Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ο ρόλος της διαρθρωτικής πολιτικής και της πολιτικής συνοχής της ΕΕ στην προώθηση του μετασχηματισμού της οικονομίας κατά τρόπο καινοτόμο και έξυπνο»

(διερευνητική γνωμοδότηση)

(2020/C 429/21)

Εισηγητής:

ο κ. Gonçalo LOBO XAVIER

Αίτηση γνωμοδότησης	18 Φεβρουαρίου 2020 — επιστολή του Peter ALTMAIER, Ομοσπονδιακού Υπουργού Οικονομίας και Ενέργειας της Γερμανίας
Νομική βάση	Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Αρμόδιο τμήμα	Οικονομική και Νομισματική Ένωση, Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή
Έγκριση από το τμήμα	20.7.2020
Έγκριση από την Ολομέλεια	18.9.2020
Σύνοδος ολομέλειας αριθ.	554
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές)	217/0/3

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αξιοποιήσει την πολιτική συνοχής ως θεμελιώδες εργαλείο για την αντιμετώπιση των τεράστιων προκλήσεων που έχει προκαλέσει η πανδημία του κορονοϊού. Υπάρχει επείγουσα ανάγκη για άμεση απόκριση, ενώ τα χρηματοδοτικά μέσα που βοηθούν και υποστηρίζουν τα κράτη μέλη πρέπει να αξιοποιηθούν σύμφωνα με τα σχετικά κριτήρια αλλά και με γενναιότητα. Η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερο από ποτέ μια διαφορετική προσέγγιση για μία μόνο πρόκληση.

1.2.

Ο αντίκτυπος της κρίσης λόγω του κορονοϊού σημαίνει ότι απαιτούνται ισχυρά και σαφή μέτρα για την ανοικοδόμηση της ευρωπαϊκής οικονομίας. Οι συνέπειες για τη δημόσια υγεία, την οικονομική, κοινωνική και πολιτική δράση είναι δύσκολο να υπολογιστούν και ο αντίκτυπος διαφέρει μεταξύ των κρατών μελών. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι οι προτεραιότητες της γερμανικής Προεδρίας πρέπει να εστιάσουν σε αυτές τις νέες περιστάσεις και καλεί για δράση για την προστασία της απασχόλησης και των κοινωνικών δικαιωμάτων σε ολόκληρη την Ένωση.

1.3.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι κάθε σχέδιο ανάκαμψης για την Ευρώπη πρέπει να συνυπολογίζει τις συνέπειες αυτής της κρίσης, δηλαδή την εξάρτηση της Ευρώπης από άλλες οικονομικές περιοχές για συγκεκριμένα προϊόντα και υπηρεσίες. Είναι σαφές ότι η Ευρώπη πρέπει να αναλογιστεί την εμπορική πολιτική της, να ενισχύσει την καινοτομία και να μετατρέψει σε πλεονέκτημα τη στρατηγική έξυπνης εξειδίκευσης βάσει περιφερειών και μια τομεακή βιομηχανική προσέγγιση. Η πολιτική συνοχής υπήρξε στο παρελθόν θεμελιώδης για τη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών για την ανάπτυξη λύσεων στη βιομηχανία και τις υποδομές έρευνας και ανάπτυξης. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι ανάγκες της τρέχουσας συγκυρίας απαιτούν μια ακόμη πιο ισχυρή πολιτική για την υποστήριξη των βιομηχανιών στη μετεγκατάστασή τους ξανά στην Ευρώπη. Απαιτείται επανεκβιομηχάνιση και η ώρα να γίνει είναι τώρα.

1.4.

Για την ΕΟΚΕ, η ψηφιοποίηση των υπηρεσιών πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί προτεραιότητα για όλα τα κράτη μέλη. Η κρίση αυτή ανέδειξε την ανάγκη για πιο απλές, πιο ολοκληρωμένες υπηρεσίες που θα υποστηρίζουν όλους τους Ευρωπαίους, ιδίως εκείνους που χρειάζονται επιπλέον στήριξη. Είναι σαφές για την ΕΟΚΕ ότι υπάρχουν διαφορετικές προοπτικές και προκλήσεις στα κράτη μέλη αναφορικά με την ψηφιοποίηση. Οι υπάρχουσες υποδομές είναι ανεπαρκείς και πρέπει να είναι προτεραιότητα η μεγαλύτερη επένδυση σε αυτούς τους τομείς. Πρέπει να παροτρυνθούν τα κράτη μέλη να επενδύσουν σε καλύτερες υποδομές για τη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών για τις νέες εταιρείες και τις νέες υπηρεσίες. Για να συμβεί αυτό, απαιτούνται δημιουργικά και απλά χρηματοδοτικά μέσα.

1.5.

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι υπάρχει ακόμη ανάγκη για επενδύσεις σε πλήρως ευρυζωνικά συστήματα που θα επιτρέψουν στις αγροτικές περιοχές να αναπτύξουν σύγχρονες γεωργικές και τουριστικές δραστηριότητες. Τα μέσα άσκησης πολιτικής συνοχής έχουν αμελήσει αυτήν την ανάγκη ή, τουλάχιστον, τα κράτη μέλη δεν έχουν επιστήσει την προσοχή τους στις υπάρχουσες ευκαιρίες στο πλαίσιο των χρηματοδοτικών προγραμμάτων. Για να καταστεί δυνατή η ανάπτυξη μιας «νέας μορφής γεωργίας», νέων τουριστικών δραστηριοτήτων και νέων «βιομηχανιών», οι κυβερνήσεις των κρατών μελών πρέπει να παροτρυνθούν να επενδύσουν στις ευρυζωνικές υποδομές.

1.6.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα ότι το ηλεκτρονικό επιχειρείν είναι θεμελιώδους σημασίας για τη «νέα κανονικότητα» ως αποτέλεσμα του αντίκτυπου της κρίσης της νόσου COVID-19 στην κοινωνία και την οικονομία. Θα χρειαστεί να παρέχουμε διαφορετικές επιλογές τόσο για τις εταιρείες όσο και για τους καταναλωτές. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) μπορούν επίσης να επωφεληθούν από αυτήν τη νέα προσέγγιση, οπότε τα διαρθρωτικά κονδύλια πρέπει να κατανεμηθούν έτσι ώστε να επιτρέπουν στις εταιρείες να ανακαλύψουν νέες αγορές και νέες ευκαιρίες. Η ΕΟΚΕ παρακινεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να είναι ευέλικτη κατά την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, οι οποίες μπορεί να παρέχουν ευκαιρίες στις εταιρείες να «συνδεθούν στο διαδίκτυο» με συνεργασίες και έξυπνες επενδύσεις, για να είναι ανταγωνιστικές όχι μόνο στην εσωτερική αγορά αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο. Απαιτούνται, οπωσδήποτε, περισσότερα δίκτυα βιώσιμων αλυσίδων εφοδιασμού που θα επιτρέπουν τη βέλτιστη αλληλεπίδραση μεταξύ εταιρειών και καταναλωτών.

1.7.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι υπάρχει επείγουσα ανάγκη για την προστασία των ΜΜΕ και της βιωσιμότητάς τους. Συνεπώς, τα συνήθη υπάρχοντα ευρωπαϊκά εργαλεία, όπως το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, πρέπει να χρησιμοποιηθούν με δημιουργικό αλλά απλό τρόπο. Δεν υπάρχει αμφιβολία σχετικά με τον αντίκτυπο αυτής της κρίσης στα ποσοστά απασχόλησης και θα είναι δύσκολο για την Ευρώπη να ανακάμψει χωρίς μια κατάλληλη στρατηγική για την κατάρτιση και για την επανένταξη των ατόμων στην αγορά εργασίας. Επίσης, για τον λόγο αυτόν, η διαδικασία λήψης αποφάσεων που σχετίζεται με τη χρήση των χρηματοδοτικών μέσων πρέπει να λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι οι ΜΜΕ πρέπει ακόμη να αντιμετωπίσουν πολλή «γραφειοκρατία» για να επωφεληθούν από αυτά τα σχήματα. Η ΕΟΚΕ καλεί για δράση για να μειωθεί ο φόρτος και να μπορέσουν οι ΜΜΕ να σημειώσουν πρόοδο.

1.7.1.

Είναι επιτακτική ανάγκη να διασφαλιστούν ευνοϊκές μακροχρόνιες πιστωτικές συνθήκες για τις ΜΜΕ, ούτως ώστε να τους παρέχουν βοήθεια σε αυτήν τη δύσκολη περίοδο και, επίσης, πρέπει να χρησιμοποιήσουμε το Ταμείο Συνοχής για τη δημιουργία ενός αποτελεσματικού χρηματοδοτικού μέσου γρήγορης απόκρισης.

1.7.2.

Στο ίδιο πλαίσιο, η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στην ανάγκη για ενίσχυση και δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών για την ανάπτυξη των δημόσιων επενδύσεων και μηχανισμών για σχήματα διά βίου κατάρτισης που θα επιτρέπουν στους ανθρώπους να προσαρμόζουν τις δεξιότητές τους στις σύγχρονες ανάγκες της αγοράς και, επίσης, θα προετοιμάζονται για να παρέχουν στις μελλοντικές γενιές νέες δεξιότητες.

1.8.

Επίσης, η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι το πρόγραμμα της «Πράσινης Συμφωνίας» πρέπει να υποστηριχθεί και παροτρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρέχει διευκρινίσεις στα κράτη μέλη αναφορικά με το πώς, για παράδειγμα, μπορούν να χρησιμοποιηθούν τα 40 δισ. ευρώ στο «Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης» για την απαλλαγή της οικονομίας από τις ανθρακούχες εκπομπές. Αυτό είναι ένα παράδειγμα μιας καλής ιδέας και έννοιας που πρέπει να προωθηθεί μεταξύ των κρατών μελών, αλλά ακόμη δεν είναι ιδιαίτερα σαφές πώς θα τεθεί σε εφαρμογή.

1.9.

Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει το «Πρόγραμμα REACT» με το οποίο θα επενδυθούν 55 δισ. ευρώ για την υποστήριξη της πολιτικής συνοχής, αλλά καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ενημερώσει γρήγορα τα κράτη μέλη και να παρέχει διευκρινίσεις σχετικά με τις συνθήκες και τα κριτήρια διανομής, έχοντας υπόψη το γεγονός ότι αυτά τα κονδύλια πρέπει να κατανεμηθούν μέχρι το τέλος του 2022. Το χρηματοδοτικό κονδύλιο REACT-EU θα κατανεμηθεί μεταξύ των κρατών ανάλογα με τη σχετική τους ευημερία και την έκταση των επιπτώσεων της τρέχουσας κρίσης στις οικονομίες και τις κοινωνίες τους, συμπεριλαμβανομένης της ανεργίας των νέων. Ωστόσο, απαιτούνται πιο ακριβείς πληροφορίες για την επίτευξη αποτελεσμάτων. Προς το παρόν, πρέπει να διασφαλιστεί η εφαρμογή παρά ένα συγκεκριμένο ποσό χρηματοδότησης. Η Ευρώπη χρειάζεται ένα ευέλικτο, γρήγορο και απλό πρόγραμμα που θα εμπεριέχει ευκολότερες διαδικασίες, θα μπορεί να απλοποιήσει την πρόσβαση στη χρηματοδότηση ανεξάρτητα από το μέγεθος, την προέλευση ή τον κλάδο της εταιρείας, εάν η απασχόληση και η προστιθέμενη αξία είναι το βασικό ζήτημα.

1.10.

Η ΕΟΚΕ προτείνει να διασφαλιστεί η διαβούλευση και η εκτενής συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στον καθορισμό των περιφερειακών πολιτικών, προκειμένου να επωφεληθούν από τη γνήσια και σχετική γνώση των ενδιαφερόμενων παραγόντων, η οποία θα μπορούσε κατά συνέπεια να ενισχύσει την εφαρμογή της στρατηγικής. Ήρθε η ώρα να εμπλακούν οι κοινωνικοί εταίροι στον καθορισμό και την εφαρμογή της πολιτικής για να διασφαλιστεί μια προσέγγιση πνεύματος συνεργασίας που μπορεί πράγματι να κάνει τη διαφορά.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

2.1.

Η γερμανική Προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα αναλάβει τη διαχείριση υπό πολύ συγκεκριμένες περιστάσεις και θα είναι μια μεγάλη πρόκληση για το ευρωπαϊκό όραμα. Πολλοί από τους στόχους της Προεδρίας μπορεί να επανεξεταστούν λόγω της κατάστασης με τον κορονοϊό, η οποία θα επηρεάσει την ανάπτυξη των ατόμων, των επιχειρήσεων και των βιομηχανιών και θα δοκιμάσει την αντοχή της Ευρώπης μετά την πανδημία.

2.2.

Μολονότι οι προτεραιότητες μπορούν πάντα να αλλάξουν, ορισμένες βασικές ιδέες μπορούν να παραμείνουν, παρά την κατάσταση. Η ψηφιοποίηση, οι κίνδυνοι του προϋπολογισμού, μια έξυπνη οικονομία και η οικονομική ανάπτυξη είναι προκλήσεις που ήταν ήδη στο προσκήνιο.

2.3.

Η ψηφιοποίηση θα βρεθεί στο επίκεντρο μαζί με την πολιτική δεδομένων, την τεχνητή νοημοσύνη και την ψηφιακή ενιαία αγορά. Το άνοιγμα της εσωτερικής αγοράς πρέπει να παραμείνει εγγυημένο, μια φιλοδοξία που μπορεί να κατανοηθεί στο πλαίσιο της συζήτησης σχετικά με το σχέδιο ανάκαμψης της Ευρώπης. Η ψηφιακή εσωτερική αγορά θα αναπτυχθεί περαιτέρω για να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Η ΕΕ έχει δεσμευτεί για τη διαλειτουργικότητα, την τυποποίηση και την τεχνολογία ανοιχτής πηγής.

2.4.

Η τρέχουσα κατάσταση ενέχει, επίσης, τον κίνδυνο διεύρυνσης των οικονομικών και κοινωνικών διαφορών, συμπεριλαμβανομένων των περιφερειακών και εδαφικών ανισοτήτων εντός των κρατών μελών και μεταξύ αυτών. Οι μεταβολές στη ζήτηση και η ικανότητα ανάκαμψης του τομέα των επιχειρήσεων θα έχουν ασύμμετρο αντίκτυπο στις περιφέρειες και τα εδάφη των κρατών μελών, λόγω της διαφορετικής τους τομεακής εξειδίκευσης. Οι υπηρεσίες που απαιτούν άμεση επαφή με τους καταναλωτές αναμένεται, ωστόσο, να πληγούν περισσότερο, ιδίως λόγω μείωσης του κύκλου εργασιών και της απασχόλησης στις ΜΜΕ.

2.5.   Επανεκβιομηχάνιση στις αγροτικές περιοχές

2.5.1.

Τα κράτη μέλη με σημαντικό δημοσιονομικό χώρο μπορούν να παρέχουν πιο γενναιόδωρη και μεγαλύτερης διάρκειας στήριξη στις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά. Είναι, επίσης, σε θέση να απορροφούν καλύτερα τα υψηλότερα δημόσια ελλείμματα και επίπεδα χρέους, εν μέσω αυξημένης επείγουσας ανάγκης, και να διασφαλίζουν ποιοτική ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και μακρόχρονη κοινωνική πρόνοια για τους πληγέντες. Γενικότερα, θα υπάρξουν διαφορές στην ικανότητα των κρατών μελών να χρηματοδοτήσουν τις αναγκαίες επενδύσεις για την επανεκκίνηση των οικονομιών τους αλλά και να χρηματοδοτήσουν την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση. Οι διαφορές αυτές θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε στρέβλωση των ίσων όρων ανταγωνισμού στην ενιαία αγορά και σε αύξηση των αποκλίσεων όσον αφορά το βιοτικό επίπεδο.

2.6.

Ο Ζαν-Κλωντ Γιούνκερ είχε δηλώσει περίφημα: «Δεν υπάρχει αρκετή Ευρώπη σ’ αυτήν την Ένωση. Και δεν υπάρχει αρκετή Ένωση σ’ αυτήν την Ένωση». Η τρέχουσα κρίση κατέστησε ξανά σαφές ότι όταν η κατάσταση δυσκολεύει, ο σώζων εαυτόν σωθήτω. Οι προσωρινές απαγορεύσεις των εξαγωγών για ορισμένα προστατευμένα προϊόντα των κρατών μελών και το κλείσιμο των συνόρων που βιώνουμε, είναι πολύ «εθνικές» λύσεις για μια παγκόσμια κρίση. Αυτός είναι ένας λόγος ανησυχίας. Η πολιτική συνοχής μπορεί να διορθώσεις αυτές τις συνέπειες.

3.   Η πολιτική συνοχής ως το δυνατό σημείο της Ευρώπης για την ενίσχυση της ενιαίας αγοράς

3.1.

Η ενιαία αγορά βρίσκεται στο επίκεντρο του ευρωπαϊκού εγχειρήματος. Μια αποτελεσματική ενιαία αγορά θα πρέπει να επιτρέπει στους πολίτες της ΕΕ να απολαμβάνουν ευρύτερη επιλογή υπηρεσιών και προϊόντων και καλύτερες ευκαιρίες απασχόλησης. Η ενιαία αγορά θα πρέπει να τονώσει το εμπόριο και τον ανταγωνισμό που έχουν θεμελιώδη σημασία για την επίτευξη του πράσινου και του ψηφιακού μετασχηματισμού της ΕΕ. Μια κατάλληλη και ισορροπημένη πολιτική συνοχής είναι θεμελιώδης για την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς.

3.2.

Παρά τις πολλές διαφορές ανάμεσα στα κράτη μέλη, η πολιτική συνοχής παραμένει βασικός μηχανισμός για την εξισορρόπηση της ανάπτυξης, τη δημιουργία ευκαιριών και τη βελτίωση των προτύπων. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η πολιτική συνοχής βασίζεται στην ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και επιδρά σε όλα τα κράτη μέλη: τόσο στους δικαιούχους της χρηματοδότησης όσο και τους «καθαρούς συνεισφέροντες».

3.3.

Είναι, επίσης, σημαντικό να ληφθούν συγκεκριμένα μέτρα ως απάντηση σε μια πρόκληση με διαφορετικές συνέπειες στα διάφορα κράτη μέλη. Η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερο από ποτέ μια διαφορετική προσέγγιση για μία μόνο πρόκληση. Επομένως, τα κράτη μέλη θα χρειαστούν διαφορετικά επίπεδα υποστήριξης και αυτό είναι το κύριο πλεονέκτημα μιας αποτελεσματικής πολιτικής συνοχής: έξυπνη και αποτελεσματική δράση για την αντιμετώπιση διαφορετικών συνεπειών, όπως αυτές που βιώνουμε με την κρίση της νόσου COVID-19.

3.4.

Η ΕΟΚΕ δηλώνει ότι είναι θεμελιώδους σημασίας μια καλά συντονισμένη ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική, στην οποία θα συνυπολογίζονται τόσο τα τρέχοντα προβλήματα λόγω της πανδημίας COVID-19 και των καταστάσεων που δημιουργήθηκαν μετά την κρίση της νόσου COVID-19, όσο και οι πτυχές της ψηφιοποίησης και της βιωσιμότητας.

3.4.1.

Πρέπει να καθοριστούν και να υποστηριχτούν οι βιομηχανικοί κλάδοι και οι λοιποί τομείς καίριας σημασίας, από το ανθρώπινο δυναμικό έως την έρευνα, διαμορφώνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο μια ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική που προστατεύει αυτούς τους στρατηγικούς τομείς της αγοράς και εγγυάται την ασφάλεια του εφοδιασμού με βασικά προϊόντα, όπως αναπνευστήρες, μάσκες και άλλα προϊόντα αναγκαία σε μια κατάσταση πανδημίας.

3.4.2.

Η Ευρώπη πρέπει να χρηματοδοτήσει δραστηριότητες που πληρούν δύο κριτήρια: την αποκατάσταση της στρατηγικής παραγωγής που θα καταστήσει την Ευρώπη ανεξάρτητη, ιδίως σε ό,τι αφορά την προστασία της υγείας και την ανταπόκριση, γεγονός που θα δημιουργήσει ποιοτικές θέσεις εργασίας, και την απόδοση μεγαλύτερης έμφασης σε βιώσιμες επενδύσεις που είναι κοινωνικά υπεύθυνες και φιλικές προς το περιβάλλον. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ), όπως και οι μεγάλες επιχειρήσεις και οι κοινωνικές επιχειρήσεις, θα μπορούσαν να διαδραματίσουν καίριο ρόλο στην αναδιάρθρωση του ευρωπαϊκού συστήματος παραγωγής.

3.5.

Οι ΜΜΕ και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών πρέπει να βρίσκονται στο επίκεντρο της προσοχής που στρέφεται προς την ανθεκτικότητα και την ανάκαμψη. Τα προγράμματα συνοχής πρέπει να αναδιαρθρωθούν με απλούστερο και πιο αποτελεσματικό τρόπο, έτσι ώστε να μπορούν πράγματι να επωφεληθούν οι μεσαίοι και οι μικροί δικαιούχοι.

3.6.

Ο τουρισμός και ο πολιτισμός είναι δύο βασικοί τομείς που επλήγησαν σφοδρά από την πανδημία. Τα ευρωπαϊκά κονδύλια πρέπει να εστιάζουν στον καθορισμό εργαλείων για τη στήριξη των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον τουρισμό και τον πολιτισμό, μέσω της καινοτομίας, του ψηφιακού μετασχηματισμού και της διατομεακής συνεργασίας.

4.   Η πολιτική συνοχής και η κατάσταση μετά την πανδημία COVID-19

4.1.

Οι ασυνήθεις περιστάσεις της κρίσης της νόσου COVID-19 συνεπάγονται μια τεράστια δοκιμασία για την πολιτική συνοχής. Τα σχέδια ανάκαμψης των κρατών μελών πρέπει να αντανακλούν περισσότερο από ποτέ τις αξίες της εδαφικής συνοχής, όπως η ψηφιοποίηση, η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και η κοινωνική ένταξη. Ένα συστηματικό και ισχυρό σχέδιο ανάκαμψης για την Ευρώπη και όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από αυτήν την πολιτική, ανεξάρτητα από το μέγεθος ή άλλα χαρακτηριστικά μιας χώρας.

4.2.

Μία από τις πιο κρίσιμες όψεις της στρατηγικής ανάκαμψης είναι το δημοσιονομικό πλαίσιο για την πολιτική συνοχής. Η πανδημία ανέδειξε και επιδείνωσε, περισσότερο από ποτέ, τις ανισότητες μεταξύ των πολιτών και μεταξύ των κρατών μελών. Όλοι είναι εξίσου εκτεθειμένοι στον ιό, αλλά ποικίλλει ο εκάστοτε τρόπος αντιμετώπισης από τους πολίτες, τις κοινωνίες και τα κράτη μέλη. Η δυσμενής οικονομική κατάσταση που απορρέει από αυτήν την κρίση θα έχει δραματικές συνέπειες σε συγκεκριμένες χώρες και τμήματα της κοινωνίας, και η ευρωπαϊκή απόκριση πρέπει αυτό να το λάβει υπόψη.

4.3.

Η συνεργασία θα διαδραματίσει ρόλο κλειδί για τα αποτελέσματα. Δεν είναι κατάλληλη στιγμή για κριτική των προηγούμενων ενεργειών. Αντιθέτως, είναι ώρα να αναλογιστούμε το παρόν και να εστιάσουμε στο μέλλον, με τους βασικούς στόχους που έχουν συμφωνηθεί και ισχύουν ακόμη και σε αυτές τις κρίσιμες περιστάσεις.

4.4.

Η ζημιά που έχει προκληθεί στο ευρωπαϊκό εγχείρημα και στον κόσμο από την κρίση της νόσου COVID-19 θα διογκώσει τις ζημιές που προκλήθηκαν από την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ότι, μετά τη λήξη της πανδημίας, οι διαφορές μεταξύ των χωρών της ΕΕ όσον αφορά την οικονομική ανάπτυξη, τις κοινωνικές εγγυήσεις και τα επίπεδα ευημερίας θα αυξηθούν.

4.5.

Δεν υπάρχει μία μόνο λύση στην κρίση· μια κατάλληλη και ισορροπημένη πολιτική συνοχής ήταν στο παρελθόν η απάντηση στην αντιμετώπιση των διαφορών και τη δημιουργία αλληλεγγύης ανάμεσα στα κράτη μέλη.

4.6.

Η ανάκαμψη της Ευρώπης πρέπει να βασίζεται στην αρχή της αλληλεγγύης, αλλά υπάρχει ακόμη ανάγκη για διόρθωση των λαθών του παρελθόντος. Τα κράτη μέλη με υπερβολικό δημόσιο χρέος πρέπει να βοηθηθούν ώστε να επισπεύσουν μια βιώσιμη ανάκαμψη, αλλά αυτή η στήριξη πρέπει να συνδυάζει ισχυρές πολιτικές με ισόρροπη δράση που θα βασίζονται στις συστάσεις ανά χώρα στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Είναι ώρα να δράσουμε με θάρρος και όχι να αναλογιστούμε τα πολιτικά οφέλη σε εθνικό επίπεδο.

4.7.

Η Πράσινη Συμφωνία παραμένει στο επίκεντρο και η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι κύριοι στόχοι της είναι θεμελιώδεις για την επίτευξη της ηγετικής θέσης της Ευρώπης σε πολλές πτυχές της παγκόσμιας πρόκλησης.

4.8.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ επικροτεί και στηρίζει πλήρως τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής: το σχέδιο «Next Generation EU», συμπεριλαμβανομένου του προγράμματος REACT-EU, και τον συνολικό ενωσιακό προϋπολογισμό για την περίοδο 2021-2027. Καθώς το πρόγραμμα REACT-EU συνεχίζεται και επεκτείνει την απόκριση στην κρίση και τα μέτρα επανόρθωσης της νέας πολιτικής συνοχής, η ΕΟΚΕ συνιστά ένθερμα τον περιορισμό όλων των πιθανών διοικητικών φραγμών και εμποδίων στη δημόσια διοίκηση τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, έτσι ώστε οι προσπάθειες να μπορούν να εστιάσουν στην επίλυση των προβλημάτων που συνδέονται με την επιδημία.

4.9.

Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά ότι το REACT-EU θα κινητοποιήσει τις επενδύσεις και την εμπροσθοβαρή χρηματοδοτική στήριξη τα πρώτα κρίσιμα χρόνια της ανάκαμψης, αξιοποιώντας πρόσθετους πόρους για την πραγματική οικονομία. Η διατήρηση και η δημιουργία θέσεων απασχόλησης, ιδίως για τους νέους, και η υποστήριξη των επενδύσεων για τις ΜΜΕ αποτελούν κρίσιμους τομείς που απαιτούν στήριξη μέσω πρόσθετης χρηματοδότησης από το REACT-EU.

4.10.

Οι προτεραιότητες επενδύσεων μετά την κρίση της νόσου COVID19 πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τον δυσανάλογο αντίκτυπο που είχε η πανδημία σε συγκεκριμένα τμήματα του πληθυσμού, ιδίως τους ηλικιωμένους, τα άτομα με αναπηρία, τους μετανάστες, τους πρόσφυγες και την κοινότητα των Ρομά. Έχει ύψιστη σημασία να βοηθήσουμε αυτές τις κοινότητες να ανακτήσουν ξανά τη σταθερότητα και να διασφαλίσουμε ότι δεν θα μείνουν στο περιθώριο της ανάκαμψης από την επακόλουθη κρίση, όπως συνέβη μετά την τελευταία χρηματοπιστωτική κρίση της Ευρώπης.

5.   Ευρωπαϊκό Εξάμηνο και ειδικές ανά χώρα συστάσεις

5.1.

Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο πρέπει να αντιμετωπίσει ακόμη πολλές προκλήσεις, η αντιμετώπιση των οποίων δυσχεραίνεται ακόμη περισσότερο από την τρέχουσα κρίση. Μεταξύ των προκλήσεων που πρέπει να αντιμετωπιστούν είναι η έλλειψη οικειοποίησης των προτεινόμενων μεταρρυθμίσεων και η πιο νωθρή εφαρμογή των ειδικών ανά χώρα συστάσεων.

5.2.

Συνεπώς, η συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο είναι πολύ σημαντική, καθώς η οικειοποίηση των μεταρρυθμίσεων από τα ενδιαφερόμενα μέρη βελτιώνει την εφαρμογή τους και συμβάλλει στην επίτευξη θετικών αποτελεσμάτων.

5.3.

Σε αυτό το πλαίσιο, η διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου θα αποκτά ολοένα και πιο σημαντικό ρόλο στην παρακολούθηση και την αξιολόγηση της παρέμβασης που προβλέπεται στο πλαίσιο του σχεδίου «Next Generation EU» και η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι οικονομικοί και κοινωνικοί εταίροι και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως παράγοντες που διαδραματίζουν αξιοσημείωτο ρόλο σε αυτήν τη διαδικασία.

5.4.

Οι εταίροι της κοινωνίας των πολιτών, οι τοπικοί παράγοντες και οι ενώσεις, μαζί με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, πρέπει να συμμετέχουν σε όλες τις αποφάσεις για τις δαπάνες των κονδυλίων ανάκαμψης, καθώς και στην εκ των υστέρων επαλήθευση ότι τα χρήματα ξοδεύτηκαν ορθώς προς το συμφέρον των Ευρωπαίων πολιτών. Η υποχρεωτική συμμετοχή είναι κρίσιμης σημασίας για να διασφαλιστεί ότι τα κονδύλια θα χρησιμοποιηθούν για την επίτευξη έργων που θα αποκαταστήσουν την ευρωπαϊκή οικονομία και θα τη βοηθήσουν να ανακάμψει.

6.   Αποτελεσματικά μέσα της πολιτικής συνοχής

6.1.

Η πολιτική συνοχής είναι μια σύγχρονη, αποτελεσματική και ευέλικτη πολιτική επενδύσεων της ΕΕ. Αφενός, παρέχει μια απάντηση σε μακροχρόνιες προκλήσεις μέσω του πολυετούς προγραμματισμού της. Αφετέρου, μπορεί να είναι εξαιρετικά ευέλικτη σε καταστάσεις διαχείρισης κρίσεων όπως αυτή που προκλήθηκε από την νόσο COVID-19, όπου οι γρήγορες αλλαγές στο σύστημα εφαρμογής της πολιτικής σημαίνουν ότι η στήριξη που ανέρχεται σε 8 δισ. ευρώ (ως σημείο εκκίνησης) θα διοχετευτεί στα κράτη μέλη.

6.1.1.

Η πολιτική συνοχής έχει σημαντικό αντίκτυπο στις οικονομίες των κρατών μελών. Το ΑΕΠ στην ΕΕ-13 αναμένεται να είναι περίπου 3 % υψηλότερο στο τέλος της περιόδου εφαρμογής, χάρη στην παρέμβαση της πολιτικής συνοχής της περιόδου 2014-2020. Ο αντίκτυπος στις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες της ΕΕ είναι επίσης σημαντικός. Για παράδειγμα, μέχρι το τέλος της περιόδου προγραμματισμού, το ΑΕΠ σε ορισμένες από τις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες της Ουγγαρίας αναμένεται να είναι περισσότερο από 8 % υψηλότερο από ό,τι θα ήταν χωρίς την πολιτική συνοχής.

6.1.2.

Ήδη στον απόηχο της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης, τα κονδύλια της ΕΕ διαδραματίζουν σταθεροποιητικό ρόλο για τη διασφάλιση υψηλότερου επιπέδου δημόσιων επενδύσεων σε πολλούς τομείς πολιτικής, από μεγάλα έργα υποδομών μέχρι τη χρηματοδότηση των ΜΜΕ και την κατάρτιση των εργαζομένων και των ανέργων.

6.1.3.

Την περίοδο 2021-2027, η πολιτική συνοχής θα συνεχίσει τη στήριξή της προς όλες τις περιφέρειες σε όλα τα κράτη μέλη, χρηματοδοτώντας μεγάλο εύρος επενδύσεων που θα βοηθήσουν τις περιφέρειες της ΕΕ να αντιμετωπίσουν τη διπλή μετάβαση της τεχνολογικής μεταβολής και των στόχων για το κλίμα αποτελεσματικά, μεταξύ άλλων μέσω νέων πρωτοβουλιών όπως το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης.

6.2.

Η πρόταση για τη μελλοντική πολιτική συνοχής βασίζεται σε τρεις βασικές αρχές:

6.2.1.

Μια πολιτική για όλες τις περιφέρειες: τα τρία τέταρτα των επενδύσεων της πολιτικής συνοχής επικεντρώνονται στις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες, αλλά υπάρχουν προβλέψεις και για περιφέρειες σε βιομηχανική μετάβαση, καθώς και για τις εξόχως απόκεντρες περιοχές της ΕΕ. Επιπλέον, η διασυνοριακή συνεργασία αυξήθηκε και ο ρόλος των πόλεων, των μητροπολιτικών περιοχών και των τοπικών πρωτοβουλιών ενισχύθηκε με μια νέα προτεραιότητα προσηλωμένη στο να φέρνει την «Ευρώπη πιο κοντά στους πολίτες». Παρά τη συνολική μείωση του προϋπολογισμού της ΕΕ, οι πόροι πρέπει να συνεχίσουν να εστιάζουν στα πιο φτωχά κράτη μέλη και περιφέρειες. Στην πρόταση της Επιτροπής, αυτό το επίκεντρο είναι ακόμη πιο αισθητό από ότι στην τρέχουσα περίοδο και τα φτωχότερα κράτη μέλη λαμβάνουν ακόμη περισσότερα από τα αναπτυγμένα κράτη. Η στήριξη κατευθύνεται εκεί που είναι πιο αναγκαία: το 62 % των πόρων για τις θέσεις απασχόλησης και τον στόχο της ανάπτυξης προορίζεται για τις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες (την περίοδο 2014-2020 αυτό το ποσοστό ανερχόταν σε 52 %). Παρά τους δημοσιονομικούς περιορισμούς, κατέστη εφικτή η διασφάλιση αυξημένης κατανομής σε πραγματικούς όρους για τις λιγότερο αναπτυγμένες (+8 %) και τις περιφέρειες σε μετάβαση (+17 %), όπως μετριέται σε τιμές του 2018. Αυτή είναι η ουσία της πολιτικής συνοχής: η εφαρμογή της αρχής της αλληλεγγύης.

6.2.2.

Μια πιο σύγχρονη πολιτική: τα τρία τέταρτα των επενδύσεων προορίζονται για την προετοιμασία των περιφερειών για τη διπλή μετάβαση σε μια ψηφιακή, σύγχρονη οικονομία και μια κλιματικά ουδέτερη, κυκλική οικονομία· οι βασικές προκλήσεις που θα αντιμετωπίσει η κοινωνία μας την επόμενη δεκαετία. Αυτή η απαραίτητη έμφαση εκφράζεται μέσα από ορισμένα μέτρα για τη βελτίωση της ποιότητας και του αντίκτυπου των επενδύσεων: για παράδειγμα, δημιουργώντας «ευνοϊκές συνθήκες» προσαρμοσμένες στις επενδύσεις και διασφαλίζοντας ότι εφαρμόζονται οι προϋποθέσεις για την επιτυχία.

6.2.3.

Μια απλούστερη και πιο δυναμική πολιτική: έχουν προταθεί 80 διοικητικές απλουστεύσεις που εξορθολογίζουν τους κανόνες γενικότερα από την κατάρτιση των προγραμμάτων μέχρι τις διαδικασίες ελέγχου και επιστροφής δαπανών και διασφαλίζουν ότι εφαρμόζονται σαφείς και απλοί κανόνες για τα επτά ταμεία της ΕΕ υπό επιμερισμένη διαχείριση σε ένα ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων. Αυτό το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων θα διευκολύνει τη ζωή τόσο των διαχειριστών του προγράμματος όσο και των δικαιούχων, αλλά και τις συνέργειες ανάμεσα στα επτά ταμεία, καθώς και με άλλα μέσα από την εργαλειοθήκη του προϋπολογισμού της ΕΕ, όπως η Κοινή Γεωργική Πολιτική, το πρόγραμμα καινοτομιών «Ορίζων Ευρώπη», το πρόγραμμα της ΕΕ για τη μαθησιακή κινητικότητα (Erasmus+) και το LIFE, το πρόγραμμα για το περιβάλλον και τη δράση για το κλίμα.

6.3.

Σε συνδυασμό με τη συνέχιση της δημιουργίας διοικητικών ικανοτήτων, όλα αυτά θα επιτρέψουν μια ταχύτερη και καλύτερη δρομολόγηση των νέων προγραμμάτων.

6.4.

Εν ολίγοις, η νέα πολιτική συνοχής θα είναι πιο στοχευμένη και θα επιφέρει μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία για την ΕΕ, οπότε δεν είναι μόνο θέμα μεγέθους αλλά και αποτελεσμάτων.

6.5.

Ταυτόχρονα, θα απαιτηθεί μεγαλύτερη προσπάθεια από τις τοπικές αρχές όσον αφορά την αυξημένη οικειοποίηση κατά την εφαρμογή των έργων που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι το επίπεδο της εθνικής συγχρηματοδότησης επιστρέφει σε επίπεδα προ κρίσης. Το συρρικνούμενο ποσοστό συγχρηματοδότησης μπορεί, ενδεχομένως, να προκαλέσει εντάσεις στους δημόσιους προϋπολογισμούς, αλλά πρέπει να αντιμετωπιστεί και ως ευκαιρία για καλύτερα σχέδια και μια ισχυρότερη αίσθηση οικειοποίησης και λογοδοσίας. Το ίδιο ισχύει για την ενισχυμένη θεματική εστίαση στους στόχους βασικών πολιτικών που ήδη αναφέρθηκε, οι οποίοι αντιστοιχούν στις ευρωπαϊκές προτεραιότητες και προκλήσεις, όπως η έξυπνη και πράσινη Ευρώπη.

6.6.

Σημαντική προϋπόθεση για τα ανωτέρω που πρέπει να ισχύει είναι να αντιμετωπίσει η Ευρώπη την έλλειψη αποτελεσματικής επικοινωνίας σχετικά με την πολιτική συνοχής που τόσο συχνά περιβάλλει έργα χρηματοδοτούμενα από αυτήν την πολιτική. Μολονότι αναγνωρίζει τις διάφορες κατευθυντήριες γραμμές επικοινωνίας που έχει θέση σε ισχύ η Επιτροπή, είναι σαφές για την ΕΟΚΕ ότι αυτές κάθε άλλο παρά επαρκούν. Συχνά υπάρχει ελάχιστη ή καθόλου επίγνωση ότι ορισμένα έργα έχουν λάβει χώρα ή/και ακόμη και ότι η ΕΕ στην πραγματικότητα παρέχει χρηματοδότηση για αυτά. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ελάχιστη ή παντελή έλλειψη εκτίμησης της πολιτικής συνοχής.

6.7.

Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να συνεχίσει τις προσπάθειες για να αναθεωρήσει τις σημερινές υποχρεώσεις δημοσιότητας και να τις αναβαθμίσει σημαντικά, λαμβάνοντας υπόψη τα σύγχρονα μέσα των διαύλων ψηφιακής επικοινωνίας που έχουν πλήρως ενταχθεί στο ψηφιακό θεματολόγιο. Θα πρέπει να γίνει ευρύτερη χρήση των έργων βέλτιστων πρακτικών ως απτά παραδείγματα για την ενθάρρυνση μιας μεγαλύτερης και πιο αποτελεσματικής απορρόφησης των κονδυλίων.

6.8.

Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αναπτύξει ένα στρατηγικό επικοινωνιακό σχέδιο σε συνεργασία με όλους τους ενδιαφερόμενους εταίρους, συμπεριλαμβανομένων των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, των τοπικών παραγόντων και του κοινού. Τώρα είναι πιο αναγκαίο από ποτέ για τα κράτη μέλη και τους δικαιούχους να διασφαλίσουν ότι υπάρχει πιο αποτελεσματική επικοινωνία και ευκολότερη πρόσβαση στις βέλτιστες πρακτικές.