Συνοπτική παρουσίαση

Εκτίμηση επιπτώσεων: «Ελαχιστοποίηση του κινδύνου αποψίλωσης και υποβάθμισης των δασών που σχετίζεται με προϊόντα που διατίθενται στην αγορά της ΕΕ»

Α. Ανάγκη ανάληψης δράσης

Ποιο είναι το πρόβλημα και γιατί αποτελεί πρόβλημα σε επίπεδο ΕΕ;

Η αποψίλωση και η υποβάθμιση των δασών συντελούνται με ανησυχητικό ρυθμό, επιδεινώνοντας την κλιματική αλλαγή και την απώλεια βιοποικιλότητας. Βασικός παράγοντας της αποψίλωσης και της υποβάθμισης των δασών είναι η επέκταση της γεωργικής γης για την παραγωγή βασικών προϊόντων όπως βοοειδή, ξυλεία, φοινικέλαιο, σόγια, κακάο ή καφές. Η αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού αναμένεται να αυξήσει τη ζήτηση για γεωργική γη και να ασκήσει επιπρόσθετη πίεση στα δάση, ενώ η αλλαγή των κλιματικών προτύπων θα επηρεάσει την παραγωγή τροφίμων.

Η ΕΕ συγκαταλέγεται στους καταναλωτές βασικών προϊόντων που συνδέονται με την αποψίλωση και υποβάθμιση των δασών και δεν διαθέτει συγκεκριμένους και αποτελεσματικούς κανόνες για την ελάττωση της συμβολής της στα εν λόγω φαινόμενα. Το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο που βασίζεται στο σχέδιο δράσης της ΕΕ για την επιβολή της δασικής νομοθεσίας, τη διακυβέρνηση και το εμπόριο (FLEGT) αντιμετωπίζει το ζήτημα της παράνομης υλοτομίας και συμβάλλει στην ενίσχυση της δασικής διακυβέρνησης, δεν καλύπτει όμως την αποψίλωση των δασών που προκαλείται ως συνέπεια της επέκτασης της γεωργίας. Η παρούσα εκτίμηση των επιπτώσεων βασίζεται στα κύρια συμπεράσματα που προέκυψαν από τον έλεγχο καταλληλότητας του κανονισμού της ΕΕ για την ξυλεία (EUTR) και του κανονισμού FLEGT.

Τι θα πρέπει να επιτευχθεί;

Στόχος της παρούσας πρωτοβουλίας είναι να περιοριστεί η αποψίλωση και η υποβάθμιση των δασών που προκαλούνται από την κατανάλωση και την παραγωγή της ΕΕ. Αυτό, με τη σειρά του, αναμένεται να μειώσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και την απώλεια βιοποικιλότητας που προκαλούνται από την ΕΕ. Η πρωτοβουλία στοχεύει να ελαχιστοποιήσει την κατανάλωση προϊόντων που προέρχονται από αλυσίδες εφοδιασμού οι οποίες σχετίζονται με την αποψίλωση ή την υποβάθμιση των δασών και να αυξήσει τη ζήτηση και το εμπόριο νόμιμων και «μηδενικής αποψίλωσης» βασικών και παράγωγων προϊόντων στην ΕΕ.

Ποια είναι η προστιθέμενη αξία της δράσης σε επίπεδο ΕΕ (επικουρικότητα); 

Οι κύριοι παράγοντες της αποψίλωσης και της υποβάθμισης των δασών συνδέονται τόσο με το ενωσιακό όσο και με το διεθνές εμπόριο. Είναι απαραίτητη η ανάληψη δράσης σε επίπεδο ΕΕ ώστε να καταστεί δυνατή η αντιμετώπιση θεμάτων σχετικών με το διεθνές εμπόριο κατά τρόπο συντονισμένο και εναρμονισμένο και, παράλληλα, να διασφαλιστούν ίσοι όροι ανταγωνισμού για τις εταιρείες, τόσο ως προς τις απαιτήσεις που πρέπει να πληρούνται πριν από τη διάθεση προϊόντων στην εσωτερική αγορά της ΕΕ όσο και ως προς τις πληροφορίες που παρέχονται στους πελάτες. Η δράση σε επίπεδο ΕΕ θα επωφεληθεί επίσης από την προηγούμενη εμπειρία της ΕΕ όσον αφορά την αντιμετώπιση πολύπλοκων αλυσίδων εφοδιασμού (π.χ. που απορρέουν από τη νομοθεσία σχετικά με την παράνομη υλοτομία).

Β. Λύσεις

Ποιες είναι οι διάφορες επιλογές για την επίτευξη των στόχων; Υπάρχει προτιμώμενη επιλογή ή όχι; Αν όχι, γιατί;

Οι πέντε επιλογές πολιτικής που εξετάστηκαν ήταν: 1) βελτιωμένο σύστημα υποχρεωτικής δέουσας επιμέλειας· 2) σύστημα συγκριτικής αξιολόγησης και κατάλογος μη συμμορφούμενων φορέων εκμετάλλευσης, σε συνδυασμό με βελτιωμένο βαθμιδωτό σύστημα υποχρεωτικής δέουσας επιμέλειας· 3) υποχρεωτική δημόσια πιστοποίηση σε συνδυασμό με βελτιωμένη απαίτηση δέουσας επιμέλειας· 4) υποχρεωτική επισήμανση σε συνδυασμό με βελτιωμένη απαίτηση δέουσας επιμέλειας· 5) απαίτηση μηδενικής αποψίλωσης για τη διάθεση στην αγορά της ΕΕ, υποστηριζόμενη από συστήματα συγκριτικής αξιολόγησης και καρτών χώρας.

Προτιμήθηκε η επιλογή 2. Η επιλογή αυτή περιλαμβάνει σύστημα συγκριτικής αξιολόγησης χωρών που θα κατηγοριοποιεί τις χώρες σύμφωνα με τις μορφές αποψίλωσης των δασών που συνδέονται με τα σχετικά βασικά προϊόντα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής. Θα υπάρχουν τρεις κατηγορίες χωρών —χαμηλού, συνήθους και υψηλού κινδύνου. Οι υποχρεώσεις για τους φορείς εκμετάλλευσης και τις αρχές των κρατών μελών θα ποικίλλουν ανάλογα με το επίπεδο κινδύνου της χώρας παραγωγής, με καθήκοντα απλουστευμένης δέουσας επιμέλειας για τις χώρες χαμηλού κινδύνου και ενισχυμένο έλεγχο για τις χώρες υψηλού κινδύνου.

Όλες οι επιλογές πολιτικής που εξετάστηκαν βασίζονται στα εξής κοινά στοιχεία: 1) ορισμός της μηδενικής αποψίλωσης με βάση τον ορισμό του FAO, με τον οποίο πρέπει να συμμορφώνονται τα προϊόντα, καθώς και πρόσθετη απαίτηση τα προϊόντα να είναι νόμιμα σύμφωνα με τη νομοθεσία της χώρας παραγωγής· 2) προοδευτικό πεδίο εφαρμογής προϊόντων, το οποίο επανεξετάζεται και επικαιροποιείται τακτικά, με έμφαση στα βασικά προϊόντα με την υψηλότερη ενσωματωμένη αποψίλωση δασών στην ΕΕ (βοοειδή, φοινικέλαιο, σόγια, ξυλεία, κακάο και καφές) και στα σχετικά παράγωγα προϊόντα.

Ποιες απόψεις διατύπωσαν οι διάφοροι ενδιαφερόμενοι φορείς; Ποιος υποστηρίζει την κάθε επιλογή;

Η ανοικτή δημόσια διαβούλευση που πραγματοποιήθηκε από την Επιτροπή το 2020 συγκέντρωσε σχεδόν 1,2 εκατομμύρια απαντήσεις και κατέδειξε ότι η πλειονότητα των ενδιαφερομένων συμφώνησε ως προς την ανάγκη παρέμβασης σε επίπεδο ΕΕ με στόχο την ελάττωση της συμβολής της ΕΕ στην αποψίλωση και υποβάθμιση των δασών σε παγκόσμια κλίμακα. Οι περισσότεροι ενδιαφερόμενοι συμφώνησαν επίσης στη διατύπωση ορισμού της ΕΕ για τη μηδενική αποψίλωση των δασών ως απαίτηση της παρέμβασης πολιτικής.

Όσον αφορά τα μέτρα πολιτικής, η ανοικτή δημόσια διαβούλευση κατέδειξε μεγαλύτερο βαθμό αποδοχής των νομικά δεσμευτικών επιλογών (απαίτηση μηδενικής αποψίλωσης, υποχρεωτική δέουσα επιμέλεια, υποχρεωτική δημόσια πιστοποίηση κ.λπ.) σε σχέση με τα ήπια, εθελοντικά μέτρα όπως η εθελοντική δέουσα επιμέλεια, η εθελοντική επισήμανση ή η εθελοντική ιδιωτική πιστοποίηση. Η συντριπτική πλειονότητα των εξειδικευμένων ενδιαφερομένων —επιχειρηματικές ενώσεις και ΜΚΟ— τάχθηκε υπέρ ενός υποχρεωτικού καθεστώτος δέουσας επιμέλειας, αν και οι λεπτομέρειες του συστήματος αυτού ποικίλλουν από τον έναν οργανισμό στον άλλο.

Γ. Επιπτώσεις της προτιμώμενης επιλογής

Ποια είναι τα οφέλη της προτιμώμενης επιλογής (ειδάλλως, των κυριότερων επιλογών); 

Αναμένεται ότι η προτιμώμενη επιλογή θα αποτρέψει την αποψίλωση των δασών που προκαλείται από την κατανάλωση και παραγωγή στην ΕΕ των έξι βασικών προϊόντων που περιλαμβάνονται στο πεδίο εφαρμογής, και τα οφέλη από την άποψη των εκτάσεων δάσους που θα επηρεάζονται λιγότερο από την αποψίλωση και υποβάθμιση των δασών που προκαλούνται από την ΕΕ προβλέπεται ότι θα υπερβούν κατά πολύ τα 71 920 εκτάρια σε ετήσια βάση έως το 2030. Αυτό θα σήμαινε επίσης μείωση κατά τουλάχιστον 31,9 εκατ. μετρικούς τόνους των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα που εκλύονται στην ατμόσφαιρα κάθε χρόνο εξαιτίας της κατανάλωσης και της παραγωγής των σχετικών βασικών προϊόντων στην ΕΕ, γεγονός που θα μπορούσε να μεταφραστεί σε εξοικονόμηση τουλάχιστον 3,2 δισ. EUR ετησίως. Επιπλέον, η επιλογή αυτή αναμένεται να συμβάλει αποφασιστικά στην προστασία της βιοποικιλότητας.

Η επιλογή αυτή θα συμβάλει επίσης στην επίτευξη των ειδικών στόχων της παρέμβασης της ΕΕ, δηλαδή στη δημιουργία ίσων όρων ανταγωνισμού για τις εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην αγορά της ΕΕ, την ελαχιστοποίηση της κατανάλωσης προϊόντων που προέρχονται από αλυσίδες εφοδιασμού που συνδέονται με την αποψίλωση ή την υποβάθμιση των δασών, και την αύξηση της ζήτησης και της εμπορίας νόμιμων και «μηδενικής αποψίλωσης» βασικών και παράγωγων προϊόντων στην ΕΕ.

Ποιο είναι το κόστος της προτιμώμενης επιλογής (ειδάλλως, των κυριότερων επιλογών); 

Εφάπαξ κόστος μεταξύ 5 000 και 90 000 EUR ανά φορέα εκμετάλλευσης για τη θέσπιση του συστήματος δέουσας επιμέλειας, ανάλογα με την πολυπλοκότητα και τον κίνδυνο που συνδέεται με την αποψίλωση των δασών των αλυσίδων εφοδιασμού της εταιρείας. Επαναλαμβανόμενο κόστος: Εύρους μεταξύ 158 και 2 354 εκατ. EUR ετησίως.

Αρχές των κρατών μελών: Περίπου 18 εκατ. EUR ετησίως για όλα τα κράτη μέλη μαζί.

Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Η δημιουργία και η λειτουργία του συστήματος συγκριτικής αξιολόγησης θα έχει ως αποτέλεσμα εφάπαξ κόστος ύψους 337 000 EUR και στη συνέχεια 168 000 EUR ετησίως.

Ποιες είναι οι επιπτώσεις στις ΜΜΕ και στην ανταγωνιστικότητα;

Η επιλογή αυτή αναμένεται να δημιουργήσει ίσους όρους ανταγωνισμού για τις εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην αγορά της ΕΕ. Οι παραγωγοί που εφαρμόζουν πιο βιώσιμες πρακτικές παραγωγής αναμένεται να κερδίσουν μερίδιο στην αγορά της ΕΕ και να αυξήσουν την ανταγωνιστικότητά τους σε σύγκριση με τους φορείς εκμετάλλευσης που εφοδιάζονται από χώρες «υψηλού κινδύνου».

Ο κύριος παράγοντας που διαμορφώνει το κόστος των υποχρεώσεων δέουσας επιμέλειας είναι η πολυπλοκότητα των αλυσίδων εφοδιασμού και οι κίνδυνοι που συνδέονται με τη χώρα προμήθειας. Το σύστημα δέουσας επιμέλειας σε συνδυασμό με τη συγκριτική αξιολόγηση θα δώσει τη δυνατότητα στους φορείς εκμετάλλευσης και τους εμπόρους που αποτελούν ΜΜΕ να επωφεληθούν από το χαμηλότερο κόστος της απλουστευμένης δέουσας επιμέλειας, διαθέτοντας στην αγορά προϊόντα που προέρχονται από αλυσίδες εφοδιασμού χαμηλού κινδύνου.

Θα υπάρξουν σημαντικές επιπτώσεις στους εθνικούς προϋπολογισμούς και στις εθνικές διοικήσεις; 

Όχι. Το κόστος περιγράφεται παραπάνω.

Θα υπάρξουν άλλες σημαντικές επιπτώσεις; 

Ενδέχεται να υπάρξει πιθανή μετατόπιση του εμπορίου της ΕΕ από χώρες παραγωγής «υψηλού κινδύνου» προς χώρες παραγωγής «χαμηλού κινδύνου». Οι μικροκαλλιεργητές που παράγουν τα σχετικά βασικά προϊόντα ενδέχεται να αντιμετωπίσουν δυσκολίες προσαρμογής. Όλοι αυτοί οι παράγοντες αναμένεται να μετριαστούν από την προτεινόμενη καταληκτική ημερομηνία του 2020, καθώς τα περισσότερα προϊόντα που διατίθενται σήμερα στο εμπόριο θα προέρχονται από γη που θα έχει τεθεί σε παραγωγή πριν από το 2020.

Αναλογικότητα; 

Η προτιμώμενη επιλογή θα διασφαλίσει τη θέσπιση ενός ρυθμιστικού πλαισίου από την ΕΕ το οποίο είναι ταυτόχρονα πολύ φιλόδοξο και εφαρμόσιμο και, παράλληλα, δίνει κίνητρα για τη μετάβαση στη βιωσιμότητα σε όλες τις χώρες παραγωγής, εντός ή εκτός της ΕΕ, καθιστώντας την ΕΕ έναν αξιόπιστο φορέα καθορισμού προτύπων σε παγκόσμιο επίπεδο. Τα χρηματικά οφέλη που κατ’ ελάχιστον αναμένονται υπεραντισταθμίζουν το κόστος. Η πρωτοβουλία συνάδει επίσης με τη σοβαρότητα του προβλήματος που στοχεύει να αντιμετωπίσει, καθώς και με τις προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας.

Δ. Παρακολούθηση

Πότε θα επανεξεταστεί η πολιτική;

Το σύστημα θα πρέπει να επανεξεταστεί μετά από πέντε έτη πλήρους λειτουργίας, προκειμένου να εντοπιστούν τυχόν προβλήματα και πιθανές βελτιώσεις.