Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Για τη βελτίωση της υλοποίησης του πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων και την προώθηση των βασικών υπηρεσιών»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2019/C 282/02)

Εισηγητής: ο κ. Raymond HENCKS

Συνεισηγητής: ο κ. Krzysztof BALON

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας	24.1.2019
Νομική βάση	Άρθρο 32 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας
Αρμόδιο τμήμα	Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών
Υιοθετήθηκε από το τμήμα	22.5.2019
Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια	19.6.2019
Σύνοδος ολομέλειας αριθ.	544
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές)	128/3/6

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα

1.1.

Η 20ή αρχή του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων εισάγει την έννοια των «βασικών υπηρεσιών» στην Ένωση, η οποία δεν υπάρχει αυτούσια στις Συνθήκες, αλλά προβλέπει ότι «κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες καλής ποιότητας, στις οποίες περιλαμβάνονται η ύδρευση, η αποχέτευση, η ενέργεια, οι μεταφορές, οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και οι ψηφιακές επικοινωνίες. Παρέχεται η δυνατότητα υποστήριξης για την πρόσβαση στις εν λόγω υπηρεσίες σε όσους την έχουν ανάγκη».

1.2.

Λαμβάνοντας υπόψη τα παραδείγματα υπηρεσιών που θεωρούνται βασικές σύμφωνα με την προαναφερθείσα 20ή αρχή, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι πρόκειται για υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος (ΥΓΟΣ) που καλύπτονται ήδη από το κοινοτικό δίκαιο και, πιο συγκεκριμένα, από το πρωτόκολλο αριθ. 26 σχετικά με τις υπηρεσίες γενικού συμφέροντος που προσαρτάται στη ΣΛΕΕ, του οποίου οι ερμηνευτικές διατάξεις βαίνουν πέραν της απλής διασφάλισης πρόσβασης υψηλής ποιότητας, αλλά ορισμένες εξ αυτών —και μάλιστα σε πολύ διαφορετικό βαθμό— δεν ρυθμίζονται και δεν εφαρμόζονται επαρκώς στα κράτη μέλη.

1.3.

Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι η 20ή αρχή του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων επιβεβαιώνει το δικαίωμα πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες/ΥΓΟΣ που αποτελούν ζωτική συνιστώσα της κοινωνικής δικαιοσύνης και βασίζονται στην αρχή της ίσης μεταχείρισης των χρηστών που απαγορεύει κάθε είδους διάκριση ή αποκλεισμό, καθώς και στην αρχή της καθολικής πρόσβασης σε υψηλό επίπεδο οικονομικής προσιτότητας και ποιότητας.

Συστάσεις

Δικαίωμα πρόσβασης

1.4.

Για να είναι αποτελεσματική η αρχή σύμφωνα με την οποία «κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα πρόσβασης σε υπηρεσίες καλής ποιότητας», πρέπει να συνοδεύεται από συγκεκριμένα μέτρα, στο πλαίσιο της βιώσιμης ανάπτυξης και της κοινωνικής συνοχής, και ταυτόχρονα απαιτείται: α) να διασφαλίζεται με νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις που θα την αναφέρουν και θα καθορίζουν τους όρους άσκησής της για κάθε τομέα· β) να ορίζονται τα αντισταθμίσματα που δικαιούται να ζητήσει κάποιος σε περίπτωση μη συμμόρφωσης· γ) να μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο καταγγελιών, αγωγών ή δικαστικών προσφυγών.

Οικουμενική πρόσβαση

1.5.

Η ΕΟΚΕ ζητεί την αποσαφήνιση της έννοιας της καθολικής πρόσβασης σε ΥΓΟΣ και τη θέσπιση νομοθετικών μέτρων τα οποία θα υποχρεώνουν τα κράτη μέλη να καθορίζουν δείκτες που θα προσδιορίζουν, για κάθε ΥΓΟΣ, τον χαρακτήρα της καθολικής πρόσβασης (πυκνότητα σημείων πρόσβασης στην υπηρεσία, μέγιστη απόσταση από ένα σημείο πρόσβασης, κανονικότητα της υπηρεσίας κ.λπ.), προκειμένου είτε να αποφευχθεί η κατάργηση ή η πλημμελής συντήρηση των βασικών υπηρεσιών γενικού συμφέροντος για τους χρήστες (π.χ. υπηρεσίες δημόσιων μεταφορών, ταχυδρομεία, θυγατρικές τράπεζες), ιδίως σε αγροτικές ή αραιοκατοικημένες περιοχές χαμηλής πυκνότητας, είτε, σε μία τέτοια περίπτωση, να επιδιωχθούν ισοδύναμες εναλλακτικές λύσεις.

Καθολική υπηρεσία

1.6.

Όσον αφορά τις υπηρεσίες προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας, τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες, καθώς και τις ταχυδρομικές και τις τραπεζικές υπηρεσίες, η καθολική υπηρεσία από την οποία επωφελούνται δεν είναι συνώνυμο της καθολικότητας, δεδομένου ότι εγγυάται μόνο περιορισμένη πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες. Αυτό ισχύει ειδικότερα για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες, όπου οι υπηρεσίες που περιλαμβάνονται στην καθολική υπηρεσία έχουν σε μεγάλο βαθμό ξεπεραστεί από τις τεχνολογικές εξελίξεις, δεν ανταποκρίνονται πλέον στα σύγχρονα εργαλεία επικοινωνίας που προσφέρονται στην αγορά και απλώς διευρύνουν το ψηφιακό χάσμα στις περιοχές που βρίσκονται μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα.

1.7.

Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί την προσαρμογή της καθολικής υπηρεσίας, την εγγύηση της παροχής υπερσύγχρονων υπηρεσιών και την εξασφάλιση πλήρους εδαφικής κάλυψης γενικά για όλες τις βιομηχανίες δικτύου και ειδικά για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες.

Προσιτό κόστος

1.8.

Δεδομένου, αφενός, ότι ολοένα και περισσότερο η εξασφάλιση οικονομικά προσιτής πρόσβασης δεν γίνεται πλέον μέσω ενός «λογικού» κοινωνικού τιμολογίου, αλλά μέσω κοινωνικού βοηθήματος αποκλειστικά για τους φτωχότερους ανθρώπους, και, αφετέρου, ότι δεν είναι μόνον οι φτωχότεροι αυτοί που αντιμετωπίζουν σοβαρές οικονομικές δυσκολίες προκειμένου να έχουν πρόσβαση σε ΥΓΟΣ, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την έκκλησή της για τον καθορισμό της οικονομικής προσιτότητας με τον προσδιορισμό ενός καλαθιού υπηρεσιών που θεωρούνται βασικές, όπου το ποσοστό χρηματοδοτικής προσπάθειας ενός νοικοκυριού για καθεμία από αυτές τις υπηρεσίες καθορίζεται με βάση το τι είναι αποδεκτό σε σχέση με τον κοινωνικό μισθό/ελάχιστο εισόδημα, πέραν του οποίου οι τιμές είναι υπερβολικά υψηλές και απαιτούν κανονιστικά μέτρα ή πρέπει να θεμελιώνουν δικαίωμα κρατικής ενίσχυσης.

Ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών

1.9.

Λαμβανομένων υπόψη των ανεπαρκειών που υφίστανται σε ορισμένα κράτη μέλη όσον αφορά την ποιότητα της παροχής διαφόρων ΥΓΟΣ (καθυστερήσεις ή ακυρώσεις στις δημόσιες μεταφορές, πλημμελής ή ανεπαρκής εδαφική κάλυψη στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες κ.λπ.), η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να εφαρμόζουν για τις ΥΓΟΣ δείκτες σχετικούς με την εκφραζόμενη ικανοποίηση, όπως η ταχύτητα, η ακρίβεια, η αξιοπιστία, η άνεση, η διαθεσιμότητα, η ικανότητα και η εξυπηρετικότητα των παρόχων, καθώς και όσον αφορά άλλες πτυχές όπως το περιβάλλον, οι συνθήκες εργασίας και η προστασία των καταναλωτών.

1.10.

Όσον αφορά τις αποζημιώσεις που προβλέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία σε περίπτωση ελλιπούς ποιότητας (καθυστερήσεις ή ματαιώσεις σιδηροδρομικών ή αεροπορικών δρομολογίων, απώλεια ή φθορά ταχυδρομικών αντικειμένων), η ΕΟΚΕ δεν μπορεί παρά να παρατηρήσει ότι ορισμένοι πάροχοι υπηρεσιών προτιμούν να καταβάλλουν (πενιχρές) αποζημιώσεις παρά να επενδύουν στην ποιότητα και ζητεί, ως εκ τούτου, τόσο την αναθεώρηση του ποσού της ισχύουσας αποζημίωσης όσο και τη θέσπιση, κατά γενικό κανόνα, ενδεδειγμένων αποζημιώσεων για κάθε ΥΓΟΣ σε περίπτωση μη τήρησης των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας ή καθολικής υπηρεσίας.

Αξιολόγηση

1.11.

Για τη διασφάλιση ποιοτικής πρόσβασης, είναι απολύτως αναγκαίο να αναπτυχθεί μια δυναμική για την αξιολόγηση των επιδόσεων των εν λόγω υπηρεσιών. Για τον σκοπό αυτό, η ΕΟΚΕ καλεί τα όργανα λήψης αποφάσεων να ορίζουν εξαρχής επακριβώς τις έννοιες, τους στόχους και τις αποστολές του συνόλου των υπηρεσιών γενικού συμφέροντος (οικονομικών και μη οικονομικών).

1.12.

Επομένως, η ΕΟΚΕ ζητεί την αξιολόγηση των υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος (ΥΓΟΣ) σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο στα κράτη μέλη, η οποία θα πρέπει να είναι ανεξάρτητη, πλουραλιστική, πολύπλευρη, να καλύπτει τις οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές πτυχές, να βασίζεται σε ένα σύνολο κριτηρίων και να διεξάγεται σε συνεννόηση με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη σύμφωνα με μια νέα, εναρμονισμένη ευρωπαϊκή μεθοδολογία αξιολόγησης που θα βασίζεται σε κοινούς δείκτες σε κοινοτικό επίπεδο.

Ευρωπαϊκό Εξάμηνο

1.13.

Στον κοινωνικό πίνακα αποτελεσμάτων, ο οποίος περιλαμβάνεται στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο και υποτίθεται ότι επανεξετάζει την κατάσταση των κοινωνικών δικαιωμάτων που διακηρύσσονται στον ευρωπαϊκό πυλώνα, δεν υπάρχουν δείκτες για τις βασικές ΥΓΟΣ. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί οι βασικές υπηρεσίες της 20ής αρχής του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων να αποτελέσουν αναπόσπαστο τμήμα του κοινωνικού πίνακα αποτελεσμάτων του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.

2.   Εισαγωγή

2.1.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή, μέσω της δήλωσης του Γκέτεμποργκ για τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, της 17ης Νοεμβρίου 2017, δεσμεύτηκαν να υλοποιήσουν την υπόσχεση για μια άκρως ανταγωνιστική κοινωνική οικονομία της αγοράς, με στόχο την πλήρη απασχόληση και την κοινωνική πρόοδο, όπως ορίζεται στις Συνθήκες.

2.2.

Οι 20 βασικές αρχές του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων αποσκοπούν πρωτίστως στην κάλυψη των κενών που υπάρχουν στις Συνθήκες και, ως εκ τούτου, συμμετέχουν στη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού νομικού συστήματος, διέπουν την άσκηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων και συμβάλλουν στη σύγκλιση των αξιών που εφαρμόζονται στο πλαίσιο των εθνικών και ευρωπαϊκών νομοθετικών συστημάτων.

2.3.

Ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων επιβεβαιώνει εκ νέου ορισμένα από τα δικαιώματα που περιέχονται ήδη στο κεκτημένο της Ένωσης, και προσθέτει νέες αρχές, οι οποίες απαντούν στις προκλήσεις που προκύπτουν από τις κοινωνικές, τεχνολογικές και οικονομικές εξελίξεις (1). Αυτό απορρέει από την ομολογία ότι, επί του παρόντος, τα κοινωνικά δικαιώματα, ή τουλάχιστον ορισμένα εξ αυτών, δεν ρυθμίζονται και δεν εφαρμόζονται επαρκώς, σε βαθμό που διαφέρει αναλόγως του κράτους μέλους.

2.4.

Δεδομένου ότι ένα κράτος μέλος μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνο για μη συμμόρφωση με τις γενικές αρχές του ευρωπαϊκού δικαίου, «για τη νομική εκτελεστότητα αυτών των αρχών και των δικαιωμάτων πρέπει πρώτα να εγκριθούν ειδικά μέτρα ή να θεσπιστεί ειδική νομοθεσία στο κατάλληλο επίπεδο» (2).

3.   Οι βασικές υπηρεσίες

3.1.

Η βασική 20ή αρχή του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων με τίτλο «Πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες» αναγνωρίζει ότι «Κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες καλής ποιότητας, στις οποίες περιλαμβάνονται η ύδρευση, η αποχέτευση, η ενέργεια, οι μεταφορές, οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και οι ψηφιακές επικοινωνίες. Παρέχεται η δυνατότητα υποστήριξης για την πρόσβαση στις εν λόγω υπηρεσίες σε όσους την έχουν ανάγκη».

3.2.

Η έννοια των «βασικών υπηρεσιών» δεν υπάρχει στο κοινοτικό δίκαιο, το οποίο αφορά μόνο τις δημόσιες υπηρεσίες (μεταφορές) και τις υπηρεσίες γενικού συμφέροντος (οικονομικές, μη οικονομικές). Αυτή η 20ή αρχή δεν παρέχει κανέναν ορισμό της έννοιας των «βασικών υπηρεσιών». Περιορίζεται στο να αναφέρει μερικά παραδείγματα, χωρίς να παρέχει έναν εξαντλητικό κατάλογο. Η έννοια των «βασικών υπηρεσιών», ωστόσο, χρησιμοποιείται ευρέως στο πλαίσιο των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών και καλύπτει ορισμένες υπηρεσίες που περιλαμβάνονται και σε άλλες αρχές του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων.

3.3.

Το δικαίωμα σε βασικές υπηρεσίες δεν περιορίζεται, συνεπώς, μόνο σε εκείνες που απαριθμούνται στην 20ή αρχή, αλλά αφορά και άλλες αρχές, κυρίως σχετικές με τομείς όπως η φροντίδα παιδιών και η μέριμνα για την παιδική ηλικία, η υγειονομική περίθαλψη, η ένταξη των ατόμων με αναπηρία, η μακροχρόνια περίθαλψη, η στέγαση και η παροχή βοήθειας στους άστεγους. Η εφαρμογή του δικαιώματος πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες ποιότητας θα πρέπει, επομένως, να συνοδεύεται από συγκεκριμένα μέτρα τόσο για τις ΥΓΟΣ όσο και για τους προαναφερόμενους τομείς. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει, στο πλαίσιο αυτό, την ευθύνη και τη μεγάλη διακριτική ευχέρεια που έχουν τα κράτη μέλη όσον αφορά τον καθορισμό, την οργάνωση και τη χρηματοδότηση υπηρεσιών γενικού συμφέροντος που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των πολιτών.

3.4.

Ελλείψει ορισμού, και δεδομένων των παραδειγμάτων υπηρεσιών που παρατίθενται στην 20ή αρχή, είναι σαφές ότι εν προκειμένω πρόκειται για «υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος», οι οποίες υπόκεινται στις υποχρεώσεις παροχής καθολικής υπηρεσίας ή δημόσιας υπηρεσίας, που καλύπτονται από το άρθρο 36 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ και το άρθρο 14 της ΣΛΕΕ, καθώς και από το πρωτόκολλο αριθ. 26 για τις υπηρεσίες γενικού συμφέροντος.

3.5.

Ως εκ τούτου, η 20ή αρχή του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων απλώς επιβεβαιώνει εκ νέου τα υφιστάμενα δικαιώματα που προβλέπονται από τη Συνθήκη. Δεν χωρεί, ωστόσο, αμφιβολία ότι οι ερμηνευτικές διατάξεις που περιλαμβάνονται στο πρωτόκολλο αριθ. 26 σχετικά με τις ΥΓΟΣ, το οποίο προσαρτάται στη ΣΛΕΕ, βαίνουν πέραν της απλής διασφάλισης «πρόσβασης υψηλής ποιότητας» και προβλέπουν «υψηλό επίπεδο ποιότητας, ασφάλειας και οικονομικής προσιτότητας, ίση μεταχείριση και προώθηση της καθολικής πρόσβασης και των δικαιωμάτων των χρηστών». Δεδομένου ότι, κατά τη γνώμη της, οι ΥΓΟΣ αποτελούν ζωτικές συνιστώσες μιας δομής κοινωνικής δικαιοσύνης, η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι η 20ή αρχή τις χαρακτηρίζει ως «βασικές υπηρεσίες».

3.6.

Για να είναι αποτελεσματική η αρχή σύμφωνα με την οποία «κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα πρόσβασης σε υπηρεσίες καλής ποιότητας», πρέπει να συνοδεύεται από συγκεκριμένα μέτρα, στο πλαίσιο της βιώσιμης ανάπτυξης και της κοινωνικής συνοχής, και ταυτόχρονα απαιτείται: α) να διασφαλίζεται με νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις που θα την αναφέρουν και θα καθορίζουν τους όρους άσκησής της για κάθε τομέα· β) να ορίζονται τα αντισταθμίσματα που δικαιούται να ζητήσει κάποιος σε περίπτωση μη συμμόρφωσης· γ) να μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο καταγγελιών, αγωγών ή δικαστικών προσφυγών.

3.7.

Οι υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος, όπως η ηλεκτρική ενέργεια, οι σιδηροδρομικές και οδικές μεταφορές επιβατών, οι ηλεκτρονικές και ταχυδρομικές επικοινωνίες, γνωστές ως «βιομηχανίες δικτύων», έχουν ακολουθήσει από τα τέλη της δεκαετίας του 80 μια διαδικασία εξευρωπαϊσμού και ιδιόμορφης προοδευτικής απελευθέρωσης με σκοπό την καθιέρωση της ενιαίας αγοράς.

3.8.

Ωστόσο, γρήγορα έγινε σαφές ότι οι εν λόγω υπηρεσίες δεν μπορούν να λειτουργούν σύμφωνα μόνο με τους κοινούς κανόνες του ανταγωνισμού και της αγοράς, αλλά ότι απαιτούνται ειδικοί κανόνες για να διασφαλίζεται σε κάθε πολίτη η οικονομικά προσιτή πρόσβαση στις υπηρεσίες αυτές, οι οποίες θεωρούνται βασικές και αναγνωρίζονται ως κοινές αξίες της Ένωσης.

3.9.

Η αναγνώρισή τους στο πρωτογενές δίκαιο επικαιροποιήθηκε με τη Συνθήκη της Λισαβόνας. Το πρωτόκολλο αριθ. 26 που προσαρτάται στη ΣΛΕΕ προσδιορίζει τις κοινές αξίες της Ένωσης και ειδικότερα τις έξι αξίες που πρέπει να ισχύουν για όλες τις ΥΓΟΣ σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση: «υψηλό επίπεδο ποιότητας, ασφάλειας και οικονομικής προσιτότητας, ίση μεταχείριση και προώθηση της καθολικής πρόσβασης και των δικαιωμάτων των χρηστών».

4.   Αξιολόγηση της εφαρμογής του πρωτοκόλλου αριθ. 26

4.1.

Δεν υπάρχει συνολική εκτίμηση των θετικών συνεπειών (μείωση των τιμών, διαφοροποίηση της προσφοράς) και των αρνητικών επιπτώσεων (αύξηση των τιμών, δημιουργία ολιγοπωλίων, αποδυνάμωση της αγοράς, εργασιακή επισφάλεια, κοινωνικό ντάμπινγκ) της πολιτικής ελευθέρωσης των ΥΓΟΣ. Ορισμένες βασικές υπηρεσίες που περιλαμβάνονται στον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων συμβάλλουν αποτελεσματικά στην οικονομική και κοινωνική πρόοδο και τους κοινωνικούς δεσμούς. Για άλλες υπηρεσίες, η εισαγωγή του ανταγωνισμού οδήγησε σε αύξηση των τιμολογίων ή/και σε πλημμελή εκτέλεση της δημόσιας αποστολής τους (3).

4.2.

Η Ένωση και τα κράτη μέλη δεν έχουν μόνον την ενισχυμένη υποχρέωση να μεριμνούν για την εύρυθμη λειτουργία των ΥΓΟΣ, η οποία επιβάλλει, μεταξύ άλλων, την ανάπτυξη μιας προοδευτικής δυναμικής για την αξιολόγηση των επιδόσεων αυτών των υπηρεσιών, αλλά είναι επίσης αναγκαίο τα όργανα λήψης αποφάσεων να ορίζουν επακριβώς τις έννοιες, τους στόχους και τις αποστολές τους. Εφόσον αυτό δεν ισχύει, οι αξιολογήσεις των επιδόσεων δεν θα είναι σε θέση να εξασφαλίζουν στους πολίτες τις ΥΓΟΣ που δικαιούνται να αναμένουν από τα εθνικά και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανά τους.

4.3.

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, η Επιτροπή είχε αρχίσει να συντάσσει ετησίως μια οριζόντια αξιολόγηση των επιδόσεων των βιομηχανιών δικτύων με βάση το μεθοδολογικό σημείωμα για την οριζόντια αξιολόγηση των ΥΓΟΣ (4). Οι εκθέσεις αυτές παρουσιάζονταν τακτικά και αποτελούσαν αντικείμενο πολύπλευρου διαλόγου σε δημόσια ακρόαση στην ΕΟΚΕ. Το 2007, η Επιτροπή είχε ακόμη συνδιοργανώσει ένα εργαστήριο στην ΕΟΚΕ για μια νέα μεθοδολογία αξιολόγησης με βάση μια μελέτη εξωτερικού συμβούλου, προτού μπει στο συρτάρι με τα αζήτητα η καθιέρωση της αξιολόγησης των προαναφερθεισών ΥΓΟΣ.

4.4.

Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει το αίτημα που είχε διατυπώσει στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της με θέμα «Μια ανεξάρτητη αξιολόγηση των υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος» (5), όπου ζητούσε την αξιολόγηση των ΥΓΟΣ σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο στα κράτη μέλη, η οποία θα πρέπει να είναι ανεξάρτητη, πλουραλιστική, πολύπλευρη, να καλύπτει τις οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές πτυχές, να βασίζεται σε ένα σύνολο κριτηρίων και να διεξάγεται σε συνεννόηση με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, με μια νέα, εναρμονισμένη ευρωπαϊκή μεθοδολογία αξιολόγησης που θα βασίζεται σε κοινούς δείκτες σε κοινοτικό επίπεδο.

5.   Δικαίωμα πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες

5.1.

Ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (άρθρο 36) ζητεί από την ΕΕ «να αναγνωρίζει και να σέβεται την πρόσβαση στις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος, όπως αυτό προβλέπεται στις εθνικές νομοθεσίες και πρακτικές, σύμφωνα με τις Συνθήκες» και να τις εντάσσει στα θεμελιώδη δικαιώματα «προκειμένου να προαχθεί η κοινωνική και εδαφική συνοχή της Ένωσης».

5.2.

Ως εκ τούτου, η 20ή βασική αρχή του πυλώνα απλώς επιβεβαιώνει εκ νέου το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να έχει πρόσβαση σε ποιοτικές ΥΓΟΣ, ως συνιστώσα των κοινών αξιών της ΕΕ. Όπως και το πρωτόκολλο αριθ. 26, ο πυλώνας δεν καθορίζει ούτε τους όρους πρόσβασης, ούτε το επίπεδο κάλυψης ούτε τις διαδικασίες προσφυγής.

5.3.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η έννοια της εγγυημένης πρόσβασης για όλους βασίζεται στις αρχές της ίσης μεταχείρισης, της αλληλεγγύης, της καθολικότητας, της συνέχειας, της εγγύτητας προς τον χρήστη και της οικονομικής προσιτότητας.

6.   Ίση μεταχείριση

6.1.

Όσον αφορά τις ΥΓΟΣ, η ίση μεταχείριση βασίζεται στην ισότιμη πρόσβαση (καθολική πρόσβαση) των χρηστών, σε καταστάσεις συγκρίσιμες για τις εθνικές και διασυνοριακές υπηρεσίες, και απαγορεύει κάθε διάκριση ή κοινωνικό αποκλεισμό κάθε είδους (εθνικότητα, φύλο, τόπος κατοικίας, αναπηρία, ηλικία κ.λπ.).

6.2.

Ωστόσο, η ίση μεταχείριση ή η υποχρέωση για απαγόρευση των διακρίσεων δεν εμποδίζει τη θέσπιση μέτρων που θα προβλέπουν ειδικά πλεονεκτήματα για ορισμένες κατηγορίες χρηστών (ηλικιωμένοι, άτομα με αναπηρία ή με μειωμένη κινητικότητα κ.λπ.).

6.3.

Για ορισμένες υπηρεσίες, το δικαίωμα καθολικής πρόσβασης υποτίθεται ότι διασφαλίζεται είτε από μία καθολική υπηρεσία είτε από τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας που επιβάλλονται στους παρόχους υπηρεσιών.

7.   Καθολική υπηρεσία

7.1.

Η καθολική υπηρεσία δικαιολογείται στο πλαίσιο της απελευθέρωσης ορισμένων ΥΓΟΣ, για τις οποίες η αγορά από μόνη της δεν μπορεί να προσφέρει πλήρη εδαφική κάλυψη, προσιτές τιμές ή την ενδεδειγμένη ποιότητα υπηρεσιών. Η καθολική υπηρεσία περιλαμβάνει «ένα σύνολο απαιτήσεων γενικού συμφέροντος που αφορούν την εξασφάλιση της διάθεσης ορισμένων προκαθορισμένων υπηρεσιών σε όλους τους καταναλωτές και τους χρήστες σε ολόκληρη την επικράτεια ενός κράτους μέλους, ανεξάρτητα από τη γεωγραφική τους θέση και ανάλογα με τις ιδιαίτερες εθνικές συνθήκες, σε προσιτή τιμή» (6). Μέχρι σήμερα, η καθολική υπηρεσία ορίζεται σε κοινοτικό επίπεδο μόνο στους τομείς των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, των ταχυδρομείων, της ηλεκτρικής ενέργειας και των τραπεζικών υπηρεσιών.

7.2.

Ο ορισμός της καθολικής υπηρεσίας αφορά συνεπώς μόνον «ορισμένες υπηρεσίες», δηλαδή τις υπηρεσίες που απαριθμούνται περιοριστικώς. Ως εκ τούτου, η καθολική υπηρεσία δεν είναι συνώνυμο της καθολικότητας, δεδομένου ότι εγγυάται μόνο περιορισμένη πρόσβαση στο σύνολο των υπηρεσιών που διατίθενται στην αγορά.

7.3.

Αυτό ισχύει ειδικότερα για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες (7), όπου οι υπηρεσίες που περιλαμβάνονται στην καθολική υπηρεσία έχουν σε μεγάλο βαθμό ξεπεραστεί από τις τεχνολογικές εξελίξεις και δεν ανταποκρίνονται πλέον στα σύγχρονα εργαλεία επικοινωνίας που διατίθενται στην αγορά.

7.4.

Πολλά κράτη μέλη, εδάφη ή οικισμοί βρίσκονται σε σημαντική καθυστέρηση όσον αφορά τις ευρυζωνικές ηλεκτρονικές επικοινωνίες και/ή τη συνολική εδαφική κάλυψη της κινητής τηλεφωνίας (γκρίζες ή λευκές περιοχές), που σήμερα αποτελούν βασικό παράγοντα για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης, για παράδειγμα διευκολύνοντας την πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη, την εκπαίδευση και άλλες δημόσιες υπηρεσίες. Κατά συνέπεια, οι υφιστάμενες ελλείψεις της «καθολικής υπηρεσίας των ηλεκτρονικών επικοινωνιών» απλώς επιτείνουν το ψηφιακό χάσμα.

7.5.

Σύμφωνα με την εν λόγω οδηγία, ωστόσο, «η έννοια της καθολικής υπηρεσίας θα πρέπει να εξελιχθεί ώστε να αντανακλά την πρόοδο της τεχνολογίας, την εξέλιξη της αγοράς και τις μεταβολές στις απαιτήσεις των χρηστών» (8). Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή, σύμφωνα με την προαναφερθείσα οδηγία, πρέπει να επανεξετάζει το πεδίο εφαρμογής της καθολικής υπηρεσίας ανά τριετία, με σκοπό κυρίως να προτείνει την τροποποίηση ή τον επαναπροσδιορισμό του στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

7.6.

Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ συνιστά να προσαρμοστούν στην τεχνολογική εξέλιξη οι όροι πρόσβασης στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες, και ιδίως να επιβληθεί πλήρης εδαφική κάλυψη στις κινητές και ευρυζωνικές υπηρεσίες.

8.   Υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας

8.1.

Για ορισμένες ΥΓΟΣ που δεν απολαύουν καθολικής υπηρεσίας, το δικαίωμα καθολικής πρόσβασης καλύπτεται από τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας που επιβάλλονται στους παρόχους των εν λόγω υπηρεσιών.

8.2.

Οι δημόσιες οδικές ή σιδηροδρομικές μεταφορές επιβατών, για παράδειγμα, οι οποίες δεν απολαύουν καθολικής υπηρεσίας, υπόκεινται σε υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας, οι οποίες ορίζονται ως «απαίτηση που προσδιορίζεται ή καθορίζεται από μια αρμόδια αρχή προκειμένου να διασφαλιστεί η παροχή υπηρεσιών δημοσίων μεταφορών επιβατών προς όφελος του γενικού συμφέροντος, τις οποίες ο φορέας εκμετάλλευσης, αν λάμβανε αποκλειστικά υπόψη τα δικά του συμφέροντα δεν θα αναλάμβανε ή δεν θα αναλάμβανε στην ίδια έκταση ή με τους αυτούς όρους χωρίς ανταμοιβή» (9). Επομένως, μια δημόσια υπηρεσία μεταφοράς, η οποία ανταποκρίνεται σε μια ανάγκη των χρηστών, δεν οφείλει απαραιτήτως να λειτουργεί σύμφωνα με τους κανόνες της αγοράς. Ωστόσο, σε πολλά κράτη μέλη, οι σιδηροδρομικές και οδικές δημόσιες μεταφορές επιβατών καταργούνται ή συντηρούνται πλημμελώς στις αγροτικές ή τις αραιοκατοικημένες περιοχές, για λόγους κερδοφορίας. Το ίδιο ισχύει και για άλλες υπηρεσίες, όπως οι ταχυδρομικές υπηρεσίες (κλείσιμο γραφείων) ή οι τραπεζικές υπηρεσίες (κλείσιμο θυγατρικών).

8.3.

Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί την αποσαφήνιση της έννοιας της καθολικής πρόσβασης για τις ΥΓΟΣ και τη θέσπιση νομοθετικών μέτρων που θα υποχρεώνουν τα κράτη μέλη να καθορίζουν δείκτες που θα προσδιορίζουν, για κάθε ΥΓΟΣ, τον χαρακτήρα της καθολικής πρόσβασης (πυκνότητα σημείων πρόσβασης στην υπηρεσία, μέγιστη απόσταση από ένα σημείο πρόσβασης, κανονικότητα της υπηρεσίας, αριθμός γραφείων κ.λπ.).

9.   Προσιτό κόστος

9.1.

Η αγορά μπορεί απλώς, στην καλύτερη των περιπτώσεων, να προτείνει μια τιμή καθοριζόμενη συναρτήσει του κόστους, πράγμα που θα μπορούσε να μη διασφαλίζει την πρόσβαση όλων σε μια ΥΓΟΣ σε προσιτή τιμή. Ως εκ τούτου, ένας από τους κινδύνους του ελεύθερου ανταγωνισμού είναι ο πειρασμός για τους παρόχους ΥΓΟΣ να προμηθεύουν μόνο τους πελάτες που θεωρούνται εκ των προτέρων «φερέγγυοι».

9.2.

Για να αντιμετωπιστεί αυτός ο κίνδυνος, το πρωτόκολλο αριθ. 26 απαιτεί από τα κράτη μέλη να εξασφαλίζουν υψηλό επίπεδο οικονομικής προσιτότητας για κάθε ΥΓΟΣ.

9.3.

Η οικονομική προσιτότητα ορίζεται ως «η τιμή των υπηρεσιών σε σχέση με τα εισοδήματα των καταναλωτών χαμηλών/μέσων εισοδημάτων (αναφορά σε καταναλωτές διαφορετικών εισοδηματικών τάξεων)» (10).

9.4.

Η απαίτηση για οικονομικά προσιτές υπηρεσίες αποτελεί, συνεπώς, σημαντικό παράγοντα για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού, ώστε να έχουν όλοι πρόσβαση στις ΥΓΟΣ ανεξάρτητα από το εισόδημά τους. Ωστόσο, η 20ή αρχή του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων φαίνεται να είναι πιο περιοριστική στο μέτρο που (μόνο) στα άτομα που έχουν ανάγκη παρέχεται η δυνατότητα υποστήριξης για την πρόσβαση στις εν λόγω υπηρεσίες.

9.5.

Είναι ξεκάθαρο ότι, ολοένα και περισσότερο, η εξασφάλιση οικονομικά προσιτής πρόσβασης δεν γίνεται πλέον μέσω ενός «λογικού» κοινωνικού τιμολογίου, αλλά μέσω κοινωνικού βοηθήματος αποκλειστικά για τους φτωχότερους ανθρώπους. Ωστόσο, δεν είναι μόνον οι φτωχότεροι άνθρωποι αυτοί που αντιμετωπίζουν σοβαρές οικονομικές δυσκολίες για να έχουν πρόσβαση σε ΥΓΟΣ.

9.6.

Όταν δεν επιτυγχάνεται ο στόχος της οικονομικά προσιτής πρόσβασης για όλους, οι ρυθμιστικές αρχές εφαρμόζουν μέτρα ρύθμισης των τιμών. Έτσι, η Επιτροπή και ο Ευρωπαίος νομοθέτης παρενέβησαν μέσω κανονισμού για τη μείωση και, εν συνεχεία, την κατάργηση των χρεώσεων για τις ενδοκοινοτικές επικοινωνίες κινητής τηλεφωνίας (τέλη περιαγωγής), εάν ο χρήστης ταξιδεύει στην ΕΕ, αλλά όχι στην περίπτωση τηλεφωνικής κλήσης εντός της ΕΕ από το σπίτι του. Στην πρότασή της για κανονισμό σχετικά με τις υπηρεσίες διασυνοριακής παράδοσης δεμάτων, η Επιτροπή εξήγγειλε δεσμευτικά μέτρα εάν η κατάσταση των αυξημένων τιμών που επιβάλλουν οι εταιρείες διασυνοριακής παράδοσης δεμάτων δεν βελτιωνόταν πριν από το τέλος του 2018 (11).

9.7.

Όσον αφορά την αξιολόγηση των προσιτών τιμών, η ΕΟΚΕ έχει ζητήσει εδώ και χρόνια να αποσαφηνιστεί η έννοια της οικονομικής προσιτότητας των ΥΓΟΣ και να θεσπιστούν νομοθετικά μέτρα που να υποχρεώνουν τα κράτη μέλη να ορίσουν δείκτες για τον προσδιορισμό της οικονομικής προσιτότητας.

9.8.

Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την έκκλησή της για τον καθορισμό της οικονομικής προσιτότητας με τον προσδιορισμό ενός καλαθιού υπηρεσιών που θεωρούνται βασικές, όπου το ποσοστό χρηματοδοτικής προσπάθειας ενός νοικοκυριού για καθεμία από αυτές τις υπηρεσίες καθορίζεται με βάση το τι είναι αποδεκτό σε σχέση με τον κοινωνικό μισθό/ελάχιστο εισόδημα, πάνω από το οποίο οι τιμές είναι υπερτιμολογημένες και απαιτούν κανονιστικά μέτρα, ή πρέπει να θεμελιώνουν το δικαίωμα για κρατικά βοηθήματα.

10.   Βασικές υπηρεσίες ποιότητας

10.1.

Το πρωτόκολλο αριθ. 26 καλεί τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν υψηλό επίπεδο ποιότητας των ΥΓΟΣ, ενώ ο πυλώνας περιορίζεται απλώς σε μια βασική υπηρεσία «ποιότητας».

10.2.

Σε κάθε περίπτωση, μια υπηρεσία ποιότητας είναι αυτή που παρέχει ικανοποίηση στους χρήστες. Για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο, θα πρέπει να προσδιοριστούν οι χρήστες, οι ανάγκες και οι προσδοκίες τους. Ωστόσο, η έκφραση των προσδοκιών συχνά διατυπώνεται μόνο εκ των υστέρων, όταν ο χρήστης διαμαρτύρεται για κάποια δυσλειτουργία.

10.3.

Τα πρότυπα ποιότητας καθορίζονται σε κοινοτικό επίπεδο για πολλές ΥΓΟΣ, όπως οι ταχυδρομικές υπηρεσίες, οι ηλεκτρονικές επικοινωνίες, η ύδρευση, η απομάκρυνση αποβλήτων, οι μεταφορές επιβατών, οι κοινωνικές υπηρεσίες γενικού συμφέροντος κ.λπ., σε βαθμό που διαφέρει και, σε ορισμένες περιπτώσεις, είναι πολύ χαμηλού επιπέδου. Για παράδειγμα, παρότι η πλειονότητα των Ευρωπαίων έχει πρόσβαση σε πόσιμο νερό υψηλής ποιότητας, σε ορισμένα κράτη μέλη, πολλοί πολίτες προτιμούν την κατανάλωση εμφιαλωμένου νερού, εξαιτίας του ότι θεωρούν δυσάρεστη τη γεύση του νερού της βρύσης. Απαιτείται τακτική επικαιροποίηση των υφιστάμενων προτύπων για να αυξηθεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών και να βελτιωθεί η ποιότητα του νερού της βρύσης και, ως εκ τούτου, να υπάρξει θετικός αντίκτυπος για το περιβάλλον με τη μείωση των πλαστικών αποβλήτων.

10.4.

Η ποιότητα των υπηρεσιών αποτελεί βασικό παράγοντα μιας αξιολόγησης σαν αυτήν που προτείνεται από την ΕΟΚΕ ανωτέρω. Τα κράτη μέλη θα πρέπει συνεπώς να εφαρμόσουν για τις ΥΓΟΣ δείκτες σχετικά με την εκφραζόμενη ικανοποίηση, όπως η ταχύτητα, η ακρίβεια, η αξιοπιστία, η άνεση, η διαθεσιμότητα, η ικανότητα και η εξυπηρετικότητα των παρόχων κ.λπ. Η ποιότητα καλύπτει επίσης και άλλες πτυχές, όπως το περιβάλλον, οι συνθήκες εργασίας και η προστασία των καταναλωτών.

10.5.

Η ποιότητα των υπηρεσιών συνδέεται άμεσα με τα δικαιώματα των καταναλωτών. Για ορισμένες ΥΓΟΣ (σιδηροδρομικές μεταφορές, ταχυδρομεία), η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει αποζημίωση σε περίπτωση ελλιπούς ποιότητας (καθυστερήσεις ή ματαιώσεις σιδηροδρομικών ή αεροπορικών δρομολογίων, απώλεια ή φθορά ταχυδρομικών αντικειμένων). Δεδομένων των τεράστιων ανεπαρκειών των σιδηροδρομικών επιβατικών μεταφορών σε ορισμένα κράτη μέλη, η ΕΟΚΕ δεν μπορεί παρά να παρατηρήσει ότι ορισμένοι πάροχοι υπηρεσιών προτιμούν να καταβάλλουν (πενιχρές) αποζημιώσεις παρά να επενδύουν στην ποιότητα. Επιπλέον, τα δικαιώματα αποζημίωσης λόγω καθυστερήσεων, σε πολλά κράτη μέλη, περιορίζονται στις κύριες γραμμές, ενώ οι υπηρεσίες αστικών, προαστιακών και περιφερειακών σιδηροδρομικών μεταφορών επιβατών εξαιρούνται από οποιαδήποτε αποζημίωση, σύμφωνα με τις παρεκκλίσεις που επιτρέπονται βάσει της ευρωπαϊκής νομοθεσίας (12).

10.6.

Η ΕΟΚΕ ζητεί να εφαρμοστεί το σύστημα αποζημίωσης σε περίπτωση καθυστέρησης σε όλες τις σιδηροδρομικές διαδρομές, ανεξάρτητα από τη διανυόμενη απόσταση, και να καθοριστεί το δικαίωμα αποζημίωσης για κάθε μισή ώρα καθυστέρησης κατά την άφιξη σε σχέση με την επίσημα προγραμματισμένη ώρα ή για κάθε δεκαπεντάλεπτη καθυστέρηση κατά την αναχώρηση.

10.7.

Στο πλαίσιο των δικαιωμάτων των καταναλωτών, η ΕΟΚΕ ζητεί, κατά γενικό κανόνα, να θεσπιστούν αποζημιώσεις για κάθε ΥΓΟΣ σε περίπτωση μη τήρησης των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας.

11.   Κοινωνικός πίνακας αποτελεσμάτων του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου

11.1.

Ο κοινωνικός πίνακας αποτελεσμάτων που περιλαμβάνεται στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο αναμένεται να εντοπίσει τις κοινωνικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα κράτη μέλη κατά την εφαρμογή των αρχών του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων.

11.2.

Αυτό το εργαλείο πρωτογενούς ανάλυσης, που συνδέεται με μια διεξοδικότερη ανάλυση στο επίπεδο κάθε χώρας, καλείται να εξετάσει την κατάσταση των κοινωνικών δικαιωμάτων που διακηρύσσονται στον ευρωπαϊκό πυλώνα όσον αφορά τους βασικούς δείκτες του κοινωνικού πίνακα αποτελεσμάτων. Ωστόσο, από όλους τους βασικούς και τους δευτερεύοντες δείκτες του κοινωνικού πίνακα αποτελεσμάτων, οι οποίοι περιλαμβάνονται στο στατιστικό παράρτημα των εκθέσεων ανά χώρα, απουσιάζουν οι βασικές υπηρεσίες που εμπίπτουν στην καίρια 20ή αρχή του πυλώνα.

11.3.

Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί οι βασικές υπηρεσίες της 20ής αρχής του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων να αποτελέσουν αναπόσπαστο τμήμα του κοινωνικού πίνακα αποτελεσμάτων του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.

---

(1)  Αιτιολογική σκέψη 14 του προοιμίου του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων.

(2)  Αιτιολογική σκέψη 14 του προοιμίου του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων.

(3)  Βλέπε τις έρευνες του Ευρωβαρόμετρου σχετικά με τις υπηρεσίες γενικού συμφέροντος.

(4)  COM (2002) 331 final.

(5)  267/2008.

(6)  Πράσινο Βιβλίο για τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας της 21ης Μαΐου 2003.

(7)  Οδηγία 2002/22/ΕΚ της 7ης Μαρτίου 2002 για την καθολική υπηρεσία και τα δικαιώματα των χρηστών όσον αφορά δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών.

(8)  Αιτιολογική σκέψη 1 της οδηγίας 2002/22/ΕΚ της 7ης Μαρτίου 2002.

(9)  Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1370/2007 της 23ης Οκτωβρίου 2007.

(10)  COM (2002) 331 final.

(11)  Πρόταση κανονισμού COM(2016) 285 final.

(12)  Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1370/2007 της 23ης Οκτωβρίου 2007.