ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βρυξέλλες, 1.12.2021
COM(2021) 764 final
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠHΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ
Κοινή αντιμετώπιση των σημερινών και των νέων προκλήσεων της νόσου COVID-19
ΚΟΙΝΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΣΗΜΕΡΙΝΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΕΩΝ ΤΗΣ ΝΟΣΟΥ COVID-19
I ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Το φετινό φθινόπωρο, πολλά κράτη μέλη βιώνουν αναζωπύρωση της νόσου COVID-19 με έναν ταχύτατα αυξανόμενο αριθμό κρουσμάτων και νέα επιβάρυνση των νοσοκομείων και των εργαζομένων στον τομέα της υγείας. Οι κυβερνήσεις υποχρεώνονται για μία ακόμη φορά να εξισορροπήσουν την ανάγκη επιβολής περιορισμών για την αναχαίτιση της εξάπλωσης του ιού με το κόστος που οι περιορισμοί αυτοί συνεπάγονται για την κοινωνική και οικονομική ζωή. Η επιστροφή σε μια κρίσιμη κατάσταση μετά από μια περίοδο σχετικής ηρεμίας έχει προκαλέσει δυσφορία και κόπωση σε πολλούς πολίτες. Η νέα απειλή που αντιπροσωπεύει η παραλλαγή Όμικρον έχει επιτείνει ακόμη περισσότερο τις ανησυχίες.
Πρέπει να αναληφθεί επείγουσα και αποφασιστική δράση. Οι κοινές προσπάθειες που κατέβαλαν η ΕΕ, τα κράτη μέλη και οι πολίτες μας επιτρέπουν να είμαστε σήμερα πολύ καλύτερα προετοιμασμένοι για να αναλάβουμε δράση από ό,τι στην αρχή της πανδημίας. Γνωρίζουμε πολύ περισσότερα για τον τρόπο περιορισμού της μετάδοσης της νόσου COVID-19 μέσω μέτρων υγιεινής και στοχευμένων περιορισμών. Παράλληλα, καθίστανται διαθέσιμα ολοένα και περισσότερα φαρμακοθεραπευτικά μέσα που επιτρέπουν τη θεραπεία της νόσου COVID-19. Πάνω απ’ όλα, ο εμβολιασμός μειώνει μαζικά τους κινδύνους για τους περισσότερους Ευρωπαίους. Επέτρεψε την επιστροφή, σε μεγάλο βαθμό, στην καθημερινότητα, έδωσε τη δυνατότητα στις οικονομίες να ξεκινήσουν την ανάκαμψή τους και άνοιξε τον δρόμο για πρωτοβουλίες αποκατάστασης των ελευθεριών, όπως το ψηφιακό πιστοποιητικό COVID της ΕΕ. Οι κοινές προσπάθειες της ΕΕ για την αύξηση της παραγωγής και προμήθειας εμβολίων έχουν αυξήσει σημαντικά την πρόσβαση στον εμβολιασμό και η διαθεσιμότητα εμβολίων είναι πλέον αδιαμφισβήτητη. Πρόκειται για ένα σαφές παράδειγμα της προστιθέμενης αξίας που μπορεί να επιτύχει η προσέγγιση σε επίπεδο ΕΕ. Ο εμβολιασμός σημαίνει ότι η αντιμετώπιση της πανδημίας μπορεί να εξατομικευθεί ανάλογα με την κατάσταση του κάθε ατόμου.
Εντούτοις, ο κίνδυνος εμφάνισης νέων παραλλαγών μας υπενθυμίζει ότι πρέπει να συνεχίσουμε να αντιδρούμε με αποφασιστικότητα και ταχύτητα. Διαθέτουμε πλέον ένα πολύ ευρύτερο φάσμα εργαλείων καθώς και την απαραίτητη εμπειρία για να τα χρησιμοποιήσουμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Ωστόσο, η επιτυχία των εμβολιαστικών προγραμμάτων είχε ως αποτέλεσμα να μην ληφθούν σε όλες τις περιπτώσεις εγκαίρως νέα μέτρα για την πρόληψη της τρέχουσας φάσης της πανδημίας. Διαπιστώνουμε για μία ακόμη φορά ότι όσο περισσότερο καθυστερούμε να χρησιμοποιήσουμε τα εργαλεία αυτά, τόσο πιο δραστικά είναι τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνουμε.
Η ανάγκη επείγουσας δράσης ισχύει και σε παγκόσμιο επίπεδο. Μόνο η συνεργασία θα μας επιτρέψει να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά την πανδημία και να επιτύχουμε μια μακροπρόθεσμη υγειονομική ασφάλεια. Η παραλλαγή Όμικρον δείχνει για μία ακόμη φορά πόσο σημαντική είναι η διαφάνεια και ο παγκόσμιος συντονισμός σε πραγματικό χρόνο, καθώς και η κοινή χρήση των εργαλείων που απαιτούνται για την καταπολέμηση της πανδημίας. Δείχνει επίσης ότι οι διεθνείς προσπάθειες για τη στήριξη όλων των χωρών στην αντιμετώπιση της πανδημίας υπήρξαν ανεπαρκείς. Η επιτάχυνση των εργασιών αυτών πρέπει να αποτελέσει μείζονα προτεραιότητα.
Η εμπειρία των τελευταίων 18 μηνών έχει δείξει ότι η συντονισμένη αντίδραση της ΕΕ είναι η πλέον αποτελεσματική και πειστική προσέγγιση της πανδημίας. Μεγιστοποιεί την κλίμακα και τον αντίκτυπο των δράσεών μας, εξασφαλίζει προβλεψιμότητα για τους πολίτες και παρέχει ένα πλαίσιο εντός του οποίου τα κράτη μέλη μπορούν να προσαρμόζουν τα μέτρα τους. Δείχνει στους πολίτες μας ότι η πολιτική μας εξακολουθεί να καθοδηγείται από ισχυρή επιστημονική συναίνεση. Είναι πλέον επιτακτική ανάγκη να αξιοποιήσουμε και πάλι αυτήν την προσέγγιση. Η ΕΕ πρέπει να επιδείξει αδιάλειπτη αποφασιστικότητα λαμβάνοντας άμεσα, σαφή και συντονισμένα μέτρα για την αντιμετώπιση της αναζωπύρωσης του ιού.
II ΤΟ ΝΕΟ ΚΥΜΑ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΕΙ Η ΝΟΣΟΣ COVID-19
Η ΕΕ βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με μια διπλή πρόκληση. Τα κράτη μέλη βρίσκονται ήδη αντιμέτωπα με ένα ταχύτατα αυξανόμενο αριθμό κρουσμάτων, τα οποία είναι τόσο σοβαρά ώστε να μπορούν να δημιουργήσουν σοβαρότατα προβλήματα στα συστήματα υγείας. Στη συγκυρία αυτή έρχεται τώρα να προστεθεί η απειλή της παραλλαγής Όμικρον. Παρότι οι ακριβείς επιπτώσεις της παραλλαγής αυτής βρίσκονται ακόμη υπό αξιολόγηση, η ταχύτητα εξάπλωσης και η έκταση της μετάλλαξης την καθιστούν σαφέστατα ανησυχητική. Το γεγονός ότι εμφανίζεται σε μια περίοδο όπου ο αριθμός των εμβολιασμένων εξακολουθεί να είναι ανεπαρκής και όπου οι αναμνηστικές δόσεις έχουν μόλις ξεκινήσει, σημαίνει ότι απαιτείται επείγουσα δράση.
Η πρόσφατη εξάπλωση του ιού
Τα κρούσματα της COVID-19 αυξάνονται ταχύτατα από τον Οκτώβριο 1 . Η αναζωπύρωση αυτή έχει προκαλέσει αύξηση των σοβαρών περιστατικών, των νοσηλειών και των θανάτων σε εβδομαδιαία βάση, ιδίως σε κράτη μέλη με χαμηλά ποσοστά εμβολιασμού. Ωστόσο, η εφαρμογή των προγραμμάτων εμβολιασμού σημαίνει ταυτόχρονα ότι το ποσοστό όσων νοσούν σοβαρά ή χάνουν τη ζωή τους είναι σημαντικά χαμηλότερο απ’ ότι στα προηγούμενα κύματα.
Ένας λόγος για την αναζωπύρωση αυτή είναι η επικράτηση της παραλλαγής Δέλτα, η οποία είναι δύο φορές πιο μεταδοτική από τον αρχικό ιό, ακόμη και αν τα εμβόλια παραμένουν αποτελεσματικά κατά της νόσου που προκαλεί η εν λόγω παραλλαγή. Εκτός αυτού, η ανοσία όσων έλαβαν πρώτοι το εμβόλιο (γενικά, οι πιο ευάλωτες και οι μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες) ενδέχεται να έχει αρχίσει να μειώνεται. Η αλλαγή του καιρού είχε ως αποτέλεσμα μεγάλο μέρος της κοινωνικής και οικονομικής ζωής να μεταφερθεί σε εσωτερικούς χώρους, όπου ο ιός μπορεί να μεταδοθεί ευκολότερα. Η δε ταχύτητα με την οποία οι κυβερνήσεις χαλαρώνουν ή επιβάλλουν περιορισμούς και προφυλάξεις έχει επίσης σαφή αντίκτυπο στην ικανότητα εξάπλωσης του ιού.
Ωστόσο, καίριας σημασίας για την τρέχουσα κατάσταση είναι το γεγονός ότι σημαντικό ποσοστό των Ευρωπαίων πολιτών παραμένει ανεμβολίαστο. Συνολικά, το 23,5 % των ενηλίκων σε ολόκληρη την ΕΕ δεν έχει ακόμη εμβολιαστεί πλήρως 2 , ενώ σε ορισμένα κράτη μέλη το ποσοστό αυτό ανέρχεται σε 70,8 %. Ίσως ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι σε ορισμένα κράτη μέλη έως και το 65 % των ατόμων ηλικίας άνω των 65 ετών δεν έχει ακόμη εμβολιαστεί πλήρως.
Είναι σαφές ότι ο εμβολιασμός μειώνει την πιθανότητα λοίμωξης και είναι πολύ αποτελεσματικός στη μείωση των σοβαρών νοσήσεων και των θανάτων. Ο εμβολιασμός δεν παρέχει πλήρη προστασία από τη λοίμωξη και τα εμβολιασμένα άτομα, εάν μολυνθούν, εξακολουθούν να μπορούν να μεταδώσουν τη νόσο. Ωστόσο, η λοίμωξη με τον ιό COVID-19 ενός εμβολιασμένου ατόμου είναι πολύ πιθανότερο να είναι σχετικά ήπια. Μια πρώτη ανάλυση των δεδομένων τριών κρατών μελών επιβεβαίωσε ότι το ποσοστό νοσηλειών είναι σημαντικά υψηλότερο στους ανεμβολίαστους σε σύγκριση με τους εμβολιασμένους. Με άλλα λόγια, ο εμβολιασμός μειώνει σημαντικά τις πιθανότητες κάποιου να νοσήσει σοβαρά από τη νόσο COVID-19.
Εικόνα: Ποσοστό νοσηλειών λόγω COVID-19 σε τρία κράτη μέλη, ανά κατάσταση εμβολιασμού
Παρότι τα εμβόλια εξακολουθούν να παρέχουν ισχυρή προστασία, η αποτελεσματικότητά τους μειώνεται φυσικά με την πάροδο του χρόνου. Στις 24 Νοεμβρίου, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) εξέδωσε ταχεία αξιολόγηση κινδύνου, επισημαίνοντας την ανάγκη να εξεταστεί επειγόντως η χορήγηση αναμνηστικής δόσης σε άτομα 40 ετών και άνω, με προτεραιότητα στους πλέον ευάλωτους και τους ηλικιωμένους. Το ECDC ανέφερε επίσης ότι οι χώρες θα μπορούσαν να εξετάσουν το ενδεχόμενο χορήγησης αναμνηστικής δόσης σε όλους τους ενήλικες μετά την παρέλευση έξι μηνών από την ολοκλήρωση της πρώτης σειράς εμβολιασμών τους. Το μέτρο αυτό θα μπορούσε να αυξήσει την προστασία από τη λοίμωξη εν όψει της εξασθένισης της ανοσίας 3 . Όλα τα κράτη μέλη έχουν ήδη αρχίσει να χορηγούν αναμνηστικές δόσεις στις ομάδες υψηλού κινδύνου του πληθυσμού τους και ορισμένα κράτη μέλη έχουν ήδη ξεκινήσει εκστρατείες εμβολιασμού με αναμνηστικές δόσεις για ολόκληρο τον πληθυσμό.
Εκτός από τον εμβολιασμό ενηλίκων, η έγκριση δύο εμβολίων για την ηλικιακή ομάδα των 12+ ετών έχει επιτρέψει στα κράτη μέλη να επεκτείνουν ακόμα περισσότερο την εμβολιαστική τους κάλυψη. Εκτός αυτού, ένα εμβόλιο έχει πλέον εγκριθεί για την ηλικιακή ομάδα των 5 έως 11 ετών.
Η αποτελεσματικότητα του εμβολιασμού επέτρεψε την εξομάλυνση μεγάλου μέρους της κοινωνικής και οικονομικής ζωής κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Ωστόσο, η χαλάρωση των περιορισμών συνέβαλε στη νέα εξάπλωση του ιού και τα βασικά μέτρα υγιεινής, όπως η χρήση μάσκας, δεν ήταν πλέον επαρκή. Καθώς ο αριθμός των κρουσμάτων άρχισε να αυξάνεται, οι αρχές βρέθηκαν αντιμέτωπες με την πρόκληση του προσδιορισμού των αποτελεσματικότερων στοχευμένων μέτρων.
Η αύξηση των περιστατικών σοβαρής νόσησης, ιδίως μεταξύ των μη εμβολιασμένων, ασκεί τεράστια πίεση στα νοσοκομεία και στο υγειονομικό προσωπικό, που είναι ήδη επιβαρυμένα από τα γεγονότα των τελευταίων 18 μηνών. H υπερβολική επιβάρυνση των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης έχει επίσης άμεσο αντίκτυπο στην υγεία των ασθενών που πάσχουν από άλλα νοσήματα, καθώς η πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη για την αντιμετώπιση άλλων νοσημάτων καθίσταται δυσκολότερη λόγω της ανάγκης νοσηλείας ασθενών με COVID-19. Το αποτέλεσμα είναι η επιβάρυνση των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης σε βαθμό συγκρίσιμο ή μεγαλύτερο από εκείνον του περασμένου χειμώνα. Αυτό καθιστά αναπόφευκτη την επιβολή νέων μέτρων, με τις κυβερνήσεις να καλούνται να λάβουν δύσκολες αποφάσεις σχετικά με τη χρονική στιγμή και το είδος των μέτρων που θα εφαρμόσουν.
Ανάληψη δράσης για την αντιμετώπιση της παραλλαγής Όμικρον
Ο εντοπισμός της παραλλαγής Όμικρον (B.1.1.529) από τη Νότια Αφρική καταδεικνύει τη σημασία της ανάληψης ταχείας και αποφασιστικής δράσης για τη μείωση και την επιβράδυνση της μετάδοσης του ιού και για τη διαχείριση του κινδύνου πιθανών περαιτέρω μεταλλάξεων. Οι αναλύσεις που διεξήγαγε η Νότια Αφρική και η διαφάνεια που επέδειξε όσον αφορά την κοινοποίηση των αποτελεσμάτων ήταν εκ των ων ουκ άνευ για την ταχεία παγκόσμια αντίδραση και αποτελούν πρότυπο για τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να λειτουργεί η διεθνής συνεργασία.
Όπως συμπέρανε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας 4 στις 26 Νοεμβρίου 2021, θα απαιτηθούν προσπάθειες σε παγκόσμιο επίπεδο για να διασφαλιστεί ο εντοπισμός και η παρακολούθηση των παραλλαγών. Αυτό σημαίνει:
·ενισχυμένη εποπτεία και εργασίες αλληλούχησης γονιδιώματος σε παγκόσμιο επίπεδο, οι οποίες θα πρέπει να επεκταθούν ταχέως·
·υποβολή πλήρων αλληλουχιών γονιδιώματος σε δημόσια διαθέσιμη βάση δεδομένων·
·κοινοποίηση στον ΠΟΥ και στο ECDC των αρχικών κρουσμάτων και των συρροών κρουσμάτων που συνδέονται με λοιμώξεις από ανησυχητικές παραλλαγές·
·διενέργεια επιτόπιων ερευνών και εργαστηριακών αξιολογήσεων για τη βελτίωση της κατανόησης των δυνητικών επιπτώσεων των ανησυχητικών παραλλαγών.
Εκτός από αυτήν την παγκόσμια προσπάθεια, η ΕΕ και τα κράτη μέλη πρέπει να ενεργήσουν άμεσα. Ενόσω διεξάγονται επειγόντως οι απαραίτητες ενέργειες για τη συλλογή βασικών δεδομένων σχετικά με την παραλλαγή Όμικρον, η λήψη προληπτικών μέτρων είναι απαραίτητη. Τα κράτη μέλη πρέπει να θέτουν σε εφαρμογή σχέδια έκτακτης ανάγκης μόλις εμφανίζονται κρούσματα. Η αύξηση της εμβολιαστικής κάλυψης, συμπεριλαμβανομένης της ταχείας διεξαγωγής εκστρατειών εμβολιασμού με αναμνηστικές δόσεις, και η ταχεία θέσπιση προληπτικών μέτρων και περιορισμών στις κοινωνικές επαφές αναμένεται να επιβραδύνουν τη μετάδοση της Όμικρον και κάθε άλλης παραλλαγής. Τα κράτη μέλη πρέπει να αναλαμβάνουν ταχεία και αποφασιστική δράση κάθε φορά που εντοπίζεται συρροή κρουσμάτων.
Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ μπορεί να αξιοποιήσει βασικές πρωτοβουλίες που ανελήφθησαν κατά το προηγούμενο έτος. Πρώτον, με το εκκολαπτήριο HERA, το οποίο εγκαινιάστηκε τον Φεβρουάριο του 2021, η Επιτροπή προετοιμάστηκε για την ανίχνευση παραλλαγών, καθώς και για την ανάπτυξη, τη ρυθμιστική έγκριση και την παραγωγή προσαρμοσμένων εμβολίων. Η ΕΕ κατέβαλε σημαντικές προσπάθειες προκειμένου να ενισχύσει την ικανότητά της να εντοπίζει και να χαρακτηρίζει γρήγορα τις ανησυχητικές παραλλαγές. Τον Φεβρουάριο του 2021 διατέθηκαν 200 εκατ. EUR για την ενίσχυση των ικανοτήτων αλληλούχησης των κρατών μελών. Μια σύμβαση παροχής υπηρεσιών αλληλούχησης ολόκληρου του γονιδιώματος βοήθησε 11 κράτη μέλη και τρεις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων να αναλύσουν πάνω από 100 000 δείγματα. Χάρη σε ένα νέο πρόγραμμα ύψους 77 εκατ. EUR, του οποίου η παράταση έχει ήδη προταθεί για το 2022, δημιουργούνται μακροπρόθεσμες υποδομές αλληλούχησης και δοκιμών γονιδιώματος σε 24 χώρες της ΕΕ/ΕΟΧ. Έτσι επιτυγχάνεται όχι μόνο καλύτερη απόκριση στην τρέχουσα πανδημία, αλλά και μόνιμη ενίσχυση των ικανοτήτων. Η ΕΕ έχει επίσης ενισχύσει την ικανότητά της όσον αφορά τη διεξαγωγή ελέγχων σε λύματα με σκοπό τον γεωγραφικό εντοπισμό των νέων κρουσμάτων. Ως εκ τούτου, η ΕΕ είναι πλέον καλύτερα προετοιμασμένη για παραλλαγές. Οι επενδύσεις της στην αύξηση της ικανότητας γενετικής αλληλούχησης και στην αποτελεσματική ανταλλαγή δεδομένων θα επιτρέψουν τον εντοπισμό σε πραγματικό χρόνο τυχόν περαιτέρω μεταλλαγμένων στελεχών, έτσι ώστε να είναι δυνατή η άμεση αντιμετώπισή τους. Το ενδεχόμενο της προσαρμογής των εμβολίων σε νέα στελέχη λαμβάνεται πλέον υπόψη στις συμβάσεις με τους παρασκευαστές εμβολίων.
Δεύτερον, με τη σύσταση της Αρχής Ετοιμότητας και Αντιμετώπισης Καταστάσεων Έκτακτης Υγειονομικής Ανάγκης της ΕΕ (HERA) τον Σεπτέμβριο του 2021, η Επιτροπή συγκέντρωσε στο διοικητικό συμβούλιο της HERA τόσο αρμόδιους για τη στρατηγική καθοδήγηση όσο και εμπειρογνώμονες σε εθνικό και σε ενωσιακό επίπεδο, ενώ παραμένει αρμόδια για την ανάληψη κοινών δράσεων. Ήδη αναπτύσσει και δικτυώνει ικανότητες ανάπτυξης μοντέλων και ανάλυσης προοπτικών, ώστε να μπορούν να αναγνωρίζονται και να εφαρμόζονται γρήγορα οι σωστές αποκρίσεις. Η ισχυρή βιομηχανική διάσταση της HERA επιτρέπει την αξιοποίηση βιομηχανικών εταιρικών σχέσεων και την επέκταση της βιομηχανικής ικανότητας παραγωγής εμβολίων και θεραπευτικών μέσων.
Τρίτον, οι ταξιδιωτικοί περιορισμοί μπορούν να επιβραδύνουν περαιτέρω τη διείσδυση της παραλλαγής αυτής από τα σημεία εισόδου από τρίτες χώρες. Το κοινό πλαίσιο που θεσπίστηκε για τον συντονισμό των μέτρων περιορισμού των μετακινήσεων προς την ΕΕ (βλ. κατωτέρω) επέτρεψε την εφαρμογή του μηχανισμού «φρένου έκτακτης ανάγκης» εντός λίγων ωρών από την αναγνώριση της παραλλαγής Όμικρον από τον ΠΟΥ. Το αποτέλεσμα ήταν η συμφωνία της 26ης Νοεμβρίου για την εφαρμογή στοχευμένων ταξιδιωτικών μέτρων για τις χώρες εκείνες που πλήττονται περισσότερο από την παραλλαγή Όμικρον. Οι ρυθμίσεις αυτές επιτρέπουν επίσης τη συνεχή παρακολούθηση της κατάστασης με στόχο είτε την επέκταση του καταλόγου των πληττόμενων τρίτων χωρών. είτε τη θέσπιση πιθανών μέτρων εντός της ΕΕ. είτε την άρση των προληπτικών μέτρων καθώς καθίστανται διαθέσιμα περαιτέρω επιστημονικά στοιχεία.
Η ΕΕ και τα κράτη μέλη πρέπει να αναλάβουν άμεση δράση:
·τα κράτη μέλη πρέπει να διαθέτουν σχέδια έκτακτης ανάγκης ώστε να λαμβάνουν γρήγορα και αποφασιστικά μέτρα για να θέτουν υπό έλεγχο τις εστίες της παραλλαγής, όπου αυτές εντοπίζονται·
·τα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόσουν άμεσα εκστρατείες εμβολιασμού με αναμνηστικές δόσεις ως απαραίτητο βήμα για την αύξηση της προστασίας από τις παραλλαγές·
·τα κράτη μέλη, με την υποστήριξη της Επιτροπής, θα πρέπει να συντονίζονται στενά για να εφαρμόζουν αλλαγές σε πραγματικό χρόνο στα συνοριακά και ταξιδιωτικά τους μέτρα σύμφωνα με τις συστάσεις του Συμβουλίου για τα ταξίδια προς την ΕΕ και για την ελεύθερη κυκλοφορία εντός της ΕΕ, μεταξύ άλλων όσον αφορά τους διαγνωστικούς ελέγχους και τα μέτρα καραντίνας· Με βάση τα πλέον πρόσφατα επιστημονικά στοιχεία και σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης, ένα ενδεδειγμένο μέτρο που θα μπορούσαν να εφαρμόσουν τα κράτη μέλη για να αντιμετωπίσουν τον τρέχοντα κίνδυνο από την παραλλαγή Όμικρον είναι η υποβολή των ταξιδιωτών σε διαγνωστικό έλεγχο PCR πριν από την άφιξή τους, ιδίως εκείνων που καταφθάνουν από χώρες εκτός της ΕΕ, αλλά και όσων ταξιδεύουν εντός της ΕΕ, στο πλαίσιο μιας διαδικασίας «φρένου έκτακτης ανάγκης». Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να εφαρμόζονται μόνο για το χρονικό διάστημα που είναι απαραίτητα και θα πρέπει να είναι αναλογικά, αμερόληπτα και να υπόκεινται σε συνεχή επανεξέταση·
·τα κράτη μέλη θα πρέπει να αυξήσουν την ικανότητα αλληλούχησης γονιδιώματος και επιτήρησης της παραλλαγής Όμικρον και οποιωνδήποτε άλλων ανησυχητικών παραλλαγών, μεταξύ άλλων μέσω εκτεταμένων ελέγχων σε λύματα· η Επιτροπή θα συμβάλει στην ταχεία κοινοποίηση των δειγμάτων και των αποτελεσμάτων·
·η Επιτροπή θα στηρίξει τη δειγματοληψία στις χώρες με χαμηλά επίπεδα δεδομένων αλληλούχησης, καθώς και τη χρήση διαγνωστικών ελέγχων αντιγόνων·
·θα πρέπει να παρασχεθεί στήριξη, τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε επίπεδο κρατών μελών, προς τις χώρες της Νότιας Αφρικής και κάθε άλλη σχετική χώρα με στόχο τη συλλογή και τη μελέτη κλινικών δεδομένων που συνδέονται με λοιμώξεις από την εν λόγω νέα παραλλαγή·
·η HERA θα συνεχίσει να αξιοποιεί στο έπακρο τις δυνατότητες που διαθέτει για την πλήρη αντιμετώπιση της Όμικρον:
·η ομάδα εμπειρογνωμόνων της HERA για τις παραλλαγές λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για την ανάλυση της κατάστασης·
·η HERA συνεργάζεται με τους παρασκευαστές εμβολίων για να διασφαλίσει την ταχεία προσαρμογή των εμβολίων στη νέα παραλλαγή, εάν χρειαστεί, και να εγγυηθεί επαρκή ικανότητα παραγωγής εμβολίων·
·το διοικητικό συμβούλιο της HERA, σε συντονισμό και με τον ΠΟΥ, προσδιορίζει τη στρατηγική κατεύθυνση των δράσεων σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο.
III ΣΥΝΕΧΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΡΕΙΑΣ: ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΕΝΗ ΔΡΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ COVID-19
Ο ιός έχει αποδειχθεί ανθεκτικός και προσαρμόσιμος με την παραλλαγή Δέλτα, που επί του παρόντος αποτελεί το κυρίαρχο στέλεχος στην ΕΕ, και με τη νέα απειλή της παραλλαγής Όμικρον. Μόνο με συνεχή και αποφασιστική δράση θα μπορέσει η πανδημία να τεθεί και να διατηρηθεί υπό έλεγχο. Αυτό σημαίνει ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικό να λαμβάνονται μέτρα όχι μόνο σε περίπτωση αύξησης των λοιμώξεων και εμφάνισης νέων παραλλαγών, αλλά και όταν τα ποσοστά λοιμώξεων είναι χαμηλά. Αυτή είναι η κατευθυντήρια αρχή της δράσης της ΕΕ κατά της πανδημίας: να εξασφαλιστεί η διαθεσιμότητα, η προμήθεια και η χορήγηση των εμβολίων, να βελτιωθεί η θεραπεία των ατόμων που έχουν μολυνθεί, και να ενισχυθεί η κοινή δράση προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι οι περιορισμοί είναι αποτελεσματικοί, αλλά ταυτόχρονα αναλογικοί και δίκαιοι.
Ένα από τα κύρια διδάγματα που αντλήθηκαν από τον τελευταίο ενάμισι χρόνο είναι η σημασία της επίτευξης συμφωνίας για μια κοινή και συντονισμένη προσέγγιση της ΕΕ και την προβολή της εν λόγω προσέγγισης με τον σαφέστερο δυνατό τρόπο. Οι αποκλίσεις μεταξύ των εθνικών προσεγγίσεων όσον αφορά τον εμβολιασμό, οι οποίες δεν εξηγούνται με σαφήνεια, υπονομεύουν τις προσπάθειες που καταβάλλονται για την αντιμετώπιση της επιφυλακτικότητας απέναντι στα εμβόλια. Οι σημαντικές διαφορές στα εφαρμοζόμενα μέτρα δημόσιας υγείας, οι οποίες δεν εξηγούνται από εξίσου σημαντικές διαφορές στις επιδημιολογικές καταστάσεις, υπονόμευσαν την εμπιστοσύνη του κοινού.
Συνέχιση των προσπαθειών αποτελεσματικού εμβολιασμού
Πρέπει να συνεχιστούν οι προσπάθειες εμβολιασμού. Η ικανότητα προμήθειας και η ικανότητα παραγωγής εξασφαλίζονται πλέον μέσω της στρατηγικής της ΕΕ για τα εμβόλια. Έως το τέλος του τρέχοντος έτους, η ΕΕ θα έχει εγκαταστήσει παραγωγική ικανότητα άνω των 300 εκατομμυρίων δόσεων εμβολίων τον μήνα. Χάρη στις συμβάσεις που συνήφθησαν στο πλαίσιο της στρατηγικής της ΕΕ για τα εμβόλια, τα κράτη μέλη θα έχουν πρόσβαση σε όσες δόσεις εμβολίων χρειάζονται (συμπεριλαμβανομένων δόσεων προσαρμοσμένων εμβολίων, εάν αποδειχθούν απαραίτητες) το 2022 και το 2023. Η ΕΕ θα πρέπει να συνεχίσει να επενδύει στην ανάπτυξη και στην παραγωγή πιο προηγμένων εμβολίων καλύτερης ποιότητας κατά της COVID-19 και των παραλλαγών του ιού. Η HERA θα επιτρέψει την ανάπτυξη μιας ισχυρής στρατηγικής ικανότητας, η οποία θα έχει ακριβώς αυτή τη λειτουργία, με σκοπό να αντιμετωπιστούν οι τρέχουσες και οι μελλοντικές απειλές με τη βελτίωση της ανάπτυξης, της παραγωγής, της προμήθειας και της διανομής των εμβολίων. Θα περιλαμβάνει τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση των τρωτών σημείων όσον αφορά τις προμήθειες και τα υλικά, αμφότερα ζωτικής σημασίας, για την παραγωγή των εμβολίων, με βάση το έργο της ειδικής ομάδας της Επιτροπής για την αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής. Η υφιστάμενη κοινή προμήθεια συρίγγων θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί από τα κράτη μέλη για την αντιμετώπιση δυνητικών ελλείψεων. Επίσης, είναι καίριας σημασίας να βελτιωθεί η πρόσβαση στα εμβόλια, ώστε οι υπηρεσίες υγείας να μπορούν να χορηγούν τα εμβόλια στις τοπικές κοινότητες και οι πολίτες να έχουν εύκολη πρόσβαση.
Πρωταρχική πρόκληση σήμερα είναι να πείσουμε τα άτομα που δεν έχουν ακόμη εμβολιαστεί να κάνουν το εμβόλιο. Τα κράτη μέλη αρχίζουν να εφαρμόζουν ένα ευρύτερο φάσμα μέτρων, τα οποία αποτυπώνουν την πραγματικότητα ότι τα μη εμβολιασμένα άτομα συνιστούν μεγαλύτερη απειλή, σε σύγκριση με τα εμβολιασμένα άτομα, για την υγεία των πολιτών γενικότερα και τη βιωσιμότητα των συστημάτων ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Η επιφυλακτικότητα απέναντι στα εμβόλια έχει διάφορες αιτίες. Συχνά απαιτούνται εξατομικευμένες, τοπικές λύσεις και, στο πλαίσιο αυτό, η εμπιστοσύνη στους τοπικούς επαγγελματίες του τομέα της υγείας διαδραματίζει καίριο ρόλο. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένα κοινά στοιχεία για τα οποία η ΕΕ και τα κράτη μέλη της —καθώς και οι παγκόσμιοι εταίροι, όπως το ΝΑΤΟ— θα πρέπει να συνεχίσουν τη συνεργασία τους, ιδίως όσον αφορά τον τεράστιο όγκο της ανακριβούς πληροφόρησης ή της παραπληροφόρησης στη δημόσια σφαίρα σχετικά με τα εμβόλια. Η Επιτροπή θέσπισε ειδική διαδικασία με σκοπό να διευκολύνει την ταχεία αντίδραση στην παραπληροφόρηση. Χάρη σε ένα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης, τα κράτη μέλη μπορούν να συνεργάζονται αποτελεσματικά στο πλαίσιο ενός ειδικού χώρου συνεργασίας για τη νόσο COVID-19, όπου θα συγκεντρώνονται αναλύσεις και απαντήσεις σχετικά με την παραπληροφόρηση όσον αφορά την πανδημία. Επίσης, η Επιτροπή προσέφερε άμεση διμερή στήριξη στα κράτη μέλη με τα χαμηλότερα ποσοστά εμβολιασμού και απευθύνθηκε στους επαγγελματίες του τομέα της υγείας στις εν λόγω χώρες 5 . Αυτή η στήριξη θα μπορούσε τώρα να επεκταθεί ώστε να κινητοποιηθούν και άλλοι παράγοντες που έχουν ηγετικό ρόλο στην κοινότητα (π.χ. επιχειρήσεις, συνδικαλιστικές οργανώσεις, θρησκευτικοί ηγέτες και αθλητικές προσωπικότητες). Η Επιτροπή συνεργάζεται επίσης με επιγραμμικές πλατφόρμες με σκοπό να τις παροτρύνει να προσφέρουν χώρο για τις εκστρατείες επικοινωνίας και την προώθηση των απόψεων εμπειρογνωμόνων, καθώς και για την παρακολούθηση της παραπληροφόρησης και την ανταλλαγή δεδομένων.
Σήμερα προκύπτουν περισσότερα στοιχεία σχετικά με τον ρυθμό με τον οποίο μειώνεται η ανοσία. Οι αναμνηστικές δόσεις έχουν καίρια σημασία για την αντιμετώπιση της μείωσης της ανοσίας. Αποτελούν επίσης βασικά εργαλεία για την προστασία έναντι παραλλαγών. Επί του παρόντος, όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ προσφέρουν αναμνηστικές ή πρόσθετες δόσεις στις ομάδες που διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο, όπως τα ηλικιωμένα και τα ανοσοκατεσταλμένα άτομα, οι ένοικοι δομών μακροχρόνιας φροντίδας και οι εργαζόμενοι του τομέα της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Λαμβανομένης υπόψη της ανωτέρω καθοδήγησης του ECDC, όλα τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίσουν ότι τα πλέον ευάλωτα άτομα λαμβάνουν αναμνηστική δόση κατά προτεραιότητα και να χρησιμοποιήσουν τον κατάλληλο εξοπλισμό και τους κατάλληλους πόρους για την πραγματοποίηση εκστρατειών μαζικού αναμνηστικού εμβολιασμού. Η εμφάνιση της παραλλαγής Όμικρον επιτείνει την ανάγκη να ξεκινήσουν εκστρατείες μαζικού αναμνηστικού εμβολιασμού σε όλα τα κράτη μέλη.
Θεραπεία ατόμων που νοσούν με COVID-19
Η βελτίωση της θεραπείας των ατόμων που έχουν προσβληθεί από τη νόσο COVID-19 αποτελεί επίσης σημαντική εξέλιξη στη μάχη κατά του ιού. Αποτελεί συνέπεια της βελτίωσης της διάγνωσης για την καλύτερη κατανόηση του επιπολασμού του ιού και του τρόπου αντιμετώπισής του. Τα κράτη μέλη θα μπορούν όλο και περισσότερο να χρησιμοποιούν φαρμακοθεραπευτικά μέσα για την αντιμετώπιση της νόσου COVID-19. Η στρατηγική της ΕΕ για τα φαρμακοθεραπευτικά μέσα κατά της COVID-19 έχει τεθεί σε εφαρμογή και βασίζεται στα δέκα πλέον ελπιδοφόρα υποψήφια φαρμακοθεραπευτικά μέσα, ενώ έχουν ήδη συναφθεί αρκετές συμφωνίες κοινής προμήθειας με τα κράτη μέλη προκειμένου να εξασφαλιστεί η ισότιμη πρόσβαση στα εν λόγω φαρμακοθεραπευτικά μέσα. Έχουν πλέον εγκριθεί τρεις θεραπείες. Οι εν λόγω θεραπείες θα διαδραματίσουν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στον περιορισμό των κινδύνων της COVID-19 για τα πλέον ευάλωτα άτομα και θα μπορούσαν επίσης να συμβάλουν στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που συνδέονται με τις επιπλοκές της COVID-19 σε ασθενείς που έχουν αναρρώσει. Η επικοινωνία θα είναι καίριας σημασίας για να διευκρινιστούν τα οφέλη των εγκεκριμένων θεραπειών και οι κίνδυνοι παραπληροφόρησης. Τα εν λόγω φαρμακοθεραπευτικά μέσα θα βοηθήσουν τα άτομα να αναρρώσουν ταχύτερα και θα συμβάλουν στον μετριασμό των επιπτώσεων που έχει ο ιός στα άτομα και στα συστήματα υγείας. Ωστόσο, λειτουργούν συμπληρωματικά προς τον εμβολιασμό και δεν τον αντικαθιστούν. Θα αποτελέσουν επίσης σημαντικό μέρος των εργασιών της HERA μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα.
Ταυτόχρονα, η αύξηση των κρουσμάτων σε ορισμένα κράτη μέλη ενδέχεται να θέσει ξανά τα συστήματα υγείας σε κατάσταση κρίσης. Ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας της Ένωσης παραμένει διαθέσιμος για την παροχή στήριξης από τα κράτη μέλη που πλήττονται λιγότερο προς αυτά που υφίστανται τη μεγαλύτερη πίεση. Από τις αρχές Οκτωβρίου, το κέντρο συντονισμού αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών διευκολύνει την παροχή άμεσης βοήθειας ζωτικής σημασίας από διάφορα κράτη μέλη 6 στη Ρουμανία και στη Λετονία.
Προληπτικά μέτρα
Η καθημερινή συμπεριφορά των πολιτών αποτελεί βασική συνιστώσα για την καταπολέμηση του ιού και θα πρέπει να παραμείνει ο κανόνας. Περιλαμβάνει ιδίως τη χρήση μάσκας προσώπου σε κλειστούς και επισφαλείς χώρους, την αποφυγή συγκεντρώσεων υψηλού κινδύνου, την κοινωνική αποστασιοποίηση και τον κατάλληλο εξαερισμό των κλειστών χώρων.
Στην πραγματικότητα, με την αυξημένη διασπορά του ιού και τον κίνδυνο ακόμα μεγαλύτερης διασποράς με την παραλλαγή Όμικρον, θα χρειαστεί επίσης η λήψη περαιτέρω προληπτικών μέτρων για να περιοριστούν οι κίνδυνοι επαφής και λοίμωξης. Δεν αρκεί ο εμβολιασμός από μόνος του για την αντιμετώπιση του ιού. Η εμπειρία από την αρχή της πανδημίας δείχνει ότι τα εν λόγω μέτρα αποτελούν ουσιαστικό μέρος της δράσης για την καταπολέμηση της διασποράς του ιού. Στους παράγοντες επιτυχίας περιλαμβάνονται η αποφασιστική λήψη αποφάσεων, η καλή επικοινωνία και η συμμετοχή της κοινότητας. Όπως ίσχυε καθ’ όλη τη διάρκεια της πανδημίας, οι αρχές θα πρέπει να βρίσκουν το κατάλληλο σημείο ισορροπίας, ώστε τα μέτρα περιορισμού να λαμβάνονται έγκαιρα και να είναι αποτελεσματικά, αλλά και αναλογικά: οι ελευθερίες των ατόμων δεν θα πρέπει να περιορίζονται εάν αυτό δεν συμβάλλει σημαντικά στη μείωση των επιπτώσεων του ιού. Πρέπει επίσης να αντληθούν διδάγματα από προηγούμενες εμπειρίες όσον αφορά την εφαρμογή των εν λόγω περιορισμών, για παράδειγμα ο μεγάλος αντίκτυπος που είχε το κλείσιμο των σχολείων και των πανεπιστημίων στην ψυχική υγεία και στις εκπαιδευτικές επιδόσεις των παιδιών και των νέων. Ομοίως, αν καθυστερήσουν να εφαρμοστούν τα απαραίτητα μέτρα, θα πρέπει να ληφθούν δραστικότερα μέτρα. Ορισμένα μέτρα, όπως η βελτίωση της υγιεινής ή η παραμονή στο σπίτι σε περίπτωση εμφάνισης συμπτωμάτων, μπορεί να γίνουν συνήθεις πρακτικές στην κοινωνία μακροπρόθεσμα.
Δεδομένου ότι αυξάνεται το ποσοστό του πληθυσμού που εμβολιάζεται και πλέον λαμβάνει αναμνηστική δόση, οι περιορισμοί μετατοπίζονται όλο και περισσότερο από μέτρα που αφορούν το σύνολο του πληθυσμού σε μέτρα που λαμβάνουν υπόψη τόσο τις ατομικές περιστάσεις όσο και τον κίνδυνο επιδείνωσης της κατάστασης από ένα συγκεκριμένο άτομο. Ορισμένα μέτρα, όπως ο υποχρεωτικός εμβολιασμός των ατόμων που εργάζονται σε περιβάλλοντα με ευάλωτα άτομα, αποτελούν λογική απάντηση στην τρέχουσα πραγματικότητα.
Η εργαλειοθήκη για την παρακολούθηση και τη διαχείριση της κατάστασης
Παράλληλα με τις απαιτήσεις αυτές, τα κράτη μέλη θα πρέπει να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν τα εργαλεία που έχουν στη διάθεσή τους για να διευκολύνουν την καθημερινή ζωή των πολιτών. Οι διαθέσιμοι και προσιτοί διαγνωστικοί έλεγχοι θα παραμείνουν απαραίτητο εργαλείο για τη διαχείριση και τον έλεγχο της πανδημίας και για την ταχεία αντίδραση στις επιδημικές εξάρσεις. Τα κράτη μέλη πρέπει εξασφαλίσουν ότι θα διαθέτουν επαρκείς διαγνωστικούς ελέγχους στο μέλλον για να διαχειριστούν τις εξάρσεις του ιού. Οι στρατηγικές για τη διεξαγωγή διαγνωστικών ελέγχων θα πρέπει να στοχεύουν, μεταξύ άλλων, σε περιβάλλοντα με ομάδες υψηλού κινδύνου, όπως δομές μακροχρόνιας φροντίδας και νοσοκομεία, καθώς και σε χώρους με υψηλό δυναμικό μετάδοσης, όπως τα σχολεία. Θα μπορούσαν επίσης να συνδυαστούν με διαγνωστικούς ελέγχους για άλλους ιούς που κυκλοφορούν, όπως ο ιός της γρίπης. Θα πρέπει επίσης να συνεχιστούν οι εργασίες για να εξασφαλιστεί η ακρίβεια των διαγνωστικών ελέγχων και να εξεταστεί κατά πόσον η αποτελεσματικότητα των διαγνωστικών ελέγχων επηρεάζεται από τον εμβολιασμό.
Η ιχνηλάτηση επαφών παραμένει μέρος της εργαλειοθήκης για τον περιορισμό της αναζωπύρωσης της νόσου COVID-19 και τα κράτη μέλη θα πρέπει να συνεχίσουν να διαθέτουν επαρκή ικανότητα. Συμπληρώνοντας την υφιστάμενη μη ψηφιακή ιχνηλάτηση επαφών, οι εφαρμογές ιχνηλάτησης επαφών και αποστολής ειδοποιήσεων μπορούν επίσης να συνεχίσουν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη διάσπαση της αλυσίδας των λοιμώξεων, τόσο σε εθνικό όσο και σε διασυνοριακό επίπεδο, συμβάλλοντας έτσι στη διάσωση ζωών. Μέχρι σήμερα, 21 χώρες της ΕΕ/του ΕΟΧ διαθέτουν εφαρμογή ιχνηλάτησης επαφών και αποστολής ειδοποιήσεων, ενώ 18 εφαρμογές είναι συνδεδεμένες μέσω της Υπηρεσίας της Ευρωπαϊκής Ομόσπονδης Πύλης, η οποία επιτρέπει στους πολίτες να εξακολουθούν να χρησιμοποιούν την εφαρμογή τους ακόμη και όταν διασχίζουν τα σύνορα. Ενθαρρύνονται να συμμετάσχουν όλα τα κράτη μέλη.
Το Ψηφιακό Πιστοποιητικό COVID της ΕΕ, το οποίο σχεδιάστηκε, εγκρίθηκε και εφαρμόστηκε με πρωτοφανή ταχύτητα, αποτελεί κινητήρια δύναμη για την ανάκαμψη και έχει αποδειχθεί ανεκτίμητο εργαλείο για τα κράτη μέλη και τους πολίτες, διότι επιτρέπει τη διασυνοριακή κυκλοφορία των πολιτών της ΕΕ και συμβάλλει στη συνέχιση της κοινωνικής και οικονομικής δραστηριότητας με την ελάχιστη δυνατή διατάραξη. Τα κράτη μέλη έχουν πλέον εκδώσει πάνω από 650 εκατομμύρια Ψηφιακά Πιστοποιητικά COVID της ΕΕ 7 .
Η επιτυχής και ευρεία εφαρμογή του Ψηφιακού Πιστοποιητικού COVID της ΕΕ καθιστά επίσης δυνατή μια αναθεωρημένη προσέγγιση για την ελεύθερη κυκλοφορία εντός της ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση για νέα σύσταση του Συμβουλίου για μια συντονισμένη προσέγγιση με σκοπό τη διευκόλυνση της ασφαλούς ελεύθερης κυκλοφορίας κατά τη διάρκεια της πανδημίας της COVID-19 8 . Η πρόταση αυτή καθορίζει μια νέα προσέγγιση με βάση το εν λόγω πιστοποιητικό, ώστε οι ταξιδιώτες με έγκυρο Ψηφιακό Πιστοποιητικό COVID της ΕΕ να μην υπόκεινται καταρχήν σε πρόσθετους περιορισμούς στην ελεύθερη κυκλοφορία, όπως η καραντίνα ή η υποβολή σε διαγνωστικό έλεγχο. Λαμβάνει επίσης υπόψη την κατάσταση κατά την οποία ο ιός κυκλοφορεί σε πολύ υψηλά επίπεδα σε ορισμένες περιοχές της ΕΕ με αποτέλεσμα τα κράτη μέλη να πρέπει να συνιστούν να αποφεύγονται όλες οι μη αναγκαίες μετακινήσεις προς και από αυτές τις περιοχές. Οι ταξιδιώτες χωρίς πιστοποιητικό εμβολιασμού ή ανάρρωσης που φθάνουν από αυτές τις περιοχές υψηλού κινδύνου θα πρέπει να υποβάλλονται σε διαγνωστικό έλεγχο πριν από την αναχώρηση, καθώς και σε καραντίνα/αυτοαπομόνωση μετά την άφιξη. Τέλος, η πρόταση προσαρμόζει επίσης τη μεθοδολογία και ενσωματώνει τα στοιχεία σχετικά με τα ποσοστά εμβολιασμού στον περιφερειακό χάρτη που εκπόνησε το ECDC.
Στη διαδικασία «φρένου έκτακτης ανάγκης» της σύστασης του Συμβουλίου προβλέπονται απαιτήσεις για τον έλεγχο του ιού, όπως διαγνωστικοί έλεγχοι και καραντίνα εντός της ΕΕ, όταν διαπιστώνεται υψηλός επιπολασμός μιας ανησυχητικής παραλλαγής όπως η Όμικρον. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο εφαρμογής μέτρων στο πλαίσιο μιας προληπτικής προσέγγισης για τον περιορισμό του κινδύνου εξάπλωσης ενόσω διεξάγονται οι πρώτες αναλύσεις της Όμικρον. Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να είναι αναλογικά, αμερόληπτα, διαφανή και πλήρως συντονισμένα.
Ένα βασικό ζήτημα είναι να εξασφαλιστεί η κατάλληλη διάρκεια ισχύος των πιστοποιητικών εμβολιασμού στο πλαίσιο του Ψηφιακού Πιστοποιητικού COVID της ΕΕ, δεδομένου ότι, με την πάροδο του χρόνου, η διασφάλιση που παρέχουν τα πιστοποιητικά βαίνει φθίνουσα παράλληλα με τη μείωση της αποτελεσματικότητας των εμβολίων. Επομένως, η διάρκεια ισχύος των πιστοποιητικών πρέπει να συνάδει με τη μείωση της αποτελεσματικότητας των εμβολίων, καθώς και με την ανάγκη πρόβλεψης εύλογου χρονικού διαστήματος για την υλοποίηση εκστρατειών αναμνηστικού εμβολιασμού, ώστε να είναι αναλογικοί οι περιορισμοί στην ελεύθερη κυκλοφορία λόγω της λήξης ισχύος ενός πιστοποιητικού. Η Επιτροπή θεωρεί ότι, με ισχύ από τις 10 Ιανουαρίου 2022, τα πιστοποιητικά δεν θα πρέπει πλέον να γίνονται δεκτά από τα κράτη μέλη μετά την παρέλευση εννέα μηνών από τον αρχικό κύκλο εμβολιασμού. Αυτό αποτυπώνεται στην πρόταση της Επιτροπής, στην οποία λαμβάνεται υπόψη η καθοδήγηση του ECDC σχετικά με τη χορήγηση αναμνηστικών δόσεων μετά την παρέλευση έξι μηνών και προβλέπεται πρόσθετη περίοδος τριών μηνών για να εξασφαλιστεί ότι οι εθνικές εκστρατείες εμβολιασμού μπορούν να προσαρμοστούν και ότι οι πολίτες μπορούν να έχουν πρόσβαση σε αναμνηστικές δόσεις. Επιπλέον, η Επιτροπή εξετάζει αν θα πρέπει να είναι δεσμευτική η εν λόγω διάρκεια ισχύος 9 . Τέλος, ο κανονισμός ισχύει επί του παρόντος έως τις 30 Ιουνίου 2022. Δεδομένου ότι φαίνεται απίθανο να έχει τελειώσει η πανδημία έως την εν λόγω ημερομηνία, η Επιτροπή καταρτίζει νομοθετική πρόταση για την παράταση της ισχύος του κανονισμού για περιορισμένο χρονικό διάστημα.
Το Ψηφιακό Πιστοποιητικό COVID της ΕΕ είναι το μόνο ευρείας κλίμακας σύστημα πιστοποιητικών για την COVID-19 που βρίσκεται σε εφαρμογή, αντιμετωπίζει τις επιπτώσεις της COVID-19 στην καθημερινή ζωή των πολιτών και διευκολύνει επίσης τα ταξίδια των κατοίκων τρίτων χωρών προς και από την ΕΕ. Χάρη στο γεγονός ότι το Ψηφιακό Πιστοποιητικό COVID της ΕΕ διασυνδέεται με συστήματα τρίτων χωρών επιτρέπονται ήδη συνδέσεις με 51 χώρες, και θα συνεχίσει να επεκτείνεται περαιτέρω, μεταξύ άλλων και στην Αφρική.
Η Επιτροπή πρότεινε επίσης την τροποποίηση των κανόνων σχετικά τις μετακινήσεις προς την ΕΕ, ώστε να Ψηφιακό Πιστοποιητικό COVID της ΕΕ να συνδέεται με πιστοποιητικά τρίτων χωρών που θεωρούνται ισοδύναμα με αυτό. Χάρη στην αναθεώρηση αυτή, από τις 10 Ιανουαρίου έως τον Μάρτιο του 2022, θα εξεταστεί εκ νέου ο κατάλογος των επιλέξιμων τρίτων χωρών από τις οποίες επιτρέπονται οι μη αναγκαίες μετακινήσεις ατόμων βάσει της επιδημιολογικής κατάστασης. Στις περισσότερες άλλες χώρες θα επιτρέπονται μόνο οι αναγκαίες μετακινήσεις, καθώς και οι μετακινήσεις των εμβολιασμένων ατόμων και των ατόμων που έχουν αναρρώσει 10 , ενώ τα κράτη μέλη θα μπορούν επίσης να επιβάλλουν καραντίνα και πρόσθετες εξετάσεις στους ταξιδιώτες. Τα κράτη μέλη θα δέχονται όχι μόνο τα εμβόλια κατά της COVID-19 που έχουν εγκριθεί στην ΕΕ, αλλά και τα εμβόλια που έχουν ολοκληρώσει τη διαδικασία καταχώρισης έκτακτης ανάγκης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), εφόσον οι ταξιδιώτες διαθέτουν επίσης έγκυρο αποδεικτικό αρνητικού αποτελέσματος διαγνωστικού ελέγχου PCR πριν από την αναχώρηση. Από τον Μάρτιο του 2022, η Επιτροπή προτείνει τη μετάβαση από την τρέχουσα υβριδική προσέγγιση με βάση τη χώρα και το άτομο σε μια προσέγγιση μόνο με βάση το άτομο προς όφελος των ταξιδιωτών που έχουν εμβολιαστεί ή αναρρώσει. Θα εξακολουθήσει να είναι ζωτικής σημασίας μια συντονισμένη προσέγγιση όσον αφορά τους ταξιδιωτικούς περιορισμούς για τις περιοχές ιδιαίτερα υψηλού κινδύνου προκειμένου να επιβραδυνθεί ή να περιοριστεί η άφιξη και η μετάδοση νέων παραλλαγών στην ΕΕ.
Τα κράτη μέλη και οι συνδεδεμένες χώρες Σένγκεν πρέπει να ακολουθήσουν τη σύσταση αυτή και να συντονίσουν τους περιορισμούς για όλα τα είδη ταξιδιών στην ΕΕ+. Όπως προαναφέρθηκε, η περίπτωση της παραλλαγής Όμικρον καταδεικνύει ότι η εν λόγω αποτελεσματική συντονισμένη προσέγγιση αποτελεί επιτακτική ανάγκη. Η ταχεία εφαρμογή των κανόνων της διαδικασίας «φρένου έκτακτης ανάγκης» κατέδειξε ότι λειτουργεί το πλαίσιο της ΕΕ για συντονισμένη προσέγγιση και θα συμβάλει στον περιορισμό της διασποράς της νέας παραλλαγής. Απαιτείται καθημερινή αξιολόγηση προκειμένου να αξιολογηθεί κατά πόσον θα πρέπει να συμπεριληφθούν επιπλέον χώρες στην εφαρμογή των μέτρων, καθώς και η φύση των διαγνωστικών ελέγχων και της καραντίνας για τα άτομα που ταξιδεύουν για ουσιώδεις λόγους, των οποίων η είσοδος στην ΕΕ εξακολουθεί να επιτρέπεται. Ωστόσο, στην πραγματικότητα, η παραλλαγή έχει ήδη εξαπλωθεί και ενδέχεται οι ταξιδιώτες να έχουν ήδη προσβληθεί από την παραλλαγή πριν από το τελικό σημείο αναχώρησης προς την ΕΕ. Ως εκ τούτου, είναι ουσιαστικής σημασίας να είναι διαθέσιμο το 14ήμερο ταξιδιωτικό ιστορικό όλων των αφίξεων στην ΕΕ και να υπάρχει η δυνατότητα ταυτοποίησης όσων βρέθηκαν σε στενή επαφή με προσβληθέντα επιβάτη κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, ώστε να μπορούν να ιχνηλατηθούν αποτελεσματικά, μεταξύ άλλων και σε διασυνοριακό επίπεδο. Τούτο υπογραμμίζει την ανάγκη να θεσπίσουν όλα τα κράτη μέλη αποτελεσματικά έντυπα εντοπισμού επιβατών. Χωρίς σαφείς πληροφορίες σχετικά με τις χώρες τις οποίες επισκέφθηκαν όλοι οι ταξιδιώτες κατά τις 14 ημέρες πριν από την άφιξή τους στην ΕΕ, είναι πιθανότερο να απαιτηθεί, λόγω της επιδεινούμενης κατάστασης, πλήρης ταξιδιωτική απαγόρευση από χώρες εκτός της ΕΕ για τα άτομα που ταξιδεύουν χωρίς ουσιώδεις λόγους, καθώς και αυστηρότερες απαιτήσεις καραντίνας για τα άτομα που ταξιδεύουν για ουσιώδεις λόγους. Η Επιτροπή θα προτείνει ένα νομικό πλαίσιο της ΕΕ για μια συντονισμένη προσέγγιση όσον αφορά τα έντυπα εντοπισμού επιβατών, στον βαθμό που απαιτείται για την αναχαίτιση της διασποράς της νόσου COVID-19 11 . Οι μεταφορείς μπορούν επίσης να διαδραματίσουν καίριο ρόλο συμβάλλοντας στη διασφάλιση της διαθεσιμότητας αυτών των κρίσιμων πληροφοριών.
Διαρθρωτική ανθεκτικότητα και συντονισμός
Ο στενός συντονισμός μεταξύ των κρατών μελών θα διαδραματίσει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στη μεγιστοποίηση της ικανότητας της ΕΕ να αξιοποιήσει τα εργαλεία της για την αντιμετώπιση της τρέχουσας αναζωπύρωσης του ιού. Τούτο συνεπάγεται υψηλό επίπεδο ροής πληροφοριών σχετικά με τα προβλεπόμενα εθνικά μέτρα, συνεχή παρακολούθηση και συνεπή χρήση των κατευθυντήριων γραμμών του ECDC και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (EMA). Πρέπει να αξιοποιηθούν πλήρως βασικά φόρουμ, όπως η επιτροπή υγειονομικής ασφάλειας και η ολοκληρωμένη πολιτική αντιμετώπιση κρίσεων (IPCR) 12 .
Η ταχεία έγκριση της πλήρους δέσμης των προτάσεων σχετικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση Υγείας και του πλαισίου έκτακτης ανάγκης, που θα επιτρέψουν στην ΕΕ και στα κράτη μέλη της να αξιοποιήσουν τις νέες δυνατότητες που προσφέρει η HERA για την αποφασιστική δράση έναντι μελλοντικών σοβαρών διασυνοριακών απειλών για την υγεία, είναι αναγκαία για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της πανδημίας το 2022. Παράλληλα, η HERA θα πρέπει να επιτύχει τον στόχο της όσον αφορά την πλήρη συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων μερών κατά τον καθορισμό της επιχειρησιακής προσέγγισης της ΕΕ.
IV Η ΕΠΙΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΔΡΑΣΗ
Η ΕΕ θα πρέπει να εξακολουθήσει να ηγείται των προσπαθειών που καταβάλλονται ώστε να διασφαλιστεί ότι ολόκληρος ο κόσμος είναι προστατευμένος από τη νόσο COVID-19. Κανένας δεν είναι ασφαλής έως ότου όλοι να είναι ασφαλείς.
Εξ αρχής, η ΕΕ έχει αναλάβει ηγετικό ρόλο στην παγκόσμια αντιμετώπιση της πανδημίας, στηρίζοντας τις γειτονικές χώρες και τις χώρες εταίρους ώστε να αντιμετωπίσουν τις συνέπειές της στον τομέα της υγείας, στην κοινωνία και στην οικονομία. Αποτελεί επίσης κινητήρια δύναμη της έρευνας για τα εμβόλια, είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας εμβολίων στον κόσμο και βρίσκεται στην πρώτη γραμμή του διαμοιρασμού εμβολίων. Έχει επίσης ηγηθεί της στήριξης προς τις χώρες που αντιμετωπίζουν τον συνδυασμό των σοβαρών επιπτώσεων στην υγεία και της οικονομικής συρρίκνωσης. Οι εργασίες αυτές πρέπει τώρα να ενταθούν περαιτέρω.
Ο ανοικτός χαρακτήρας και η δικαιοσύνη αποτελούν σήμα κατατεθέν της Ευρώπης. Πάνω από 1 δισεκατομμύριο εμβόλια που παράγονται στην ΕΕ έχουν αποσταλεί σε περισσότερες από 150 χώρες σε όλες τις ηπείρους. Η ΕΕ εξάγει τόσα εμβόλια όσα διαθέτει και στους πολίτες της. Τουλάχιστον ένα στα δύο εμβόλια ευρωπαϊκής παραγωγής εξάγεται ή έχει εξαχθεί. Μια πρόταση για έναν νέο μηχανισμό διαφάνειας των εξαγωγών θα επιτρέψει στην ΕΕ να εξακολουθήσει να παρακολουθεί τις εξαγωγές εμβολίων και δραστικών ουσιών.
Η διασφάλιση της πρόσβασης σε ασφαλή και οικονομικώς προσιτά εμβόλια κατά της νόσου COVID-19 για ολόκληρο τον κόσμο, ιδίως για τις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδηματικού επιπέδου, αποτελεί προτεραιότητα για την ΕΕ. Δεδομένου ότι έχει εμβολιαστεί μόνο το 2 % του πληθυσμού στις χώρες χαμηλού εισοδήματος και το 19 % του πληθυσμού στις χώρες χαμηλότερου μεσαίου εισοδήματος, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην επιτάχυνση του εμβολιασμού σε παγκόσμιο επίπεδο, ώστε να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά η πανδημία. Ιδιαίτερη έμφαση 13 δίνεται στην Αφρική, για την οποία θα προσδιοριστεί δέσμη μέτρων στήριξης πριν από τη σύνοδο κορυφής ΕΕ-Αφρικής τον Φεβρουάριο του 2022.
Η Επιτροπή συνεργάζεται διαρκώς με τους παρασκευαστές για να διασφαλιστεί η συνεχής, τακτική και προβλέψιμη προμήθεια εμβολίων. Τα κράτη μέλη μπορούν να είναι βέβαια ότι θα έχουν στη διάθεσή τους τις δόσεις που θα τους επιτρέψουν να καλύψουν τις οικείες ανάγκες εμβολιασμού, μεταξύ άλλων για αναμνηστικές δόσεις ή προσαρμοσμένα εμβόλια. Επομένως, με τη βεβαιότητα αυτή, τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να εξακολουθήσουν να ανακατευθύνουν σημαντικό αριθμό προγραμματισμένων παραδόσεων εμβολίων σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.
Εκτός από τις εξαγωγές, η ΕΕ υλοποιεί τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει σχετικά με τον διαμοιρασμό εμβολίων. Η «Ομάδα Ευρώπη» θα διαθέσει 250 εκατομμύρια δόσεις πριν από τα τέλη του 2021, ενώ συνολικά θα διατεθούν 700 εκατομμύρια δόσεις έως τα μέσα του 2022, εκ των οποίων 200 εκατομμύρια θα χρηματοδοτηθούν από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Μέσω ενός ενωσιακού μηχανισμού διαμοιρασμού εμβολίων και με την υποστήριξη ειδικής ομάδας που συστάθηκε από την Επιτροπή, τα κράτη μέλη έχουν ήδη παραδώσει πάνω από 100 εκατομμύρια δόσεις εμβολίων παγκοσμίως: οι δωρεές και η παράδοση στο πλαίσιο του διαμοιρασμού εμβολίων μπορούν και πρέπει πλέον να επιταχυνθούν. Πρόκειται για έργο που πρέπει να συνεχιστεί στο εγγύς μέλλον και το οποίο, όσο ταχύτερα ολοκληρωθεί, τόσο πιο αποτελεσματικό θα είναι.
Οι δεσμεύσεις αυτές συμπληρώνουν την υφιστάμενη στήριξη και καθοδήγηση της «Ομάδας Ευρώπη» προς την ACT-A και τον πυλώνα εμβολίων της (COVAX), συμπεριλαμβανομένων των παραδόσεων στο πλαίσιο ανθρωπιστικών δράσεων μέσω του οικείου ανθρωπιστικού αποθεματικού ασφαλείας. Η Επιτροπή θα δώσει συνέχεια στη δέσμευση που ανέλαβαν οι βιομηχανικοί εταίροι κατά την παγκόσμια σύνοδο κορυφής με θέμα την υγεία, που πραγματοποιήθηκε στη Ρώμη, για τη διάθεση 1,5 δισεκατομμυρίου δόσεων εμβολίων σε χώρες χαμηλού εισοδήματος χωρίς κέρδος και σε χώρες μεσαίου εισοδήματος σε χαμηλότερες τιμές. Η τόνωση της παραγωγής σε παγκόσμιο επίπεδο είναι επίσης καίριας σημασίας: η «Ομάδα Ευρώπη» επενδύει επίσης 1 δισ. EUR για την αύξηση της ικανότητας παραγωγής εμβολίων mRNA στην Αφρική.
Ωστόσο, η προμήθεια δόσεων δεν είναι αρκετή. Τα κράτη μέλη, οι παρασκευαστές και ο COVAX πρέπει να συνεργαστούν για να διασφαλιστεί η διανομή των εμβολίων με πιο προβλέψιμο τρόπο στα μέρη όπου υπάρχει η μεγαλύτερη ανάγκη και, εξασφαλίζοντας το αναγκαίο σύστημα εφοδιασμού, να ελαχιστοποιηθεί, παράλληλα, ο κίνδυνος σπατάλης. Η διαθεσιμότητα του εξοπλισμού, όπως φιαλίδια και σύριγγες, καθώς και ο σαφής και αποτελεσματικός σχεδιασμός του συστήματος εφοδιασμού, είναι απαραίτητα στοιχεία για την αποτελεσματική παράδοση από τις χώρες δωρεάς και την απορρόφηση των προμηθειών από τις αποδέκτριες χώρες. Καίριας σημασίας είναι επίσης η στήριξη των υπηρεσιών υγείας, όπως τα μέσα ατομικής προστασίας, οι διαγνωστικοί έλεγχοι, οι θεραπείες και βασικές προμήθειες όπως το οξυγόνο. Για να επιτευχθεί ο στόχος αυτός, η ΕΕ θα συνεργαστεί με τις χώρες εταίρους και τον COVAX.
Τα προγράμματα της «Ομάδας Ευρώπη» βρίσκονται επίσης σε εξέλιξη για να συμβάλουν στη δημιουργία ικανότητας παρασκευής εμβολίων και στην ανάπτυξη ευνοϊκών ρυθμιστικών πλαισίων σε χώρες εταίρους όπως η Νότια Αφρική, η Σενεγάλη και η Ρουάντα, οι οποίες μπορούν να λειτουργήσουν ως περιφερειακοί κόμβοι εμβολίων. Η HERA θα προσφέρει επίσης μια σημαντική νέα διάσταση στο έργο της ΕΕ.
Έως τον Νοέμβριο του 2021, 44 τρίτες χώρες είχαν ζητήσει εμβόλια και βοηθητικό υλικό απευθείας από την ΕΕ μέσω του μηχανισμού πολιτικής προστασίας της Ένωσης. Το αποτέλεσμα ήταν η στήριξη και συγχρηματοδότηση για την παράδοση σχεδόν 24 εκατομμυρίων δόσεων σε 37 χώρες, με τις οποίες καλύφθηκαν πλήρως 22 αιτήματα. Κατά το πρόσφατο διάστημα, στο πλαίσιο της δωρεάς εμβολίων παρέχονται και οι σύριγγες που απαιτούνται για τη χορήγησή τους. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να στηρίζει επιχειρησιακά και οικονομικά περαιτέρω ανάγκες στο μέλλον.
Η ΕΕ επιδιώκει επίσης ενεργά τη σύναψη συμφωνιών στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου για να διασφαλιστεί η συνεχής διαθεσιμότητα των αναγκαίων υλικών μέσω ανοικτών αλυσίδων εφοδιασμού και εμπορίου, καθώς και την αξιοποίηση των υφιστάμενων δυνατοτήτων ευελιξίας εντός του συστήματος διανοητικής ιδιοκτησίας.
Η συνεργασία με τις ΗΠΑ θα αποτελέσει κινητήρια δύναμη για την παγκόσμια αλληλεγγύη και την υγειονομική ασφάλεια. Τον Σεπτέμβριο, το θεματολόγιο ΕΕ-ΗΠΑ για την καταπολέμηση της παγκόσμιας πανδημίας συμπεριέλαβε τον στόχο του εμβολιασμού του παγκόσμιου πληθυσμού σε ποσοστό 70 % έως τα μέσα του 2022 και τη σύσταση κοινής ειδικής ομάδας ΕΕ-ΗΠΑ με αντικείμενο την αλυσίδα παραγωγής και εφοδιασμού για την COVID-19 14 . Η εταιρική σχέση ΕΕ-ΗΠΑ στηρίζει τις προσπάθειες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τη βελτίωση της παγκόσμιας αρχιτεκτονικής στον τομέα της υγείας και τη δημιουργία μέσων για τη βελτίωση της ετοιμότητας και της αντίδρασης σε μελλοντικές πανδημίες και την ενίσχυση του Διεθνούς Υγειονομικού Κανονισμού (ΔΥΚ).
Η ενίσχυση της παγκόσμιας ετοιμότητας και αντίδρασης σε πανδημίες, καθώς και η ενίσχυση του διεθνούς πλαισίου για την παγκόσμια υγεία είναι πλέον πιο επείγουσες από ποτέ. Η δήλωση της Ομάδας των 20 (G20), που εγκρίθηκε στη Ρώμη κατά την παγκόσμια σύνοδο κορυφής με θέμα την υγεία, αποτελεί γνώμονα για την ανάπτυξη πολυμερούς συνεργασίας και περιλαμβάνει αρχές που δίνουν έμφαση στην πολιτική δέσμευση για ανάληψη δράσης, με βάση την προσέγγιση «Μία υγεία» και με έμφαση στην ανάγκη για βιώσιμη χρηματοδότηση. Η ΕΕ θα πρέπει να εξακολουθήσει να διαδραματίζει ηγετικό ρόλο στη μετατροπή αυτών των αρχών σε δράση, στον εντοπισμό των ελλείψεων και στην εξεύρεση λύσεων, ιδίως μέσω της Ομάδας των 7 (G7) και της Ομάδας των 20 (G20). Θα εργαστεί, μέσω της κοινής ειδικής ομάδας οικονομικών-υγείας της G20, για την ανάπτυξη ρυθμίσεων συντονισμού μεταξύ των υπουργείων οικονομικών και υγείας, προωθώντας έτσι τη συλλογική δράση και την αποτελεσματική διαχείριση των πόρων με στόχο την ετοιμότητα και την αντίδραση σε πανδημίες. Στο πλαίσιο αυτό, θα δώσει συνέχεια στις συστάσεις ανεξάρτητων ομάδων για την ίδρυση ενός παγκόσμιου φορέα για την υγεία και τη χρηματοδότηση και ενός ενδιάμεσου χρηματοπιστωτικού ταμείου.
Κατά την 74η Παγκόσμια Συνέλευση Υγείας, τον Μάιο του 2021, η ΕΕ τάχθηκε υπέρ της κίνησης διαδικασίας στον ΠΟΕ για μια νέα σύμβαση-πλαίσιο για την ετοιμότητα και την αντίδραση σε πανδημίες 15 . Λίγους μήνες αργότερα, κατά την ειδική σύνοδο της Παγκόσμιας Συνέλευσης Υγείας, που πραγματοποιήθηκε από την 29η Νοεμβρίου έως την 1η Δεκεμβρίου 2021, τα μέλη του ΠΟΥ συμφώνησαν με συναίνεση την έναρξη, το 2022, των διαπραγματεύσεων για τη σύναψη διεθνούς συμφωνίας ή άλλου διεθνούς μέσου για την πρόληψη, την ετοιμότητα και την αντίδραση σε πανδημίες. Τούτο είναι πρωταρχικής σημασίας ώστε η έξοδος από την παρούσα κρίση να συνοδεύεται από μια ισχυρότερη παγκόσμια αρχιτεκτονική στον τομέα της υγείας, ικανή να προλαμβάνει, να διαχειρίζεται και να μειώνει σημαντικά τις επιπτώσεις επόμενων πανδημιών. Η συμμετοχή της ΕΕ στη διαπραγματευτική διαδικασία είναι ουσιαστικής σημασίας. Βασικό στοιχείο των εργασιών αυτής της παγκόσμιας διακυβερνητικής διαδικασίας πρέπει να είναι η ενίσχυση της διαφάνειας.
V ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Η ΕΕ βρίσκεται και πάλι αντιμέτωπη με τη σοβαρή απειλή της νόσου COVID-19, λόγω του συνδυασμού της αύξησης των κρουσμάτων και της παραλλαγής Όμικρον. Πρόκειται και πάλι για παγκόσμια απειλή που απαιτεί παγκόσμια δράση. Όσον αφορά την αντιμετώπιση αυτής της απειλής, το δίδαγμα των δύο τελευταίων ετών είναι σαφές: ανεξαρτήτως τομέα πολιτικής, η συντονισμένη προσέγγιση μεταξύ της ΕΕ και των κρατών μελών της έχει λειτουργήσει καλύτερα από τη μη συντονισμένη προσέγγιση· επίσης, η καθυστερημένη δράση ενέχει υψηλότερο κίνδυνο. Μια συλλογική προσέγγιση όσον αφορά την παραγωγή, την ανάπτυξη και την προμήθεια εμβολίων παρείχε ασφαλή και αποτελεσματικά εμβόλια το ταχύτερο δυνατόν και στην απαιτούμενη κλίμακα. Λόγω της προσέγγισης αυτής, η οποία εφαρμόζεται επίσης για να εξασφαλιστεί η έγκαιρη και ισότιμη πρόσβαση σε φαρμακοθεραπευτικά μέσα, δεν υπάρχει πλέον κανένα εμπόδιο για την ταχεία διεξαγωγή των αναμνηστικών δόσεων. Η έγκριση της πλήρους δέσμης μέτρων για την Ένωση Υγείας και την πλήρη ανάπτυξη της HERA θα εδραιώσουν περαιτέρω την προσέγγιση αυτή, ενισχύοντας την ετοιμότητα και τη διαρθρωτική ανθεκτικότητα. Η συντονισμένη προσέγγιση για το ψηφιακό πιστοποιητικό COVID της ΕΕ έχει προσφέρει ένα βασικό εργαλείο που βοήθησε την Ευρώπη να επιτρέψει εκ νέου την ελεύθερη κυκλοφορία και χρησιμοποιείται συνεχώς σε ολόκληρη την ΕΕ. Η «Ομάδα Ευρώπη» εξακολουθεί να ηγείται του παγκόσμιου αγώνα κατά της πανδημίας, καθώς και των προσπαθειών για τη βελτίωση της παγκόσμιας ασφάλειας για το μέλλον. Όλα αυτά τα στοιχεία είχαν ως αποτέλεσμα την ενίσχυση της ικανότητας της ΕΕ να αντιμετωπίσει την πανδημία και να συμβάλει στην ανάκαμψη, ενώ η δράση της ΕΕ βοηθά τα εθνικά συστήματα υγείας να αντιμετωπίσουν την τεράστια πίεση που τους ασκείται.
Πρέπει τώρα να εφαρμόσουμε ταχέως τις αρχές αυτές, καθώς η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με τη διπλή πρόκληση των ραγδαία αυξανόμενων κρουσμάτων και του κινδύνου της παραλλαγής Όμικρον. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη πρέπει να δείξουν ότι είμαστε έτοιμοι να αντιδράσουμε γρήγορα, λαμβάνοντας μέτρα για την αντιμετώπιση της έξαρσης του ιού, και ότι θα εξακολουθήσουμε να επιδιώκουμε μια ισχυρή και βιώσιμη μακροπρόθεσμη αντίδραση στην απειλή αυτή. Η επίτευξη του στόχου αυτού απαιτεί αποφασιστική και επείγουσα αντίδραση:
·η ΕΕ και τα κράτη μέλη θα πρέπει να δεσμευτούν όσον αφορά την εφαρμογή μιας συντονισμένης στρατηγικής για τον περιορισμό της διασποράς της παραλλαγής Όμικρον, παράλληλα με την καθημερινή επανεξέταση των περιορισμών για τα αναγκαία ταξίδια και την ετοιμότητα επιβολής όλων των αναγκαίων ελέγχων·
·τα κράτη μέλη θα πρέπει να διεξαγάγουν ανανεωμένη εκστρατεία που θα απευθύνεται στα μη εμβολιασμένα άτομα όλων των επιλέξιμων ηλικιακών ομάδων, με στοχευμένες εθνικές στρατηγικές για την αντιμετώπιση της επιφυλακτικότητας απέναντι στον εμβολιασμό·
·τα κράτη μέλη θα πρέπει να διαθέσουν ταχέως αναμνηστικές δόσεις για να διατηρηθεί ισχυρό επίπεδο προστασίας από τον ιό και την παραλλαγή Όμικρον, αρχίζοντας από τα πιο ευάλωτα άτομα·
·οι οργανισμοί της ΕΕ θα πρέπει να διασφαλίζουν την ταχεία διάθεση των απαραίτητων επιστημονικών κατευθυντήριων γραμμών·
·η Επιτροπή θα εντείνει τις προσπάθειές της για την παραγωγή, την έγκριση και την από κοινού προμήθεια φαρμακοθεραπευτικών μέσων κατά της νόσου COVID-19·
·το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο θα πρέπει να εγκρίνουν επειγόντως την πλήρη δέσμη μέτρων για την Ευρωπαϊκή Ένωση Υγείας και το Συμβούλιο θα πρέπει να εκδώσει επειγόντως τον κανονισμό για την διαχείριση κρίσεων από τη HERA·
·τα κράτη μέλη θα πρέπει να θεσπίσουν στοχευμένες και αναλογικές προφυλάξεις και περιορισμούς για να περιορίσουν τη διασπορά του ιού, ώστε να σωθούν ζωές και να μειωθεί η πίεση στα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης. Θα πρέπει να διασφαλιστεί πλήρης συντονισμός σε επίπεδο ΕΕ. Λόγω της εμφάνισης της παραλλαγής Όμικρον, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην εφαρμογή και την ανακοίνωση ειδικών μέτρων για τις επαφές κατά τη διάρκεια της περιόδου του τέλους του έτους·
·τα κράτη μέλη θα πρέπει να συμφωνήσουν όσον αφορά την αναθεωρημένη προσέγγιση για την ελεύθερη κυκλοφορία, προβλέποντας μια τυποποιημένη περίοδο ισχύος 9 μηνών για τον εμβολιασμό στο πλαίσιο του ενωσιακού ψηφιακού πιστοποιητικού COVID, και να την εφαρμόσουν·
·η ΕΕ και τα κράτη μέλη θα πρέπει να επιταχύνουν τις προσπάθειες διαμοιρασμού εμβολίων της «Ομάδας Ευρώπη», ώστε να επιτευχθεί ο παγκόσμιος στόχος εμβολιασμού του 70 % το 2022, ο οποίος συμφωνήθηκε κατά τη σύνοδο κορυφής της G20 τον Οκτώβριο του 2021. Πρέπει επίσης να ενταθούν οι εργασίες για τη στήριξη της ανάπτυξης ικανοτήτων όσον αφορά την αλληλούχηση, τους διαγνωστικούς ελέγχους, τη θεραπεία και την εφοδιαστική του εμβολιασμού·
·η ΕΕ πρέπει να αποτελέσει κινητήρια δύναμη για μια ανανεωμένη παγκόσμια αρχιτεκτονική στον τομέα της υγείας, η οποία θα κινητοποιεί τους πόρους που απαιτούνται για την επίτευξη ισχυρότερης, δικαιότερης και διαφανέστερης συνεργασίας και αλληλεγγύης.
Το συνολικό ποσοστό ανακοίνωσης κρουσμάτων της COVID-19 την 45η εβδομάδα (8-14 Νοεμβρίου 2021) στην ΕΕ/ΕΟΧ ήταν 485,5 ανά 100 000 κατοίκους από τις 8 έως τις 14 Νοεμβρίου και 612,2 από τις 15 έως τις 21 Νοεμβρίου [17η επικαιροποίηση της ταχείας εκτίμησης κινδύνου του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC)].
Πρόκειται για το 34,3 % του συνολικού πληθυσμού.
https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/rapid-risk-assessment-sars-cov-2-situation-november-2021
https://www.who.int/news/item/26-11-2021-classification-of-omicron-(b.1.1.529)-sars-cov-2-variant-of-concern
Ο συνασπισμός της ΕΕ για τον εμβολιασμό φέρνει σε επαφή τις ευρωπαϊκές ενώσεις επαγγελματιών και φοιτητών του τομέα της υγείας που προάγουν τον εμβολιασμό καθημερινά στην εργασία τους με ασθενείς και άλλους επαγγελματίες του τομέα της υγείας.
11 κράτη μέλη (η Αυστρία, η Τσεχική Δημοκρατία, η Δανία, η Φινλανδία, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, η Λιθουανία, η Πολωνία, η Σλοβακία και η Σουηδία), καθώς και η Σερβία, παρείχαν φάρμακα, ιατρικό εξοπλισμό, εξοπλισμό ατομικής προστασίας και εμβόλια. Η Πολωνία και η Δανία απέστειλαν ιατρικές ομάδες στη Ρουμανία. Παρασχέθηκε στήριξη από το στρατηγικό αποθεματικό rescEU που χρηματοδοτείται από την ΕΕ και φιλοξενείται στην Ουγγαρία, στις Κάτω Χώρες και στη Σουηδία.
Βλ. έκθεση της Επιτροπής σχετικά με την έκδοση, την επαλήθευση
και την αποδοχή διαλειτουργικών πιστοποιητικών εμβολιασμού κατά της COVID-19,
διαγνωστικού της ελέγχου και ανάρρωσης από αυτή με σκοπό να διευκολυνθεί η ελεύθερη κυκλοφορία κατά τη διάρκεια της πανδημίας της COVID-19 [COM(2021) 649].
Πρόταση σύστασης του Συμβουλίου για μια συντονισμένη προσέγγιση με σκοπό τη διευκόλυνση της ασφαλούς ελεύθερης κυκλοφορίας κατά τη διάρκεια της πανδημίας της COVID-19 [που αντικαθιστά τη σύσταση (ΕΕ) 2020/1475, COM(2021) 749] και για μια συντονισμένη προσέγγιση για τη διευκόλυνση των ασφαλών μετακινήσεων κατά τη διάρκεια της πανδημίας της COVID-19 στον χώρο Σένγκεν [τροποποίηση της σύστασης 2020/1632, COM(2021) 755].
Μέσω κατ’ εξουσιοδότηση πράξης βάσει του κανονισμού για το Ψηφιακό Πιστοποιητικό COVID.
Άτομα που έχουν αναρρώσει από τη νόσο COVID-19 εντός 180 ημερών πριν από το ταξίδι, με αρνητικό αποτέλεσμα διαγνωστικού ελέγχου PCR πριν από το ταξίδι.
Οι υφιστάμενες πλατφόρμες που συνδέουν τα εθνικά συστήματα αποτελούν πολύτιμη εμπειρία.
Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2018/1993 του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2018, ως προς τις ρυθμίσεις για την ολοκληρωμένη αντιμετώπιση πολιτικών κρίσεων της ΕΕ.
Για παράδειγμα, η ΕΕ στηρίζει επί του παρόντος τη διεξαγωγή του εμβολιασμού σε επτά χώρες της Μεσημβρινής Αφρικής, διαθέτοντας ποσό έως 13 εκατ. EUR για τη στήριξη των εθνικών συστημάτων υγείας και των εκστρατειών εμβολιασμού.
Δήλωση της 22ας Οκτωβρίου 2021.
Το Συμβούλιο ενέκρινε τη θέση που πρέπει να ληφθεί εξ ονόματος της Ένωσης στην Παγκόσμια Συνέλευση Υγείας στις 20 Μαΐου 2021 (ΕΕ L 238 της 6.7.2021, σ. 79).