Δελτίο συνοπτικής παρουσίασης

Εκτίμηση επιπτώσεων σχετικά με δέσμη νομοθετικών προτάσεων της Επιτροπής για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας (ΚΞΧ/ΧΤ), η οποία περιλαμβάνει: Σχέδιο κανονισμού για την ΚΞΧ/ΧΤ· Σχέδιο τροποποίησης της οδηγίας 2015/849 για την ΚΞΧ/ΧΤ· Σχέδιο κανονισμού για τη σύσταση αρχής της ΕΕ για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.

Α. Ανάγκη ανάληψης δράσης

Γιατί; Ποιο είναι το πρόβλημα;

Εντοπίστηκαν τρία προβλήματα, παρά τις πρόσφατες αναθεωρήσεις της οδηγίας για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες: Έλλειψη σαφών και συνεκτικών κανόνων, ασυνεπής εποπτεία σε ολόκληρη την εσωτερική αγορά και ανεπαρκής συντονισμός και ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των μονάδων χρηματοοικονομικών πληροφοριών (ΜΧΠ). Γίνεται αναφορά στην έκθεση «post-mortem» του 2019 σχετικά με τις πρόσφατες υποθέσεις νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (ΞΧ) στην ΕΕ (COM (2019) 373final). Όσον αφορά τους κανόνες, λαμβάνεται υπόψη η απουσία ορίων στις πράξεις τοις μετρητοίς και ο αντίκτυπός της στον μετριασμό του υψηλού κινδύνου ΞΧ που προέρχεται από μεγάλες πληρωμές τοις μετρητοίς· το φάσμα των οντοτήτων που καλύπτονται από τη νομοθεσία για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη δέουσα επιμέλεια ως προς τον πελάτη επισημαίνονται μεταξύ άλλων τομέων στους οποίους θα ήταν επωφελής η μεγαλύτερη εναρμόνιση. Η τρέχουσα προσέγγιση έναντι τρίτων χωρών έχει περιορισμένη αποτελεσματικότητα. Όσον αφορά την εποπτεία, η επιβολή της νομοθεσίας διαφέρει ως προς την αποτελεσματικότητα μεταξύ των κρατών μελών, λόγω των διαφορών στους πόρους και τις πρακτικές. Επί του παρόντος, οι ΜΧΠ δεν διαθέτουν κοινές μεθόδους και εναρμονισμένα υποδείγματα, γεγονός που εμποδίζει την από κοινού ανάλυση, με αποτέλεσμα τον μη βέλτιστο εντοπισμό συναλλαγών και δραστηριοτήτων που ενδέχεται να συνδέονται με ΞΧ/ΧΤ. Η τρέχουσα προσέγγιση για την ταυτοποίηση των κατόχων τραπεζικού λογαριασμού σε διασυνοριακό επίπεδο δεν είναι αποτελεσματική.

Τι αναμένεται να επιτευχθεί με την παρούσα πρωτοβουλία;

Στόχος είναι η ενίσχυση του προληπτικού πλαισίου ΚΞΧ/ΧΤ στην ΕΕ με την εξάλειψη των υφιστάμενων κενών που επιτρέπουν στους εγκληματίες να κάνουν κατάχρηση του χρηματοπιστωτικού συστήματος της ΕΕ για να νομιμοποιούν τα παράνομα έσοδά τους ή επιτρέπουν τη χρηματοδότηση τρομοκρατικών δραστηριοτήτων. Η επίτευξη του στόχου αυτού αναμένεται ως αποτέλεσμα της δράσης τόσο σε νομοθετικό όσο και σε διαρθρωτικό επίπεδο:

-Ένα σαφέστερο σύνολο κανόνων, συμπεριλαμβανομένων των άμεσα εφαρμοστέων διατάξεων, θα εξασφαλίσει πιο συνεκτική εφαρμογή του πλαισίου. Αυτό θα προβλέπει μια πιο συνεκτική προσέγγιση για τις οντότητες που υποχρεούνται να εφαρμόζουν τους κανόνες ΚΞΧ/ΧΤ σε ολόκληρη την ΕΕ, καθώς και για τα μέτρα που πρέπει να εφαρμόσουν, πέραν της θέσπισης ανώτατου ορίου για τις πληρωμές σε μετρητά στην ΕΕ.

-Η δημιουργία μιας αρχής της ΕΕ για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες θα βελτιώσει την εποπτεία και θα στηρίξει τη συνεργασία μεταξύ των ΜΧΠ.

Ποια είναι η προστιθέμενη αξία της δράσης σε επίπεδο ΕΕ;

Η δέσμη μέτρων του 2019 για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες που εγκρίθηκε από την Επιτροπή υπογράμμισε τον τρόπο με τον οποίο οι εγκληματίες μπόρεσαν να εκμεταλλευτούν τις διαφορές μεταξύ των καθεστώτων ΚΞΧ/ΧΤ των κρατών μελών. Ο διασυνοριακός χαρακτήρας μεγάλου μέρους της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας (ΞΧ/ΧΤ) καθιστά απαραίτητη την καλή συνεργασία μεταξύ των εθνικών εποπτικών αρχών και των ΜΧΠ για την πρόληψη αυτών των εγκλημάτων. Πολλές οντότητες που υπόκεινται σε υποχρεώσεις ΚΞΧ έχουν διασυνοριακές δραστηριότητες και διαφορετικές προσεγγίσεις από τις εθνικές εποπτικές αρχές και τις ΜΧΠ τις εμποδίζουν να επιτύχουν βέλτιστες πρακτικές ΚΞΧ/ΧΤ σε επίπεδο ομίλου. Απαιτείται μεγαλύτερος συντονισμός σε επίπεδο ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης μιας συνιστώσας άμεσης ενωσιακής εποπτείας των οντοτήτων με τον υψηλότερο κίνδυνο, προκειμένου να αντιμετωπιστούν αυτά τα διασυνοριακά ζητήματα και να μεγιστοποιηθεί η ικανότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος της ΕΕ τόσο για την πρόληψη όσο και για τον εντοπισμό ΞΧ/ΧΤ.

Β. Λύσεις

Ποιες νομοθετικές και μη νομοθετικές επιλογές πολιτικής έχουν εξεταστεί; Υπάρχει προτιμώμενη επιλογή ή όχι; Γιατί;

Όσον αφορά τους κανόνες ΚΞΧ/ΧΤ, εκτός από το βασικό σενάριο (ελάχιστες αλλαγές στην ισχύουσα οδηγία ΚΞΧ), οι επιλογές είναι άμεσα εφαρμόσιμες και προβλέπονται πιο εναρμονισμένοι κανόνες που αφορούν μόνο τις οντότητες που καλύπτονται από τη νομοθεσία ή καλύπτουν επίσης τις εποπτικές αρχές και τις ΜΧΠ. Στον τομέα της εποπτείας, το βασικό σενάριο συνίσταται στον περιορισμένο συντονισμό εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών στον τομέα της ΚΞΧ/ΧΤ, όπως συμβαίνει σήμερα. Μια ενδιάμεση επιλογή είναι η δημιουργία σε επίπεδο ΕΕ έμμεσων εποπτικών εξουσιών (ένα όργανο της ΕΕ για την άσκηση εποπτείας επί των εθνικών εποπτικών αρχών), ενώ μια άλλη επιλογή είναι η δημιουργία επίσης άμεσης εποπτείας σε επίπεδο ΕΕ επί ορισμένων από τις πιο επικίνδυνες οντότητες· μια τελική επιλογή είναι η άμεση εποπτεία της ΕΕ επί όλων των υπόχρεων οντοτήτων. Για τις ΜΧΠ, εκτός από τη βάση του άτυπου συντονισμού μεταξύ των εθνικών ΜΧΠ, μια επιλογή είναι η δημιουργία ενός μηχανισμού συντονισμού και υποστήριξης σε επίπεδο ΕΕ για τις ΜΧΠ. Μια άλλη επιλογή είναι η δημιουργία μιας ενιαίας ΜΧΠ της ΕΕ, η οποία θα αντικαταστήσει τις εθνικές ΜΧΠ.

Οι επιλεγείσες δράσεις είναι οι εξής: μια δέσμη περισσότερο εναρμονισμένων κανόνων ΚΞΧ/ΧΤ, συμπεριλαμβανομένου ενός πιο εναρμονισμένου συνόλου οντοτήτων που υπόκεινται σε απαιτήσεις ΚΞΧ/ΧΤ, πιο εναρμονισμένων απαιτήσεων που πρέπει να εφαρμόζουν και ανώτατου ορίου 10 000 EUR για πληρωμές σε μετρητά στην ΕΕ· μια εποπτική αρχή ΚΞΧ/ΧΤ της ΕΕ, με έμμεσες εποπτικές εξουσίες όσον αφορά όλες τις οντότητες που υπόκεινται σε απαιτήσεις ΚΞΧ/ΧΤ, και άμεση εποπτική αρμοδιότητα για επιλογή των οντοτήτων με τον υψηλότερο κίνδυνο στον χρηματοπιστωτικό τομέα· έναν μηχανισμό συντονισμού και στήριξης σε επίπεδο ΕΕ για τις ΜΧΠ, ενσωματωμένο στον ίδιο οργανισμό της ΕΕ με την εποπτική αρχή· διασύνδεση των εθνικών μητρώων τραπεζικών λογαριασμών και των συστημάτων ανάκτησης δεδομένων.

Ποιος υποστηρίζει την κάθε επιλογή;

Κατά τη δημόσια διαβούλευση λήφθηκαν 202 απαντήσεις, το 99 % των οποίων θεωρούσαν ότι απαιτείται περαιτέρω δράση για την καταπολέμηση της ΞΧ/ΧΤ. Η ανάληψη δράσης σε επίπεδο ΕΕ θεωρήθηκε η πλέον αποτελεσματική επιλογή. Όλες οι κατηγορίες ενδιαφερομένων υποστηρίζουν περισσότερο εναρμονισμένους κανόνες, μεταξύ των οποίων ένα πιο εναρμονισμένο σύνολο υπόχρεων οντοτήτων (76 %), να εφαρμόζονται πιο εναρμονισμένες απαιτήσεις (67 %) και όρια στις πληρωμές τοις μετρητοίς (55 %). Όσον αφορά την εποπτική αρχή της ΕΕ, το 55 % των αποκριθέντων προτιμούν να καλύπτονται όλες οι οντότητες, είτε άμεσα είτε σταδιακά (με πιο επιφυλακτικούς τους ενδιαφερόμενους φορείς εκτός χρηματοπιστωτικού τομέα). Τα περισσότερα ενδιαφερόμενα μέρη υποστηρίζουν ευρείες αρμοδιότητες για τον μηχανισμό των ΜΧΠ — από την ανάπτυξη υποδειγμάτων (57 %) έως την αξιολόγηση τάσεων και κινδύνων (62 %) καθώς και την υποστήριξη κοινών αναλύσεων (57 %).

Γ. Επιπτώσεις της προτιμώμενης επιλογής

Ποια είναι τα οφέλη της προτιμώμενης επιλογής (ειδάλλως, των κυριότερων επιλογών);

Η αυξημένη αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα του πλαισίου της ΕΕ για την ΚΞΧ/ΧΤ μέσω συνεκτικότερης εφαρμογής και επιβολής είναι το κύριο όφελος των προτιμώμενων επιλογών, με δομές σε επίπεδο ΕΕ για την υποστήριξη, τον συντονισμό και τη στήριξη του εν λόγω πλαισίου. Αυτό θα μειώσει τις επιλογές των εγκληματιών να εκμεταλλεύονται τις ρυθμιστικές αποκλίσεις μεταξύ των κρατών μελών και θα εξασφαλίσει καλύτερη προστασία του χρηματοπιστωτικού συστήματος και της οικονομίας μας. Μια πιο αποτελεσματική προσέγγιση έναντι των τρίτων χωρών αναμένεται να μειώσει την επιβάρυνση των επιχειρήσεων, καθώς οι κανόνες που πρέπει να εφαρμόζονται γίνονται εξυπνότεροι και οι ενισχυμένοι έλεγχοι περιορίζονται μόνο σε επικίνδυνες καταστάσεις. Μια ενωσιακή διασύνδεση των μητρώων τραπεζικών λογαριασμών θα επιταχύνει την πρόσβαση σε πληροφορίες τραπεζικών λογαριασμών και θα διευκολύνει τη διασυνοριακή συνεργασία μεταξύ των ΜΧΠ και άλλων αρμόδιων αρχών. Ο περιορισμός των πράξεων τοις μετρητοίς σε πληρωμές κάτω των 10 000 EUR θα αποτρέψει σημαντικά τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, ενώ δεν θα επηρεάσει τη χρηματοοικονομική ένταξη.

Ποιο είναι το κόστος της προτιμώμενης επιλογής (ειδάλλως, των κυριότερων επιλογών);

Το κύριο κόστος είναι η δημιουργία και τα λειτουργικά έξοδα μιας νέας αρχής ΚΞΧ/ΧΤ της ΕΕ (ενός ρυθμιστικού οργανισμού). Εάν υποτεθεί ότι το προσωπικό θα είναι 250 ΙΠΑ σε πλήρη λειτουργία, το ετήσιο κόστος θα είναι της τάξης των 40 εκατ. EUR. Προβλέπεται ότι πάνω από το ήμισυ αυτού του κόστους μπορεί να καλυφθεί από εισφορές οντοτήτων του χρηματοπιστωτικού τομέα που καλύπτονται από το πλαίσιο.

Οι οντότητες του ιδιωτικού τομέα που καλύφθηκαν πρόσφατα από το πλαίσιο ΚΞΧ θα επιβαρυνθούν επίσης με δαπάνες. Πρόκειται κυρίως για ορισμένους τύπους παρόχων υπηρεσιών εικονικών περιουσιακών στοιχείων και πλατφορμών πληθοχρηματοδότησης. Οι δαπάνες αυτές θα αφορούν κυρίως την πρόσληψη και την κατάρτιση προσωπικού ΚΞΧ/ΧΤ και την απόκτηση κατάλληλων εφαρμογών ΤΠ. Ορισμένες οντότητες που καλύπτονται από το πλαίσιο ΚΞΧ/ΧΤ επιβαρύνονται με το κόστος των εισφορών στην αρχή ΚΞΧ. Το ακριβές κόστος ανά οντότητα θα εξαρτηθεί από τον αριθμό των οντοτήτων που πρέπει να συνεισφέρουν (αυτό θα καθοριστεί σε μεταγενέστερη κατ’ εξουσιοδότηση πράξη).

Η διασύνδεση των κεντρικών μητρώων τραπεζικών λογαριασμών και των συστημάτων ανάκτησης δεδομένων θα δημιουργήσει κόστος τόσο για τη δημιουργία του συστήματος όσο και για τη συντήρησή του. Με βάση το κόστος που προκύπτει σε σχέση με άλλα συστήματα της ΕΕ, το κόστος της μελλοντικής πλατφόρμας διασύνδεσης εκτιμάται προσωρινά σε περίπου 2 000 000 EUR.

Πώς θα επηρεαστούν οι μεγάλες, οι μικρομεσαίες και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις;

Τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που δραστηριοποιούνται σε διασυνοριακό επίπεδο θα επωφεληθούν από σαφέστερους και συνεπέστερους κανόνες σε ολόκληρη την ΕΕ, με αποτέλεσμα τη μείωση του κόστους συμμόρφωσης. Επιπλέον, θα αντιμετωπίσουν πιο εναρμονισμένες πρακτικές και καλύτερη επικοινωνία μεταξύ των εθνικών εποπτικών αρχών και των ΜΧΠ, ενώ ορισμένες θα υπάγονται σε μία μόνο εποπτική αρχή της ΕΕ. Άλλες υποχρεωτικές οντότητες θα πρέπει να έχουν βελτιωμένη ποιότητα εποπτείας και καλύτερη ανάδραση από ΜΧΠ. Οι ΜΜΕ που καλύπτονται από το πλαίσιο ΚΞΧ είναι ουσιαστικά μη χρηματοοικονομικές οντότητες, συμπεριλαμβανομένων των συμβολαιογράφων, των κτηματομεσιτών, των λογιστών και άλλων. Επί του παρόντος, διαδραματίζουν περιορισμένο ρόλο στον εντοπισμό ΞΧ/ΧΤ. Η ευαισθητοποίησή τους όσον αφορά τις δραστηριότητες ΞΧ/ΧΤ θα βελτιωθεί, παράλληλα με το επίπεδο εποπτείας, ώστε να διασφαλιστεί ότι εφαρμόζουν μέτρα ΚΞΧ/ΧΤ. Ως αποτέλεσμα αυτής της πρωτοβουλίας, ο αριθμός των ύποπτων συναλλαγών που αναφέρουν αναμένεται να αυξηθεί.

Θα υπάρξουν σημαντικές επιπτώσεις στους εθνικούς προϋπολογισμούς και στις εθνικές διοικητικές αρχές;

Δεν προβλέπονται τέτοιου είδους αρνητικές επιπτώσεις. Ενδέχεται να υπάρξει εξοικονόμηση πόρων για ορισμένες εθνικές εποπτικές αρχές οι οποίες επί του παρόντος εποπτεύουν οντότητες που θα μεταφερθούν στην εποπτεία από εποπτική αρχή της ΕΕ.

Θα υπάρξουν άλλες σημαντικές επιπτώσεις;

Ο κυριότερος αναμενόμενος σημαντικός αντίκτυπος είναι η μείωση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας στην ΕΕ. Η Ευρωπόλ εκτιμά ότι το συνολικό ποσό ΞΧ/ΧΤ που δεν έχει εντοπιστεί υπερβαίνει κατά πολύ τα 100 δισ. EUR ετησίως. Ένα βελτιωμένο προληπτικό πλαίσιο μπορεί να συμβάλει στη μείωση του αριθμού αυτού με τον περιορισμό των επιλογών που έχουν στη διάθεσή τους οι εγκληματίες. Αυτό θα μπορούσε να αποφέρει σημαντικά οφέλη για την κοινωνική ευημερία. Επιπλέον, η βελτίωση του εντοπισμού θα έχει θετικό αντίκτυπο στις υποθέσεις που διερευνώνται και διώκονται, με μεγαλύτερες πιθανότητες ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων προς όφελος όλων.

Δ. Παρακολούθηση

Πότε θα επανεξεταστεί η πολιτική;

Μια ρήτρα επανεξέτασης στον μελλοντικό κανονισμό για την ΚΞΧ θα απαιτεί την αξιολόγηση εντός 5 ετών από την εφαρμογή της. Η Αρχή ΚΞΧ (AMLA) θα αποτελέσει αντικείμενο εξέτασης ταυτόχρονα, εφόσον ασκεί ήδη τα καθήκοντά της τουλάχιστον επί δύο έτη έως την εν λόγω ημερομηνία.