Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Η επόμενη γενιά ιδίων πόρων για τον προϋπολογισμό της ΕΕ»

[COM(2021) 566 final]

«Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) 2020/2093 για τον καθορισμό του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου για τα έτη 2021 έως 2027»

[COM(2021) 569 final — 2021/0429 (APP)]

και «Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για την τροποποίηση της απόφασης (ΕΕ, Ευρατόμ) 2020/2053 για το σύστημα των ιδίων πόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης»

[COM(2021) 570 final — 2021/0430 (CNS)]

(2022/C 323/09)

Εισηγητής:	ο κ. Philip VON BROCKDORFF
Συνεισηγητής:	ο κ. Antonio GARCÍA DEL RIEGO

Αίτηση γνωμοδότησης	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 1.3.2022
Νομική βάση	Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Αρμόδιο τμήμα	Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή
Υιοθετήθηκε από το τμήμα	6.5.2022
Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια	18.5.2022
Σύνοδος ολομέλειας αριθ.	569
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές)	144/2/7

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επισημαίνει τη συναίνεση που απαιτείται για την προσθήκη νέων ιδίων πόρων για την κάλυψη της αποπληρωμής του χρέους που προκύπτει από δανεισμό στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας NextGenerationEU (Μέσο Ανάκαμψης της Ευρωπαϊκής Ένωσης), χωρίς να τίθενται σε κίνδυνο οι προϋπολογισμοί άλλων προγραμμάτων και μέσων της ΕΕ ή να αυξηθούν σημαντικά οι συνεισφορές ιδίων πόρων βάσει του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος (ΑΕΕ). Μολονότι οι προτάσεις της Επιτροπής, όπως διατυπώνονται στην ανακοίνωση, κρίνονται αναγκαίες, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η Επιτροπή θα πρέπει να διασφαλίσει ότι ο σχεδιασμός του νέου συστήματος θα βασίζεται στην επίτευξη ισότητας και δικαιοσύνης, αποτελεσματικότητας, διαφάνειας, απλότητας και σταθερότητας, με έμφαση στην ανταγωνιστικότητα και την έκφραση αλληλεγγύης όπου κρίνεται αναγκαίο. Ειδικότερα, η ΕΟΚΕ θεωρεί πρωταρχικής σημασίας τη στήριξη των νοικοκυριών και επιχειρήσεων, όπου είναι αναγκαίο, και συνιστά ένθερμα πιο στοχευμένες εκτιμήσεις επιπτώσεων σε επίπεδο χώρας, καθώς και σε συγκεκριμένους κλάδους, προκειμένου να προσδιοριστούν τυχόν αρνητικές επιπτώσεις στα νοικοκυριά και στη συνολική ανταγωνιστικότητα της οικονομίας της ΕΕ.

1.2.

Ενώ ο ίδιος πόρος που βασίζεται στο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ΣΕΔΕ) αποτελεί βασικό εργαλείο για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να διασφαλίσει ότι αυτός θα υλοποιηθεί με ομαλό και οικονομικά αποδοτικό τρόπο. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ σημειώνει την επέκταση του ΣΕΔΕ στον τομέα της ναυτιλίας, τη σταδιακή αύξηση των δικαιωμάτων του κλάδου των αερομεταφορών και τη συμπερίληψη των οδικών μεταφορών και των κτιρίων. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ένα περιορισμένο μερίδιο των εσόδων του ΣΕΔΕ θα μπορούσε να διοχετευθεί στον προϋπολογισμό της ΕΕ. Σε τελική ανάλυση, πρόκειται για ένα πανευρωπαϊκό μέσο για το κλίμα που συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων της κλιματικής ουδετερότητας και ενισχύει την εσωτερική αγορά. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να υπάρχουν επαρκή έσοδα για τη στήριξη των τομέων που υποχρεούνται να εφαρμόσουν περαιτέρω μέτρα για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» πρέπει να εφαρμόζεται σε όλες τις χώρες.

1.3.

Δεδομένου ότι το ΣΕΔΕ της ΕΕ και ο μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (ΜΣΠΑ) είναι αλληλένδετα, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να εξεταστούν στο ίδιο πνεύμα. Ενώ το ΣΕΔΕ της ΕΕ μπορεί να προκαλέσει διαρροή άνθρακα, ο ΜΣΠΑ θα αντιμετωπίσει αυτήν τη διαρροή με την τιμολόγηση του περιεχομένου των εισαγωγών σε εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ κρούει τον κώδωνα του κινδύνου κατά του σχεδιασμού ενός συστήματος του ΜΣΠΑ που θέτει τις ευρωπαϊκές μεταποιητικές και άλλες επιχειρήσεις σε μειονεκτική ανταγωνιστική θέση.

1.4.

Η ΕΟΚΕ είναι επίσης της γνώμης ότι πρέπει να ληφθεί μέριμνα για τη διασφάλιση των κριτηρίων προβλεψιμότητας και διαφάνειας, δεδομένου ότι τα έσοδα από το ΣΕΔΕ της ΕΕ και τον ΜΣΠΑ θα μπορούσαν να είναι ασταθή.

1.5.

Η Επιτροπή προτείνει επίσης μια τρίτη κατηγορία ιδίων πόρων, σύμφωνα με την οποία τα κράτη μέλη θα παρέχουν εθνική συνεισφορά στον προϋπολογισμό της ΕΕ με βάση το μερίδιο των υπολειπόμενων κερδών των πολυεθνικών επιχειρήσεων που ανακατανέμονται σε κάθε κράτος μέλος. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι αυτό αποτελεί κατάλληλη βάση για τους ιδίους πόρους της ΕΕ, η οποία πληροί τα κριτήρια της δικαιοσύνης, δεδομένου ότι οι επιχειρήσεις θα καταβάλλουν μέρος των υπολειπόμενων εσόδων οπουδήποτε και αν δραστηριοποιούνται και παράγουν κέρδη. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι απαιτούνται ίσοι όροι ανταγωνισμού στο διεθνές φορολογικό σύστημα, οι οποίοι δεν θα θέτουν τις επιχειρήσεις της ΕΕ σε μειονεκτική ανταγωνιστική θέση. Η εφαρμογή των νέων κανόνων θα πρέπει να πραγματοποιηθεί ταυτόχρονα στην ΕΕ και τα μείζονα εμπορικά και ανταγωνιστικά έθνη της ΕΕ. Επιπλέον, οι νέοι κανόνες θα πρέπει να εφαρμόζονται σύμφωνα με εναρμονισμένους ορισμούς και πρότυπα. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης την αστάθεια που συνδέεται με τα εταιρικά φορολογικά έσοδα και τις δυσκολίες εκτίμησης των μελλοντικών εσόδων από αυτόν τον ίδιο πόρο και υπογραμμίζει το γεγονός ότι οι τελικές λεπτομέρειες εφαρμογής της συμφωνίας βρίσκονται ακόμη υπό συζήτηση. Υπό την έννοια αυτή, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι πρόωρο να υπολογίζονται αυτοί οι νέοι πόροι ως μόνιμοι πόροι της ΕΕ, κυρίως όταν πρέπει να εξεταστεί η δυνατότητα των κρατών μελών της ΕΕ να καταβάλλουν μέρος των φορολογικών εσόδων σε τρίτες δικαιοδοσίες.

1.6.

Η ΕΟΚΕ προειδοποιεί ότι ενδέχεται να χρειαστούν φορολογικές μεταρρυθμίσεις και/ή αντισταθμιστικοί μηχανισμοί σε εθνικό επίπεδο για την εξουδετέρωση τυχόν πρόσθετων φορολογικών επιβαρύνσεων για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.

1.7.

Τέλος, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, για τον ορθό σχεδιασμό και την ομαλή εφαρμογή ενός νέου συστήματος ιδίων πόρων, χρειάζονται αφενός ισχυρή πολιτική βούληση για την εμβάθυνση της ολοκλήρωσης της ΕΕ και, αφετέρου, ένας σαφής οδικός χάρτης για το μέλλον της Ευρώπης. Αυτό καθίσταται ακόμη πιο σημαντικό υπό το πρίσμα του πολέμου στην Ουκρανία και, ως εκ τούτου, η πρόταση της Επιτροπής ενδέχεται να χρειαστεί επανεξέταση σε κάποιο στάδιο. Η ΕΟΚΕ δεσμεύεται να επανεξετάζει και να παρακολουθεί συνεχώς την αβέβαιη εξέλιξη των ανθρώπινων και υλικών επιπτώσεων αυτής της κατάφωρης εισβολής, προκειμένου να αξιολογηθεί η βέλτιστη πορεία ανάληψης δράσης σε εύθετο χρόνο.

2.   Ιστορικό

2.1.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τη θέσπιση της επόμενης γενιάς ιδίων πόρων για τον προϋπολογισμό της ΕΕ, προτείνοντας τρεις νέες πηγές εσόδων: η πρώτη, με βάση τα έσοδα από το αναθεωρημένο ΣΕΔΕ· η δεύτερη, η οποία βασίζεται στους πόρους που προκύπτουν από τον προτεινόμενο ΜΣΠΑ της ΕΕ· και η τρίτη, με βάση το μερίδιο των υπολειπόμενων κερδών των πολυεθνικών επιχειρήσεων που θα ανακατανεμηθούν στα κράτη μέλη της ΕΕ στο πλαίσιο της πρόσφατης προκαταρκτικής συμφωνίας των ΟΟΣΑ/G20 για την ανακατανομή των φορολογικών δικαιωμάτων («πρώτος πυλώνας»), η οποία δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί. Από το 2026 έως το 2030, οι νέες αυτές πηγές εσόδων εκτιμάται ότι θα παράγουν συνολικά έως και 17 δισεκατ. ευρώ ετησίως για τον προϋπολογισμό της ΕΕ.

2.2.

Οι νέοι ίδιοι πόροι θα συμβάλουν στην αποπληρωμή των κεφαλαίων που συγκέντρωσε η ΕΕ για τη χρηματοδότηση της συνιστώσας επιχορηγήσεων του NextGenerationEU. Συγκεκριμένα, το νέο ΣΕΔΕ προορίζεται να συμβάλει στη χρηματοδότηση του Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα, όπως εξετάζεται στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων προσαρμογής στον στόχο του 55 %. Η χρηματοδότηση του Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα αποτελεί σημαντικό στόχο της πρότασης. Το Ταμείο αυτό θα συμβάλει σε μια κοινωνικά δίκαιη μετάβαση και θα στηρίξει τα ευάλωτα νοικοκυριά, τους χρήστες των μεταφορών και τις πολύ μικρές επιχειρήσεις για τη χρηματοδότηση επενδύσεων στην ενεργειακή απόδοση, στα νέα συστήματα θέρμανσης και ψύξης και στην καθαρότερη κινητικότητα, καθώς και στην προσωρινή άμεση εισοδηματική στήριξη, κατά περίπτωση.

2.3.

Η δέσμη μέτρων προσαρμογής στον στόχο του 55 % του Ιουλίου 2021 αποσκοπεί στη μείωση των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΕ τουλάχιστον κατά 55 % έως το 2030 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. Στόχος είναι η επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050. Η δέσμη αυτή περιλαμβάνει την αναθεώρηση του ΣΕΔΕ της ΕΕ, το οποίο στο μέλλον θα ισχύει και για τον τομέα των θαλάσσιων μεταφορών, θα επιτρέψει την αύξηση του πλειστηριασμού δικαιωμάτων του κλάδου των αερομεταφορών και θα εισαγάγει ένα νέο σύστημα για τα κτίρια και τις οδικές μεταφορές.

2.4.

Το νέο ΣΕΔΕ θα συμβάλει στη διασφάλιση της ομαλής μετάβασης σε μια οικονομία απαλλαγμένη από ανθρακούχες εκπομπές, η οποία θα λαμβάνει υπόψη τις πλέον ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Επί του παρόντος, τα περισσότερα έσοδα από τον πλειστηριασμό δικαιωμάτων εκπομπής μεταφέρονται στους εθνικούς προϋπολογισμούς. Με το προτεινόμενο νέο σύστημα, το 25 % των εσόδων από την εμπορία εκπομπών της ΕΕ θα διοχετεύεται στον προϋπολογισμό της ΕΕ και τα εκτιμώμενα έσοδα για τον προϋπολογισμό της ΕΕ θα ανέρχονται κατά μέσο όρο σε περίπου 12,5 δισεκατ. ευρώ ετησίως κατά την περίοδο 2026-2030.

2.5.

Η Επιτροπή προτείνει επίσης έναν ΜΣΠΑ με στόχο τη μείωση του κινδύνου διαρροής άνθρακα στην ΕΕ με την επιβολή τιμής άνθρακα στις εισαγωγές, η οποία θα αντιστοιχεί στο ποσό που θα είχε καταβληθεί εάν τα αγαθά είχαν παραχθεί στην ΕΕ. Ο μηχανισμός αυτός θα εφαρμόζεται σε στοχευμένη επιλογή τομέων και έχει κριθεί από την Επιτροπή ότι συνάδει πλήρως με τους κανόνες του ΠΟΕ. Σύμφωνα με την πρόταση, η σταδιακή εφαρμογή του ΜΣΠΑ θα πραγματοποιηθεί ταυτόχρονα με τη σταδιακή κατάργηση του συστήματος ανακατανομής του ΣΕΔΕ, το οποίο σε κάθε περίπτωση προβλεπόταν να είναι προσωρινό. Τα εμπορεύματα που εισάγονται στην ΕΕ θα καταβάλλουν ένα τέλος που αντικατοπτρίζει την «περιεκτικότητα σε άνθρακα» —δηλαδή τις εκπομπές CO2 που προκαλούνται από την παραγωγή τους (η συνολική τιμή για τις εν λόγω εκπομπές CO2 να είναι η ίδια με την τιμή του άνθρακα στην ΕΕ)—. Από την άλλη πλευρά, μια έκπτωση (που αντικατοπτρίζει τη διαφορά μεταξύ της τιμής άνθρακα που καταβάλλεται για την παραγωγή τους στην Ευρώπη και της τιμής του άνθρακα στην αγορά προορισμού) δεν θα ισχύει για τα εμπορεύματα που εξάγονται σε άλλες χώρες. Για να αντισταθμιστεί αυτό, το Ταμείο Καινοτομίας, με έσοδα από τον πλειστηριασμό 450 εκατομμυρίων δικαιωμάτων ΣΕΔΕ από το 2020 έως το 2030, θα βοηθήσει την ευρωπαϊκή βιομηχανία να προσαρμοστεί στη διαδικασία απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές. Για την περίοδο 2020-2030, η χρηματοδότηση του Ταμείου μπορεί να ανέλθει σε περίπου 10 δισεκατ. ευρώ, ανάλογα με την τιμή του άνθρακα. Το Ταμείο Καινοτομίας αποτελεί βασικό χρηματοδοτικό μέσο για την υλοποίηση των δεσμεύσεων της ΕΕ για το σύνολο της οικονομίας στο πλαίσιο της συμφωνίας του Παρισιού και για τη στήριξη του στρατηγικού οράματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για μια κλιματικά ουδέτερη Ευρώπη έως το 2050, όπως αναγνωρίζεται επίσης στο επενδυτικό σχέδιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας.

2.6.

Η Επιτροπή προτείνει να διατεθεί στον προϋπολογισμό της ΕΕ το 75 % των εσόδων που προκύπτουν από τον εν λόγω μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής άνθρακα, με έσοδα που εκτιμώνται σε περίπου 1 δισεκατ. ευρώ κατά μέσο όρο ετησίως την περίοδο 2026-2030.

2.7.

Η τρίτη προτεινόμενη πηγή εσόδων θα προκύψει από τη φορολόγηση μέρους των «υπολειπόμενων κερδών» από τις μεγαλύτερες πολυεθνικές επιχειρήσεις του κόσμου, όπως συμφωνήθηκε πέρυσι από τα μέλη του πλαισίου χωρίς αποκλεισμούς των ΟΟΣΑ/G20 για τη διάβρωση της βάσης και τη μεταφορά κερδών, οι λεπτομέρειες του οποίου δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί. Αυτό συνεπάγεται μια λύση δύο πυλώνων για την αντιμετώπιση των μεταβιβάσεων φόρων από τη μία χώρα στην άλλη, την ενίσχυση της συνοχής των διεθνών φορολογικών κανόνων και τη διασφάλιση της φορολόγησης των κερδών εκεί όπου πραγματοποιούνται οι οικονομικές δραστηριότητες και η δημιουργία αξίας. Η Επιτροπή προτείνει έναν ίδιο πόρο ισοδύναμο με το 15 % του μεριδίου των υπολειπόμενων κερδών των εταιρειών που υπάγονται στο πεδίο εφαρμογής, τα οποία ανακατανέμονται στα κράτη μέλη της ΕΕ. Ωστόσο, δεν λαμβάνεται υπόψη η ανακατανομή των φορολογικών εσόδων προς τρίτες χώρες.

2.8.

Το επόμενο βήμα είναι να εκπονήσει η Επιτροπή οδηγία της ΕΕ μόλις οριστικοποιηθούν οι λεπτομέρειες της συμφωνίας-πλαισίου χωρίς αποκλεισμούς των ΟΟΣΑ/G20 για τον πρώτο πυλώνα. Η διαδικασία αυτή συμπληρώνει την οδηγία για τον δεύτερο πυλώνα για την οποία η Επιτροπή ενέκρινε πρόσφατα χωριστή πρόταση (1). Εν αναμονή της οριστικοποίησης της συμφωνίας, τα έσοδα για τον προϋπολογισμό της ΕΕ εκτιμώνται μεταξύ 2,5 και 4 δισεκατ. ευρώ ετησίως.

2.9.

Για την ενσωμάτωση των προτεινόμενων νέων ιδίων πόρων στον προϋπολογισμό της ΕΕ, η ΕΕ θα πρέπει να τροποποιήσει δύο σημαντικές νομοθετικές πράξεις. Πρώτον, η Επιτροπή προτείνει την τροποποίηση της απόφασης για τους ιδίους πόρους ώστε να προστεθούν οι τρεις προτεινόμενοι νέοι πόροι στους υφιστάμενους. Δεύτερον, η Επιτροπή προτείνει επίσης ειδική τροποποίηση του κανονισμού σχετικά με τον τρέχοντα μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027, ο οποίος είναι επίσης γνωστός ως κανονισμός για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ). Η τροποποίηση αυτή παρέχει τη νομική δυνατότητα να ξεκινήσει ήδη η αποπληρωμή δανείων για το NextGenerationEU κατά τη διάρκεια του τρέχοντος ΠΔΠ. Ταυτόχρονα, προτείνει να αυξηθούν τα σχετικά ανώτατα όρια δαπανών του ΠΔΠ για τα έτη 2025-2027, προκειμένου να ευθυγραμμιστούν οι πρόσθετες δαπάνες με το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα.

2.10.

Η απόφαση για τους ιδίους πόρους πρέπει να εγκριθεί ομόφωνα στο Συμβούλιο, μετά από διαβούλευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η απόφαση μπορεί να τεθεί σε ισχύ μόλις εγκριθεί από όλες τις χώρες της ΕΕ σύμφωνα με τους αντίστοιχους συνταγματικούς κανόνες. Ο κανονισμός για το ΠΔΠ πρέπει να εγκριθεί ομόφωνα από το Συμβούλιο, αφού λάβει την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

3.1.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, για την επιστροφή των κεφαλαίων που συγκεντρώθηκαν από την ΕΕ για τη χρηματοδότηση της συνιστώσας επιχορηγήσεων του NextGenerationEU και του Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα, απαιτείται ένα χρηματοοικονομικό μοντέλο ιδίων πόρων. Ωστόσο, η εφαρμογή αυτού του χρηματοοικονομικού μοντέλου εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση. Η ΕΟΚΕ σημειώνει επίσης ότι η πρόταση της Επιτροπής σταθεροποιεί ένα σύνολο κανόνων βάσει των οποίων θα διατίθενται στον προϋπολογισμό της ΕΕ πρόσθετες εθνικές συνεισφορές από τα κράτη μέλη. Σε περίπτωση ανεπάρκειας, θα εξακολουθήσει να εφαρμόζεται το ισχύον σύστημα κατανομής βάσει του ΑΕΕ. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι το 2023 η Επιτροπή θα προτείνει μια νέα δέσμη ιδίων πόρων.

3.2.

Σε κάθε περίπτωση, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η υπό εξέταση πρόταση αντικατοπτρίζει το τρέχον σύστημα είσπραξης εσόδων και θα συνεχίσει να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις συνεισφορές των κρατών μελών. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η επέκταση του μοντέλου ιδίων πόρων θα παράσχει τα κεφάλαια για την αποτελεσματικότερη αντίδραση σε οικονομικούς κλυδωνισμούς και τη στήριξη της χρηματοδότησης πρωτοβουλιών βιώσιμης ανάπτυξης και οικονομικής ανάκαμψης.

3.3.

Συνολικά, το μοντέλο ιδίων πόρων θα ενισχύσει επίσης τη δημοσιονομική ικανότητα της οικονομικής και νομισματικής ένωσης, αυξάνοντας ενδεχομένως την οικονομική σύγκλιση και συμβάλλοντας στον μετριασμό των ασύμμετρων μακροοικονομικών κλυδωνισμών. Η άντληση ιδίων πόρων θα ενισχύσει περαιτέρω την αποτελεσματικότητα της πολιτικής με χρηματοδότηση που συνδέεται αυστηρά με τους στόχους της ΕΕ, παραδείγματος χάρη όσον αφορά την κλιματική αλλαγή και την οικονομική βιωσιμότητα. Η σύνδεση μεταξύ των στόχων πολιτικής της ΕΕ και των πηγών χρηματοδότησής της κατά την επιλογή των μορφών ιδίων πόρων αποτελεί σημαντικό στοιχείο το οποίο υποστηρίζει η ΕΟΚΕ.

3.4.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι ο προσδιορισμός των ιδίων πόρων αποτελεί πρόκληση και ότι οι υπό εξέταση επιλογές ενδέχεται να παρουσιάζουν ιδιαίτερα μειονεκτήματα (ιδίως όσον αφορά την επάρκεια, τη σταθερότητα ή την αποτελεσματικότητα). Ως εκ τούτου, είναι αναγκαίο, όπως προτείνει η Επιτροπή, να υπάρχει ένα σύστημα που να συνδυάζει διαφορετικούς ιδίους πόρους προκειμένου να ελαχιστοποιείται, για παράδειγμα, η διακύμανση της εισροής ιδίων πόρων. Ο συνδυασμός ιδίων πόρων συμβάλλει επίσης στη δικαιότερη κατανομή της οικονομικής επιβάρυνσης μεταξύ των κρατών μελών.

3.5.

Η ΕΟΚΕ είναι επίσης της άποψης ότι η αποτελεσματικότητα στη διαχείριση των ιδίων πόρων είναι ζωτικής σημασίας. Ωστόσο, αυτό πρέπει να συνδυαστεί με την αποδοτικότητα και την αποτελεσματικότητα στο σκέλος των δαπανών σε όλα τα στάδια. Αυτό ισχύει ιδίως για τις δαπάνες για το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα (2), το οποίο αποσκοπεί στον μετριασμό των αρνητικών κοινωνικών επιπτώσεων που προκύπτουν από την αύξηση των τιμών του άνθρακα στις μεταφορές και στα συστήματα θέρμανσης των κτιρίων. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη εκφράσει τις ανησυχίες της στο πλαίσιο αυτό, ιδίως όσον αφορά το κόστος ενός συστήματος εμπορίας εκπομπών για τα κτίρια και τις μεταφορές, το οποίο θα μπορούσε να αντισταθμίσει τα επιθυμητά οφέλη και να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτες αυξήσεις των τιμών. Η ΕΟΚΕ αναφέρθηκε επίσης στην τεράστια πρόκληση του σχεδιασμού ενός αποτελεσματικού και δίκαιου μηχανισμού αποζημίωσης σε μια ΕΕ που περιλαμβάνει 27 κράτη μέλη με συχνά πολύ διαφορετικά κοινωνικοοικονομικά και κλιματικά πλαίσια.

3.6.

Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι, επί του παρόντος, τα κράτη μέλη έχουν χρησιμοποιήσει τα έσοδα από πλειστηριασμούς του ΣΕΔΕ για τη δράση για το κλίμα και για την τόνωση των επενδύσεων στους τομείς εμπορίας εκπομπών, επιταχύνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τη μείωση των εκπομπών. Δεδομένου ότι μέρος των εσόδων του ΣΕΔΕ χρησιμοποιείται για την αποπληρωμή της συνιστώσας επιχορήγησης του NextGenerationEU, η ΕΟΚΕ προειδοποιεί για τους ενδεχόμενους οικονομικούς περιορισμούς που θα παρεμπόδιζαν την παροχή περαιτέρω στήριξης στην οικονομία και τον πληθυσμό της Ευρώπης κατά τη μετάβαση προς την ουδετερότητα ως προς τις ανθρακούχες εκπομπές.

3.7.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί το Ταμείο Καινοτομίας και τον στόχο του να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να επενδύσουν στην καθαρή ενέργεια και την καθαρή βιομηχανία. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ έχει εκφράσει αμφιβολίες ως προς το κατά πόσον το Ταμείο αυτό θα διατηρήσει και θα ενισχύσει την ανταγωνιστική θέση της βιομηχανίας της ΕΕ.

3.8.

Ενώ η ΕΟΚΕ συμφωνεί σε γενικές γραμμές με τις τρεις νέες πηγές εσόδων όπως προτείνονται από την Επιτροπή, προειδοποιεί για τις επιπτώσεις που θα μπορούσαν να έχουν τα πρόσθετα έσοδα στα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Ως εκ τούτου, ενδέχεται να χρειαστεί να συνδυαστεί οποιαδήποτε πρόσθετη φορολογική επιβάρυνση με μια φορολογική μεταρρύθμιση ή με αντισταθμιστικούς μηχανισμούς σε εθνικό επίπεδο. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ προειδοποιεί για τις επιπτώσεις των υψηλότερων τιμών ενέργειας στα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις λόγω του πολέμου στην Ουκρανία. Αυτό το πρόσθετο κόστος και οι κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις τους θα μπορούσαν να εκτροχιάσουν την πρόταση της Επιτροπής. Το γεγονός αυτό καθίσταται ακόμη πιο σημαντικό υπό το πρίσμα του πολέμου στην Ουκρανία και, ως εκ τούτου, η πρόταση της Επιτροπής ενδέχεται να χρειαστεί επανεξέταση σε κάποιο στάδιο. Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ δεσμεύεται να επανεξετάζει και να παρακολουθεί συνεχώς την αβέβαιη εξέλιξη των ανθρώπινων και υλικών επιπτώσεων αυτής της κατάφωρης εισβολής, με σκοπό την αξιολόγηση της βέλτιστης πορείας δράσης σε εύθετο χρόνο.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

4.1.

Ενώ η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι οι πηγές χρηματοδότησης είναι απαραίτητες για την αποτελεσματική αποπληρωμή του NextGenerationEU, οι εν λόγω πηγές χρηματοδότησης πρέπει να είναι σταθερές, κοινωνικά δίκαιες και φιλικές προς τις επιχειρήσεις. Η σταθερότητα αποτελεί απόλυτη απαίτηση, όπως και η απλότητα και η βεβαιότητα. Ειδικότερα, θα πρέπει να διασφαλιστεί ότι τα συστήματα που θεσπίστηκαν, ιδίως το ΣΕΔΕ και ο ΜΣΠΑ, είναι ανθεκτικά στους οικονομικούς κλυδωνισμούς. Πρέπει επίσης να αποφευχθούν πρόσθετες επιβαρύνσεις για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις και η ΕΟΚΕ θα επιφυλαχθεί ως προς την αξιολόγησή της σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι πηγές χρηματοδότησης θα μπορούσαν να επηρεάσουν τόσο τα νοικοκυριά όσο και τις επιχειρήσεις. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ συνιστά πιο στοχευμένες εκτιμήσεις επιπτώσεων, σε επίπεδο χώρας, καθώς και για συγκεκριμένες βιομηχανίες, προκειμένου να προσδιοριστούν τυχόν αρνητικές επιπτώσεις στα νοικοκυριά και στη συνολική ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων της ΕΕ. Η αξιολόγηση των κονδυλίων που εκταμιεύονται στο πλαίσιο του NextGenerationEU θα ήταν επίσης συναφής.

4.2.

Ενώ η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι, μετά τη φορολογική μεταρρύθμιση του ΟΟΣΑ, τα κράτη μέλη ανακατανέμουν στην Επιτροπή ένα μερίδιο των υπολειπόμενων φορολογικών εσόδων που τους αναλογεί ως ίδιος πόρος, η μεταφορά αυτή δεν θα πρέπει να συνεπάγεται νέες επιβαρύνσεις για τα νοικοκυριά ή τις επιχειρήσεις. Όπου κρίνεται αναγκαίο, η ΕΟΚΕ συνιστά τη σύνδεση της εν λόγω μεταφοράς με τη φορολογική μεταρρύθμιση σε άλλα επίπεδα, με στόχο τη μη επιβολή πρόσθετων επιβαρύνσεων στα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.

4.3.

Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι η διεθνής συμφωνία του ΟΟΣΑ για τη φορολογία των εταιρειών αποτελεί σημαντική πρόοδο στις προσπάθειες να διασφαλιστεί ότι οι παγκόσμιες εταιρείες φορολογούνται εκεί όπου λαμβάνουν χώρα η οικονομική δραστηριότητα και η δημιουργία αξίας. Η ΕΟΚΕ πιστεύει επίσης ότι οι νέοι κανόνες μπορούν να εξασφαλίσουν σταθερότητα και συνοχή στο διεθνές φορολογικό σύστημα. Ωστόσο, πιστεύουμε ότι θα πρέπει να διατηρούνται πάντα οι ισότιμοι όροι ανταγωνισμού στο διεθνές φορολογικό σύστημα. Η εφαρμογή των νέων κανόνων θα πρέπει να πραγματοποιηθεί ταυτόχρονα στην ΕΕ και τα μείζονα εμπορικά και ανταγωνιστικά έθνη της ΕΕ. Επιπλέον, οι νέοι κανόνες θα πρέπει να εφαρμόζονται σύμφωνα με εναρμονισμένους ορισμούς και πρότυπα. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης την αστάθεια που συνδέεται με τα εταιρικά φορολογικά έσοδα και τις δυσκολίες εκτίμησης των μελλοντικών εσόδων από αυτόν τον ίδιο πόρο και υπογραμμίζει το γεγονός ότι οι τελικές λεπτομέρειες εφαρμογής της συμφωνίας βρίσκονται ακόμη υπό συζήτηση. Υπό την έννοια αυτή, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι πρόωρο να υπολογίζονται αυτοί οι νέοι πόροι ως μόνιμοι πόροι της ΕΕ, κυρίως όταν πρέπει να εξεταστεί η δυνατότητα των κρατών μελών της ΕΕ να καταβάλλουν μέρος των φορολογικών εσόδων σε τρίτες δικαιοδοσίες.

4.4.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί τολμηρή την πρόταση μετατόπισης των εσόδων από το ΣΕΔΕ από ουσιαστικά εθνικό πόρο σε ίδιο πόρο. Εντούτοις, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι η παρούσα πρόταση δεν παρέχει κίνητρα για δραστική μείωση της ρύπανσης, διασφαλίζοντας ότι οι ρυπαίνοντες πληρώνουν. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ είναι της γνώμης ότι η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» θα πρέπει να εφαρμόζεται εξίσου σε όλα τα κράτη μέλη. Η πρόκληση εν προκειμένω εξακολουθεί να είναι ο τρόπος με τον οποίο τα εν λόγω έσοδα θα επανεπενδύονται κατά τρόπο που θα είναι επωφελής για τις κοινότητες. Επίσης ο αντίκτυπος της παρούσας πρότασης σε τομείς όπως η αγορά ακινήτων πρέπει να αξιολογηθεί ανά χώρα ή ανά περιφέρεια, καθώς οι κανόνες σχεδιασμού συχνά ποικίλλουν και το κόστος της ενεργειακής απόδοσης θα μπορούσε να οδηγήσει σε υψηλότερες τιμές των ακινήτων. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τον προσωρινό μηχανισμό αλληλέγγυας προσαρμογής, ο οποίος συμβάλλει στη διασφάλιση δίκαιης συνεισφοράς ιδίων πόρων από όλα τα κράτη μέλη, με την εφαρμογή ανώτατου και κατώτατου ορίου σε σχέση με την κλείδα του ΑΕΕ. Με τον τρόπο αυτό θα αποφευχθεί η δυσανάλογη συνεισφορά ορισμένων κρατών μελών στον προϋπολογισμό της ΕΕ σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας τους, καθώς τα κράτη μέλη διέρχονται προς πιο βιώσιμες οικονομίες. Από την άλλη πλευρά, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι, σε περίπτωση που το σύστημα ΣΕΔΕ εφαρμοστεί μόνο εν μέρει, η Επιστημονική Επιτροπή Τροφίμων θα τεθεί σε κίνδυνο και προβλέπει τον κίνδυνο να δοθεί στα κράτη μέλη δικαιολογία για να κατηγορηθεί η Ευρώπη για μη δημοφιλή μέτρα.

4.5.

Η ΕΟΚΕ είναι επίσης της άποψης ότι οι προτεινόμενοι νέοι ίδιοι πόροι πρέπει να στηρίζουν τους στόχους πολιτικής της ΕΕ, ιδίως όσον αφορά την ενιαία αγορά, την ανταγωνιστικότητα και τη βιώσιμη ανάπτυξη, με παράλληλη βελτίωση της ευημερίας για τους πολίτες της ΕΕ.

4.6.

Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο αποτελεί το γεγονός ότι το οικονομικό βάρος των προτάσεων πρέπει να κατανέμεται δίκαια μεταξύ των κρατών μελών. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει τις διαρθρωτικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών, καθότι οποιαδήποτε ενιαία πρόταση θα επηρεάσει τα κράτη μέλη με διαφορετικό τρόπο. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τον τρόπο με τον οποίο το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα θα κατανέμεται σε εθνικό επίπεδο με βάση τον σχετικό πλούτο ανά χώρα και ανά περιφέρεια. Ωστόσο, η δίκαιη εφαρμογή των προτάσεων σε ολόκληρη την ΕΕ είναι απολύτως αναγκαία. Εξίσου σημαντικό είναι ο υπολογισμός, η μεταφορά και ο έλεγχος των νέων ιδίων πόρων να μη συνεπάγονται υπερβολικό διοικητικό φόρτο για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα θεσμικά όργανα της Ένωσης ή τις εθνικές διοικήσεις.

---

(1)  Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με την εξασφάλιση παγκόσμιου ελάχιστου επιπέδου φορολογίας των πολυεθνικών ομίλων στην Ένωση (COM (2021) 823 final).

(2)  ΕΕ C 152 της 6.4.2022, σ. 158.