Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Το σύμφωνο των Δημάρχων μετά το 2020»

(2020/C 79/06)

Εισηγήτρια

η κα Benedetta BRIGHENTI (IT/PES), Μέλος του δημοτικού συμβουλίου Castelnuovo Rangone (Modena)

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Η σημασία του συμφώνου των Δημάρχων στις ευρωπαϊκές πολιτικές για το κλίμα

τονίζει ότι σημαντικές διεθνείς μελέτες για την κλιματική αλλαγή (1) υπογραμμίζουν τον επείγοντα χαρακτήρα της εφαρμογής φιλόδοξων πολιτικών για το κλίμα και ότι η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη εκφράζει αυξανόμενη ανησυχία για το θέμα αυτό. Εν προκειμένω, η ΕτΠ αναμένει τις προτάσεις της νέας Επιτροπής για τη θέσπιση Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, καθώς και Ευρωπαϊκού Νόμου για το Κλίμα, και καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και όλα τα κράτη μέλη να αναγνωρίσουν το σύμφωνο των Δημάρχων ως ένα σημαντικό εργαλείο για την αντιμετώπιση του επείγοντος προβλήματος της κλιματικής αλλαγής και την καθοδήγηση των τοπικών και των περιφερειακών αρχών κατά τη μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί στο πλαίσιο της συμφωνίας του Παρισιού και της μακροπρόθεσμης στρατηγικής για το 2050 (2). Μπορεί να αποτελέσει σημαντικό συμπλήρωμα της συμμετοχής των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στην εκπόνηση ολοκληρωμένων εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα·

υπενθυμίζει ότι το σύμφωνο φέρνει σε επαφή πόλεις με υψηλότερες φιλοδοξίες και μεγάλη εμπειρία στην τοπική πολιτική για το κλίμα, που συχνά υπερβαίνουν τα πρότυπα των αντίστοιχων κρατών μελών τους: ως εκ τούτου, οι υπογράφοντες και οι συντονιστές του συμφώνου θα πρέπει να θεωρούνται προνομιούχοι συνομιλητές από τα κράτη μέλη όταν εργάζονται για τη συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στην εκπόνηση ολοκληρωμένων εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα·

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προωθήσει πιο αποφασιστικά τον στόχο του 2050 στο σύμφωνο των Δημάρχων και να εξετάσει το ενδεχόμενο διεύρυνσης του πεδίου εφαρμογής της εν λόγω πρωτοβουλίας, προκειμένου να ανταποκριθεί καλύτερα στις εγκάρσιες προκλήσεις και ευκαιρίες που θέτει η κλιματική ουδετερότητα στις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές, συμπεριλαμβάνοντας νέους προαιρετικούς τομείς, όπως η βιομηχανία, η γεωργία, η διαχείριση των δασών και νέα περιβαλλοντικά ζητήματα, όπως η ποιότητα του αέρα, η κυκλική οικονομία, η βιοποικιλότητα, η βιοπολιτισμική ποικιλομορφία και οι φυσικές καταβόθρες διοξειδίου του άνθρακα, προκειμένου να υποστηριχθούν οι φιλοδοξίες των πιο πρωτοπόρων δήμων. Η συμπερίληψη αυτή θα πρέπει να επικεντρωθεί περισσότερο στο σχέδιο δράσης, αποφεύγοντας περαιτέρω υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων και παρακολούθησης για τους υπογράφοντες. Ταυτόχρονα, είναι σημαντικό να υποστηριχθούν και άλλες μορφές συνεργασίας για το κλίμα και το περιβάλλον που αναπτύσσονται σε πολλά κράτη μέλη, με τη συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών, και να προαχθεί ο συνδυασμός τους με το σύμφωνο των Δημάρχων. Εφόσον οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές διαθέτουν τις κατάλληλες δυνατότητες ώστε να συνεισφέρουν στις τοπικές προσπάθειες, θα πρέπει να αναγνωρίζονται και να υποστηρίζονται δεόντως·

καλεί εκ νέου την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναγνωρίσει περισσότερο τον στρατηγικό ρόλο που διαδραματίζει η ΕτΠ στη διακυβέρνηση του συμφώνου των Δημάρχων, συμπεριλαμβανομένων των παγκόσμιων πτυχών του, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα ότι η εν λόγω πρωτοβουλία παραμένει απολύτως πιστή στην ευρωπαϊκή της προέλευση και εξακολουθεί να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των δήμων της ΕΕ εκ παραλλήλου με την προώθηση της δράσης για το κλίμα σε ολόκληρο τον κόσμο·

επικροτεί την πρωτοβουλία Green City Accord και καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αξιοποιήσει αυτή την ευκαιρία για να διερευνήσει περαιτέρω τη δυνατότητα συμπερίληψης νέων περιβαλλοντικών θεμάτων, όπως η ποιότητα του αέρα, η βιοποικιλότητα, ο θόρυβος και η κυκλική οικονομία, στο πλαίσιο του πρωτοκόλλου του συμφώνου των Δημάρχων. Η εν λόγω συμπερίληψη δεν θα πρέπει να επιφέρει πιο περίπλοκες ελάχιστες απαιτήσεις για τους υπογράφοντες, αλλά θα μπορούσε μάλλον να τους προσφέρει την ευκαιρία να αντιμετωπίσουν σταδιακά νέες πτυχές και να ανταποκριθούν στις προκλήσεις του μετριασμού της κλιματικής αλλαγής και της προσαρμογής σε αυτήν, καθώς και της ενεργειακής μετάβασης, με μια πιο διατομεακή και ολιστική προσέγγιση, αξιοποιώντας τις συνέργειες·

θεωρεί ότι οι στόχοι βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ) (3) θα πρέπει να αποτελούν το κατάλληλο πλαίσιο αναφοράς για τη βιώσιμη ανάπτυξη των τοπικών και των περιφερειακών αρχών: υπό την έννοια αυτή, εκτιμά ότι το σύμφωνο θα πρέπει να ενσωματωθεί πλήρως στους ΣΒΑ και να θεωρηθεί ως ένα από τα βασικά εργαλεία για την παρακολούθηση της εφαρμογής του σε τοπικό επίπεδο. Καλεί, ως εκ τούτου, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Γραφείο του συμφώνου των Δημάρχων να συμπεριλάβουν στο μεθοδολογικό πλαίσιο του συμφώνου μια σύνδεση με τους ΣΒΑ, ξεκινώντας από μια απλή κατανομή των δράσεων στους διάφορους ΣΒΑ που αποτελούν αντικείμενο της δράσης·

χαιρετίζει την επέκταση του συμφώνου των Δημάρχων σε παγκόσμια κλίμακα και την προσπάθεια δημιουργίας ενός συνεκτικού πλαισίου αναφοράς και θεωρεί το Παγκόσμιο σύμφωνο ως σημαντικό εργαλείο για τη διπλωματία και τον διάλογο με τρίτες χώρες· αναγνωρίζει επίσης τον καίριο ρόλο του στη διασφάλιση ότι οι προσπάθειες της ΕΕ δεν υπονομεύονται από την έλλειψη φιλοδοξίας των ξένων χωρών. Προειδοποιεί, ωστόσο, ότι οι προσπάθειες εναρμόνισης του πλαισίου αναφοράς του συμφώνου σε παγκόσμιο επίπεδο ενδέχεται να το απομακρύνουν από τις ανάγκες και τις πρακτικές των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στην ΕΕ, θέτοντας σε κίνδυνο τη μελλοντική επιτυχία του·

επικροτεί τις διάφορες πρωτοβουλίες από τη βάση προς την κορυφή που έχουν τεθεί σε εφαρμογή από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τους δήμους και τις περιφέρειες, όπως για παράδειγμα η «Πλατφόρμα για τις περιφέρειες εξόρυξης άνθρακα σε μετάβαση», η «Πλατφόρμα έξυπνης ειδίκευσης για την ενέργεια» (S3PEnergy), η «Καθαρή ενέργεια για τα νησιά της ΕΕ», οι «Έξυπνες πόλεις και κοινότητες», η «Ευρωπαϊκή Πράσινη Πρωτεύουσα» και άλλες. Εν προκειμένω, καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να βασιστεί στη διαδικασία χαρτογράφησης που έχει ήδη πραγματοποιηθεί μέσω της υπηρεσίας ενιαίας εξυπηρέτησης για τις πόλεις (4) και να διερευνήσει πλήρως τον σκοπό και τον ρόλο των πρωτοβουλιών αυτών και ιδίως τις πιθανές συνέργειες με το σύμφωνο των Δημάρχων, προκειμένου να επιτευχθεί η πλέον φιλική προς τον χρήστη δομή. Η προσέγγιση αυτή θα συμβάλει στη δημιουργία ενός σαφούς και συνεκτικού πλαισίου για τις διάφορες πρωτοβουλίες που συνδέονται με τους ΣΒΑ, χωρίς να τεθούν σε κίνδυνο οι ιδιαιτερότητές τους και τα ξεχωριστά χαρακτηριστικά τους·

υπενθυμίζει στα κράτη μέλη ότι, κατά τη διαμόρφωση των εθνικών σχεδίων για το κλίμα και την ενέργεια, θα πρέπει να ζητείται η γνώμη του υποεθνικού επιπέδου και καλεί τα κράτη μέλη, κατά την εκπόνηση, την αναθεώρηση και την εφαρμογή τόσο των σχεδίων όσο και των μακροπρόθεσμων εθνικών στρατηγικών με ορίζοντα το 2050, να λάβουν υπόψη τους την εμπειρία και τα πορίσματα της κοινότητας του συμφώνου των Δημάρχων, αλλά και των —άνω των 400— οργανισμών ενέργεια στην ΕΕ, πολλοί εκ των οποίων είναι συντονιστές ή υποστηρικτές του συμφώνου των Δημάρχων και αρμόδιοι για τον περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό·

Η διακυβέρνηση του συμφώνου των Δημάρχων

10.

τάσσεται εκ νέου υπέρ ενός συστήματος περιφερειακά και τοπικά καθορισμένων συνεισφορών (Π/ΤΚΣ), ως μέσου για την επίσημη αναγνώριση, παρακολούθηση και ενθάρρυνση της μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα από τους δήμους, τις τοπικές αρχές και τις περιφέρειες σε παγκόσμια κλίμακα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να συνεργαστεί με την ΕτΠ για τη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο τα SECAP ή άλλα ισοδύναμα σχέδια θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως Π/ΤΚΣ παρέχοντας τοπικές συνεισφορές στη συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα·

11.

υπενθυμίζει, αφενός, ότι το σύμφωνο των Δημάρχων έχει αναπτυχθεί και εξελιχθεί με την πάροδο των ετών για να μπορέσει να ανταποκριθεί επίσης σε ένα εξαιρετικά μεταβαλλόμενο περιβάλλον και, αφετέρου, ότι η αναδιοργάνωση της δομής τους είναι ζωτικής σημασίας για την ευόδωση των σημερινών και των μελλοντικών προσδοκιών: στο πλαίσιο αυτό, υπενθυμίζει τον στρατηγικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η ΕτΠ παρέχοντας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή έναν συνεχή δίαυλο αμφίδρομης επικοινωνίας με τις τοπικές και τις περιφερειακές κοινότητες. Προς τούτο, ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επισημοποιήσει περαιτέρω τον ρόλο της ΕτΠ στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού συμφώνου των Δημάρχων, μεταξύ άλλων μέσω της συμπερίληψης της ΕτΠ στα όργανα ελέγχου και καθοδήγησης της εν λόγω πρωτοβουλίας·

12.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συνεργαστεί με το Γραφείο του συμφώνου των Δημάρχων και την ΕτΠ με στόχο την ενσωμάτωση του συμφώνου των Δημάρχων ή παρεμφερών εθνικών και περιφερειακών συμβατών πρωτοβουλιών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο στα εθνικά πλαίσια αναφοράς, ιδίως δε στα εθνικά σχέδια για το κλίμα και την ενέργεια και στις μακροπρόθεσμες εθνικές στρατηγικές με ορίζοντα το 2050. Εν προκειμένω, καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συγκροτήσει ομάδα εμπειρογνωμόνων σχετικά με το σύμφωνο των Δημάρχων, στην οποία θα συμμετέχουν εκπρόσωποι του εθνικού συντονισμού, πρέσβεις της ΕτΠ, εκπρόσωποι του Γραφείου του συμφώνου των Δημάρχων, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ), καθώς και άλλοι εμπειρογνώμονες, συμπεριλαμβανομένων επίσης εκπροσώπων άλλων πρωτοβουλιών συνεργασίας για το κλίμα και το περιβάλλον, με σκοπό τη διεξαγωγή τακτικών συζητήσεων σχετικά με τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες που προκύπτουν κατά την εφαρμογή του συμφώνου των Δημάρχων στα διαφορετικά εθνικά πλαίσια, καθώς και σε συνάρτηση με άλλες συναφείς πρωτοβουλίες που υφίστανται ήδη εντός της επικράτειας·

13.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Γραφείο του συμφώνου των Δημάρχων να ενισχύσουν την εθνική στρατηγική, ιδίως δε τον ρόλο των εθνικών και περιφερειακών συντονιστών και υποστηρικτών. Οι περιφερειακοί συντονιστές θα πρέπει να διαθέτουν ισχυρότερη εντολή και να λαμβάνουν τεχνική και οικονομική υποστήριξη κατά τη δράση τους από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μεταξύ άλλων μέσω επαρκούς χρηματοδότησης στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων (ΕΔΕΤ). Κατ’ αυτόν τον τρόπο οι συντονιστές θα είναι σε θέση να παρέχουν, ιδίως στις μικρών διαστάσεων τοπικές αρχές, πρόσβαση σε τεχνική υποστήριξη. Στο πλαίσιο αυτό, καλεί τις διαχειριστικές αρχές να εξετάσουν τον καθοριστικό ρόλο των δραστηριοτήτων που σχετίζονται με το σύμφωνο στην επικράτειά τους, ενόψει της αντιμετώπισης των κλιματικών, των ενεργειακών και των περιβαλλοντικών προκλήσεων, και τις καλεί να τις λάβουν υπόψη τους κατά τον σχεδιασμό της επόμενης περιόδου προγραμματισμού·

14.

τονίζει ότι η ενίσχυση του δικτύου των εθνικών —και, κυρίως, των περιφερειακών— συντονιστών είναι στρατηγικής σημασίας για τη διατήρηση του ενδιαφέροντος και του καθοριστικού ρόλου του συμφώνου ως μέσου υποστήριξης της εφαρμογής και της παρακολούθησης των εθνικών και των περιφερειακών πολιτικών, καθώς και για την ανταλλαγή των βέλτιστων πρακτικών. καλεί, ως εκ τούτου, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αφενός, να διαθέσει στο Γραφείο του συμφώνου επαρκείς πόρους για τον συντονισμό των εθνικών εταίρων και για την παροχή τεχνικής υποστήριξης προς αυτούς και, αφετέρου, να προβλέψει παράλληλους μηχανισμούς για τη χρηματοδοτική ενίσχυση των δραστηριοτήτων εθνικού συντονισμού·

15.

υπενθυμίζει την πρωταρχική σημασία των περιφερειακών συντονιστών του συμφώνου για την υποστήριξη των μικρών και μεσαίων διαστάσεων υπογραφόντων δήμων, τόσο κατά το αρχικό στάδιο του σχεδιασμού όσο και κατά το στάδιο της συλλογής, της εφαρμογής και της παρακολούθησης των δράσεων. Υπενθυμίζει επίσης τον σημαντικό ρόλο των «υποστηρικτών», των φορέων υποστήριξης που διευκολύνουν την προσχώρηση στο σύμφωνο, ενεργώντας ως διαμεσολαβητές και πρωτοστατώντας στην προώθηση δράσεων προβολής. Για τον λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποστηρίξει τους συντονιστές στις προσπάθειες που καταβάλλουν και να αναδείξει τον ρόλο των υποστηρικτών, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι ο ρόλος τους θα καταστεί μακροπρόθεσμα βιώσιμος·

16.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διασφαλίσει ότι η ΕτΠ θα εκπροσωπείται στο πολιτικό συμβούλιο του Ευρωπαϊκού συμφώνου, διασφαλίζοντας μια ισχυρότερη σύνδεση μεταξύ της διαχείρισης του συμφώνου σε επίπεδο ΕΕ και των Πρέσβεων του συμφώνου, προκειμένου να παρασχεθεί πολιτική στήριξη στην εν λόγω πρωτοβουλία και να διευκολυνθεί ο διάλογος με τους εθνικούς φορείς. Εν προκειμένω, δεσμεύεται να διαθέσει τους πόρους που απαιτούνται για να καταστεί το δίκτυο των Πρέσβεων του συμφώνου ολοένα και πιο ενεργό και αποτελεσματικό, σε στενή συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Γραφείο του συμφώνου των Δημάρχων·

17.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να θέσει στη διάθεση του κοινού τα στοιχεία του συμφώνου των Δημάρχων, καθώς και τα δεδομένα γεωαναφοράς: τα στοιχεία αυτά θα μπορούσαν να συμβάλουν στη δημιουργία Παρατηρητηρίου της ΕΕ για την κλιματική ουδετερότητα, καθώς και στη λειτουργία της Πλατφόρμας Αστικών Δεδομένων (5) και του Παρατηρητηρίου Ενεργειακής Φτώχειας, το οποίο θα πρέπει να συλλέγει αναλυτικά στοιχεία τουλάχιστον σε επίπεδο NUTS2·

18.

καλεί, ταυτόχρονα, τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές να χρησιμοποιήσουν το σύμφωνο των Δημάρχων ως ευκαιρία για την ενίσχυση της ικανότητας της δικής τους διοίκησης και να εκπαιδεύσουν τους δικούς τους δημόσιους υπαλλήλους, αποφεύγοντας την υπέρμετρη εξωτερική ανάθεση δραστηριοτήτων η οποία θα μπορούσε να υπονομεύσει την ικανότητα της διοίκησης να εφαρμόζει και να επικαιροποιεί τα SECAΡ·

19.

καλεί το ΚΚΕρ της ΕΕ να αναπτύξει στενότερους δεσμούς με τους περιφερειακούς συντονιστές του συμφώνου και να τους παράσχει τεχνική και επιστημονική υποστήριξη κατά τη συλλογή και την ανάλυση των δεδομένων και, παράλληλα, να προσφέρει στους δήμους επαρκή τεχνική βοήθεια για την εφαρμογή των σχεδίων δράσης για τη βιώσιμη ενέργεια και το κλίμα (SECAP), τον προσδιορισμό της χρηματοδότησης και τη θέσπιση συμμετοχικών διαδικασιών·

20.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το ΚΚΕρ και το Γραφείο του συμφώνου των Δημάρχων να εργαστούν περαιτέρω για την επίτευξη ενός απλούστερου και σταθερού πλαισίου παρακολούθησης, το οποίο να μην χρειάζεται κατάρτιση και επικαιροποιήσεις σε συνεχή βάση, αλλά να παρέχει παράλληλα την απαραίτητη ευελιξία ώστε να ανταποκρίνεται σε ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον πολιτικής. Τονίζει ότι οι υποχρεώσεις παρακολούθησης, παρότι είναι σημαντικές για τη λειτουργία και την αξιοπιστία του συστήματος του συμφώνου, δεν πρέπει να παρεμποδίζουν τις τοπικές οντότητες —ιδίως δε τις μικρότερες εξ αυτών— να προσχωρήσουν στο σύμφωνο και να επωφεληθούν από τις δυνατότητες που παρέχει για την προώθηση φιλόδοξων δράσεων. Στο πλαίσιο αυτό, ζητεί επίσης να διερευνηθεί ο τρόπος με τον οποίο η ίδια η διαδικασία παρακολούθησης θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί καλύτερα όσον αφορά τόσο την επικοινωνία όσο και τη διαδικασία, προκειμένου να διευκολυνθεί η μέγιστη δυνατή συμμετοχή στο δίκτυο.

21.

προτείνει να εξεταστεί επίσης η δυνατότητα δημιουργίας θεματικών δικτύων μεταξύ υπογραφόντων που διαθέτουν παρεμφερή χαρακτηριστικά ή αντιμετωπίζουν παρόμοιες προκλήσεις, όπως για παράδειγμα το μέγεθος, η γεωγραφική, η κοινωνική ή η οικονομική τους κατάσταση·

22.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Γραφείο του συμφώνου των Δημάρχων να προωθήσουν δράσεις στο πλαίσιο των SECAP, ιδίως στον τομέα της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, οι οποίες να υπερβαίνουν τα διοικητικά, περιφερειακά και εθνικά διοικητικά όρια προκειμένου να δημιουργηθούν συγκεντρώσεις γύρω από ένα εύθραυστο περιβαλλοντικό πλαίσιο·

23.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το ΚΚΕρ να επανεξετάσουν, με τη στήριξη των περιφερειακών συντονιστών και υποστηρικτών, τη διαδικασία αξιολόγησης των SECAP προκειμένου να καταστεί ταχύτερη και να παρέχει καθοδήγηση φιλικότερη προς τον χρήστη και προσανατολισμένη στις πολιτικές αποφάσεις. Κρίνεται σκόπιμο να καταβληθούν προσπάθειες για τον περιορισμό των διοικητικών διαδικασιών, τον εξορθολογισμό των υποχρεώσεων υποβολής εκθέσεων και τη βελτίωση της χρήσης των δεδομένων.

24.

προτρέπει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Γραφείο του συμφώνου των Δημάρχων να χρησιμοποιούν πάντοτε την πιο απλή, επίκαιρη και εύστοχη γλωσσική διατύπωση και μορφή επικοινωνίας προκειμένου να διασφαλιστεί ότι το σύμφωνο των Δημάρχων και άλλες μορφές συνεργασίας τοπικών και περιφερειακών αρχών για το κλίμα και το περιβάλλον θα αναγνωριστούν ως σήμα βιωσιμότητας και ως απόδειξη αριστείας για την κλιματική δράση όταν έχουν επιτευχθεί ορισμένοι από τους στόχους που έχουν τεθεί·

Μια συμμετοχική μετάβαση προς την κλιματική ουδετερότητα

25.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Γραφείο του συμφώνου των Δημάρχων να προωθήσουν μέτρα με σκοπό να βοηθήσουν τους υπογράφοντες που δυσκολεύονται να επιτύχουν τους στόχους για τους οποίους είχαν δεσμευτεί κατά την υπογραφή του συμφώνου των Δημάρχων, για λόγους ανεξάρτητους από τη θέλησή τους·

26.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Γραφείο του συμφώνου των Δημάρχων να ενισχύσουν περαιτέρω τις δραστηριότητες κατάρτισης και ενημέρωσης των υπογραφόντων, επιδιώκοντας να υπερνικήσουν όσο το δυνατόν περισσότερο τα γλωσσικά εμπόδια. Υπενθυμίζει ότι θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και στην ενεργειακή φτώχεια, που εξακολουθούν να αποτελούν σχετικά νέα θέματα και να θέτουν, ως εκ τούτου, σημαντικές απαιτήσεις στους περισσότερους υπογράφοντες·

27.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Γραφείο του συμφώνου των Δημάρχων να ενισχύσουν περαιτέρω την ομάδα εμπειρογνωμόνων που προέρχονται από το τοπικό επίπεδο (Practitioners Group) (6) και να την καταστήσουν διαφανέστερη, δημοσιοποιώντας τη σύνθεσή της: η εν λόγω ομάδα αποτελεί σημαντικό μέσο προκειμένου να εξασφαλιστεί, αφενός, ότι η διαδικασία λήψης αποφάσεων στο σύμφωνο των Δημάρχων ακολουθεί μια λογική από κάτω προς τα πάνω και, αφετέρου, ότι οι ανάγκες των τοπικών και των περιφερειακών αρχών γίνονται επαρκώς κατανοητές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα μπορούσε να εξετάσει το ενδεχόμενο διοργάνωσης δραστηριοτήτων κατάρτισης υψηλού επιπέδου που θα απευθύνονται στους εμπειρογνώμονες, στο περιθώριο και ως συμπλήρωμα των ήδη υφιστάμενων συνεδριάσεων. Οι εν λόγω δραστηριότητες κατάρτισης, με ιδιαίτερη έμφαση στην παροχή βοήθειας σε επαγγελματίες προερχόμενους από μικρές πόλεις, θα μπορούσαν να διοργανωθούν με την υποστήριξη μελών του ακαδημαϊκού κόσμου που ανήκουν στην ακαδημαϊκή ομάδα (academic corner) της κοινότητας του συμφώνου των Δημάρχων·

28.

παρακινεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Γραφείο του συμφώνου των Δημάρχων να αναπτύξουν περαιτέρω τον ρόλο της λεγόμενης «ακαδημαϊκής ομάδας», η οποία αποσκοπεί στη δημιουργία δεσμών μεταξύ των πανεπιστημιακών και των ερευνητικών ιδρυμάτων, αφενός, και των τοπικών και των περιφερειακών αρχών, αφετέρου· υπενθυμίζει ότι οι δεσμοί αυτοί είναι θεμελιώδους σημασίας για την απόκτηση των γνώσεων και των ικανοτήτων που απαιτούνται ενόψει των μεταβάσεων, καθώς και ότι χρειάζεται επίσης να ενισχυθεί η υποστήριξη τόσο της έρευνας όσο και των μελετών, αλλά και η διάδοση των αποτελεσμάτων των εν λόγω δραστηριοτήτων στην ευρύτερη κοινότητα του συμφώνου·

29.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Γραφείο του συμφώνου των Δημάρχων να προωθήσουν και να διαδώσουν περαιτέρω τις ορθές πρακτικές των δράσεων χαμηλού κόστους που χρειάζεται να υλοποιηθούν, για παράδειγμα, με την εισαγωγή κριτηρίων βιωσιμότητας στις ήδη υφιστάμενες ή στις προγραμματισμένες δραστηριότητες των δήμων που πολύ συχνά δεν θα απαιτούσαν νέες πηγές χρηματοδότησης, αλλά μόνο καλύτερη κατανομή των διαθέσιμων πόρων. Εν προκειμένω, υπενθυμίζει την ιδιαίτερη σημασία της συστηματικής εφαρμογής των πράσινων και βιώσιμων δημόσιων συμβάσεων. Η παροχή καθοδήγησης για την πραγματοποίηση εκτιμήσεων όσον αφορά τις ώρες εργασίας και το σχετικό κόστος θα ήταν επίσης χρήσιμη για τη βελτίωση της συμμετοχής και της πολιτικής εποπτείας.

30.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην κοινωνική πτυχή, αρχίζοντας από την ενεργειακή φτώχεια, αλλά συμπεριλαμβάνοντας και την υγεία, την ευπάθεια στην κλιματική αλλαγή, τη διαχείριση των κινδύνων και την ποιότητα ζωής·

31.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Γραφείο του συμφώνου των Δημάρχων να ενισχύσουν τη συμμετοχή των σχολείων και των εκπαιδευτικών κέντρων όλων των επιπέδων στην εκπόνηση, την εφαρμογή και την αναθεώρηση των SECAP. Αυτό θα είναι επίσης ζωτικής σημασίας για την επίτευξη μακροχρόνιων αλλαγών συμπεριφοράς, οι οποίες είναι απαραίτητες για την εξασφάλιση της αποτελεσματικότητας της διαδικασίας μετάβασης στην κλιματική ουδετερότητα, όπως υπογραμμίζεται και στη μακροπρόθεσμη στρατηγική για το 2050·

32.

επαναλαμβάνει ότι είναι καθοριστικής σημασίας η υιοθέτηση μιας προσέγγισης «πενταπλής έλικας» προκειμένου να δημιουργηθούν αποτελεσματικά και ανθεκτικά στον χρόνο σχέδια δράσης για την αναγκαία αντιμετώπιση της πολυπλοκότητας της μετάβασης: τούτο απαιτεί τη συμμετοχή της δημόσιας διοίκησης, της βιομηχανίας, της ακαδημαϊκής κοινότητας, των ΜΚΟ και των πολιτών. Καλεί συνεπώς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το σύμφωνο των Δημάρχων να ενισχύσουν τον επίσημο ρόλο του ιδιωτικού τομέα, άλλων μη δημοτικών δημόσιων φορέων (ιδρύματα υγείας, ερευνητικά κέντρα κ.λπ.), μη κερδοσκοπικών οργανισμών και της κοινωνίας των πολιτών στην ανάπτυξη και την εφαρμογή των SECAP.

Συστηματικός προγραμματισμός υποστηριζόμενος από τα κατάλληλα χρηματοδοτικά μέσα

33.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Γραφείο του συμφώνου των Δημάρχων να προτείνουν μέτρα για την προώθηση στενότερων δεσμών με τις δραστηριότητες σχεδιασμού σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, αρχής γενομένης από τα σχέδια βιώσιμης κινητικότητας και τον πολεοδομικό σχεδιασμό: υπενθυμίζει εν προκειμένω ότι η πρόσφατη έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) με θέμα την κλιματική αλλαγή και το έδαφος (7) υπογραμμίζει περαιτέρω τον κρίσιμο ρόλο των πολιτικών χρήσης γης στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής· υπενθυμίζει επίσης ότι τα SECAP θα πρέπει να αποτελέσουν επιχειρησιακό, ευέλικτο και δυναμικό εργαλείο για τις τοπικές διοικήσεις, στενά διασυνδεδεμένο με άλλα σχέδια και προγράμματα·

34.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λάβει υπόψη ότι οι δράσεις που σχετίζονται με την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και τον μετριασμό της εμπίπτουν κατά μεγάλο μέρος στις αρμοδιότητες της τοπικής αυτοδιοίκησης. Αυτό απαιτείται να αναγνωριστεί, ώστε να δοθεί στα SECAP η σημασία που τους αρμόζει εντός του συστήματος χρηματοδότησης των διαφόρων κρατών·

35.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Γραφείο του συμφώνου των Δημάρχων να ενισχύσουν το όραμα των SECAP ως ολοκληρωμένων στρατηγικών εγγράφων που θα συμπεριλαμβάνονται στον γενικό σχεδιασμό της τοπικής διοίκησης με οριζόντιο τρόπο, λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορετικές τοπικές ανάγκες. Κάθε δράση θα πρέπει να παραπέμπει σε συγκεκριμένα σχέδια/μέσα που υπάρχουν ήδη στον εκάστοτε δήμο. Τα SECAP θα μπορούσαν επίσης να καθορίσουν ποιοτικά/ποσοτικά κριτήρια για την υποστήριξη των διαδικασιών σχεδιασμού και λήψης αποφάσεων στους δήμους προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι του συμφώνου των Δημάρχων·

36.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναγνωρίσει και να επιβραβεύσει τις προσπάθειες των υπογραφόντων, των συντονιστών και των υποστηρικτών στα πιο πρόσφορα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να ενθαρρυνθούν να πράξουν το ίδιο ενόψει της ορθής εφαρμογής των εθνικών τους σχεδίων για το κλίμα και την ενέργεια·

37.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναθέσει σημαντικότερο ρόλο στις περιφέρειες οι οποίες αποτελούν σημαντικές συνιστώσες ενός συστήματος πολυεπίπεδης διακυβέρνησης· στο πλαίσιο αυτό, ζητεί από την Επιτροπή να προβλέψει κίνητρα όπως ο επιμερισμός των βαρών προκειμένου να ενθαρρυνθούν οι περιφέρειες για την επίτευξη των στόχων μείωσης των εκπομπών CO2· θεωρεί επίσης ότι τα ΕΔΕΤ θα πρέπει να περιλαμβάνουν μηχανισμούς υποστήριξης του έργου των περιφερειακών συντονιστών·

38.

θεωρεί ότι η ύπαρξη ενός ισχύοντος SECAP, ή άλλου ισοδύναμου σχεδίου για την ενέργεια και το κλίμα, θα πρέπει να αποτελεί προϋπόθεση για την πρόσβαση σε όλα τα προσήκοντα χρηματοδοτικά προγράμματα (City Facility, Ορίζοντας Ευρώπη, Life κ.λπ.)·

39.

υπενθυμίζει ότι ο εγκάρσιος χαρακτήρας των σχεδίων δράσης που σχετίζονται με το κλίμα θα μπορούσε να καταστήσει πολλές από τις δράσεις επιλέξιμες για στήριξη από τα ταμεία της ΕΕ για την αγροτική ανάπτυξη και τη δράση για τη θάλασσα· ενθαρρύνει συνεπώς τους συντονιστές του συμφώνου να διερευνήσουν περαιτέρω αυτή τη δυνατότητα και το Γραφείο του συμφώνου των Δημάρχων να παράσχει καθοδήγηση σχετικά με αυτό το θέμα·

40.

καλεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να διερευνήσει μια ενδεχόμενη συνεργασία με την ΕτΠ και τα μέλη της στο πλαίσιο του έργου των Πρέσβεων του συμφώνου της ΕτΠ προκειμένου να αυξηθεί η εμβέλεια και η προβολή της πολιτικής στήριξης που παρέχεται στο σύμφωνο των Δημάρχων·

41.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παράσχει σαφή καθοδήγηση στις περιφέρειες για τη διαμόρφωση, με τη συμμετοχή όλων των αρμόδιων Γενικών Διευθύνσεων, κατευθυντήριων γραμμών όσον αφορά τον τρόπο υποστήριξης της εφαρμογής των SECAP μέσω του ΠΕΠ-ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ για την ανταλλαγή ορθών πρακτικών και τη δημιουργία επαγγελματικών προφίλ με σκοπό τη στήριξη των δήμων·

42.

καλεί την ΕΤΕπ να ενισχύσει περαιτέρω την επικοινωνία της με την Κοινότητα του συμφώνου των Δημάρχων, με στόχο την ενίσχυση της ικανότητας των τοπικών και των περιφερειακών αρχών να αξιοποιούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα μέσα της ΕΤΕπ, με ιδιαίτερη έμφαση στην ανάπτυξη μέσων για την υποστήριξη των μικρών και μεσαίων διαστάσεων τοπικών αρχών·

43.

επικροτεί τη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Κόμβου Επενδυτικών Συμβουλών (European Investment Advisory Hub) (8), ο οποίος ανταποκρίνεται στην έντονη ανάγκη υποστήριξης και καθοδήγησης των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στον τομέα των ευκαιριών χρηματοδότησης. Σημειώνει, ωστόσο, ότι το εν λόγω μέσο φαίνεται να έχει περιορισμένο αντίκτυπο μέχρι στιγμής στις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές. Ως εκ τούτου, καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει τις αιτίες και να δημιουργήσει περισσότερες συνέργειες μεταξύ αυτού του μέσου και των πρωτοβουλιών από τη βάση προς την κορυφή, ιδίως με το σύμφωνο των Δημάρχων, και δηλώνει ότι είναι διατεθειμένη να υποστηρίξει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την περαιτέρω προώθηση του εν λόγω εργαλείου και για τη διερεύνηση στρατηγικών που θα το καταστήσουν πιο λειτουργικό.

Βρυξέλλες, 5 Δεκεμβρίου 2019.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών

Karl-Heinz LAMBERTZ

(1) https://www.ipcc.ch/2018/10/08/summary-for-policymakers-of-ipcc-special-report-on-global-warming-of-1-5c-approved-by-governments/.

(2) https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=CELEX:52018DC0773.

(3) https://www.un.org/sustainabledevelopment/.

(4) https://ec.europa.eu/info/eu-regional-and-urban-development/topics/cities-and-urban-development_en

(5) https://urban.jrc.ec.europa.eu/#/en

(6) https://www.eumayors.eu/about/support-the-community/group-of-practitioners.html.

(7) IPCC Special Report on Climate Change and Land (Ειδική έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή με θέμα την κλιματική αλλαγή και τη γη).

(8) https://eiah.eib.org/about/initiative-urbis.htm.