ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βρυξέλλες, 9.6.2021
COM(2021) 279 final
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ EMPTY
Προς μια πιο βιώσιμη αλιεία στην ΕΕ: τρέχουσα κατάσταση και κατευθύνσεις για το 2022
{SWD(2021) 122 final}
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βρυξέλλες, 9.6.2021
COM(2021) 279 final
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ EMPTY
Προς μια πιο βιώσιμη αλιεία στην ΕΕ: τρέχουσα κατάσταση και κατευθύνσεις για το 2022
{SWD(2021) 122 final}
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ
Προς μια πιο βιώσιμη αλιεία στην ΕΕ: τρέχουσα κατάσταση και κατευθύνσεις για το 2022
1.Εισαγωγή
Στην παρούσα ανακοίνωση αναλύεται η πρόοδος που σημειώθηκε στην επίτευξη βιώσιμης αλιείας στην ΕΕ και εξετάζονται η ισορροπία μεταξύ της αλιευτικής ικανότητας και των αλιευτικών δυνατοτήτων, οι κοινωνικοοικονομικές επιδόσεις του οικείου τομέα και η εφαρμογή της υποχρέωσης εκφόρτωσης.
Κατόπιν παρουσιάζονται οι βασικές κατευθύνσεις που θα διαμορφώσουν τις προτάσεις της Επιτροπής και τις διαβουλεύσεις της με τρίτες χώρες σχετικά με τις αλιευτικές δυνατότητες για το 2022.
2.Πρόοδος προς την επίτευξη βιώσιμης αλιείας
Στον βορειοανατολικό Ατλαντικό, η αλιευτική πίεση μειώθηκε και τα αποθέματα ιχθύων αυξήθηκαν κατά την περίοδο 2003-2019. Προκειμένου να διασφαλιστούν υγιή αποθέματα ιχθύων για τις μελλοντικές γενιές, η τιμή του δείκτη θνησιμότητας λόγω αλιείας (ο οποίος χρησιμοποιείται για τη μέτρηση της βιωσιμότητας της αλιευτικής δραστηριότητας) δεν μπορεί να υπερβαίνει το 1, δηλαδή δεν μπορούμε να αλιεύουμε ποσότητα ιχθύων μεγαλύτερη από εκείνη που μπορούν να αναπαράγουν ετησίως τα αποθέματα ιχθύων. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ο μέσος δείκτης θνησιμότητας λόγω αλιείας υπερέβαινε τη μέγιστη βιώσιμη απόδοση (ΜΒΑ) κατά 1,7 και πλέον φορές, αλλά έκτοτε μειώνεται και από το 2011 έχει σταθεροποιηθεί σε επίπεδα μικρότερα του 1,2, ενώ το 2019 πλησίασε το 1.
Όσον αφορά τα αποθέματα που τελούν υπό την αποκλειστική διαχείριση της ΕΕ στον Ατλαντικό Ωκεανό, στη Βαλτική Θάλασσα και στο Skagerrak/Kattegat, εξακολούθησε να σημειώνεται επαρκής πρόοδος με τη θέσπιση των αλιευτικών δυνατοτήτων για το 2021. Τα συνολικά επιτρεπόμενα αλιεύματα (TAC) καθορίστηκαν στο επίπεδο της ΜΒΑ για όλα τα αποθέματα ιχθύων βάσει γνωμοδότησης σχετικά με τη ΜΒΑ, με εξαίρεση τη ρέγγα της Δυτικής Βαλτικής. Σ’ αυτή την περίπτωση, η ΕΕ εφάρμοσε αυστηρότερα μέτρα σε αρμονία με το πολυετές σχέδιο για τη Βαλτική 1 . Όσον αφορά δύο TAC που είχαν οριστεί προηγουμένως στο επίπεδο της ΜΒΑ (μερλούκιος του Νότου στον βορειοανατολικό Ατλαντικό και σολομός στη Βαλτική), το Διεθνές Συμβούλιο για την Εξερεύνηση των Θαλασσών (ICES) δεν εξέδωσε γνωμοδότηση σχετικά με τη ΜΒΑ και ως εκ τούτου τα εν λόγω αποθέματα δεν περιλαμβάνονται στην ανάλυση του τρέχοντος έτους.
Αυξήθηκε επίσης κατά πολύ ο αριθμός των TAC (12 από 21) που όρισε το Συμβούλιο σύμφωνα με την προληπτική γνωμοδότηση του ICES 2 . Και ελήφθησαν πρόσθετα μέτρα για τον γάδο του Kattegat, τη ρέγγα της Δυτικής Βαλτικής και τον γάδο της Ανατολικής Βαλτικής 3 .
Αυτό δείχνει ότι η ΕΕ διατηρεί τις φιλοδοξίες της σχετικά με τη βιώσιμη αλιεία όσον αφορά τα αποθέματα που τελούν υπό την αποκλειστική της διαχείριση. Προσπαθούμε να επιτύχουμε το ίδιο υψηλό πρότυπο και για τα αποθέματα για τα οποία διαπραγματευτήκαμε με τρίτες χώρες.
Όσον αφορά τα κοινά αποθέματα σκουμπριού και νορβηγικής ρέγγας εαρινής αναπαραγωγής, τα οικεία παράκτια κράτη συμφώνησαν για τα επίπεδα των TAC κατόπιν γνωμοδότησης σχετικά με τη ΜΒΑ. Όσον αφορά το νταούκι, τα παράκτια κράτη ακολούθησαν τη μακροπρόθεσμη στρατηγική διαχείρισης για τον καθορισμό των TAC. Δεν διασφαλίζεται η αλιεία εντός των συμφωνηθέντων επιπέδων TAC για κανένα από τα εν λόγω TAC καθώς δεν ισχύουν πια ρυθμίσεις διάθεσης ποσοστώσεων για οποιαδήποτε από τα εν λόγω τρία TAC. Η ΕΕ θα εντείνει τις προσπάθειες για την αντιμετώπιση του ζητήματος αυτού σε συνεργασία με τα παράκτια κράτη. Όσον αφορά το σκουμπρί και τη ρέγγα, η ΕΕ τηρεί το προηγούμενο μερίδιο που ισχύει βάσει των τελευταίων ρυθμίσεων διάθεσης.
Η ΕΕ, η Νορβηγία και το Ηνωμένο Βασίλειο συμφώνησαν να ορίσουν TAC για τη ρέγγα, την ευρωπαϊκή χωματίδα, το νταούκι και τον μαύρο μπακαλιάρο της Βόρειας Θάλασσας σύμφωνα με τη γνωμοδότηση του ICES σχετικά με τη ΜΒΑ. Όσον αφορά τον εγκλεφίνο, τα TAC καθορίστηκαν σε επίπεδο κατώτερο της γνωμοδότησης του ICES για να περιοριστούν οι επιπτώσεις στον γάδο που εξαντλείται και συλλαμβάνεται στο πλαίσιο της ίδιας αλιείας. Όσον αφορά τον γάδο, παρότι η ΕΕ επιδίωξε να ακολουθήσει τη γνωμοδότηση του ICES, στο πλαίσιο του γενικότερου συμβιβασμού στις διαβουλεύσεις για τα TAC, η μοναδική συμφωνία που κατέστη εφικτή για επίπεδα TAC ήταν (ελαφρώς) πάνω από τη γνωμοδότηση ενός σημείου σχετικά με τη ΜΒΑ. Τα μέρη συμφώνησαν να εξακολουθήσουν να εφαρμόζουν πρόσθετα διορθωτικά μέτρα. Τα TAC για το Skagerrak είναι γενικώς παρόμοια με εκείνα που ισχύουν για τη Βόρεια Θάλασσα, και όσον αφορά τη γαρίδα και το νταούκι, η ΕΕ και η Νορβηγία συμφώνησαν να ακολουθήσουν τη γνωμοδότηση του ICES.
Η ΕΕ εξέδωσε ρηματική διακοίνωση προς τη Νορβηγία εκφράζοντας τη διαφωνία της με την ποσόστωση που έχει καθορίσει η Νορβηγία για τον γάδο της Αρκτικής, η οποία είναι χαμηλότερη από το παραδοσιακό μερίδιο της ΕΕ για το εν λόγω απόθεμα, είναι χαμηλότερη από τη μονομερή ποσόστωση που έχει θεσπίσει η ΕΕ και δεν ισχύει αντίστοιχα για τα νορβηγικά/ρωσικά σκάφη. Η ΕΕ ζήτησε από τη Νορβηγία να αποσύρει τις διατάξεις που εισάγουν διακρίσεις και δήλωσε ότι είναι έτοιμη να εφαρμόσει διορθωτικά αντίμετρα προκειμένου να προστατεύσει τα νόμιμα δικαιώματά της.
Με την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ, ο αριθμός των TAC που τελούν υπό την αποκλειστική διαχείριση της ΕΕ στον Ατλαντικό Ωκεανό, στη Βαλτική Θάλασσα και στο Skagerrak/Kattegat μειώθηκαν δραστικά σε μόλις 35 (10 στη Βαλτική, 4 στο Skagerrak/Kattegat και 21 στον Ατλαντικό).
Η συμφωνία εμπορίου και συνεργασίας με το Ηνωμένο Βασίλειο υπεγράφη στα τέλη του 2020 4 . Το γεγονός αυτό δεν άφησε επαρκή χρονικά περιθώρια για τη διενέργεια διαβουλεύσεων μεταξύ της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου σχετικά με τις αλιευτικές ποσοστώσεις για το 2021. Επίσης, οι διαβουλεύσεις μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου, της Νορβηγίας και της ΕΕ και μεταξύ της ΕΕ και της Νορβηγίας ήταν δύσκολες και δεν είχαν ολοκληρωθεί μέχρι τον χρόνο έκδοσης της παρούσας δήλωσης πολιτικής. Εν αναμονή της συμφωνίας για τα κοινά αποθέματα, καθορίστηκαν προσωρινά TAC βάσει επιστημονικών γνωμοδοτήσεων για την περίοδο έως τις 31 Μαρτίου 2021. Τα εν λόγω TAC παρατάθηκαν στη συνέχεια έως τις 31 Ιουλίου 2021 5 , ενώ τα συμπεράσματα άλλων διαβουλεύσεων (μεταξύ ΕΕ, Ηνωμένου Βασιλείου και Νορβηγίας, μεταξύ ΕΕ και Νορβηγίας, καθώς και με τα παράκτια κράτη) εντάχθηκαν στον κανονισμό για τα TAC για ολόκληρο το έτος. Όσον αφορά ορισμένα αποθέματα για τα οποία ισχύουν ειδικές περιστάσεις, π.χ. γνωμοδότηση για μηδενικό TAC, μεικτοί τύποι αλιείας και καταστάσεις περιοριστικής ποσόστωσης (όπου οι διαθέσιμες ποσοστώσεις για ένα είδος έχουν εξαντληθεί [πολύ] πριν από τις ποσοστώσεις για άλλα είδη που συλλαμβάνονται στο πλαίσιο μεικτών τύπων αλιείας), ακολουθήθηκαν οι επιστημονικές γνωμοδοτήσεις στον βαθμό που επιτρέπεται από τις απαιτήσεις της ισχύουσας ενωσιακής νομοθεσίας και σύμφωνα με τις απαιτήσεις αυτές 6 . Άλλες εξαιρέσεις από την προσέγγιση αυτή σχετίζονται με την εποχικότητα της αλιείας, κυρίως για πελαγικά αποθέματα. Από το 2020 και έπειτα, εφαρμόστηκαν επίσης σχετικά διορθωτικά μέτρα που απαιτούνταν δυνάμει των πολυετών σχεδίων (π.χ. για τα αποθέματα γάδου και νταουκιού στην Κελτική Θάλασσα) 7 .
Στη Μεσόγειο Θάλασσα και στον Εύξεινο Πόντο, η τιμή του δείκτη θνησιμότητας λόγω αλιείας μειώθηκε περίπου στο 2,1. Μολονότι η τιμή αυτή εξακολουθεί να είναι υπερδιπλάσια του επιπέδου βιωσιμότητας, έχει σημειωθεί μικρή βελτίωση. Θα πρέπει να συνεχιστούν οι έντονες προσπάθειες διατήρησης, κυρίως μέσω της υλοποίησης του πολυετούς σχεδίου για τη δυτική Μεσόγειο (West Med MAP) 8 , καθώς και μέσω της διακήρυξης MedFish4Ever 9 και της διακήρυξης της Σόφιας. Οι επιπτώσεις των μέτρων διαχείρισης που ελήφθησαν το 2019 και το 2020 θα φανούν στα δεδομένα του επόμενου έτους, καθόσον οι δείκτες παρακολούθησης καλύπτουν την περίοδο έως το 2018.
Η έκδοση του ανεξάρτητου κανονισμού για τις αλιευτικές δυνατότητες του 2021 11 σε σχέση με τις εν λόγω θαλάσσιες λεκάνες αποτελεί σημαντικό βήμα προόδου προς τη βιώσιμη διαχείριση της αλιείας. Ο κανονισμός ενσωματώνει μια ουσιαστική δέσμη μέτρων που εγκρίθηκαν το 2018 και το 2019 από τη Γενική Επιτροπή Αλιείας για τη Μεσόγειο (ΓΕΑΜ) και προβλέπει τη συνέχιση της εφαρμογής του West Med MAP.
Κατά τα πρώτα 2 έτη εφαρμογής του West Med MAP σημειώθηκε σωρευτική μείωση της αλιευτικής προσπάθειας κατά 17,5 % και πραγματοποιήθηκαν περαιτέρω ενέργειες για την εδραίωση και την ανάπτυξη απαγορευμένων περιοχών για τη μείωση της παρεμπίπτουσας αλίευσης ιχθυδίων και αναπαραγωγικών ψαριών, τη βελτίωση της επιλεκτικότητας των αλιευτικών εργαλείων και τη συλλογή δεδομένων για την ερασιτεχνική αλιεία. Η Επιτροπή στοχεύει στην περαιτέρω μείωση των αλιευτικών προσπαθειών σε αρμονία με την επιστημονική γνωμοδότηση για την επίτευξη της ΜΒΑ το αργότερο έως την 1η Ιανουαρίου 2025.
Οι εντατικές εργασίες στο πλαίσιο της ΓΕΑΜ, με βάση τη διαρκή θέση της ΕΕ στις περιφερειακές οργανώσεις διαχείρισης της αλιείας (ΠΟΔΑ), οδήγησαν στην έγκριση του πολυετούς σχεδίου για τη βενθοπελαγική αλιεία στην Αδριατική 12 , το οποίο προέβλεψε μείωση της προσπάθειας κατά 12 % για τις μηχανότρατες και κατά 16 % για τις δοκότρατες κατά τα πρώτα 2 έτη. Η διαχείριση των μικρών πελαγικών αποθεμάτων στην Αδριατική Θάλασσα συνεχίστηκε με μείωση των αλιευμάτων κατά 15 % μέσα σε 3 έτη. Καθορίστηκαν όρια ικανότητας στόλου για τα βενθοπελαγικά και μικρά πελαγικά είδη, και η αλιευτική ικανότητα για τις γαρίδες βαθέων υδάτων πάγωσε στη Θάλασσα της Ανατολικής Μεσογείου και στο Ιόνιο Πέλαγος. Καθορίστηκαν όρια αλίευσης για το ερυθρό κοράλλι και συνεχίστηκε η εφαρμογή μέτρων για το ευρωπαϊκό χέλι. Όσον αφορά τα είδη του Εύξεινου Πόντου, ορίστηκαν TAC για το καλκάνι βάσει του σχεδίου της ΓΕΑΜ και ορίστηκε ανεξάρτητη ποσόστωση για την παπαλίνα.
Στον βορειοανατολικό Ατλαντικό (στα ύδατα της ΕΕ μόνο), η βιομάζα έχει αυξηθεί γενικά από το 2007, και το 2019 ήταν κατά μέσο όρο περίπου 35 % υψηλότερη από το 2003 13 όσον αφορά τα αποθέματα που αξιολογήθηκαν πλήρως. Στη Μεσόγειο Θάλασσα και στον Εύξεινο Πόντο, η βιομάζα αυξήθηκε μετά το 2015.
3.Κατάσταση του στόλου της ΕΕ
Ο αριθμός σκαφών του στόλου της ΕΕ συνέχισε να μειώνεται. Το μητρώο αλιευτικού στόλου της ΕΕ (εξαιρουμένων των εξόχως απόκεντρων περιοχών) περιλάμβανε 70 756 σκάφη, δηλαδή μείωση κατά 0,4 %. Συνολικά, η ικανότητα του στόλου της ΕΕ όσον αφορά τόσο την ολική χωρητικότητα όσο και την ισχύ κινητήρα παραμένει κάτω από τα ανώτατα όρια της αλιευτικής ικανότητας που ορίζει ο κανονισμός για την ΚΑΠ 14 , αλλά η ικανότητα ορισμένων εθνικών στόλων, κυρίως στη Μεσόγειο Θάλασσα και στον Εύξεινο Πόντο, πλησιάζει πολύ τα ανώτατα όρια. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί προσεκτικά την κατάσταση δεδομένης της μικρής αύξησης που παρατηρείται όσον αφορά τόσο την ολική χωρητικότητα όσο και την ισχύ κινητήρα και των υφιστάμενων ανησυχιών για τη διαδεδομένη μη συμμόρφωση με τη δηλωθείσα ισχύ κινητήρα 15 . Η ανάλυση της ισορροπίας μεταξύ της αλιευτικής ικανότητας και των αλιευτικών δυνατοτήτων καταδεικνύει ότι σε όλες τις θαλάσσιες λεκάνες πολλά από τα τμήματα του στόλου είναι πιθανό να εξακολουθούν να μη συνάδουν με τις αλιευτικές δυνατότητες. Το 2018 αναφορικά με ολόκληρο τον αλιευτικό στόλο της ΕΕ, 145 εκ των 182 τμημάτων του στόλου που αξιολογήθηκαν δεν συμφωνούσαν με έναν από τους βασικούς βιολογικούς δείκτες (τον δείκτη αειφορικής συγκομιδής). Όσον αφορά τα τμήματα στα οποία προσδιορίστηκε διαρθρωτικό πλεόνασμα, η Επιτροπή υπενθύμισε στα κράτη μέλη τις υποχρεώσεις που υπέχουν για τη θέσπιση σχεδίου δράσης.
Όσον αφορά τις οικονομικές επιδόσεις, η έξαρση της νόσου COVID-19 καθώς και η επακόλουθη μείωση της ζήτησης και οι διαταραχές στην αλυσίδα εφοδιασμού ανέκοψαν τις θετικές τάσεις που είχαν παρατηρηθεί τα τελευταία έτη. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, οι οικονομικές επιδόσεις των στόλων της ΕΕ σημείωσαν κάμψη το 2020, με μείωση της αξίας εκφορτώσεων κατά 17 %, της απασχόλησης κατά 19 % και των καθαρών κερδών κατά 29 % σε σύγκριση με το 2019.
Η Επιτροπή παρείχε ταχεία στήριξη στον οικείο τομέα μέσω τροποποιήσεων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Θάλασσας και Αλιείας (ΕΤΘΑ) προκειμένου να επιτραπεί η καταβολή αποζημιώσεων Δρομολογήθηκαν μέτρα στήριξης για την πανδημία COVID-19 ύψους 136 εκατ. σε 22 κράτη μέλη στο πλαίσιο του ΕΤΘΑ. Το 61 % των κεφαλαίων δαπανήθηκε για να στηριχθούν οι επιχειρήσεις των οποίων η λειτουργία διακόπηκε προσωρινά, το 17 % δαπανήθηκε για την καταβολή αποζημιώσεων σε παραγωγούς προϊόντων υδατοκαλλιέργειας και το 14 % δαπανήθηκε για τη στήριξη του τομέα μεταποίησης. Επιλέχθηκαν πάνω από 8 200 δράσεις, από τη διαφοροποίηση μιας εγκατάστασης καλλιέργειας θαλάσσιων φυτών για την παραγωγή απολυμαντικού χεριών έως τις καινοτόμες υπηρεσίες παράδοσης ιχθύων μέσω αυτόματων πωλητών και διαδικτυακών εργαλείων. Κατέστη επίσης διαθέσιμο ένα προσωρινό πλαίσιο κρατικής ενίσχυσης και στήριξης από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης.
Συνολικά, ο αλιευτικός στόλος της ΕΕ παρέμεινε κερδοφόρος το 2020, καταγράφοντας θετικά περιθώρια ακαθάριστου και καθαρού κέρδους ύψους περίπου 26 % και 14 % αντίστοιχα, ή ακαθάριστα κέρδη ύψους σχεδόν 1,5 δισ. EUR και καθαρά κέρδη ύψους 800 εκατ. EUR. Αυτό καταδεικνύει σημαντική ανθεκτικότητα χάρη στον συνδυασμό των χαμηλών τιμών καυσίμων και των προσπαθειών του κλάδου για την επίτευξη ΜΒΑ κατά τα προηγούμενα έτη. Φαίνεται λοιπόν ξεκάθαρα το όφελος μιας ενωσιακής γαλάζιας οικονομίας που βασίζεται στη βιωσιμότητα. Πριν από την πανδημία, ο στόλος της ΕΕ έφτασε σε επίπεδα σχετικής κερδοφορίας που ξεπέρασαν τα αντίστοιχα επίπεδα άλλων τομέων της γαλάζιας οικονομίας, για παράδειγμα του παράκτιου τουρισμού.
Πιο συγκεκριμένα, τα κοινωνικοοικονομικά δεδομένα καταδεικνύουν ότι οι οικονομικές επιδόσεις και οι αποδοχές των αλιέων της ΕΕ τείνουν να βελτιώνονται όταν οι στόλοι εξαρτώνται από αποθέματα τα οποία αλιεύονται με βιώσιμο τρόπο και τείνουν να μένουν στάσιμες όταν παρατηρείται υπεραλίευση ή υπερεκμετάλλευση των αποθεμάτων.
Παρατηρούνται μεγάλες διαφορές ως προς τις επιδόσεις μεταξύ κατηγοριών στόλου και αλιευτικών περιοχών. Τα τμήματα του στόλου που δραστηριοποιούνται στον Ατλαντικό Ωκεανό και στη Βόρεια Θάλασσα καταγράφουν υψηλότερες οικονομικές επιδόσεις από εκείνα που δραστηριοποιούνται στη Βαλτική Θάλασσα και στη Μεσόγειο Θάλασσα, όπου πολλά αποθέματα εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ζητήματα υπεραλίευσης ή υπερεκμετάλλευσης.
4.Υποχρέωση εκφόρτωσης
Ο έλεγχος και η επιβολή εξακολουθούν να αποτελούν πρόκληση. Τα πρώτα αποτελέσματα των ελέγχων που κίνησε η Επιτροπή το 2020 δείχνουν ότι τα κράτη μέλη για τα οποία έχουν ολοκληρωθεί οι εκθέσεις ελέγχου δεν έχουν θεσπίσει τα απαραίτητα μέτρα που διασφαλίζουν τον έλεγχο και την επιβολή αυτής της υποχρέωσης, καθώς και ότι υπάρχουν σημαντικές ποσότητες μη τεκμηριωμένων απορρίψεων αλιευμάτων από μέρους των οικονομικών φορέων. Τα αποτελέσματα αυτά υποστηρίζονται από άλλες εκθέσεις, συμπεριλαμβανομένων 3 αξιολογήσεων συμμόρφωσης της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Ελέγχου της Αλιείας (ΕΥΕΑ) 16 . Η Επιτροπή σταθμίζει τις πιθανές επιλογές για τη μετέπειτα παρακολούθηση των αποτελεσμάτων των ελέγχων.
Τα εργαλεία ηλεκτρονικής παρακολούθησης εξ αποστάσεως είναι τα πιο αποτελεσματικά και οικονομικώς αποδοτικά μέσα ελέγχου της υποχρέωσης εκφόρτωσης. Η Επιτροπή υποστήριξε τη χρήση τέτοιων σύγχρονων εργαλείων ελέγχου στην πρότασή της για την αναθεώρηση του συστήματος ελέγχου της αλιείας 17 και θα συνεχίσει να συνεργάζεται με τους συννομοθέτες για την επίτευξη συμφωνίας.
Η συλλογή και αναφορά δεδομένων σχετικά με τα αλιεύματα εξακολουθεί να είναι ζωτικής σημασίας για την ποιότητα των επιστημονικών γνωμοδοτήσεων και επομένως για την επίτευξη του στόχου της ΜΒΑ.
Για να διασφαλιστεί καλύτερη συμμόρφωση με την υποχρέωση εκφόρτωσης στο πλαίσιο μεικτών τύπων αλιείας, ο κανονισμός για τις αλιευτικές δυνατότητες παρέχει τη δυνατότητα εφαρμογής καταλόγου ανταλλαγής ποσοστώσεων για την κάλυψη των αναπόφευκτων παρεμπιπτόντων αλιευμάτων των κρατών μελών τα οποία δεν διαθέτουν ποσόστωση 18 . Οι περιφερειακές ομάδες των κρατών μελών κατάφεραν να υλοποιήσουν αυτόν τον μηχανισμό ανταλλαγής ποσοστώσεων με επιτυχία.
Θα πρέπει να καθοριστούν λεπτομερείς ρυθμίσεις για την εφαρμογή της υποχρέωσης εκφόρτωσης είτε στο πλαίσιο των πολυετών σχεδίων είτε, ελλείψει αυτών, στο πλαίσιο προσωρινών σχεδίων απορρίψεων. Τα περισσότερα από αυτά τα σχέδια απορρίψεων έφτασαν στο τέλος της εξαετούς διάρκειάς τους το 2020. Οι διατάξεις αυτές αλλάζουν σταδιακά από σχέδια απορρίψεων σε προδιαγραφές που θεσπίζονται στο πλαίσιο των πολυετών σχεδίων. Και στα δύο αυτά πλαίσια, το 2020 ίσχυαν συνολικά 7 κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμοί που καθόριζαν ρυθμίσεις για την εφαρμογή της υποχρέωσης εκφόρτωσης 19 .
Η Επιτροπή επικροτεί το γεγονός ότι τα κράτη μέλη εστιάζουν περισσότερο σε έργα βελτίωσης της επιλεκτικότητας των αλιευτικών τεχνικών προκειμένου να μειώσουν και να εξαλείψουν τα ανεπιθύμητα αλιεύματα όσο αυτό είναι δυνατόν. Στο τέλος του 2020, τα κράτη μέλη επέλεξαν 4 110 δράσεις με συνολική χρηματοδότηση ύψους 147,4 εκατ. EUR από το ΕΤΘΑ, τα οποία δεσμεύτηκαν για την υποχρέωση εκφόρτωσης (σε σύγκριση με 2 957 δράσεις και 116,6 εκατ. EUR το προηγούμενο έτος). Παρόμοια έργα χρηματοδοτούνται και από το πρόγραμμα «Ορίζων 2020». Ωστόσο, όπως επισήμανε η Επιστημονική, Τεχνική και Οικονομική Επιτροπή Αλιείας (ΕΤΟΕΑ), σε ορισμένους τύπους αλιείας η επιλεκτικότητα δεν έχει βελτιωθεί ακόμη. Η υιοθέτηση επιλεκτικότερων αλιευτικών εργαλείων, παρότι αυξάνεται, εξακολουθεί να πραγματοποιείται με αργούς ρυθμούς, και η μετάβαση από τις δοκιμές επιλεκτικών εργαλείων στην έκδοση σχετικής νομοθεσίας εξακολουθεί να αποτελεί χρονοβόρα διαδικασία. Απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες από μέρους των κρατών μελών για τη μείωση των ανεπιθύμητων αλιευμάτων, ειδικότερα μέσω βελτίωσης επιλεκτικών αλιευτικών τεχνικών σε αρμονία με τη στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα για το 2030 20 . Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας (ΕΤΘΑΥ) μπορεί να υποστηρίξει αυτές τις επενδύσεις.
5.Βασικά μηνύματα και κατευθύνσεις για τις προτάσεις σχετικά με τις αλιευτικές δυνατότητες για το 2022
5.1Βασικές ενέργειες για τον καθορισμό των αλιευτικών δυνατοτήτων για το 2022
Η Επιτροπή θα βασίσει τις προτάσεις της στην επιστημονική γνωμοδότηση του ICES για τα αλιεύματα, που δημοσιεύονται τον Μάιο/Ιούνιο και επικαιροποιούνται εν μέρει μετά τις έρευνες που διεξάγονται στη θάλασσα το φθινόπωρο. Η γνωμοδότηση για τα μεγάλα πελαγικά αποθέματα θα εκδοθεί τον Σεπτέμβριο, και η επιστημονική γνωμοδότηση της ΕΤΟΕΑ για τη Μεσόγειο Θάλασσα / τον Εύξεινο Πόντο θα εκδοθεί το φθινόπωρο. Η Επιτροπή θα καλύψει όσο το δυνατόν περισσότερα αποθέματα στις αρχικές της προτάσεις.
Η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη να εξετάσουν τις επιστημονικές γνωμοδοτήσεις μόλις δημοσιοποιηθούν. Τα ενδιαφερόμενα μέρη μπορούν επίσης να υποβάλουν συστάσεις μέσω των γνωμοδοτικών συμβουλίων και των εθνικών αρχών.
Όσον αφορά τα αποθέματα που τελούν υπό διαχείριση με διεθνείς εταίρους και τις αλιευτικές δυνατότητες για τις οποίες η επιστημονική γνωμοδότηση εκδίδεται αργότερα μέσα στο έτος, οι προτάσεις θα συνεχίσουν να περιέχουν αλιευτικές δυνατότητες με τη μνεία pro memoria (προς υπόμνηση). Οι δυνατότητες για αποθέματα που τελούν υπό διαχείριση με το Ηνωμένο Βασίλειο καθώς επίσης με το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Νορβηγία θα παρουσιαστούν επίσης με αυτόν τον τρόπο, ανάλογα με τον χρόνο διεξαγωγής και το αποτέλεσμα αυτών των διαβουλεύσεων.
Ωστόσο, ο χρόνος και η μορφή της γνωμοδότησης ενδέχεται να επηρεαστούν από τις επιπτώσεις που έχει η πανδημία COVID-19 στην έκδοση της επιστημονικής γνωμοδότησης και στη συνέχιση της υποβολής δεδομένων.
Το κυριότερο νέο στοιχείο για το τρέχον έτος είναι ότι για τη συντριπτική πλειονότητα των αποθεμάτων του Ατλαντικού Ωκεανού και της Βόρειας Θάλασσας η ΕΕ δεν μπορεί πια να λαμβάνει αποφάσεις κατ’ αποκλειστικότητα, μετά τη συμφωνία εμπορίου και συνεργασίας με το Ηνωμένο Βασίλειο.
Η επιδίωξη, αφενός, υψηλών επιπέδων εναρμόνισης με τους διεθνείς εταίρους όσον αφορά τις αλιευτικές δυνατότητες και, αφετέρου, σχετικών μέτρων με υψηλά πρότυπα βιωσιμότητας θα αποτελέσει το κλειδί για τη διασφάλιση της βιώσιμης εκμετάλλευσης των πόρων και την επιδίωξη ισότιμων όρων ανταγωνισμού για τον οικείο κλάδο παραγωγής της ΕΕ δεδομένων των ισχυρών διασυνδέσεων μεταξύ των στόλων στα οικεία ύδατα.
Η συμφωνία εμπορίου και συνεργασίας δημιουργεί μια ισχυρή βάση για τη βιώσιμη διαχείριση των αποθεμάτων ιχθύων. Η ΕΕ θα επιδιώξει να πραγματοποιήσει αυτήν τη φιλοδοξία μέσω διαβουλεύσεων για τις αλιευτικές δυνατότητες και μέσω της ειδικής επιτροπής αλιείας που θεσπίστηκε βάσει της συμφωνίας εμπορίου και συνεργασίας. Η συμφωνία εμπορίου και συνεργασίας θα εφαρμοστεί σύμφωνα με τις θέσεις της ΕΕ στην ειδική επιτροπή, μεταξύ άλλων για την εκπόνηση έως την 1η Ιουλίου 2021 των κατευθυντήριων γραμμών που θα ακολουθηθούν κατά τον καθορισμό προσωρινών TAC για «ειδικά αποθέματα», δηλαδή αποθέματα για τα οποία η γνωμοδότηση του ICES προβλέπει μηδενικά TAC, για αποθέματα τα οποία αλιεύονται στο πλαίσιο μεικτών τύπων αλιείας εάν τα αποθέματα αυτά ή άλλα αποθέματα στο πλαίσιο της ίδιας αλιείας είναι ευάλωτα, ή για άλλα αποθέματα για τα οποία τα μέρη κρίνουν ότι απαιτείται ειδική μεταχείριση.
Οι διαβουλεύσεις με το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Νορβηγία θα διεξαχθούν μεταξύ Σεπτεμβρίου και Νοεμβρίου προκειμένου να έχουν ολοκληρωθεί εγκαίρως πριν από το Συμβούλιο του Δεκεμβρίου όπου η Επιτροπή ελπίζει ότι τα αποτελέσματα θα συμπεριληφθούν στον κανονισμό για τα TAC του 2022. Σε περίπτωση που δεν επιτευχθεί συμφωνία με το Ηνωμένο Βασίλειο έως τις 20 Δεκεμβρίου 2021, η συμφωνία εμπορίου και συνεργασίας προβλέπει ότι το κάθε μέρος θα καθορίσει προσωρινά TAC που θα ισχύσουν από 1ης Ιανουαρίου στο επίπεδο που ορίζει η γνωμοδότηση του ICES, ενώ τα TAC για ειδικά αποθέματα θα καθοριστούν σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές που θα εγκρίνει η ειδική επιτροπή αλιείας έως την 1η Ιουλίου 2021.
Στόχος της Επιτροπής είναι να εκδώσει 4 προτάσεις για τις αλιευτικές δυνατότητες το 2022, προκειμένου να συζητηθούν σε χωριστές συνόδους του Συμβουλίου, όπως ορίζεται λεπτομερώς στο πρόγραμμα εργασίας στο τέλος της παρούσας ανακοίνωσης.
5.2Στόχοι για τις αλιευτικές δυνατότητες το 2022
Όσον αφορά τα αποθέματα στη Βαλτική Θάλασσα, στο Skagerrak/Kattegat και στα νοτιοδυτικά ύδατα όπου η διαχείριση παραμένει υπό την αποκλειστική αρμοδιότητα της ΕΕ 21 , η πρόταση της Επιτροπής θα στοχεύει στην περαιτέρω διατήρηση/μείωση της θνησιμότητας λόγω αλιείας σε αρμονία με τη ΜΒΑ για τα αποθέματα που έχουν υποβληθεί σε αξιολόγηση της ΜΒΑ και στην πλήρη εφαρμογή των σχεδίων διαχείρισης που ορίζουν το εύρος τιμών θνησιμότητας λόγω αλιείας με βάση τη ΜΒΑ.
Η Επιτροπή θα προτείνει τη χρήση είτε της τιμής του σημείου ΜΒΑ είτε του εύρους ΜΒΑ που υποδεικνύει το ICES υπό την προϋπόθεση ότι τα αντίστοιχα πολυετή σχέδια επιτρέπουν αυτόν τον βαθμό ευελιξίας 22 . Το ανώτερο εύρος των τιμών της ΜΒΑ μπορεί να χρησιμοποιηθεί για προτάσεις TAC για υγιή αποθέματα εφόσον στις επιστημονικές γνωμοδοτήσεις κρίνεται απαραίτητο να επιτευχθούν οι στόχοι των πολυετών σχεδίων στην περίπτωση της μεικτής αλιείας 23 . Ένας άλλος στόχος είναι η αποκατάσταση των αποθεμάτων-στόχων για τα οποία το ICES συστήνει μηδενικά αλιεύματα, μέσω διορθωτικών μέτρων στο πλαίσιο των πολυετών σχεδίων. Θα δοθεί περαιτέρω προσοχή στη διασφάλιση πλήρους επιστημονικής αξιολόγησης της ΜΒΑ για τα αποθέματα αυτά το συντομότερο δυνατόν.
Στο πλαίσιο της υποχρέωσης εκφόρτωσης, τα δικαιώματα de minimis ή τα δικαιώματα υψηλής επιβιωσιμότητας θα αφαιρεθούν από τη γνωμοδότηση της ΕΤΟΕΑ ανάλογα με την περίπτωση. Η Επιτροπή θα αξιολογήσει επίσης την πρόοδο των κρατών μελών όσον αφορά την εφαρμογή των υφιστάμενων μέτρων μείωσης παρεμπιπτόντων αλιευμάτων.
Όσον αφορά τη Μεσόγειο Θάλασσα και τον Εύξεινο Πόντο, η πρόταση σχετικά με τον κανονισμό για τις αλιευτικές δυνατότητες θα στοχεύει στην περαιτέρω εφαρμογή του West Med MAP, συμπεριλαμβανομένων περαιτέρω μειώσεων για την επίτευξη της ΜΒΑ το αργότερο έως τον Ιανουάριο του 2025. Θα καλύψει τα μέτρα της ΓΕΑΜ που παρατείνουν τα ήδη ισχύοντα μέτρα 24 και θα συμπεριλάβει πρόσθετα μέτρα εγκεκριμένα στην 44η ετήσια σύνοδο της ΓΕΑΜ. Η Αδριατική θα κατέχει εξέχουσα θέση στις αλιευτικές δυνατότητες για το 2022.
Όσον αφορά τους πόρους και τα αποθέματα των οποίων η εκμετάλλευση γίνεται από κοινού με τρίτες χώρες, η Επιτροπή θα συνεργαστεί με αυτές τις τρίτες χώρες εκ μέρους της ΕΕ προκειμένου να διασφαλίσει φιλόδοξες βιώσιμες αλιευτικές ποσοστώσεις δυνάμει των σχετικών διεθνών πράξεων (συμφωνία εμπορίου και συνεργασίας, συμφωνία ΕΕ–Νορβηγίας του 1980 25 , μελλοντική συμφωνία ΕΕ–Ηνωμένου Βασιλείου–Νορβηγίας 26 , UNCLOS).
Όσον αφορά τα αποθέματα που τελούν υπό τη διαχείριση των ΠΟΔΑ, η Επιτροπή θα προτείνει αλιευτικές δυνατότητες βάσει των αποφάσεων των ΠΟΔΑ. Οι βασικοί στόχοι της συμμετοχής της ΕΕ στις ΠΟΔΑ είναι η προαγωγή της διατήρησης και της βιώσιμης διαχείρισης των αποθεμάτων ιχθύων, η λήψη αποφάσεων με βάση τα επιστημονικά δεδομένα και η ενίσχυση των επιδόσεων των ΠΟΔΑ.
Γενικά, παρότι η κακή κατάσταση ορισμένων αποθεμάτων οφείλεται και σε άλλους παράγοντες, όπως η κλιματική αλλαγή και η ρύπανση, οι οποίοι χρήζουν εξέτασης, εξακολουθεί να είναι αναγκαίος ο περιορισμός της αλιευτικής πίεσης. Η Επιτροπή, από κοινού με επιστήμονες, θα επιταχύνει περαιτέρω τις εργασίες για τις επιπτώσεις της αλιείας στα οικοσυστήματα, προκειμένου να εντάξει τους σχετικούς παράγοντες στη διαχείριση της αλιείας.
6.Συμπέρασμα
Η βιωσιμότητα της αλιείας στην ΕΕ βελτιώνεται. Τα υγιή αποθέματα συμβάλλουν περαιτέρω στις κοινωνικοοικονομικές επιδόσεις του οικείου τομέα, ο οποίος παρέμεινε κερδοφόρος παρά τις επιπτώσεις της έξαρσης της νόσου COVID-19.
Ωστόσο, οι αλιευτικοί πόροι της ΕΕ χρήζουν περαιτέρω προστασίας. Αυτό είναι το κλειδί για την αύξηση της βιωσιμότητας των συστημάτων τροφίμων, αλλά και για τη διασφάλιση βιώσιμων πηγών εισοδήματος για τους αλιείς της ΕΕ. Παρά τις βελτιώσεις σε όλες τις θαλάσσιες λεκάνες, απαιτούνται περισσότερες προσπάθειες, ιδίως στη Μεσόγειο Θάλασσα και στον Εύξεινο Πόντο όπου τα ποσοστά εκμετάλλευσης είναι υπερδιπλάσια των βιώσιμων επιπέδων. Έως το τέλος του 2021, η Επιτροπή θα προτείνει επίσης σχέδιο δράσης για τη διατήρηση των αλιευτικών πόρων και την προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
Με την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ, μεγάλο μέρος των αλιευτικών δυνατοτήτων στον Ατλαντικό Ωκεανό και στη Βόρεια Θάλασσα τελούν υπό την κοινή ευθύνη αφενός της ΕΕ και αφετέρου του Ηνωμένου Βασιλείου, της Νορβηγίας και των παράκτιων κρατών. Αυτό συνεπάγεται σημαντικές αλλαγές κατά το τρέχον έτος όσον αφορά τη διαδικασία καθορισμού των αλιευτικών δυνατοτήτων, και ως εκ τούτου οι διεθνείς διαβουλεύσεις αποτελούν πια τον κανόνα για μεγάλο μέρος των TAC. Με βάση τους φιλόδοξους στόχους για τη βιωσιμότητα που εγκρίθηκαν με τη συμφωνία εμπορίου και συνεργασίας, η Επιτροπή θα επιδιώξει να συνεχίσει τη βιώσιμη διαχείριση των κοινών πόρων και θα εξακολουθήσει να εργάζεται για την ελαχιστοποίηση των διαφορών μεταξύ των συστημάτων διαχείρισης που επηρεάζουν τις αλιευτικές δυνατότητες και τις λειτουργίες των στόλων.
Επίσης, η Επιτροπή θα καταβάλει περαιτέρω προσπάθειες προκειμένου να συμβάλει στον καθορισμό φιλόδοξων στόχων για τη βιωσιμότητα κατά τη λήψη αποφάσεων από τις ΠΟΔΑ.
Καλούμε τα κράτη μέλη, τα γνωμοδοτικά συμβούλια, τα ενδιαφερόμενα μέρη και το κοινό να υποβάλουν τα σχόλιά τους επί της παρούσας ανακοίνωσης έως τις 31 Αυγούστου 2021.
Προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα εργασιών
|
Πότε |
Δραστηριότητα |
|
Μάιος/Ιούνιος/Οκτώβριος |
Γνωμοδότηση του ICES σχετικά με τα αποθέματα |
|
Ιούνιος-Αύγουστος |
Δημόσια διαβούλευση |
|
1η Ιουλίου |
Προθεσμία στη συμφωνία εμπορίου και συνεργασίας προκειμένου η ειδική επιτροπή αλιείας να καταλήξει σε συμφωνία για κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με «ειδικά αποθέματα» δυνάμει της συμφωνίας εμπορίου και συνεργασίας ΕΕ–Ηνωμένου Βασιλείου |
|
Αύγουστος |
Έγκριση από την Επιτροπή της πρότασης για τις αλιευτικές δυνατότητες στη Βαλτική Θάλασσα |
|
Σεπτέμβριος |
Έγκριση από την Επιτροπή της πρότασης για τις αλιευτικές δυνατότητες στη Μεσόγειο Θάλασσα / στον Εύξεινο Πόντο |
|
Οκτώβριος |
Εκτίμηση αποθεμάτων / γνωμοδότηση για τις προσπάθειες από την ΕΤΟΕΑ Σύνοδος του Συμβουλίου: Αλιευτικές δυνατότητες για τη Βαλτική Θάλασσα Έγκριση από την Επιτροπή της πρότασης για τις αλιευτικές δυνατότητες στον Ατλαντικό Ωκεανό / στη Βόρεια Θάλασσα |
|
Σεπτέμβριος-Δεκέμβριος |
Ετήσιες διαβουλεύσεις για τις αλιευτικές δυνατότητες με το Ηνωμένο Βασίλειο, με το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Νορβηγία, και με τη Νορβηγία |
|
Νοέμβριος |
Ετήσια σύνοδος της ΓΕΑΜ |
|
Δεκέμβριος |
Σύνοδος του Συμβουλίου: Αλιευτικές δυνατότητες για τον Ατλαντικό Ωκεανό / τη Βόρεια Θάλασσα και για τη Μεσόγειο Θάλασσα / τον Εύξεινο Πόντο |
Συμφωνία εμπορίου και συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας, αφενός, και του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας, αφετέρου, ST/5198/2021/INIT (ΕΕ L 149 της 30.4.2021, σ. 10).
Βλέπε υποσημείωση 6.
ST/7401/2021/INIT (ΕΕ L 146, της 29.4.2021, σ. 1).
Υπουργική διακήρυξη της Μάλτας «MEDFISH4EVER» (30 Μαρτίου 2017).
Το ICES καλείται να εκδώσει γνωμοδοτήσεις οι οποίες καθιστούν εφικτή την αξιολόγηση της ανάγκης και της δυνατότητας χρήσης της εν λόγω ευελιξίας.
Προκειμένου να αποφευχθεί η πρόκληση σοβαρής ζημίας σε απόθεμα εξαιτίας της δυναμικής των αποθεμάτων εντός ενός συγκεκριμένου είδους ή μεταξύ ειδών ή προκειμένου να περιοριστούν οι μεγάλες ετήσιες διακυμάνσεις.
Η ΕΕ και η Νορβηγία διεξήγαγαν προκαταρκτικές συνομιλίες για νέα αλιευτική συμφωνία, βάσει της απόφασης του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2021, με την οποία εγκρίνεται η έναρξη διαπραγματεύσεων με το Βασίλειο της Νορβηγίας για νέα αλιευτική συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Βασιλείου της Νορβηγίας (δεν έχει δημοσιευτεί).