην 6η θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στη 17η θέση παγκοσμίως 36 . Η εν λόγω αντίληψη βελτιώθηκε 37 κατά τα προηγούμενα πέντε έτη 38 .

Το στρατηγικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση της διαφθοράς έχει αναθεωρηθεί. Το νέο ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση της διαφθοράς 2021-2025 39 , το οποίο εγκρίθηκε από την κυβέρνηση το Φεβρουάριο του 2021, έχει οκτώ βασικές προτεραιότητες 40 . Το σχέδιο μπορεί να θεωρηθεί σημαντικό βήμα προόδου σε σύγκριση με την προηγούμενη στρατηγική και αποσκοπεί στην ολοκλήρωση του νομικού πλαισίου για την καταπολέμηση της διαφθοράς με εισαγωγή κανονιστικών ρυθμίσεων για την άσκηση πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων (lobbying) και με τη θέσπιση νομικών διατάξεων για την προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης θα συντονίζει την εφαρμογή του νέου σχεδίου δράσης μέσω του δικτύου για την καταπολέμηση της διαφθοράς 41 .

Το υφιστάμενο δίκτυο καταπολέμησης της διαφθοράς έχει αναλάβει νέες αρμοδιότητες στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για την περίοδο 2021-2025. Οι κύριοι στόχοι του δικτύου καταπολέμησης της διαφθοράς είναι η ανάπτυξη και η ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών, η στήριξη της συνεργασίας και της αμοιβαίας μάθησης και ανταλλαγής εμπειριών, καθώς και η παρακολούθηση των δραστηριοτήτων που προβλέπονται στο σχέδιο δράσης 42 . Το δίκτυο, το οποίο αρχικά αποτελούνταν από συντονιστές για την καταπολέμηση της διαφθοράς που προέρχονταν από κάθε υπουργείο, έχει πλέον διευρυνθεί και περιλαμβάνει εκπροσώπους της αστυνομίας, της κοινωνίας των πολιτών, του Κοινοβουλίου, της Εθνικής Ελεγκτικής Υπηρεσίας και περιστασιακά εξωτερικούς ενδιαφερόμενους 43 . Το δίκτυο προβλέπεται να συνεδριάζει τέσσερις έως πέντε φορές ετησίως και, σύμφωνα με τις αρμόδιες αρχές και την κοινωνία των πολιτών, θα διαδραματίσει βασικό ρόλο στην εφαρμογή του σχεδίου δράσης. Το δίκτυο αναμένεται να διευρυνθεί και οι στρατηγικές εταιρικές σχέσεις αναμένεται να αναπτυχθούν περαιτέρω. Η συνεργασία μεταξύ των αρχών και των οργανώσεων που περιλαμβάνονται στο δίκτυο θεωρείται ικανοποιητική τόσο από τις αρχές όσο και από την κοινωνία των πολιτών 44 .

Το σύστημα ποινικής δικαιοσύνης για τη διερεύνηση και τη δίωξη της διαφθοράς διαθέτει επαρκείς πόρους και λειτουργεί ικανοποιητικά μολονότι υπάρχει έλλειψη εξειδικευμένης υποστήριξης των εισαγγελέων. Το 2020 καταγράφηκαν 78 κοινοποιήσεις αδικημάτων διαφθοράς 45 και κινήθηκαν 56 ποινικές διαδικασίες 46 . Το σύστημα ποινικής δικαιοσύνης έχει αποδειχθεί αποτελεσματικό όσον αφορά τον εντοπισμό υποθέσεων διαφθοράς. Επί του παρόντος, βρίσκονται σε εξέλιξη 47 τέσσερις υποθέσεις διαφθοράς σε υψηλά κλιμάκια, συμπεριλαμβανομένης της πρόσφατης υπόθεσης που αφορούσε το αναπτυξιακό έργο Porto Franco στο Τάλιν, η οποία είχε ως αποτέλεσμα την παραίτηση της προηγούμενης κυβέρνησης τον Ιανουάριο του 2021. Στη γενική εισαγγελία υπάρχουν δύο εισαγγελείς και ένας αναπληρωτής εισαγγελέας που ασχολούνται με αδικήματα που σχετίζονται με τη διαφθορά. Στην περιφερειακή εισαγγελία υπάρχουν έξι ειδικοί εισαγγελείς και τέσσερις βοηθοί εισαγγελείς που είναι υπεύθυνοι για θέματα διαφθοράς 48 . Οι ανθρώπινοι πόροι που προορίζονται για έρευνες διαφθοράς φαίνονται επαρκείς, λαμβανομένου υπόψη του αριθμού των υποθέσεων που είναι σε εξέλιξη. Ωστόσο, θα ήταν αναγκαία η παροχή εξειδικευμένης υποστήριξης στους εισαγγελείς, για παράδειγμα με εμπειρογνώμονες σε θέματα δημοσίων συμβάσεων και με ελεγκτές 49 . Στο σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση της διαφθοράς προβλέπεται ότι η εισαγγελία θα αναπτύξει ικανότητες σε επίπεδο διαδικασιών και ανάλυσης στον τομέα της διαφθοράς των επιχειρήσεων και των οικονομικών εγκλημάτων, με τη σύναψη συμβάσεων με ελεγκτές και με προσωπικό υποστήριξης, χωρίς, ωστόσο, να προβλέπεται χρονοδιάγραμμα 50 . Δεν υπάρχουν νέες εξελίξεις όσον αφορά την παροχή ειδικής κατάρτισης σε εισαγγελείς και δικαστές για την καταπολέμηση της διαφθοράς.

Έχουν τεθεί σε εφαρμογή μη δεσμευτικές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την άσκηση πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων (lobbying) και τις συγκρούσεις συμφερόντων. Στις 18 Μαρτίου 2021 η κυβέρνηση εξέδωσε δύο νέες δέσμες κατευθυντήριων γραμμών. Πρώτον, οι κατευθυντήριες γραμμές για την «Ορθή πρακτική για τους υπαλλήλους στην επικοινωνία τους με εκπροσώπους ομάδων συμφερόντων» αποσκοπούν στην ενίσχυση της διαφάνειας κατά τη χάραξη πολιτικής και εφαρμόζονται στους υπουργούς, στους συμβούλους τους, στους ανώτερους αξιωματούχους των υπουργείων και στις κυβερνητικές υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένου του υπουργού Εξωτερικών. Έχουν χαρακτήρα εθελοντικό και όχι δεσμευτικό. Οι κατευθυντήριες γραμμές εκδόθηκαν κατόπιν σύστασης που διατύπωσε η GRECO, με την οποία προτείνεται η δημιουργία ενός γενικού εθελοντικού μητρώου ομάδων συμφερόντων, καθώς και ενός εθελοντικού καθεστώτος εκπροσώπησης ομάδων συμφερόντων για τα μέλη του Κοινοβουλίου 51 . Ωστόσο, στο έγγραφο δεν προσδιορίζεται ο τρόπος προώθησης της εφαρμογής των κατευθυντήριων γραμμών: οι υπάλληλοι τους οποίους αφορά η ορθή πρακτική πρέπει να διαβάσουν τις κατευθυντήριες γραμμές και ο επικεφαλής της οικείας αρχής αναλαμβάνει το καθήκον να παρακολουθεί την εφαρμογή τους στην πράξη 52 . Η δεύτερη δέσμη που φέρει τον τίτλο «Κατευθυντήριες γραμμές για υπουργούς και τους συμβούλους τους για την αποφυγή συγκρούσεων συμφερόντων» εφαρμόζεται μόνο στους υπουργούς και τους συμβούλους τους και απαριθμεί ένα σύνολο αρχών 53 , μεταξύ των οποίων και αρχές για τη μεταπήδηση στον ιδιωτικό τομέα 54 . Οι αρχές συνιστούν να αποφεύγεται η συμμετοχή σε διοικητικά ή εποπτικά όργανα ιδιωτικών εταιρειών και ιδρυμάτων που δραστηριοποιούνται στον ίδιο τομέα για ένα έτος μετά την αποχώρηση από το αξίωμα. Ο περιορισμός δεν ισχύει για άλλες θέσεις στις εν λόγω εταιρείες ή ιδρύματα 55 . Οι διατάξεις σχετικά με την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών απαιτούν από τον υπουργό ή τον σύμβουλο να εξοικειωθεί με τις κατευθυντήριες γραμμές και συνιστούν την παρακολούθηση κύκλου ειδικών διαδικτυακών μαθημάτων 56 . Η έκδοση των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών, σε συνδυασμό με μια νέα ενότητα ηλεκτρονικής κατάρτισης όσον αφορά την επικοινωνία με τους εκπροσώπους ομάδων συμφερόντων, συγκαταλέγονται στα παραδοτέα του σχεδίου δράσης για την καταπολέμηση της διαφθοράς για την περίοδο 2021-2025 57 . Όπως ανέφερε η Ομάδα χωρών κατά της διαφθοράς (στο εξής: GRECO) του Συμβουλίου της Ευρώπης 58 , οι κανόνες για τη μεταπήδηση στον ιδιωτικό τομέα που περιλαμβάνονται στις κατευθυντήριες γραμμές αποτελούν συγκεκριμένο και θετικό βήμα προόδου 59 . 

Ο νόμος για την καταπολέμηση της διαφθοράς τροποποιήθηκε ώστε να επεκταθεί η υποχρέωση υποβολής δήλωσης συμφερόντων και στους πολιτικούς συμβούλους των υπουργών 60 . Σύμφωνα με την GRECO, οι τροποποιήσεις που υποβλήθηκαν στο Κοινοβούλιο αποτελούν θετική εξέλιξη 61 . Όσον αφορά την προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος, η νομοθετική διαδικασία για μια νέα συνολική ρύθμιση βρίσκεται σε εξέλιξη και αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2021 62 . 

Οι συζητήσεις σχετικά με την εποπτεία της χρηματοδότησης των κομμάτων βρίσκονται σε εξέλιξη. Το 2020 διατυπώθηκε πρόταση για την κατάργηση της Επιτροπής Εποπτείας της Χρηματοδότησης των Πολιτικών Κομμάτων και τη μεταβίβαση των εξουσιών της στην Εθνική Ελεγκτική Υπηρεσία 63 . Μετά την αλλαγή κυβέρνησης, η πρόταση αποσύρθηκε και η νέα κυβέρνηση —η οποία κήρυξε ως βασική προτεραιότητα την ενίσχυση της εποπτείας της χρηματοδότησης των πολιτικών κομμάτων 64 — επεξεργάζεται μια νέα νομοθετική μεταρρύθμιση με στόχο την αύξηση των αρμοδιοτήτων της επιτροπής 65 . Επί του παρόντος, η Επιτροπή Εποπτείας της Χρηματοδότησης των Πολιτικών Κομμάτων είναι το κύριο όργανο που είναι αρμόδιο για τον έλεγχο των λογαριασμών των πολιτικών κομμάτων. Έχει την εξουσία να ερευνά και να αναφέρει δυνητικές ανάρμοστες συμπεριφορές, καθώς και να εξετάζει τη νομιμότητα τυχόν δωρεών. Όσον αφορά τις εξουσίες επιβολής κυρώσεων, η επιτροπή μπορεί να επιβάλλει χρηματικά πρόστιμα και να απαιτεί την επιστροφή παράνομων δωρεών. Σύμφωνα με την κυβέρνηση, ορισμένοι τομείς ενδέχεται να βελτιωθούν περαιτέρω, ιδίως όσον αφορά τη δυνατότητα να ζητούνται έγγραφα και να επιβάλλονται κυρώσεις όταν οι παράνομες δωρεές δεν επιστρέφονται ούτε μεταφέρονται στον κρατικό προϋπολογισμό. Για παράδειγμα, επί του παρόντος, η επιτροπή μπορεί να ζητά έγγραφα μόνο από τις οντότητες που απαριθμούνται στον νόμο, αλλά όχι από άλλους (τρίτους).

Η πανδημία COVID-19 είχε περιορισμένο αντίκτυπο στους κινδύνους που σχετίζονται με τη διαφθορά. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, δεν υπήρξε σημαντικός αντίκτυπος στον αριθμό των ερευνών που κινήθηκαν από την εισαγγελική αρχή 66 . Για την πρόληψη των κινδύνων διαφθοράς και την ενίσχυση της διαφάνειας στο πλαίσιο της πανδημίας, η κυβέρνηση εξέδωσε ειδικές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τη διαδικασία σύναψης δημοσίων συμβάσεων σε ειδικές ή επείγουσες περιστάσεις 67 . Επιπλέον, έχουν εκδοθεί κατευθυντήριες γραμμές για την πρόληψη των κινδύνων διαφθοράς και την ενίσχυση της διαφάνειας στην εκστρατεία εμβολιασμού κατά της νόσου COVID-19 68 .

III.Πολυφωνία και ελευθερία των μέσων μαζικής επικοινωνίας

Στην Εσθονία 69 η ελευθερία της έκφρασης προστατεύεται νομικά και επίσημα από το Σύνταγμα της Δημοκρατίας της Εσθονίας 70 . Το παράγωγο δίκαιο κατοχυρώνει ρητά το δικαίωμα των δημοσιογράφων να προστατεύουν τις πηγές τους και να προωθούν την ελευθερία των μέσων μαζικής επικοινωνίας στον τομέα του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης 71 . Το δικαίωμα ενημέρωσης αναγνωρίζεται ρητά στο Σύνταγμα, στον νόμο για τη δημόσια ενημέρωση 72 καθώς και στον νόμο για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα 73 . Εκκρεμεί η θέσπιση νομοθεσίας για τη μεταφορά της αναθεωρημένης οδηγίας για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων στο εθνικό δίκαιο. 

Το Υπουργείο Πολιτισμού έχει συντάξει σχέδιο νόμου για την ενίσχυση της ανεξαρτησίας της ρυθμιστικής αρχής των μέσων μαζικής επικοινωνίας — Αρχή Προστασίας των Καταναλωτών και Τεχνική Ρυθμιστική Αρχή Το σχέδιο νόμου 74 για τη μεταφορά της αναθεωρημένης οδηγίας για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων (AVMSD) στο εθνικό δίκαιο 75 , το οποίο βρισκόταν σε προπαρασκευαστικό στάδιο το 2020 76 , έχει πλέον εγκριθεί από την κυβέρνηση και έχει υποβληθεί στο Κοινοβούλιο 77 . Στο σχέδιο προβλέπονται αλλαγές όσον αφορά τα καθήκοντα και τις αρμοδιότητες της εθνικής ρυθμιστικής αρχής των μέσων μαζικής επικοινωνίας, η οποία λειτουργεί ως διοικητικό όργανο του Υπουργείου Οικονομικών και Επικοινωνιών και επί του παρόντος δεν είναι αρμόδια να εποπτεύει το περιεχόμενο των μέσων μαζικής επικοινωνίας. Προβλέπεται ειδική διάταξη για τη διασφάλιση της ανεξαρτησίας και της αμεροληψίας της ρυθμιστικής αρχής των μέσων μαζικής επικοινωνίας κατά την εκτέλεση των καθηκόντων της, η οποία αποσκοπεί στην εκπλήρωση των απαιτήσεων ανεξαρτησίας που κατοχυρώνονται στην αναθεωρημένη οδηγία για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων 78 . Η ρυθμιστική αρχή των μέσων μαζικής επικοινωνίας αναφέρει ότι κατόρθωσε να διατηρήσει επαρκείς πόρους για την εκτέλεση των καθηκόντων της, ενώ εξασφάλισε και πρόσθετους ανθρώπινους πόρους 79 .

Οι τροποποιήσεις της νομοθεσίας αναμένεται να ενισχύσουν τη διαφάνεια της ιδιοκτησίας των μέσων μαζικής επικοινωνίας. Με τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο των σχετικών διατάξεων της αναθεωρημένης οδηγίας για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων 80 εισάγεται για πρώτη φορά ειδική υποχρέωση για τις εταιρείες μέσων μαζικής επικοινωνίας να γνωστοποιούν το ιδιοκτησιακό καθεστώς τους 81 . Επί του παρόντος, δεν υπάρχουν ειδικές νομικές διατάξεις που να απαιτούν τη γνωστοποίηση πληροφοριών σχετικά με την ιδιοκτησία, παρότι γενικές πληροφορίες σχετικά με την επιχειρηματικότητα διατίθενται ηλεκτρονικά, δημόσια και ελεύθερα μέσω του μητρώου επιχειρήσεων, με αποτέλεσμα να είναι γνωστοί στο κοινό οι ιδιοκτήτες όλων των μεγάλων διαύλων μαζικής επικοινωνίας 82 . Επί του παρόντος, το Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας 2021 (ΜΡΜ 2021) εξακολουθεί να θεωρεί ότι η κατάσταση όσον αφορά τη διαφάνεια της ιδιοκτησίας των μέσων μαζικής επικοινωνίας παρουσιάζει μέτριο κίνδυνο, καθώς η θέσπιση του νέου νόμου βρίσκεται σε εκκρεμότητα, και λόγω του ότι η τελική ιδιοκτησία των μέσων μαζικής επικοινωνίας δεν είναι δημόσια διαθέσιμη σε όλες τις περιπτώσεις. Στην Εσθονία παρατηρείται υψηλό επίπεδο συγκέντρωσης στα ειδησεογραφικά μέσα ενημέρωσης 83 .

Τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι δημοσιογράφοι σε σχέση με την πανδημία COVID-19 είναι κυρίως οικονομικά. Σύμφωνα με τα ενδιαφερόμενα μέρη, η πανδημία έχει επηρεάσει την πολυφωνία των μέσων μαζικής επικοινωνίας και την προστασία των δημοσιογράφων κυρίως από οικονομική άποψη, διότι μειώθηκε η εργασιακή ασφάλεια στον συγκεκριμένο τομέα, ιδίως όσον αφορά τους ελεύθερους επαγγελματίες. Το 2020, για να αμβλυνθούν οι επιπτώσεις από τη μείωση των διαφημιστικών εσόδων των εκδοτών που προκάλεσε η πανδημία COVID-19, το Υπουργείο Πολιτισμού ξεκίνησε δύο γύρους υποβολής αιτήσεων με στόχο την παροχή βοήθειας για την αντιμετώπιση της κρίσης και τη στήριξη της οικονομικής βιωσιμότητας των εκδοτών ημερήσιων και/ή εβδομαδιαίων εφημερίδων, συμπεριλαμβανομένων των τοπικών εφημερίδων. Επιπλέον, ο συντελεστής ΦΠΑ για τις ηλεκτρονικές εκδόσεις μειώθηκε από 20 σε 9 %, βρίσκεται δηλαδή στο ίδιο επίπεδο με τον συντελεστή για τις έντυπες εκδόσεις. Οι αυξημένες ψηφιακές συνδρομές βοήθησαν τους εκδότες να αμβλύνουν τις επιπτώσεις των μειωμένων διαφημιστικών εσόδων 84 .

Το δικαίωμα πρόσβασης σε πληροφορίες προστατεύεται νομικά και επίσημα από το Σύνταγμα, ωστόσο μπορεί να υπάρχουν αποκλίσεις στην πρακτική εφαρμογή του. Όπως και το προηγούμενο έτος, τα ενδιαφερόμενα μέρη ανέφεραν ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η δημόσια διοίκηση έχει την τάση να αρνείται και/ή να καθυστερεί την πρόσβαση σε δημόσιες πληροφορίες. Λέγεται ότι ορισμένα υπουργεία ερμηνεύουν διασταλτικά τις καθορισμένες εξαιρέσεις όσον αφορά τις απαιτήσεις κοινολόγησης, όπως για παράδειγμα την προστασία δεδομένων 85 . Η εν λόγω ερμηνεία έχει ως αποτέλεσμα να υπάρχουν αποκλίσεις στην πράξη όσον αφορά την πρόσβαση σε πληροφορίες. Η διαπίστωση αυτή επιβεβαιώνεται από το Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας 2021, σύμφωνα με το οποίο εξακολουθεί να υπάρχει μέτριος κίνδυνος όσον αφορά την προστασία του δικαιώματος στην ενημέρωση 86 .

Δεν έχουν αναφερθεί σοβαρές συστηματικές απειλές κατά δημοσιογράφων. Μετά τη δημοσίευση της έκθεσης του 2020 για το κράτος δικαίου, το συνολικό πλαίσιο για την προστασία των δημοσιογράφων έχει παραμείνει σταθερό. Το γεγονός ότι το αδίκημα της συκοφαντικής δυσφήμισης δεν αποποινικοποιείται και συνεπάγεται πρόστιμο ή ποινή φυλάκισης μέγιστης διάρκειας δύο ετών εξακολουθεί να θεωρείται κίνδυνος σύμφωνα με το Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας 2021 87 . Μετά τη δημοσίευση της έκθεσης του 2020 για το κράτος δικαίου, έχουν δημοσιευτεί δύο νέες προειδοποιήσεις στην πλατφόρμα του Συμβουλίου της Ευρώπης για την προώθηση της προστασίας της δημοσιογραφίας και της ασφάλειας των δημοσιογράφων. Οι προειδοποιήσεις αφορούν πράξεις που έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην ελευθερία των μέσων μαζικής επικοινωνίας 88 . Έκτοτε η πρώτη προειδοποίηση έχει διευθετηθεί και, όσον αφορά τη δεύτερη προειδοποίηση, η κυβέρνηση απάντησε ότι πρόκειται για αστική διαφορά ενώπιον ανεξάρτητου δικαστηρίου και, ως εκ τούτου, δεν επιτρέπεται να παρέμβει.

IV.Αλλα θεσμικά ζητήματα σχετικά με το σύστημα ελέγχων και ισορροπιών (μηχανισμός θεσμικών αντιβάρων)

Το πολίτευμα της Εσθονίας είναι κοινοβουλευτική δημοκρατία και το Κοινοβούλιο αποτελείται από ένα μόνο σώμα, στο οποίο το Τμήμα Συνταγματικού Ελέγχου του Ανώτατου Δικαστηρίου μπορεί να διενεργήσει εκ των υστέρων συνταγματικό έλεγχο, μεταξύ άλλων υπό ορισμένες προϋποθέσεις, βάσει συνταγματικής προσφυγής 89 . Πέραν του συστήματος απονομής δικαιοσύνης, το Γραφείο του Επιτρόπου Δικαιοσύνης (διαμεσολαβητής) διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στο σύστημα ελέγχων και ισορροπιών. Η συμμετοχή του κοινού και των ενδιαφερόμενων μερών υποστηρίζεται από προηγμένα εργαλεία της τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνιών.

Το Υπουργείο Δικαιοσύνης συνεχίζει να εκπονεί σχέδιο για την περαιτέρω βελτίωση της διαδικασίας θέσπισης νόμων. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης επεξεργάζεται νέους τρόπους βελτίωσης της νομοθετικής διαδικασίας, κυρίως όσον αφορά τη διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη. Το «σχέδιο ανάπτυξης χώρου εργασίας για συνδημιουργία» αποσκοπεί στη βελτίωση της νομοθετικής διαδικασίας και ιδίως στη συμμετοχή των ενδιαφερομένων μερών. Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι η νομοθετική πολιτική χαράσσεται χωρίς αποκλεισμούς, είναι προβλέψιμη και βασισμένη στη γνώση, ενώ παρέχει στους πολίτες, σε πολύ πρώιμο στάδιο, ικανοποιητική εικόνα των σχεδιασμών της κυβέρνησης. Θα πρέπει επίσης να ενισχύει τη διαφάνεια και να απλοποιεί τον συντονισμό με τη χρήση σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων. Το χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση του σχεδίου αποτελεί μέρος των νέων κατευθυντηρίων γραμμών για το 2030 για την εξέλιξη της νομοθετικής πολιτικής, οι οποίες θεσπίστηκαν από το Κοινοβούλιο τον Νοέμβριο του 2020. Γενικότερα, οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές αποσκοπούν στη διασφάλιση συνεκτικής βάσης για τη νομοθεσία και στη διαμόρφωση ενός σαφούς πλαισίου προσδοκιών για τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών και της κοινωνίας στη νομοθετική διαδικασία. Ο τελικός στόχος είναι η βελτίωση της ποιότητας και η μείωση του όγκου της νέας νομοθεσίας 90 .

Οι τροποποιήσεις της νομοθεσίας παρείχαν στο υγειονομικό συμβούλιο και στην κυβέρνηση τις εξουσίες για την αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19 χωρίς την κήρυξη καθεστώτος έκτακτης ανάγκης. Όπως επισημαίνεται στην έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου, η Εσθονία κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης από τις 12 Μαρτίου 2020 έως τις 18 Μαΐου 2020 και διόρισε τον πρωθυπουργό ως διαχειριστή της κατάστασης έκτακτης ανάγκης. Τα νομοθετικά διατάγματα που εξέδωσε ο πρωθυπουργός υπό αυτή την ιδιότητα μπορούσαν να υποβληθούν σε δικαστικό έλεγχο από το διοικητικό δικαστήριο, ωστόσο δεν υποβάλλονταν σε κοινοβουλευτικό ή προεδρικό έλεγχο. Στις 17 Μαΐου 2020 το Κοινοβούλιο ενέκρινε τροποποιήσεις του νόμου για την πρόληψη και τον έλεγχο των μεταδοτικών νόσων, με τις οποίες δόθηκε στο υγειονομικό συμβούλιο και στην κυβέρνηση η εξουσία να θεσπίζουν μέτρα για την πρόληψη και τον έλεγχο της πανδημίας COVID-19 91 . Βάσει αυτής της νομοθεσίας, η κυβέρνηση μπορεί να θεσπίζει προσωρινούς περιορισμούς, καθένας εκ των οποίων θα πρέπει να αφορά το μέγεθος και τον σκοπό του προβλήματος κατά τη δεδομένη στιγμή και θα πρέπει να συνάδει με την αρχή της αναλογικότητας 92 . Το Κοινοβούλιο, σύμφωνα με τους κανόνες λειτουργίας και τον εσωτερικό κανονισμό του, εποπτεύει τις δραστηριότητες της εκτελεστικής εξουσίας μέσω της συνήθους διαδικασίας 93 . Κατά τη διάρκεια της πανδημίας το Κοινοβούλιο συνέχισε τη λειτουργία του και θέσπισε αρκετά μέτρα για την ελαχιστοποίηση των φυσικών επαφών και, κατά συνέπεια, για τη μείωση του κινδύνου των λοιμώξεων 94 .

Όλα τα κυβερνητικά διατάγματα που εκδόθηκαν σχετικά με την πανδημία COVID-19 περιέχουν πληροφορίες για τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να προσβληθούν νομικά 95 . Επιπλέον, το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι ένα πρόσωπο μπορεί να στραφεί κατά ενός γενικού διατάγματος εντός 30 ημερών από την ημερομηνία κατά την οποία το διάταγμα παράγει αποτελέσματα για το συγκεκριμένο πρόσωπο 96 . Μεταξύ της άνοιξης του 2020 και της 1ης Μαρτίου 2021, το διοικητικό δικαστήριο του Τάλιν έλαβε περίπου 40 καταγγελίες, εκ των οποίων έχουν διεκπεραιωθεί οι μισές 97 . Στο Ανώτατο Δικαστήριο υποβλήθηκε ένα αίτημα για την έναρξη συνταγματικού ελέγχου Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το Τμήμα Συνταγματικού Ελέγχου κήρυξε ασύμβατη με τη συνταγματική απαίτηση της ίσης μεταχείρισης 98 και, ως εκ τούτου, άκυρη 99 , ρήτρα σε ρύθμιση του υπουργού Πολιτισμού με την οποία καθορίζονταν οι προϋποθέσεις για τη στήριξη της κυβέρνησης σε ιδρύματα τεχνών του θεάματος.

Το γραφείο του επιτρόπου Δικαιοσύνης έλαβε διαπίστευση «Α’ τάξης» ως εθνικός οργανισμός για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Το 2019 ξεκίνησε η διαδικασία διαπίστευσης ενώπιον της Παγκόσμιας Συμμαχίας των Εθνικών Οργανισμών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (GANHRI) και καθυστέρησε λόγω της πανδημίας COVID-19. Τον Δεκέμβριο του 2020 η διαδικασία ολοκληρώθηκε και ο επίτροπος Δικαιοσύνης έλαβε τη διαπίστευση. Όπως περιγράφεται στην έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου, ο επίτροπος ανέλαβε νέα καθήκοντα ως εθνικός οργανισμός για τα ανθρώπινα δικαιώματα, όπως μεταξύ άλλων δράσεις στο πλαίσιο των συνθηκών και των μηχανισμών των Ηνωμένων Εθνών για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων 100 . Λόγω της διευρυμένης εντολής του, ο επίτροπος Δικαιοσύνης έλαβε πρόσθετους ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους, οι οποίοι φαίνεται ότι επαρκούν για την ορθή εκπλήρωση των καθηκόντων του. Επιπλέον, σε περίπτωση που οι πόροι δεν επαρκούν, ο οργανισμός μπορεί να ζητήσει κονδύλια από το Κοινοβούλιο τα οποία συνήθως χορηγούνται 101 . Εκτός από τα νέα του καθήκοντα και τις συνήθεις υποχρεώσεων του διαμεσολαβητή, ο επίτροπος Δικαιοσύνης έχει διάφορες άλλες εξουσίες. Ο επίτροπος έχει το δικαίωμα να υποβάλλει αίτηση για συνταγματικό έλεγχο, καθώς και το δικαίωμα να κινεί πειθαρχικές διαδικασίες κατά δικαστών, ενώ διαδραματίζει ρόλο διαμεσολαβητή μεταξύ των πολιτών και του Ανώτατου Δικαστηρίου. Ο ίδιος ο οργανισμός λειτουργεί ως μηχανισμός προκαταρκτικής εξέτασης των αιτήσεων των πολιτών για συνταγματικό έλεγχο, τα οποία τελικά διαβιβάζονται στο Τμήμα Συνταγματικού Ελέγχου του Ανώτατου Δικαστηρίου. Ο επίτροπος, με δική του πρωτοβουλία ή κατόπιν αιτήματος πολίτη, μπορεί να κινήσει πειθαρχική διαδικασία κατά δικαστών, η οποία περιορίζεται σε θέματα συμπεριφοράς και εκπλήρωσης των καθηκόντων των δικαστών και δεν μπορεί να αφορά την ουσία των αποφάσεών τους 102 . Η εν λόγω εξουσία ασκείται σε συνεργασία με το Ανώτατο Δικαστήριο προκειμένου να αποφεύγονται αλληλοεπικαλύψεις των αιτήσεων και των διαδικασιών.

Το πρόγραμμα της κοινωνίας των πολιτών για την περίοδο 2021-2024 δημιουργήθηκε με συνεργασία του Υπουργείου Εσωτερικών και της κοινωνίας των πολιτών. Η κυβέρνηση, με βάση τη γενική ιδέα για την ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών της Εσθονίας 103 , προωθεί την κοινωνία των πολιτών μέσω του νέου προγράμματος της κοινωνίας των πολιτών για την περίοδο 2021-2024, το οποίο αντικατέστησε το προηγούμενο σχέδιο ανάπτυξης της κοινωνίας των πολιτών για την περίοδο 2021-2030. Στο νέο πρόγραμμα δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην ανάπτυξη στρατηγικής εταιρικής σχέσης μεταξύ των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των δημοσίων οργανισμών 104 . Η εν λόγω πρακτική συνεργασίας έχει εφαρμοστεί από την έναρξη του προγράμματος, με τη συμμετοχή οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στη διαδικασία, και τα ενδιαφερόμενα μέρη περιέγραψαν τη συνεργασία μεταξύ του Υπουργείου Εσωτερικών, το οποίο ήταν αρμόδιο για το έργο, και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών ως διαδικασία συνδημιουργίας 105 .

Παράρτημα I: Κατάλογος των πηγών με αλφαβητική σειρά*

* Ο κατάλογος των σχολίων που ελήφθησαν στο πλαίσιο της διαβούλευσης για την έκθεση του 2021 για το κράτος δικαίου διατίθεται στη διεύθυνση https://ec.europa.eu/info/policies/justice-and-fundamental-rights/upholding-rule-law/rule-law/rule-law-mechanism/2021-rule-law-report-targeted-stakeholder-consultation

Κατευθυντήριες γραμμές για το 2030 για την εξέλιξη της νομοθετικής πολιτικής —  https://www.just.ee/sites/www.just.ee/files/oiguspoliitika_pohialused_aastani_2030_sk_luhike_versioon.pdf  

Ειδική επιτροπή του Κοινοβουλίου για την καταπολέμηση της διαφθοράς (2020), Starting points of the Select Committee on lobby regulation (Προκαταρκτικές θέσεις της Ειδικής Επιτροπής για τη ρύθμιση των ομάδων συμφερόντων) — 11 Δεκεμβρίου 2020. ( https://www.riigikogu.ee/wpcms/wp-content/uploads/2020/12/Riigikogu-korruptsioonivastase-erikomisjoni-lähtepunktid-lobitöö-käsitlemisel.pdf ).

Centre for Media Pluralism and Media Freedom (2021), 2021 Media pluralism monitor [(2021), Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας 2021] https://cmpf.eui.eu/media-pluralism-monitor/mpm-2021  

Council of Europe (Συμβούλιο της Ευρώπης), Platform to promote the protection of journalism and safety of journalists (Πλατφόρμα για την προώθηση της προστασίας της δημοσιογραφίας και της ασφάλειας των δημοσιογράφων), https://www.coe.int/en/web/media-freedom/the-platform .

Συμβούλιο της Ευρώπης: Επιτροπή Υπουργών (2010), Σύσταση CM/Rec(2010)12 της Επιτροπής Υπουργών προς τα κράτη μέλη σχετικά με τους δικαστές: ανεξαρτησία, αποτελεσματικότητα και αρμοδιότητες.

Οδηγία (EE) 2018/1808 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Νοεμβρίου 2018, για την τροποποίηση της οδηγίας 2010/13/ΕΕ για τον συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την παροχή υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων (οδηγία για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων) ενόψει των μεταβαλλόμενων συνθηκών της αγοράς (L 303/69).

Directorate-General for Communication (Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας) (2020), Flash Eurobarometer 482: businesses’ attitudes towards corruption in the EU (Έκτακτο Ευρωβαρόμετρο 482: στάση των επιχειρήσεων απέναντι στη διαφθορά στην ΕΕ).

ΕΔΔΑ, απόφαση της 9ης Μαρτίου 2021, Bilgen κατά Τουρκίας 1571/07, ECLI:CE:ECHR:2021:0309JUD000157107.

Κυβέρνηση της Εσθονίας (2020), Απάντηση της κυβέρνησης της Εσθονίας στην Πλατφόρμα για την προώθηση της προστασίας της δημοσιογραφίας και της ασφάλειας των δημοσιογράφων σχετικά με τα αποτελέσματα έρευνας που παραμένουν εκτός διαδικτύου ενώ εκκρεμούν αγωγές κατά του εσθονικού δημοσίου ραδιοτηλεοπτικού οργανισμού και κατά των δημοσιογράφων Mihkel Kärmas και Anna Phil ( https://rm.coe.int/estonia-reply-eng-results-of-investigation-remain-offline-amid-ongoing/1680a134c9 ).

Κυβέρνηση της Εσθονίας (2021), Ημερήσια διάταξη εκτελεστικών θεμάτων της κυβέρνησης — συνεδρίαση της 11ης Μαρτίου 2021 ( https://valitsus.ee/uudised/valitsuse-113-istungi-kommenteeritud-paevakord ).

Κυβέρνηση της Εσθονίας (2021), Ορθή πρακτική για τους υπαλλήλους στην επικοινωνία τους με εκπροσώπους ομάδων συμφερόντων ( https://www.korruptsioon.ee/en/conflict-interests/good-practice-communicating-lobbyists ).

Κυβέρνηση της Εσθονίας (2021), Συμφωνία διακυβέρνησης για την περίοδο 2021-2023. ( https://valitsus.ee/en/governance-agreement-2021-2023 ).

Κυβέρνηση της Εσθονίας (2021), Κατευθυντήριες γραμμές για τους υπουργούς και τους συμβούλους τους για την αποφυγή συγκρούσεων συμφερόντων ( https://www.korruptsioon.ee/en/conflict-interests/guidelines-ministers-and-their-advisors-avoid-conflicts-interest ).

Κυβέρνηση της Εσθονίας, Στρατηγική για την καταπολέμηση της διαφθοράς για την περίοδο 2013-2020.

Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2019-2021), Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης.

Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2020), Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου — Η κατάσταση του κράτους δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Αιτιολογική έκθεση του νόμου για τα δικαστήρια για το άρθρο 45 παράγραφος (11)

Αιτιολογική έκθεση του νόμου για τα δικαστήρια για το άρθρο 452

Αιτιολογική έκθεση του νόμου για τα δικαστήρια για το άρθρο 583

GRECO (Ομάδα χωρών κατά της διαφθοράς) (2013), Fourth Evaluation Round – Evaluation Report on Estonia on corruption prevention in respect of members of Parliament, judges and prosecutors (Τέταρτος γύρος αξιολογήσεων — Έκθεση αξιολόγησης σχετικά με την πρόληψη της διαφθοράς από την Εσθονία όσον αφορά τους βουλευτές, τους δικαστές και τους εισαγγελείς).

GRECO (Ομάδα χωρών κατά της διαφθοράς) (2021), Fifth Evaluation Round – Compliance report on Preventing corruption and promoting integrity in central Governments (top executive functions) and law enforcement agencies [Πέμπτος γύρος αξιολογήσεων — Έκθεση συμμόρφωσης σχετικά με την πρόληψη της διαφθοράς και την προώθηση της ακεραιότητας στις κεντρικές κυβερνήσεις (ανώτατες εκτελεστικές λειτουργίες) και στις υπηρεσίες επιβολής του νόμου].

International Press Institute (Διεθνές Ινστιτούτο Τύπου) (2020) Strong newspaper traditions and trust advance digital subscriptions in Estonia (Οι ισχυρές παραδόσεις στον χώρο των εφημερίδων και η εμπιστοσύνη αυξάνουν τις ψηφιακές συνδρομές στην Εσθονία) — 22 Δεκεμβρίου 2020 ( https://ipi.media/strong-newspaper-traditions-and-trust-advance-digital-subscriptions-in-estonia/ ).

KredEx, Έκτακτα μέτρα για τις επιχειρήσεις για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κρίσης του κορονοϊού. ( https://www.riigikontroll.ee/DesktopModules/DigiDetail/FileDownloader.aspx?FileId=14763&AuditId=2517 ).

Υπουργείο Οικονομικών (2020), Κατευθύνσεις για τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων στο πλαίσιο κατάστασης έκτακτης ανάγκης και των συνεπειών της ( https://www.rahandusministeerium.ee/et/juhised-riigihangete-kohta-seoses-eriolukorraga-ja-selle-tagajargedega ).

Υπουργείο Δικαιοσύνης (2020), Στατιστικά στοιχεία για τα αδικήματα διαφθοράς για το έτος 2020 ( https://www.kriminaalpoliitika.ee/kuritegevus2020/korruptsioon-ja-majanduskuriteod/ ).

Υπουργείο Δικαιοσύνης, Σχέδιο για την καταπολέμηση της διαφθοράς για την περίοδο 2021-2025 [ Anti-Corruption Action Plan 2021-2025 | Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας της Εσθονίας (korruptsioon.ee) ].

Εθνική ελεγκτική υπηρεσία (2020), Έκτακτα μέτρα του KredExγια τις επιχειρήσεις για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κρίσης του κορονοϊού ( https://www.riigikontroll.ee/tabid/206/Audit/2517/language/en-US/Default.aspx ).

Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα — Εσθονία https://rsf.org/en/estonia .

Riigikogu (Κοινοβούλιο), νομοσχέδια, νόμος για την τροποποίηση του νόμου για την καταπολέμηση της διαφθοράς (εφαρμογή των συστάσεων της GRECO και δημόσιος περιορισμός των δηλώσεων συμφερόντων των επικεφαλής των υπηρεσιών ασφαλείας) 323 SE. https://www.riigikogu.ee  

Βίντεο κατάρτισης σχετικά με την άσκηση πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων, στο οποίο περιλαμβάνεται δοκιμασία που πρέπει να ολοκληρώνεται μετά από κάθε ενότητα. Βλ. https://www.youtube.com/watch?v=h5ay5g2dC0U

Transparency International (Διεθνής Διαφάνεια) (2021), 2020 Corruption Perception Index (Δείκτης αντίληψης της διαφθοράς για το 2020).

Παράρτημα II: Επίσκεψη στην Εσθονία

Τον Ιούνιο του 2021 οι υπηρεσίες της Επιτροπής πραγματοποίησαν διαδικτυακές συναντήσεις με τους ακόλουθους φορείς:

·Ειδική Επιτροπή για την Καταπολέμηση της Διαφθοράς

·Αρχή Προστασίας των Καταναλωτών και Τεχνική Ρυθμιστική Αρχή

·Ένωση Δημοσιογράφων Εσθονίας

·Δικηγορικός Σύλλογος Εσθονίας

·Υπηρεσία Εσωτερικής Ασφάλειας της Εσθονίας

·Συμβούλιο Τύπου Εσθονίας και Ένωση Δημοσιογράφων Εσθονίας

·Υπουργείο Πολιτισμού

·Υπουργείο Οικονομικών

·Υπουργείο Εξωτερικών

·Υπουργείο Εσωτερικών

·Υπουργείο Δικαιοσύνης

·Δίκτυο Μη Κερδοσκοπικών Οργανώσεων Εσθονίας

·Γραφείο του Επιτρόπου Δικαιοσύνης

·Επιτροπή Εποπτείας της Χρηματοδότησης των Πολιτικών Κομμάτων

·Κρατικό Ελεγκτικό Γραφείο

·Αστυνομία και υπηρεσία συνοριοφυλακής

·Εισαγγελία

·Ανώτατο Δικαστήριο και Συμβούλιο Διοίκησης Δικαστηρίων

·Διεθνής Διαφάνεια – Εσθονία

Η Επιτροπή συναντήθηκε επίσης με τους ακόλουθους οργανισμούς στο πλαίσιο σειράς οριζόντιων συνεδριάσεων:

·Διεθνής Αμνηστία

·Κέντρο για τα Δικαιώματα Αναπαραγωγής

·CIVICUS

·Ένωση για τις ατομικές ελευθερίες στην Ευρώπη

·Civil Society Europe

·Διάσκεψη των Ευρωπαϊκών Εκκλησιών

·EuroCommerce

·Ευρωπαϊκό Κέντρο για το Δίκαιο των Μη Κερδοσκοπικών Οργανώσεων

·Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελευθερίας του Τύπου και των Μέσων Ενημέρωσης

·Ευρωπαϊκό Φόρουμ Πολιτών

·Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Δημοσιογράφων

·Ευρωπαϊκή Σύμπραξη για τη Δημοκρατία

·Ευρωπαϊκό Φόρουμ Νεότητας

·Front Line Defenders

·Human Rights House Foundation (Ίδρυμα για τα ανθρώπινα δικαιώματα)

·Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

·ILGA-Europe

·Διεθνής Επιτροπή Νομικών

·Διεθνής Ομοσπονδία για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου

·Ευρωπαϊκό Δίκτυο της Διεθνούς Ομοσπονδίας Οικογενειακού Προγραμματισμού (IPPF EN)

·Διεθνές Ινστιτούτο Τύπου

·Επιτροπή του Ελσίνκι — Κάτω Χώρες

·Ινστιτούτο Ευρωπαϊκής Πολιτικής της Open Society

·Philanthropy Advocacy

·Protection International

·Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα

·Διεθνής Διαφάνεια ΕΕ

(1)      Η πλήρης ολομέλεια του Ανώτατου Δικαστηρίου είναι το σώμα που βρίσκεται στην κορυφή της ιεραρχίας του Ανώτατου Δικαστηρίου. Αποτελείται από το σύνολο των 19 δικαστών του Ανώτατου Δικαστηρίου. Ο πρόεδρος του Ανώτατου Δικαστηρίου συγκαλεί την πλήρη ολομέλεια του Ανώτατου Δικαστηρίου, στην οποία και προεδρεύει.

(2)    Ο γενικός εισαγγελέας ασκεί εποπτικό έλεγχο στην εισαγγελία και οι προϊστάμενοι εισαγγελείς ασκούν εποπτικό έλεγχο στις περιφερειακές εισαγγελίες. Διαγράμματα 55 και 56, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2021.

(3)    Άρθρο 2 παράγραφος 1 του νόμου για τον δικηγορικό σύλλογο.

(4)    Άρθρο 15 παράγραφος 1 και 3 του νόμου για τον δικηγορικό σύλλογο — Το πειθαρχικό συμβούλιο απαρτίζεται από τέσσερις ορκωτούς δικηγόρους που εκλέγονται από τη γενική συνέλευση του Δικηγορικού Συλλόγου, δύο δικαστές που εκλέγονται από την πλήρη ολομέλεια του δικαστηρίου και έναν νομικό που ορίζεται από το συμβούλιο της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Tartu.

(5)    Άρθρο 16 παράγραφος 1 του νόμου για τον δικηγορικό σύλλογο.

(6)    Διαγράμματα 48 και 50, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2021. Το επίπεδο της εκλαμβανόμενης ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης κατηγοριοποιείται ως εξής: πολύ χαμηλό (λιγότερο από το 30 % όσων απάντησαν θεωρούν ότι η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης είναι σε αρκετά καλό και πολύ καλό επίπεδο)· χαμηλό (μεταξύ 30-39 %), μέτριο (μεταξύ 40-59 %), υψηλό (μεταξύ 60-75 %), πολύ υψηλό (άνω του 75 %).

(7)      Άρθρο 452παράγραφος 1 του νόμου για τα δικαστήρια.

(8)    Αιτιολογική έκθεση του νόμου για τα δικαστήρια για το άρθρο 452. Η εν λόγω μετάθεση είναι δυνατή σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης που προκαλείται από μαζική μετανάστευση, στην οποία τα διοικητικά δικαστήρια πρέπει να τηρούν σύντομες προθεσμίες, και διατηρείται για όσο διάστημα απαιτείται έως ότου τα διοικητικά δικαστήρια είναι ξανά σε θέση να εξασφαλίζουν, με δικούς τους πόρους, την προστασία των δικαιωμάτων των διαδίκων. Μολονότι ο νόμος δεν αναφέρει ρητά τις συγκεκριμένες προθεσμίες, επαναλαμβάνει ότι η εν λόγω απόσπαση είναι προσωρινή και η διάρκειά της καθορίζεται από το Συμβούλιο Διοίκησης των Δικαστηρίων.

(9)    Οι δικαστές δεν πρέπει να αποδέχονται νέο διορισμό ή να μετακινούνται σε άλλο δικαστικό αξίωμα χωρίς τη συγκατάθεσή τους, εκτός αν πρόκειται για πειθαρχική κύρωση ή για μεταρρύθμιση της οργάνωσης του συστήματος απονομής δικαιοσύνης. Βλ. CM/Rec(2010)12, παράγραφος 52. Βλ. επίσης υπόθεση Bilgen κατά Τουρκίας (αίτηση αριθ. 1571/07) της 9ης Μαρτίου 2021, σκέψεις 63 και 96.

(10)    Άρθρο 451 παράγραφος 1 του νόμου για τα δικαστήρια — Η παραπομπή υπόθεσης επιτρέπεται μόνο από κομητειακό δικαστήριο σε άλλο κομητειακό δικαστήριο και από διοικητικό δικαστήριο σε άλλο διοικητικό δικαστήριο.

(11)    Άρθρο 451 παράγραφος 3 του νόμου για τα δικαστήρια — Το Συμβούλιο Διοίκησης των Δικαστηρίων μπορεί να θεσπίζει συγκεκριμένες αρχές για την παραπομπή υποθέσεων σε άλλο δικαστήριο προς έκδοση απόφασης.

(12)    Άρθρο 45 (11) του νόμου για τα δικαστήρια — Η εν λόγω διαβίβαση μπορεί να πραγματοποιηθεί αν είναι προφανές ότι δεν είναι δυνατόν να διασφαλιστεί η απονομή της δικαιοσύνης σύμφωνα με τις απαιτήσεις στο δικαστήριο για το οποίο ο πρόεδρος υπέβαλε το αίτημα.

(13)    Αιτιολογική έκθεση του νόμου για τα δικαστήρια για το άρθρο 45 (11) —εάν είναι προφανές ότι δεν είναι δυνατή η απονομή της δικαιοσύνης στο δικαστήριο σύμφωνα με τις απαιτήσεις.

(14)    Άρθρο 583παράγραφος 1 του νόμου για τα δικαστήρια.

(15)    Αιτιολογική έκθεση του νόμου για τα δικαστήρια για το άρθρο 583 —Η απόσπαση διαρκεί έως ότου διεκπεραιωθεί η συγκεκριμένη υπόθεση για την οποία πραγματοποιήθηκε η απόσπαση.

(16)    Τα κριτήρια περιλαμβάνονται σε παράρτημα του εσωτερικού κανονισμού του Ανώτατου Δικαστηρίου και έχουν δημοσιοποιηθεί ως ανταπόκριση σε σύσταση της GRECO (Ομάδα χωρών κατά της διαφθοράς) στον τέταρτο γύρο αξιολογήσεων — Έκθεση αξιολόγησης, παράγραφος 99.

(17)    Κριτήρια επιλογής δικαστών που υποβάλλουν αίτηση για τη θέση δικαστή κομητειακού δικαστηρίου και διαδικασία συλλογής πληροφοριών σχετικά με τους υποψηφίους. Εγκρίθηκε από την πλήρη ολομέλεια του Ανώτατου Δικαστηρίου στις 15 Δεκεμβρίου 2020. Η διαδικασία συλλογής πληροφοριών σχετικά με τους υποψηφίους υπήρχε προτού συμπεριληφθεί στο παράρτημα του εσωτερικού κανονισμού του Ανώτατου Δικαστηρίου, αλλά δεν είχε δημοσιοποιηθεί.

(18)    Άρθρο 53 του νόμου για τα δικαστήρια.

(19)    Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στην Εσθονία. — Οι υποψήφιοι πρέπει να είναι πεπειραμένοι και αναγνωρισμένοι δικηγόροι.

(20)    Ο υποψήφιος για τη θέση του δικαστή σε κομητειακό δικαστήριο (εφετείο) πρέπει να έχει επιτύχει στις εξετάσεις δικαστών πριν υποβάλει την αίτηση ή πρέπει να εξασφαλίσει απαλλαγή από αυτές (εάν ο υποψήφιος είναι ήδη δικαστής πρωτοβάθμιου δικαστηρίου ή έχει εξασφαλίσει απαλλαγή με άλλον τρόπο βάσει του άρθρου 66 παράγραφος 6 του νόμου για τα δικαστήρια). Δεν προβλέπονται χωριστές εξετάσεις για τη θέση του δικαστή σε κομητειακό δικαστήριο.

(21)    Άρθρο 69 παράγραφος 31 του νόμου για τα δικαστήρια — Πρόσωπο που θίγεται από απόφαση της Εξεταστικής Επιτροπής Δικαστών μπορεί να ασκήσει ένδικο μέσο κατά της απόφασης στην πλήρη ολομέλεια του Ανώτατου Δικαστηρίου εντός 14 ημερών από την ημερομηνία λήψης της απόφασης.
Άρθρο 30 παράγραφος 2 σημείο 3 του νόμου για τα δικαστήρια — Η πλήρης ολομέλεια του Ανώτατου Δικαστηρίου επιλαμβάνεται των ενδίκων μέσων που ασκούνται κατά των αποφάσεων της Εξεταστικής Επιτροπής Δικαστών.

(22)    Η απόφαση επί της πρότασης λαμβάνεται με πλειοψηφία των παρισταμένων δικαστών της πλήρους ολομέλειας του Ανώτατου Δικαστηρίου. — Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στην Εσθονία. (π.χ. από το Ανώτατο Δικαστήριο και το Συμβούλιο Διοίκησης Δικαστηρίων).

(23)    Άρθρο 55 παράγραφος 1 του νόμου για τα δικαστήρια.

(24)    Άρθρο 55 παράγραφος 3¹ του νόμου για τα δικαστήρια.

(25)    Άρθρο 55 του νόμου για τα δικαστήρια.

(26)    Η απόφαση λαμβάνεται από επιτροπή πέντε δικαστών (από τους 19 δικαστές που απαρτίζουν την πλήρη ολομέλεια του δικαστηρίου).

(27)    Για τις περιπτώσεις ενδίκων μέσων, συνεδριάζουν σε επιτροπή οι πέντε από τους εννέα δικαστές.

(28)    Σύμφωνα με την απαίτηση του άρθρου 100 παράγραφος 2 του νόμου για τα δικαστήρια — Με τους τυποποιημένους μορφότυπους για την υποβολή της γνώμης του προέδρου του δικαστηρίου και της έκθεσης του επόπτη-δικαστή εξετάζονται τα κάτωθι: 1) τα στατιστικά στοιχεία ως προς τη διαδικασία για τις κριθείσες υποθέσεις, 2) οι επαγγελματικές γνώσεις και δεξιότητες (σύμφωνα με τον κατάλογο), 3) η συμμετοχή στις διαδικασίες κατάρτισης (ιδίως η συμμετοχή στο πρόγραμμα κατάρτισης σε θέματα επαγγελματικών δεξιοτήτων των δικαστών πρωτοβάθμιων δικαστηρίων και εφετείων που αναλαμβάνουν καθήκοντα, το οποίο εγκρίνεται από το Συμβούλιο Επιμόρφωσης Δικαστικών), 4) οι ικανότητες και τα προσωπικά χαρακτηριστικά.

(29)    Διαγράμματα 40, 41 και 44, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2021 — Μεταξύ άλλων δυνατοτήτων, το σύστημα απονομής δικαιοσύνης προσφέρει τα εξής: οι ακροαματικές διαδικασίες των δικαστηρίων μπορούν να διεξάγονται εξ ολοκλήρου μέσω διαδικτύου· είναι παραδεκτά τα αποδεικτικά στοιχεία σε ψηφιακή μορφή· κίνηση δικαστικής διαδικασίας μέσω διαδικτύου· κατάθεση αίτησης για δικαστική αρωγή μέσω διαδικτύου· διαδικτυακή πρόσβαση σε υποθέσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη και σε υποθέσεις που έχουν περατωθεί· τα επίσημα δικαστικά έγγραφα μπορούν να επιδίδονται ηλεκτρονικά· τα δικαστικά έξοδα μπορούν να καταβάλλονται διαδικτυακά.

(30)    Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στην Εσθονία. (π.χ. από το Υπουργείο Δικαιοσύνης).

(31)    Διαγράμματα 6-21, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2021.

(32)    Βλ. έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου, κεφάλαιο σχετικά με την κατάσταση του κράτους δικαίου στην Εσθονία, σ. 5. Το 2019 οι ποινικές υποθέσεις εκδικάζονταν κατά μέσο όρο σε 226 ημέρες όσον αφορά τις δίκες γενικού ποινικού δικαίου, σε 28 ημέρες όσον αφορά τις δίκες απλοποιημένης διαδικασίας και σε 46 ημέρες όσον αφορά τις υποθέσεις πλημμελημάτων. Στα πρωτοβάθμια δικαστήρια, οι διοικητικές υποθέσεις εκδικάζονταν κατά μέσο όρο σε 123 ημέρες.

(33)    Βλ. προηγούμενη παραπομπή — Στα πρωτοβάθμια δικαστήρια, οι διοικητικές υποθέσεις εκδικάζονταν, κατά μέσο όρο, σε 123 ημέρες.

(34)    Πληροφορίες που έδωσε η Εσθονία για την κατάρτιση της έκθεσης του 2021 για το κράτος δικαίου, σ. 4.

(35)    Διαγράμματα 6-16, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2021.

(36)    Transparency International Corruption Perception Index 2020 (Διεθνής Διαφάνεια, Δείκτης αντίληψης της διαφθοράς για το 2020), σ. 2-3. Το επίπεδο της εκλαμβανόμενης διαφθοράς κατηγοριοποιείται ως εξής: χαμηλό (η αντίληψη εμπειρογνωμόνων και στελεχών επιχειρήσεων όσον αφορά τη διαφθορά στον δημόσιο τομέα βαθμολογείται άνω του 79)· σχετικά χαμηλό (βαθμολογίες μεταξύ 79-60), σχετικά υψηλό (βαθμολογίες μεταξύ 59-50), υψηλό (βαθμολογία κάτω από 50).

(37)    Το 2015 η βαθμολογία ήταν 70, έναντι 75 το 2020. Η βαθμολογία αυξάνεται/μειώνεται σημαντικά όταν μεταβάλλεται πάνω από πέντε μονάδες· αυξάνεται/μειώνεται (μεταβολή 4-5 μονάδων)· είναι σχετικά σταθερή (μεταβολή από 1 έως 3 μονάδες) κατά την τελευταία πενταετία.

(38)    Τα στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου σχετικά με την αντίληψη και την εμπειρία των πολιτών και των επιχειρήσεων όσον αφορά τη διαφθορά, όπως αναφέρθηκαν πέρυσι, επικαιροποιούνται κάθε δεύτερο έτος. Τα πλέον πρόσφατα στοιχεία προέρχονται από το Ειδικό Ευρωβαρόμετρο 502 (2020) και από το Έκτακτο Ευρωβαρόμετρο 482 (2019).

(39)    Εθνικό σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση της διαφθοράς 2021-2025.

(40)    Οι οκτώ κύριες προτεραιότητες του νέου σχεδίου δράσης για την καταπολέμηση της διαφθοράς είναι οι εξής: Ι) διαφάνεια των κρατικών δραστηριοτήτων· ΙΙ) διαφάνεια των δραστηριοτήτων της τοπικής αυτοδιοίκησης· ΙΙ) δίκαιο επιχειρηματικό περιβάλλον· IV) ευαισθητοποίηση· V) προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος· VI) τομεακή διαφάνεια· VII) διερεύνηση αδικημάτων διαφθοράς· VIII) εκτίμηση των επιπτώσεων των πολιτικών για την καταπολέμηση της διαφθοράς.

(41)    Οι εταίροι που αναφέρονται στο σχέδιο δράσης είναι η αστυνομία, η συνοριοφυλακή, η Εθνική Ελεγκτική Υπηρεσία, η Διεθνής Διαφάνεια Εσθονίας και το εμπορικό και βιομηχανικό επιμελητήριο Εσθονίας.

(42)    Εθνικό σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση της διαφθοράς 2021-2025, σημείο 4.

(43)      Γραπτές παρατηρήσεις που ελήφθησαν από το Υπουργείο Δικαιοσύνης κατά την επίσκεψη στην Εσθονία.

(44)    Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στην Εσθονία.

(45)      Αύξηση κατά εννέα υποθέσεις σε σύγκριση με το 2019.

(46)    Στατιστικά στοιχεία για τα αδικήματα διαφθοράς για το έτος 2020.

(47)    Τρεις από αυτές βρίσκονται σε στάδιο έρευνας και σε μία υπόθεση το κατηγορητήριο απεστάλη στο δικαστήριο.

(48)    Πληροφορίες που έδωσε η Εσθονία για την κατάρτιση των εκθέσεων του 2020 και του 2021 για το κράτος δικαίου, σ. 14 και σ. 1.

(49)    Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στην Εσθονία.

(50)    Σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση της διαφθοράς, σημείο 7.2.

(51)    Ενημερωτικό σημείωμα. «Προκαταρκτικές θέσεις της Ειδικής Επιτροπής για τη ρύθμιση των ομάδων συμφερόντων», 11 Δεκεμβρίου 2020.

(52)    Ορθή πρακτική για τους υπαλλήλους στην επικοινωνία τους με εκπροσώπους ομάδων συμφερόντων, παράγραφοι 8 και 9. Στην πράξη, το Υπουργείο Δικαιοσύνης υποστήριξε την ουσιαστική εφαρμογή της εν λόγω κατευθυντήριας γραμμής με διάφορα προγράμματα κατάρτισης και με συναντήσεις του δικτύου, με ειδικό εγχειρίδιο για τη δημοσιοποίηση συναντήσεων με εκπροσώπους ομάδων συμφερόντων και με κατασκευή ενιαίας ενότητας ιστοσελίδων για τη δημοσιοποίηση των συναντήσεων με τους εκπροσώπους συμφερόντων. Επιπλέον, οι ενδιαφερόμενοι υπάλληλοι μπορούν να παρακολουθούν νέο βίντεο με υλικό κατάρτισης που είναι διαθέσιμο στο διαδίκτυο.

(53)    Κατευθυντήριες γραμμές για τους υπουργούς και τους συμβούλους τους για την αποφυγή συγκρούσεων συμφερόντων.

(54)    Το συγκεκριμένο μέρος των κατευθυντήριων γραμμών είναι ανάλογο με την απαγόρευση που επιβάλλεται στους υπαλλήλους από τον νόμο για τη δημόσια διοίκηση, σύμφωνα με την οποία απαγορεύεται να συμμετέχουν στο διοικητικό συμβούλιο και στο ελεγκτικό όργανο νομικού προσώπου επί του οποίου ασκούσαν άμεση ή μόνιμη εποπτεία κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους.

(55)    Κατευθυντήριες γραμμές για τους υπουργούς και τους συμβούλους τους για την αποφυγή συγκρούσεων συμφερόντων, παράγραφος 7.

(56)    Κατευθυντήριες γραμμές για τους υπουργούς και τους συμβούλους τους για την αποφυγή συγκρούσεων συμφερόντων, παράγραφοι 12-13.

(57)    Εθνικό σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση της διαφθοράς, σημείο 1.1.3.

(58)      Fifth Evaluation Round — Compliance Report (Πέμπτος γύρος αξιολόγησης — Έκθεση συμμόρφωσης), σ. 6 και 7.

(59)    Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στην Εσθονία.

(60)    Riigikogu (Κοινοβούλιο), νομοσχέδια, νόμος για την τροποποίηση του νόμου για την καταπολέμηση της διαφθοράς (εφαρμογή των συστάσεων της GRECO και δημόσιος περιορισμός των δηλώσεων συμφερόντων των επικεφαλής των υπηρεσιών ασφαλείας) 323 SE.

(61)    Fifth Evaluation Round — Compliance Report (Πέμπτος γύρος αξιολόγησης — Έκθεση συμμόρφωσης), σ. 8-9. Η νέα τροποποίηση άρχισε να ισχύει στις 23 Απριλίου 2021.

(62)    Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στην Εσθονία.

(63)    Νόμος που τροποποιεί τον νόμο για την Εθνική Ελεγκτική Υπηρεσία, τον νόμο για τα κόμματα και άλλους νόμους (φορέας ελέγχου της χρηματοδότησης των πολιτικών κομμάτων) 193 SE.

(64)    Συμφωνία διακυβέρνησης για την περίοδο 2021-2023.

(65)    Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στην Εσθονία.

(66)    Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στην Εσθονία.

(67)    Γραπτές παρατηρήσεις που ελήφθησαν από το Υπουργείο Δικαιοσύνης κατά την επίσκεψη στην Εσθονία. Στις κατευθυντήριες γραμμές ορίζεται ότι οι διαδικασίες χωρίς προηγούμενη δημοσίευση προκήρυξης μπορούν να εφαρμόζονται για συμβάσεις προμηθειών και υπηρεσιών ύψους 30 000 EUR κατ’ ανώτατο όριο και για συμβάσεις παροχής έργου ύψους 60 000 EUR.

(68)    Γραπτές παρατηρήσεις που ελήφθησαν από το Υπουργείο Δικαιοσύνης κατά την επίσκεψη στην Εσθονία.

(69)    Το 2021 η Εσθονία κατέλαβε τη 15η θέση στον Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα, υποχωρώντας μία θέση σε σύγκριση με το 2020, ωστόσο η κατάταξή της μεταξύ των μελών της ΕΕ παρέμεινε η ίδια (9η).

(70)    Σύνταγμα της Δημοκρατίας της Εσθονίας, άρθρα 44-46.

(71)    Νόμος για τις υπηρεσίες των μέσων μαζικής επικοινωνίας, άρθρα 15 και 13.

(72)    Νόμος για τη δημόσια ενημέρωση.

(73)    Νόμος για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα (Isikuandmete kaitse seadus).

(74)    Νόμος για την τροποποίηση του νόμου για τις υπηρεσίες των μέσων μαζικής επικοινωνίας.

(75)    Οδηγία (ΕΕ) 2018/1808 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Νοεμβρίου 2018, για την τροποποίηση της οδηγίας 2010/13/ΕΕ.

(76)    Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου, κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στην Εσθονία, σ. 10.

(77)    Πληροφορίες που έδωσε η Εσθονία για την κατάρτιση της έκθεσης του 2021 για το κράτος δικαίου, σ. 6.

(78)    Άρθρο 30 της αναθεωρημένης οδηγίας για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων.

(79)    Πληροφορίες που ελήφθησαν από την Αρχή Προστασίας των Καταναλωτών και Τεχνική Ρυθμιστική Αρχή κατά την επίσκεψη στην Εσθονία.

(80)    Άρθρο 5 της αναθεωρημένης οδηγίας για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων.

(81)      Στην έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου επισημάνθηκε ότι στην Εσθονία δεν υπήρχαν ειδικές νομικές διατάξεις που να απαιτούν τη γνωστοποίηση πληροφοριών σχετικά με την ιδιοκτησία και αυτό είχε προκαλέσει ορισμένες ανησυχίες (σ. 10-11).

(82)    2021 Media Pluralism Monitor country report for Estonia (Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας 2021, έκθεση χώρας για την Εσθονία), σ. 11. Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου, κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στην Εσθονία, σ. 10. Το μητρώο επιχειρήσεων είναι διαθέσιμο στον ιστότοπο: https://www.rik.ee/en/e-business-register .

(83)    2021 Media Pluralism Monitor, Country Report for Estonia (Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας 2021, έκθεση χώρας για την Εσθονία), σ. 11. Το σωρευτικό μερίδιο αγοράς των ιδιοκτητών του μέσου Top4 στον τομέα του ραδιοφώνου ανέρχεται σε ποσοστό 74 % και στον τομέα της τηλεόρασης ανέρχεται σε 68 %. Το αθροιστικό μερίδιο αγοράς των 4 διαδικτυακών ειδησεογραφικών μέσων μαζικής επικοινωνίας με ηγετική θέση στην αγορά (Top4) ανέρχεται σε ποσοστό περίπου 60 %. Ο δείκτης Top4 όσον αφορά τη διαγώνια συγκέντρωση στα μέσα μαζικής επικοινωνίας είναι 92 %.

(84)    International Press Institute (Διεθνές Ινστιτούτο Τύπου), Strong newspaper traditions and trust advance digital subscriptions in Estonia (Οι ισχυρές παραδόσεις στον χώρο των εφημερίδων και η εμπιστοσύνη αυξάνουν τις ψηφιακές συνδρομές στην Εσθονία) — 22 Δεκεμβρίου 2020.

(85)    Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στην Εσθονία. Βλ. επίσης την έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου, κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στην Εσθονία, σ. 10-11.

(86)    2021 Media Pluralism Monitor, Country Report for Sweden (Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας 2021, έκθεση χώρας για την Εσθονία), σ. 9.

(87)    2021 Media Pluralism Monitor, Country Report for Sweden (Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας 2021, έκθεση χώρας για την Εσθονία), σ. 9.

(88)    Απάντηση της κυβέρνησης της Εσθονίας στην Πλατφόρμα για την προώθηση της προστασίας της δημοσιογραφίας και της ασφάλειας των δημοσιογράφων σχετικά με τα αποτελέσματα έρευνας που παραμένουν εκτός διαδικτύου, ενώ εκκρεμούν αγωγές κατά του εσθονικού δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού οργανισμού και κατά των δημοσιογράφων Mihkel Kärmas και Anna Pihl.
Η πρώτη υπόθεση αφορούσε φερόμενη άνευ άδειας παρακολούθηση από δημοσιογράφους οι οποίοι ερευνούσαν τον υπουργό Παιδείας και Επιστημών, καθώς επίσης και τον ισχυρισμό ότι ο υπουργός Δικαιοσύνης είχε ζητήσει από την εισαγγελία να εξετάσει την υπόθεση. Η προειδοποίηση διευθετήθηκε. Οι αρχές διευκρίνισαν ότι σκοπός του Υπουργείου Δικαιοσύνης ήταν να αναζητήσει πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να ερμηνεύεται στην πράξη ο σχετικός νόμος και όχι να ζητήσει την έναρξη έρευνας. Η εισαγγελική αρχή δεν προέβη σε καμία ενέργεια σχετικά με την υπόθεση αυτή. Η δεύτερη προειδοποίηση αφορούσε τη διακοπή, κατόπιν δικαστικής εντολής, ερευνητικής εκπομπής και την αφαίρεση άρθρων δύο δημοσιογράφων που εργάζονται για τον εθνικό ραδιοτηλεοπτικό οργανισμό της Εσθονίας στο πλαίσιο εκκρεμούς αγωγής. Η κυβέρνηση απάντησε ότι η εκκρεμής αγωγή αποτελεί αστική διαφορά ενώπιον ανεξάρτητου δικαστηρίου και, ως εκ τούτου, δεν επιτρέπεται να παρέμβει.

(89)    Άρθρο 4 του νόμου για τη δικαστική διαδικασία του συνταγματικού ελέγχου — Η προσφυγή μπορεί να παραπεμφθεί στο Τμήμα Συνταγματικού Ελέγχου του Ανώτατου Δικαστηρίου από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, τον επίτροπο Δικαιοσύνης, από συμβούλιο τοπικής αυτοδιοίκησης και το Κοινοβούλιο (Riigikogu). Άρθρο 9 του νόμου για τη δικαστική διαδικασία του συνταγματικού ελέγχου — Είναι επίσης δυνατή η διενέργεια συνταγματικού ελέγχου βάσει δικαστικής απόφασης.

(90)      Κατευθυντήριες γραμμές για το 2030 για την εξέλιξη της νομοθετικής πολιτικής.

(91)    Άρθρο 28 του νόμου για την πρόληψη και τον έλεγχο των μεταδοτικών νόσων.

(92)      Όλα τα διατάγματα της κυβέρνησης δημοσιεύονται και διατίθενται στο διαδίκτυο —  https://www.riigiteataja.ee/index.html και https://www.kriis.ee/et .

(93)    Σε αυτή τη διαδικασία περιλαμβάνεται η κατάθεση επερώτησης από βουλευτή του Κοινοβουλίου. Ώρα ερωτήσεων στο Κοινοβούλιο· όταν ο πρωθυπουργός και οι υπουργοί απαντούν σε προφορικές ερωτήσεις βουλευτών· γραπτή ερώτηση από βουλευτή του Κοινοβουλίου· διεκπεραίωση συλλογικής πρότασης. Βλ. άρθρα 139 και 142 και τμήμα 147 του νόμου για τον κανονισμό λειτουργίας και τον εσωτερικό κανονισμό του Κοινοβουλίου (Riigikogu). Βλ. επίσης τον νόμο για τη διαδικασία απάντησης σε υπομνήματα και αιτήματα για επεξηγήσεις, καθώς και για την υποβολή συλλογικών προτάσεων — Συλλογικές προτάσεις μπορούν να υποβληθούν στο Κοινοβούλιο αν έχουν συγκεντρώσει τουλάχιστον 1 000 υπογραφές υποστήριξης για τροποποιήσεις της ισχύουσας νομοθεσίας ή για τρόπους βελτίωσης της ζωής στην κοινότητα. Όσον αφορά τη νόσο COVID-19, υποβλήθηκαν δύο συλλογικές προτάσεις στο Κοινοβούλιο (Riigikogu): Συλλογική πρόταση της 15ης Δεκεμβρίου 2020 με τίτλο «Δεν δικαιολογούνται τα μέτρα για τον κορονοϊό. Καιρός να επιστρέψουμε στην κανονική ζωή!» και συλλογική πρόταση της 19ης Μαΐου 2020 «Απαιτούμε η κυβέρνηση να καταργήσει το άρθρο 165 SE».

(94)    Πληροφορίες που έδωσε η Εσθονία για την κατάρτιση της έκθεσης του 2021 για το κράτος δικαίου, σ. 10.

(95)    «Το παρόν διάταγμα μπορεί να προσβληθεί με την άσκηση προσφυγής δυνάμει της διαδικασίας που προβλέπεται στον νόμο για τις διοικητικές διαδικασίες εντός 30 ημερών από την ημερομηνία που το ενδιαφερόμενο πρόσωπο λαμβάνει ή αναμένεται να έχει λάβει γνώση του διατάγματος. Το παρόν διάταγμα μπορεί επίσης να προσβληθεί με την κατάθεση αγωγής σε διοικητικό δικαστήριο δυνάμει της διαδικασίας που προβλέπεται στον κώδικα διοικητικής δικονομίας εντός 30 ημερών από την ημερομηνία δημοσίευσης του παρόντος διατάγματος.».

(96)    Διάταξη αριθ. 3-19-557 της 5.9.2019 του διοικητικού τμήματος του Ανώτατου Δικαστηρίου.

(97)    Για παράδειγμα, με τις καταγγελίες αμφισβητήθηκε η υποχρέωση χρήσης μάσκας, η ακύρωση των σχολικών διακοπών και η υποχρέωση για εξ αποστάσεως εκπαίδευση.

(98)      Άρθρο 12 του Συντάγματος.

(99)    Απόφαση αριθ. 5-20-6 της 22ας Δεκεμβρίου 2020 του Τμήματος Συνταγματικού Ελέγχου του Ανώτατου Δικαστηρίου.

(100)    Βλ. έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου, κεφάλαιο για το κράτος δικαίου στην Εσθονία, σ. 13 — Εθνικός μηχανισμός πρόληψης στο πλαίσιο της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών κατά των βασανιστηρίων και Εθνικός μηχανισμός παρακολούθησης στο πλαίσιο της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες.

(101)    Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στην Εσθονία. (π.χ. από το γραφείο του επιτρόπου Δικαιοσύνης).

(102)      Βλ. επίσης https://www.oiguskantsler.ee/en/other-duties .

(103)    Η αποστολή και οι στόχοι της κοινωνίας των πολιτών καταγράφονται σε ένα έγγραφο στρατηγικής που ονομάζεται «Κατευθύνσεις για την ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών της Εσθονίας», γνωστό ως ΕΚΑΚ. Το εν λόγω έγγραφο στρατηγικής καθορίζει τους αμοιβαία συμπληρωματικούς ρόλους των δημόσιων αρχών και της κοινωνίας των πολιτών. Το ΕΚΑΚ περιλαμβάνει αρχές, μηχανισμούς και προτεραιότητες συνεργασίας κατά τη διαμόρφωση και την εφαρμογή των δημόσιων πολιτικών και την οικοδόμηση της κοινωνίας των πολιτών. Το ΕΚΑΚ ασχολείται με διατομεακά θέματα, όπως η συμμετοχή στη χάραξη πολιτικής, η χρηματοδότηση, η εξωτερική ανάθεση δημοσίων υπηρεσιών, η ευαισθητοποίηση και η αγωγή του πολίτη, ο εθελοντισμός, η φιλανθρωπία.

(104)    Πληροφορίες που έδωσε η Εσθονία για την κατάρτιση της έκθεσης του 2021 για το κράτος δικαίου.

(105)    Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στην Εσθονία.