Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Νέο Ευρωπαϊκό Μπάουχαους, αισθητική, βιωσιμότητα, συμπεριληπτικότητα»

(2022/C 301/04)

Εισηγητής:

ο κ. Kieran McCarthy (IE/EA), Αιρετό μέλος τοπικής συνέλευσης: Δημοτικό Συμβούλιο Κορκ

Έγγραφο αναφοράς:

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Νέο Ευρωπαϊκό Μπάουχαους — Αισθητική, βιωσιμότητα, συμπεριληπτικότητα

COM(2021) 573

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ (ΕτΠ),

Παρουσίαση του Νέου Ευρωπαϊκού Μπάουχαους

επιδοκιμάζει τη διατομεακή πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφορικά με το Νέο Ευρωπαϊκό Μπάουχαους (εφεξής «NEM»), που συμβάλλει στην υλοποίηση της Πράσινης Συμφωνίας της ΕΕ προσθέτοντας μια ζωτική πολιτιστική διάσταση και φέρνοντάς την πιο κοντά στους πολίτες. Τούτο δε μέσω της δημιουργίας αισθητικών, βιώσιμων και συμπεριληπτικών χώρων και τόπων, προϊόντων και τρόπων ζωής που αναδεικνύουν τη διευκόλυνση συμπράξεων και τα οφέλη του περιβαλλοντικού μετασχηματισμού και μετάβασης, μέσω απτών εμπειριών σε τοπικό επίπεδο·

αναγνωρίζει τον ενθουσιασμό και τις βάσεις υποστήριξης στο ΝΕΜ από σειρά φίλων, φορέων, οργανώσεων της κοινωνίας πολιτών, δικτύων, συλλογικοτήτων, περιφερειακών κόμβων και πλατφορμών και Ζωντανών Εργαστηρίων, καθώς και το συνεχιζόμενο ενδιαφέρον και τις προσπάθειες για την τόνωση της δημιουργικότητας και της συμμετοχής, της σύνδεσης και της διαμόρφωσης της αξίας και των αρχών που θα διέπουν το μελλοντικό ΝΕΜ·

διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι αναγνωρίζεται ο ρόλος των ΟΤΑ στην υλοποίηση των αρχών του ΝΕΜ, καθώς αυτοί βρίσκονται σε ιδανική θέση προκειμένου να συμβάλουν στην ανάπτυξη πολιτικών και την υλοποίηση του ΝΕΜ, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας·

φρονεί πως σε όλη την ΕΕ, οι δήμοι και οι περιφέρειες βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της βασισμένης στον πολιτισμό ανάπτυξης, και πως το τοπικό και περιφερειακό επίπεδο κατέχει καίριες αρμοδιότητες όσον αφορά τις αστικές, τις περιφερειακές και τις πολιτιστικές πολιτικές· κατά συνέπεια, οι τοπικοί και περιφερειακοί αιρετοί εκπρόσωποι διαδραματίζουν καθοριστικής σημασίας ρόλο προκειμένου το ΝΕΜ να καταστεί πιο προσιτό και συμβάλλουν στη συμμετοχή των πολιτών στη διαδικασία μετασχηματισμού που θα προωθήσει την υλοποίηση του ΝΕΜ·

υποστηρίζει θερμά το ΝΕΜ ως σημαντική ευκαιρία αξιοποίησης του δημιουργικού δυναμικού των δήμων και των περιφερειών, και κατά συνέπεια αναζήτησης αποδεκτών και βιώσιμων λύσεων που θα οδηγήσουν στην επιτυχία της Πράσινης Συμφωνίας·

αναγνωρίζει τον διατομεακό χαρακτήρα του ΝΕΜ που συνδέεται με σειρά ενωσιακών προγραμμάτων και τομέων χρηματοδότησης, επισημαίνει ωστόσο πως θα χρειαστεί συνεχής χρηματοδοτική συμμετοχή από υφιστάμενους και μελλοντικούς εταίρους·

επαναλαμβάνει την πρώτη κύρια αρχή του ΝΕΜ που αφορά μια πολυεπίπεδη και τοποκεντρική προσέγγιση. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕτΠ επισημαίνει πως η αλλαγή συντελείται σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, όπου εδραιώνεται και η αίσθηση του ανήκειν σε έναν τόπο·

διαπιστώνει με ικανοποίηση πως το όραμα της Επιτροπής είναι οι αγροτικές περιοχές να εκπροσωπούνται στο ΝΕΜ. Οι διάφορες δηλώσεις (1) και το Αγροτικό σύμφωνο παρέχουν το πλαίσιο για το μέλλον της πολιτικής και των δράσεων αγροτικής ανάπτυξης στην Ευρώπη, αποτελούν δε καθοριστικής σημασίας εργαλείο για τη σύνδεση του ΝΕΜ με τις αγροτικές περιοχές, που μπορούν επίσης να χαρακτηριστούν ως «περιοχές πειραματισμού», μέσω έργων μετασχηματισμού μικρής κλίμακας·

τονίζει πως το ΝΕΜ δύναται να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο ανάκαμψης, παρέχοντας εργασία σε τοπικό επίπεδο και προάγοντας τη στροφή της νοοτροπίας μας προς έναν πιο βιώσιμο και αποτελεσματικό χωροταξικό σχεδιασμό, που θα επηρεάσει και θα βελτιώσει την κοινωνική συμπεριφορά και κινητικότητα·

Σημεία προβληματισμού

10.

διαπιστώνει με ανησυχία πως η Ανακοίνωση παραμένει γενικόλογη όσον αφορά το πώς θα εξασφαλιστεί η συμμετοχή των ΟΤΑ· η ΕτΠ ζητεί συγκεκριμένες προτάσεις για τη συμμετοχή των ΟΤΑ και της ΕτΠ στην υλοποίηση της πρωτοβουλίας, λαμβανομένης ταυτόχρονα υπόψη της αρχής της γεωγραφικής ισορροπίας, πράγμα που θα εξασφαλίσει την εκπροσώπηση των τοπικών και περιφερειακών αρχών ολόκληρης της ΕΕ·

11.

τονίζει πως η ΕτΠ, από κοινού με τα άλλα όργανα της ΕΕ, πρέπει να αποτελεί μέρος του υποστηρικτικού δικτύου κύριων εταίρων του ΝΕΜ που θα αναπτύσσει και θα δοκιμάζει μέσα πολιτικής και χρηματοδότησης·

12.

ζητεί τη συμμετοχή της ΕτΠ και άλλων θεσμικών οργάνων της ΕΕ στη στρογγυλή τράπεζα υψηλού επιπέδου για το ΝΕΜ·

13.

επισημαίνει πως οι αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας θα καθορίσουν σε ποιο επίπεδο η ΕΕ και τα κράτη μέλη θα χρησιμοποιήσουν τα εργαλεία πολιτικής και τα νομοθετικά μέτρα που προτείνονται για την υλοποίηση του ΝΕΜ·

14.

τονίζει πως η πανδημία COVID-19 θα συνεχίσει να έχει αντίκτυπο μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα και πως αυτό πρέπει να αναγνωριστεί κατά την υλοποίηση του ΝΕΜ· επισημαίνει πως ο αρνητικός αντίκτυπος της πανδημίας στη φτώχεια, στα κοινωνικά ζητήματα και στην απασχόληση πρέπει να συνεκτιμηθεί κατά την υλοποίηση του ΝΕΜ·

15.

καλεί την Επιτροπή να εξασφαλίσει πως οι τοπικές και περιφερειακές αρχές βρίσκονται στο κέντρο της στρατηγικής, παρέχοντας τεχνική υποστήριξη, ικανή χρηματοδότηση και ευελιξία. Η επιτυχία του ΝΕΜ θα εξαρτηθεί από τη βιωσιμότητα και τη σκοπιμότητά του, λαμβανομένων υπόψη των διαφορών μεταξύ των αγροτικών περιοχών και των πόλεων·

Χρηματοδότηση του Νέου Ευρωπαϊκού Μπάουχαους

16.

ζητεί τη διάθεση επαρκών πόρων από τους κρατικούς προϋπολογισμούς και τα προγράμματα της πολιτικής συνοχής της ΕΕ στο τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Ωστόσο, ζητεί την επίτευξη ισορροπίας μεταξύ δημιουργικών συνεργειών εντός του πολιτιστικού προγράμματος του ΝΕΜ και των παραμέτρων των χρηματοδοτούμενων από την ΕΕ προγραμμάτων·

17.

φρονεί πως πρόσθετοι πόροι θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση εξωτερικής υποστήριξης που θα συνδράμει στην ανταλλαγή γνώσης και θα εξερευνήσει τις ικανότητες του υφιστάμενου προσωπικού του δημοσίου τομέα σε μια αμοιβαία και απρόσκοπτη συνδιαλλαγή με τους ιδιωτικούς και τοπικούς φορείς και τον τρίτο τομέα·

18.

πιστεύει πως οι προηγούμενες εμπειρίες, τα βραβεία και οι πόροι που επικεντρώνονται στην ποιότητα, την αισθητική και τα ζητήματα της κοινότητας κατά τρόπο κυκλικό θα μπορούσαν να παρέχουν κίνητρα για τους επενδυτές και τους πληθοχρηματοδότες·

19.

ζητεί συμπράξεις δημοσίου-ιδιωτικού τομέα και επενδύσεις στον ευρύτερο τομέα του πολιτισμού και της πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως ζητείται στην έκκληση της Βενετίας για δράση της οργάνωσης Europa Nostra (2)·

20.

επισημαίνει πως ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας αποτελεί επίσης ευκαιρία στήριξης του ΝΕΜ εντός των κρατών μελών και των τοπικών αρχών·

21.

τονίζει πως θα πρέπει το ΝΕΜ να ευθυγραμμιστεί με το ΠΔΠ 2021-2027 και την Ευρωπαϊκή Αστική Πρωτοβουλία και να διατεθεί ικανή χρηματοδότηση για την κάλυψη των λειτουργικών δαπανών των ΟΤΑ που συνεισφέρουν στο ΝΕΜ· ζητεί φιλόδοξους οδικούς χάρτες για την υλοποίηση του ΝΕΜ που θα χρησιμοποιηθούν στο πλαίσιο των ΣΒΑ·

22.

ζητεί να λαμβάνεται υπόψη η γεωγραφική ισορροπία, καθώς και η κλιματική, οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική πολυμορφία της ΕΕ καθώς και οι ευκαιρίες χρηματοδότησης και η κατανομή των κονδυλίων, κατά τον σχεδιασμό και την υλοποίηση στρατηγικών, έργων και δράσεων, καθώς και στη διάθεση πόρων στο πλαίσιο του Νέου υρωπαϊκού Μπάουχαους, η δε εδαφική συνοχή θα πρέπει να παραμείνει ένας από τους καίριους στόχους·

Δείκτες

23.

τονίζει πως οι τοπικές και περιφερειακές αρχές πρέπει να ελέγχουν, στο βαθμό αρμοδιότητάς τους, σε ποιο βαθμό οι εθνικές κυβερνήσεις χρησιμοποιούν το ΝΕΜ στα διάφορα προγράμματα, εργαλεία και διαδικασίες και αναμένει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή την παρουσίαση ξεκάθαρων δεικτών για τον εν λόγω έλεγχο·

24.

διαπιστώνει με ανησυχία την απουσία δεικτών στον τρέχοντα κύκλο χρηματοδότησης της ΕΕ (2021-2027), πράγμα που αποτελεί χαμένη ευκαιρία για τη μέτρηση των επιτυχιών·

25.

θεωρεί πως οι βασικές αρχές του ΝΕΜ πρέπει να αναπτυχθούν σε σύμπραξη με τους ΟΤΑ και ότι οι αρχές αυτές θα πρέπει να ενσωματωθούν ως ποιοτικά κριτήρια στα προγράμματα χρηματοδότησης της ΕΕ που έχουν άμεσο ή έμμεσο αντίκτυπο στο δομημένο περιβάλλον, την αστική και αγροτική ανάπτυξη, την πολιτιστική πολυμορφία και το πολιτιστικό τοπίο·

26.

υποστηρίζει τη δημιουργία περιφερειακού πίνακα αποτελεσμάτων ΝΕΜ που θα εδραιώσει μια ισχυρή περιφερειακή πολιτική παρακολούθησης που θα διασφαλίζει ότι το ΝΕΜ εφαρμόζεται σε όλα τα επίπεδα και ότι οι εδαφικές επενδύσεις υλοποιούν τις αρχές του ΝΕΜ·

27.

τονίζει πως οι ΟΤΑ είναι υπεύθυνοι για σημαντικό απόθεμα τοπικών δημοσίων κτιρίων και αστικών δημόσιων χώρων και επιτελούν σημαντικό ρυθμιστικό και χρηματοδοτικό ρόλο στην ανακαίνιση των κτιρίων αυτών και των αστικών περιοχών. Κατ’ αναλογία, οι ΟΤΑ θα πρέπει να επικεντρωθούν στον εντοπισμό κανονιστικών συμφορήσεων, και να συντελέσουν στην πορεία προς την απλούστευση της νομοθεσίας και τον σχεδιασμό νέων κανονιστικών προσεγγίσεων·

28.

επισημαίνει πως η ΕτΠ συμμετείχε στη χάραξη και την προαγωγή στρατηγικών για το κλίμα, την ενέργεια και το περιβάλλον σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Η ομάδα εργασίας «Πράσινη Συμφωνία και Τοπική Δράση» θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την προώθηση των αρχών του ΝΕΜ και την παρακολούθηση της επιτυχίας του·

29.

υπογραμμίζει πως ο διάλογος μεταξύ των ΟΤΑ σχετικά με ανοικτές καινοτόμες ιδέες και διαδικασίες, διατομεακές προσεγγίσεις και αρμοδιότητες είναι καθοριστικής σημασίας. Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να συμπεριληφθεί το ΝΕΜ στην Πλατφόρμα Ανταλλαγής Γνώσης (ΠΑΓ) της ΕτΠ, στο πρόγραμμα «Η επιστήμη συναντά τις περιφέρειες» και σε προγράμματα συνεργασίας χρηματοδοτούμενα από άλλα προγράμματα της ΕΕ·

30.

τονίζει πως το ΝΕΜ πρέπει να προωθεί την ισότητα των φύλων. Η ισότητα των φύλων πρέπει να αποτελεί διατομεακό κριτήριο, ενώ είναι ισχυρός και αναγκαίος παράγοντας για τη βιώσιμη και ισορροπημένη ανάπτυξη της πολιτικής συνοχής·

Η ιδέα του φεστιβάλ, των βραβείων και του εργαστηρίου ΝΕΜ

31.

επικροτεί το πρώτο βραβείο ΝΕΜ και προτείνει τον εντοπισμό συνεργειών με υφιστάμενα βραβεία για τη στέγη, την πολιτιστική κληρονομιά, τη σύγχρονη αρχιτεκτονική και τα τοπία. Ζητεί επίσης τον διαμοιρασμό των ορθών πρακτικών του ευρωπαϊκού έτους Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2018·

32.

αναγνωρίζει τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Σφραγίδας Αριστείας ως πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση του σήματος ΝΕΜ, ωστόσο φοβάται πως οι πολίτες ενδέχεται να προσδοκούν πως το σήμα ΝΕΜ θα συνοδεύεται από ροή χρηματοδότησης. Η χρήση ειδικού σήματος θα μπορούσε να θεωρηθεί απτή συνεισφορά της ΕτΠ στην ανάπτυξη της πρωτοβουλίας ΝΕΜ, όπως υποστήριξε η ΕτΠ το 2021·

33.

επικροτεί το εργαστήριο ΝΕΜ και τη μεθοδολογία συνδημιουργίας του, ζητεί ωστόσο περαιτέρω ενημέρωση σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας του, καθώς και τη συμμετοχή της ΕτΠ ως ενεργού μέλους στο εργαστήριο ΝΕΜ και τη διακυβέρνησή του·

34.

ζητεί το εργαστήριο να δοκιμάζει τα επιλεγμένα αποτελέσματα/δράσεις για το πρώτο Βραβείο, ενώ θα μπορούσε να τα προωθήσει και να τα πρωτοτυποποιήσει·

35.

είναι έτοιμη να συνεργαστεί με τις εθνικές κυβερνήσεις, μέσω των Περιφερειακών Κόμβων της ΕτΠ, για την ανάπτυξη κανονιστικών δοκιμαστηρίων και τη δοκιμή νέων ρυθμιστικών προσεγγίσεων·

36.

σημειώνει πως το ΝΕΜ πρέπει να αξιοποιήσει τις υφιστάμενες ορθές πρακτικές σε δήμους και περιφέρειες της ΕΕ και να συγκροτήσει μια δημόσια διαθέσιμη πλατφόρμα πόρων·

37.

επιδοκιμάζει το Φεστιβάλ ΝΕΜ ως απτό, ορατό τρόπο περαιτέρω ενίσχυσης της συμμετοχής των ΟΤΑ και του κοινού και επίδειξης έργων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο·

38.

επισημαίνει τις επιτυχημένες προσπάθειες του προγράμματος URBACT, της Ευρωπαϊκής Εδαφικής Συνεργασίας και του προγράμματος Ορίζων 2020 όσον αφορά την ανάπτυξη αποτελεσματικών αμφίδρομων εργαλείων τα οποία θα πρέπει να χρησιμοποιούνται όπου κρίνεται σκόπιμο·

39.

τονίζει πως το ΝΕΜ θα πρέπει να συνδέεται με τις αποστολές του προγράμματος Ορίζων 2020, ιδίως όσον αφορά την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και τις κλιματικά ουδέτερες και έξυπνες πόλεις·

40.

υπενθυμίζει το δυνητικό όφελος της χρήσης των Ευρωπαϊκών Ομίλων Εδαφικής Συνεργασίας για έργα πολυεπίπεδης διακυβέρνησης που περιλαμβάνουν πολλές χώρες ή μια ευρωπεριφέρεια·

41.

σημειώνει πως το ΝΕΜ συνδέει τους τρεις πυλώνες του Αστικού Θεματολογίου για την Ευρώπη (βελτίωση της νομοθεσίας, βελτίωση της χρηματοδότησης και βελτίωση της γνώσης (3)) και επιδιώκει την υλοποίησή τους·

42.

σημειώνει τις τρέχουσες Αστικές Καινοτόμες δράσεις (το Αστικό εργαστήριο της Ευρώπης) και την επικείμενη Ευρωπαϊκή Αστική Πρωτοβουλία. Ζητεί τη σύνδεση του ΝΕΜ με τις εταιρικές σχέσεις του Αστικού Θεματολογίου, καθώς αυτό ασχολείται με έννοιες σχετικές με την Πράσινη Συμφωνία και με το ΝΕΜ εδώ και σχεδόν τέσσερα χρόνια·

43.

φρονεί πως το ΝΕΜ επιτελεί ρόλο στην υλοποίηση του Χάρτη της Λειψίας του 2021 και της Δήλωσης της Λιουμπλιάνας του 2021, που ζητούν ολοκληρωμένες προσεγγίσεις, τοποκεντρική φιλοσοφία, πολυεπίπεδη διακυβέρνηση, συμμετοχή και μεθόδους συνδημιουργίας·

44.

πιστεύει πως οι Ευρωπαϊκές Πολιτιστικές Πρωτεύουσες, οι Ευρωπαϊκές Πρωτεύουσες Καινοτομίας, οι Ευρωπαϊκές Πρωτεύουσες Νεολαίας και οι Ευρωπαϊκές Πράσινες Πρωτεύουσες μπορούν να επιτελέσουν ισχυρό ρόλο προαγωγής του ΝΕΜ·

45.

επικροτεί τη θέσπιση εθνικών σημείων επαφής ΝΕΜ και τα καλεί να συνεργαστούν στενά με τους ΟΤΑ και άλλους φορείς, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνίας πολιτών, προκειμένου το κίνημα ΝΕΜ να συνεχίσει να αναπτύσσεται από τη βάση προς την κορυφή·

46.

προτείνει τη θέσπιση προγράμματος κατάρτισης για 100 ενδιαφερόμενες πόλεις με βάση τις αρχές του ΝΕΜ. Αυτό θα μπορούσε να χρησιμοποιεί τις μεθόδους του προγράμματος Ψηφιακές Πόλεις ή του προγράμματος 100 έξυπνες πόλεις και την έννοια της αγοράς του τελευταίου·

Δομημένο περιβάλλον, αρχιτεκτονική και ανακαίνιση

47.

υπογραμμίζει πως το δομημένο περιβάλλον αποτελεί αντανάκλαση μιας κοινότητας, η ευθύνη για τη συνολική ποιότητα της οποίας ανήκει σε φορείς του δημοσίου τομέα και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνίας πολιτών, σε στενή συνεργασία με το κοινό·

48.

επισημαίνει πως η πλούσια και πολυσχιδής πολιτιστική και αρχιτεκτονική κληρονομιά της Ευρώπης αποτελεί σημαντικό δείκτη αναφοράς για την ποιότητα του δομημένου περιβάλλοντός μας, όσον αφορά την εμπειρία χρήστη και τα υλικά στοιχεία ενεργητικού·

49.

εκφράζει την ικανοποίησή της για την αναγνώριση, από το ΝΕΜ, του καθοριστικού ρόλου του πολεοδομικού σχεδιασμού στην επίτευξη βιώσιμης αστικής ανάπτυξης·

50.

διαπιστώνει με ικανοποίηση πως το ΝΕΜ αναγνωρίζει την ανάγκη για κοινή αντίληψη όσον αφορά την αρχιτεκτονική υψηλής ποιότητας. Αυτό θα απαιτήσει δράσεις ευαισθητοποίησης, διάδοσης πληροφοριών και προώθησης του ρόλου του πολιτισμού και της πολιτιστικής κληρονομιάς, της αρχιτεκτονικής υψηλής ποιότητας και του δομημένου περιβάλλοντος·

51.

τονίζει πως η Επιτροπή θα πρέπει να συνδράμει τον οικοδομικό και κατασκευαστικό κλάδο στην αντιμετώπιση της μη βιώσιμης χρήσης των πόρων και των αποβλήτων και την προώθηση της κυκλικότητας, με έμφαση στην επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση των υλικών. Αυτό θα μπορούσε να γίνει με την κάλυψη των γνωστικών κενών και της έλλειψης δεξιοτήτων και με την ψηφιοποίηση του σχεδιασμού·

52.

σημειώνει πως το ΝΕΜ μπορεί να βρει τρόπους μείωσης της γραφειοκρατίας με στόχο η ανακαίνιση να καταστεί ευκολότερη και οικονομικά αποδοτικότερη· η αντιμετώπιση των προκλήσεων της μετασκευής πολύ παλαιών κτιρίων και της πολιτιστικής κληρονομιάς απαιτεί τις υπηρεσίες αρχιτεκτόνων και άλλων ειδικών, καθώς και τεχνίτες υψηλής ειδίκευσης (4)·

53.

εμμένει ιδιαίτερα στον πρωταρχικό ρόλο των τοπικών και των περιφερειακών αρχών προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η αναβάθμιση των κτιρίων συνάδει με τον χωροταξικό και τον πολεοδομικό σχεδιασμό, προωθεί τις πολιτικές αντιστροφής της μείωσης του πληθυσμού και πληροί τα κριτήρια της κοινωνικής δικαιοσύνης και του σεβασμού του περιβάλλοντος. Επισημαίνει δε ότι οι μέθοδοι χρηματοδότησης του «Κύματος ανακαινίσεων» που επιλέγονται από τα κράτη μέλη δεν πρέπει να υπονομεύουν αυτόν τον θεμελιώδη συντονιστικό ρόλο·

54.

ζητεί εκ νέου το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο να συνεκτιμά περισσότερο τα αστικά ζητήματα: ο συντονισμός των οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών στην ΕΕ πρέπει να καλύπτει την οικονομικά προσιτή στέγη, τις ανισότητες και τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις·

55.

επικροτεί το αφήγημα του ΝΕΜ όσον αφορά τη διερεύνηση λύσεων που θα επιτρέπουν την πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή και αξιοπρεπή στέγη, ιδίως για τους νέους και άλλες ευπαθείς κοινωνικές ομάδες·

56.

τονίζει πως το ΝΕΜ πρέπει να συνδεθεί με το σχέδιο δράσης για τον Ευρωπαϊκό Πυλώνα Κοινωνικών Δικαιωμάτων και με τη Δήλωση της κοινωνικής συνόδου κορυφής του Πόρτο του 2021 με στόχο τη συμβολή στον προβληματισμό σχετικά με τη μεταπανδημική κοινωνική και οικονομικά προσιτή στέγη σε ευρωπαϊκή κλίμακα·

57.

ζητεί την προώθηση συνεργειών μεταξύ της τέχνης, της αρχιτεκτονικής, της αρχιτεκτονικής τοπίου και της αρχιτεκτονικής εσωτερικών χώρων, του χωροταξικού σχεδιασμού, του σχεδιασμού και των παραδοσιακών τεχνικών, καθώς και καινοτόμα μοντέλα κατάρτισης για τους αρχιτέκτονες και τους λοιπούς επαγγελματίες·

58.

ζητεί την αλληλεπίδραση με το Ευρωπαϊκό Θεματολόγιο Δεξιοτήτων, με στόχο τη συμβολή στην προώθηση και την καλύτερη κατανόηση μέσω του ΝΕΜ των περιφερειακών αναγκών και ευκαιριών που σχετίζονται με τις δεξιότητες στον τομέα της πολεοδομίας, των κατασκευών και της βιώσιμης χρήσης οικοδομικών υλικών, καθώς και τη μείωση της μετανάστευσης ειδικευμένου εργατικού δυναμικού που θα οδηγούσε στη συρρίκνωση της μεταποίησης στην τοπική οικονομία· Στο πλαίσιο αυτό, το ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη διαδραματίζει σημαντικό ρόλο, καθώς η ψηφιακή τεχνολογία μπορεί να προσφέρει στους πολίτες ευκαιρίες για από κοινού διαμόρφωση του περιβάλλοντός τους και αποτελεί ζωτικής σημασίας εργαλείο σε όλα τα στάδια της ανάπτυξης πρωτοβουλιών του ΝΕΜ·

59.

ζητεί το ΝΕΜ να συνεργαστεί με προηγούμενες εταιρικές σχέσεις του Αστικού Θεματολογίου της ΕΕ, ιδίως όσον αφορά τη δράση για το κλίμα, την πρόταση για τον οικολογικό προσανατολισμό των πόλεων και τη χρήση των δημόσιων χώρων· οι εταιρικές σχέσεις αναφορικά με τη βιώσιμη χρήση της γης και τις λύσεις που βασίζονται στη φύση, με την κυκλική οικονομία και με τον πολιτισμό και την πολιτιστική κληρονομιά κρίνονται ιδιαίτερα συναφείς·

60.

τονίζει πως το ΝΕΜ αποτελεί ισχυρό εργαλείο για την απεμπλοκή πρωτοβουλιών της κοινωνικής οικονομίας, καθώς βασίζεται στη συνεργασία και στη συμμετοχή των πολιτών. Αυτές οι πρωτοβουλίες τονώνουν την κοινωνική, οικονομική, εδαφική και πολιτιστική συνοχή και ενισχύουν το επίπεδο εμπιστοσύνης σε τοπικό επίπεδο σε όλη την ΕΕ·

Αρχές ποιότητας για την πολιτιστική κληρονομιά

61.

υποστηρίζει την Έκκληση της Βενετίας για δράση: Για μια νέα Ευρωπαϊκή Αναγέννηση της Europa Nostra καθώς και τη δήλωσή της για την κοινή κληρονομιά και τη μνήμη·

62.

ζητεί τον καθορισμό συνεργειών μεταξύ των αρχών ποιότητας της Baukultur στη δήλωση του Νταβός, του ΝΕΜ και των ευρωπαϊκών αρχών ποιότητας για τις χρηματοδοτούμενες από την ΕΕ παρεμβάσεις με δυνητικό αντίκτυπο στην πολιτιστική κληρονομιά, και την ενσωμάτωση αυτών των συνεργειών σε όλα τα ευρωπαϊκά προγράμματα πολιτικής και χρηματοδότησης·

63.

φρονεί πως η πολιτιστική κληρονομιά αποτελεί ζωτική διάσταση του ΝΕΜ· το Κύμα Ανακαινίσεων πρέπει να έχει «ψυχή» και ταυτότητα, και παράλληλα να προωθήσει μια σφαιρική θεώρηση του τρόπου με τον οποίο θέλουμε να αναπτυχθούν οι πόλεις και οι περιφέρειες μας·

64.

καλεί την ΕτΠ να συνεργαστεί με τους ενδιαφερόμενους φορείς για την προώθηση ενός βραβείου ΝΕΜ και «Δημάρχου Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Χρονιάς»·

65.

ζητεί τη στενή διασύνδεση της πολιτιστικής κληρονομιάς και της Πράσινης Συμφωνίας της ΕΕ, όπως υποδεικνύει η Πράσινη Βίβλος για την Πολιτιστική Κληρονομιά της ΕΕ (5)·

66.

συμφωνεί ότι πρέπει να κινητοποιηθούν δημόσιοι πόροι για οικολογικές στρατηγικές βασισμένες στον πολιτισμό μέσω πιλοτικών έργων και πρωτοβουλιών του ΝΕΜ που θα ασχολούνται με τη ζωτική πολιτιστική διάσταση της πράσινης μετάβασης και θα αξιοποιούν τις διάφορες αρμοδιότητες των τοπικών κοινοτήτων και των περιφερειών·

Συμπεράσματα

67.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναπτύξει καλύτερους δεσμούς μεταξύ του ΝΕΜ και των υφιστάμενων εννοιολογικών, πολιτιστικών, αισθητικών και σχεδιαστικών πλαισίων. Τούτο θα μετουσιώνει τις αρχές σε δράση και θα επιτρέψει στο ΝΕΜ να αξιοποιήσει το δημιουργικό, πολιτιστικό και σχετικό με την πολιτιστική κληρονομιά δυναμικό των ΟΤΑ για την ανακαίνιση και την αναζωογόνηση συνοικιών σε όλη την ΕΕ· Προτείνει, ως εκ τούτου, ένα σύστημα κουπονιών εργαστηρίου ΝΕΜ (NEB Lab), σύμφωνα με το οποίο οι ενδιαφερόμενοι δήμοι και περιφέρειες θα μπορούν να λαμβάνουν ένα τέτοιο κουπόνι που θα τους δίνει το δικαίωμα να λαμβάνουν την αναγκαία στήριξη για την οργάνωση ενός εργαστηρίου ΝΕΜ στην εκλογική τους περιφέρεια. Προϋπόθεση για τη λήψη ενός τέτοιου κουπονιού είναι 1) το εργαστήριο ΝΕΜ να «δημιουργεί από κοινού, να πρωτοτυπεί και να δοκιμάζει εργαλεία, λύσεις και δράσεις πολιτικής που θα διευκολύνουν τον μετασχηματισμό επιτόπου» και 2) τα αποτελέσματα του εργαστηρίου ΝΕΜ να παρουσιάζονται στο περιφερειακό ή δημοτικό συμβούλιο·

68.

ζητεί τον καθορισμό συνεργειών μεταξύ της πρωτοβουλίας ΝΕΜ και των διαδικασιών συμμετοχής των πολιτών στην Ευρώπη (όπως η διάσκεψη για το Μέλλον της Ευρώπης και των στρατηγικών και σχεδίων δράσης για την προώθηση της αρχιτεκτονικής και της αισθητικής ποιότητας (όπως το Κύμα Ανακαινίσεων του Αστικού Θεματολογίου της ΕΕ)·

69.

φρονεί πως το ΝΕΜ πρέπει να καταστεί πραγματικό κίνημα όπου θα συμμετέχουν οι ΟΤΑ και όχι απλά ένα ακόμα έργο υπαγορευόμενο από την κορυφή. Η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού οικολογικά συνειδητοποιημένου τρόπου ζωής είναι καθοριστικής σημασίας για όλες τις πόλεις και τους πολίτες της ΕΕ, Πρέπει να είναι έργο για όλους, όχι μόνο για λίγους. Η οικείωση πρέπει να ξεκινάει από τους ιδιώτες σε επίπεδο βάσης και να υπερβαίνει τις μεγάλες αστικές περιοχές. Η δυνατότητα πρόσβασης των απλών πολιτών και των οργανώσεων της κοινωνίας πολιτών αποτελεί σημαντική θετική πτυχή της πρωτοβουλίας ΝΕΜ. Για να επιτύχει, η διαδικασία πρέπει να είναι κοινωνικά, πολιτιστικά και εδαφικά συμπεριληπτική.

Βρυξέλλες, 27 Απριλίου 2022.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών

Απόστολος ΤΖΙΤΖΙΚΩΣΤΑΣ

(1) Όπως η Δήλωση του Κορκ 2.0 του 2016 με τίτλο «Βελτίωση της διαβίωσης στις αγροτικές περιοχές».

(2) Η έκκληση της Βενετίας για δράση: Για μια νέα Ευρωπαϊκή Αναγέννηση, που επιδιώκει τη διευκόλυνση στενότερων και ισχυρότερων συνεργειών μεταξύ της επιχειρηματικής κοινότητας και του ευρύτερου πολιτιστικού, σχετικού με την κληρονομιά και δημιουργικού οικοσυστήματος, μεταξύ άλλων μέσω της ενίσχυσης μιας στρατηγικής συμμαχίας μεταξύ του κινήματος ευρωπαϊκής κληρονομιάς και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και του ινστιτούτου της.

(3) Όπως ορίζονται στο σύμφωνο του Άμστερνταμ.

(4) Όπως αναφέρεται στην πράσινη βίβλο της Europa Nostra για την Ευρωπαϊκή Κληρονομιά.

(5) «Η κοινή κληρονομιά της Ευρώπης στην καρδιά της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας», έκδοση της Europa Nostra.