ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βρυξέλλες, 7.6.2019
COM(2019) 259 final
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ
Σύνοψη των ετήσιων εκθέσεων υλοποίησης για τα επιχειρησιακά προγράμματα που συγχρηματοδοτήθηκαν από το Ταμείο Ευρωπαϊκής Βοήθειας προς τους Απόρους το 2017
Σύνοψη των ετήσιων εκθέσεων υλοποίησης για τα επιχειρησιακά προγράμματα που συγχρηματοδοτήθηκαν από το Ταμείο Ευρωπαϊκής Βοήθειας προς τους Απόρους το 2017
1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Το Ταμείο Ευρωπαϊκής Βοήθειας προς τους Απόρους (ΤΕΒΑ) βοηθά στην ανακούφιση των χειρότερων μορφών φτώχειας στην ΕΕ, όπως είναι η στέρηση τροφής, η παιδική φτώχεια και η έλλειψη στέγης. Το συνολικό διαθέσιμο ποσό του Ταμείου είναι 3,8 δισ. EUR (σε τρέχουσες τιμές). Η ΕΕ παρέχει μέγιστη συμπληρωματική χρηματοδότηση ύψους 85 % για τη συμπλήρωση των πόρων που διαθέτουν τα κράτη μέλη, με αποτέλεσμα η συνολική αξία του Ταμείου να φτάνει περίπου τα 4,5 δισ. EUR. Τα κράτη μέλη υλοποιούν i) ένα επιχειρησιακό πρόγραμμα για την παροχή επισιτιστικής και/ή βασικής υλικής συνδρομής (ΕΠ I), και/ή ii) ένα επιχειρησιακό πρόγραμμα για την κοινωνική ενσωμάτωση (ΕΠ II). Η επισιτιστική και/ή η βασική υλική συνδρομή πρέπει να συμπληρώνεται με συνοδευτικά μέτρα, π.χ. παραπομπή σε κοινωνικές υπηρεσίες. Σύμφωνα με το άρθρο 13 παράγραφος 9 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 223/2014 («ο κανονισμός για το ΤΕΒΑ»), η παρούσα σύνοψη βασίζεται στις πληροφορίες των εκθέσεων υλοποίησης για το 2017, όπως έγιναν δεκτές από την Επιτροπή. Ισχύουν ορισμένοι περιορισμοί στα δεδομένα. Συγκεκριμένα, οι τιμές για ορισμένους δείκτες έχουν καθοριστεί βάσει εμπεριστατωμένων εκτιμήσεων και οι αθροιστικές τιμές πρέπει να εξετάζονται με προσοχή (βλ. επίσης παράρτημα). Οι εκθέσεις των κρατών μελών είναι πλέον πιο πλήρεις, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένες ελλείψεις. Για παράδειγμα, η υποβολή εκθέσεων για τις οριζόντιες αρχές συχνά δεν συμπεριλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με τα μέτρα που λήφθηκαν για τη συμμόρφωση με τις εν λόγω αρχές. Όσον αφορά τα συνοδευτικά μέτρα, η υποβολή εκθέσεων έχει βελτιωθεί, αλλά η συνεισφορά τους στον στόχο της κοινωνικής ενσωμάτωσης συχνά εξακολουθεί να είναι δύσκολο να αξιολογηθεί βάσει των παρεχόμενων αποδεικτικών στοιχείων, ενώ τα εμπόδια και οι προκλήσεις σχετικά με την εφαρμογή τους δεν αναφέρονται ακόμα με συστηματικό τρόπο. Όλα τα κράτη μέλη υπέβαλαν έκθεση υλοποίησης, με εξαίρεση το Ηνωμένο Βασίλειο. Δεδομένου του χρόνου που μεσολαβεί μεταξύ της υλοποίησης και της υποβολής της έκθεσης, η παρούσα σύνοψη των εκθέσεων περιλαμβάνει επίσης μεταγενέστερες εξελίξεις, εφόσον υπάρχουν οι σχετικές πληροφορίες.
2.Πρόσφατες εξελίξεις σε επίπεδο ΕΕ
Ενώ το ποσοστό των ατόμων που διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού έπεσε από το 23,5 % στο 22,4 % το 2017, η αντιμετώπιση των κινδύνων κοινωνικού αποκλεισμού, ιδίως για τα παιδιά, τους άστεγους, τα άτομα με αναπηρίες και τα άτομα με μεταναστευτικό υπόβαθρο, παραμένει ζητούμενο. Ο συνολικός αριθμός των ατόμων που διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού ανήλθε στα 113 εκατομμύρια, κάτω από το προ κρίσης επίπεδο, αλλά απέχει ακόμα πολύ από την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Η σοβαρή υλική στέρηση άγγιξε νέο χαμηλό, αλλά παραμένει υψηλή σε αρκετά κράτη μέλη. Η έλλειψη στέγης αυξήθηκε πρόσφατα σχεδόν σε όλα τα κράτη μέλη. Οι κίνδυνοι φτώχειας για τα παιδιά παραμένουν αρκετά υψηλότεροι από τους κινδύνους για τον γενικό πληθυσμό. Σε αυτό το πλαίσιο, η υποστήριξη του ΤΕΒΑ προς τις πλέον μειονεκτούσες ομάδες της κοινωνίας —με την παροχή τροφίμων και βασικών καταναλωτικών αγαθών, όπως σχολικών ειδών και ειδών προσωπικής υγιεινής, ή με τη διοργάνωση δραστηριοτήτων κοινωνικής ενσωμάτωσης— εξακολουθεί να είναι απαραίτητη.
Το 2018 η Επιτροπή ενέκρινε μια φιλόδοξη πρόταση που θέσπιζε το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ (ΕΚΤ+) για την επόμενη περίοδο προγραμματισμού, συγχωνεύοντας το ΤΕΒΑ με το ΕΚΤ και άλλα τρία χρηματοδοτικά μέσα. Η πρόταση βρίσκεται επί του παρόντος υπό διαπραγμάτευση από τους συννομοθέτες. Σκοπός του κανονισμού για το ΕΚΤ+, που υποστηρίζεται από εκτίμηση επιπτώσεων, είναι να διασφαλίσει ότι οι πόροι στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης εστιάζουν στις βασικές προκλήσεις, υποστηρίζοντας ιδίως τις αρχές του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων και την εφαρμογή των συστάσεων του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Με βάση τις συνεχιζόμενες προκλήσεις που αναφέρονται παραπάνω, επιδιώκει να ενισχύσει την κοινωνική ενσωμάτωση χρησιμοποιώντας σημαντικό ποσοστό των εθνικών επιχορηγήσεων από το ΕΚΤ+ (τουλάχιστον 25 %) και να αντιμετωπίσει την υλική στέρηση θεσπίζοντας στόχο 4 % σε ενωσιακό επίπεδο και ελάχιστη επιχορήγηση 2 % ανά κράτος μέλος. Με τον τρόπο αυτό θα εξασφαλιστεί ότι μια ελάχιστη ποσότητα πόρων προορίζεται για τα άτομα που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη βοήθειας. Η Επιτροπή εκτιμά ότι η υποστήριξη θα παραμείνει στο ίδιο επίπεδο με το τρέχον ΤΕΒΑ. Ο κανονισμός για το ΕΚΤ+ ανταποκρίνεται επίσης στο αίτημα των ενδιαφερόμενων μερών να διατηρηθούν λιγότερο επαχθείς απαιτήσεις γι’ αυτό το είδος συνδρομής και να απλουστευθούν οι απαιτήσεις συλλογής στοιχείων, παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων.
Η ομάδα εμπειρογνωμόνων του ΤΕΒΑ, που αποτελείται από μέλη των διαχειριστικών αρχών, συναντήθηκε δύο φορές –το 2017 και το 2018– για να συζητήσει την υλοποίηση του προγράμματος του ΤΕΒΑ, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης μέτρων για τη βασική υλική συνδρομή (ειδικός στόχος XI) και την κοινωνική ενσωμάτωση των απόρων (ειδικός στόχος X) στο ΕΚΤ+. Η συζήτηση στρογγυλής τραπέζης παρείχε πληροφορίες για την ισχύουσα κατάσταση σχετικά με τη συμπληρωματικότητα ΤΕΒΑ και ΕΚΤ. Η Επιτροπή οργάνωσε συνεδριάσεις του δικτύου ΤΕΒΑ, στις οποίες εξετάστηκε επίσης το μέλλον του ΤΕΒΑ στη νέα περίοδο προγραμματισμού. Έως τα τέλη του 2018 είχαν πραγματοποιηθεί 13 εκδηλώσεις για την ανταλλαγή εμπειριών και ορθών πρακτικών. Οι συμμετέχοντες, ιδίως τα κράτη μέλη υποδοχής, παρουσίασαν μελέτες περιπτώσεων και αντάλλαξαν εμπειρίες και λύσεις για θέματα κοινού ενδιαφέροντος όσον αφορά την υλοποίηση των προγραμμάτων του ΤΕΒΑ. Οι συνεδριάσεις επικεντρώθηκαν στα συνοδευτικά μέτρα και στη μείωση της έλλειψης στέγης και του αποκλεισμού από τη στέγαση. Για πρώτη φορά, συνεδρίαση του δικτύου συνδυάστηκε με την τελετή απονομής των βραβείων «Ending Homelessness Awards 2018» της FEANTSA (Ευρωπαϊκής ομοσπονδίας εθνικών οργανώσεων που εργάζονται με τους αστέγους). Οι ετήσιες συνεδριάσεις με εκπροσώπους των οργανώσεων-εταίρων σε επίπεδο ΕΕ διεξήχθησαν το δεύτερο μισό του 2017 και του 2018 και επικεντρώθηκαν στις δυσκολίες της υλοποίησης και σε ιδέες για τη νέα περίοδο προγραμματισμού και τις δραστηριότητες επικοινωνίας.
Η ενδιάμεση αξιολόγηση του ΤΕΒΑ επιβεβαίωσε ότι το ΤΕΒΑ παρέχει στους απόρους βοήθεια η οποία είναι απολύτως απαραίτητη. Κατά μέσο όρο, υποστήριξε 12,7 εκατομμύρια άτομα ετησίως από το 2014 έως το 2017. Το Ταμείο λειτουργεί παράλληλα και συμπληρωματικά προς τα εθνικά ταμεία καταπολέμησης της φτώχειας και τα ταμεία της ΕΕ, ιδίως το ΕΚΤ. Το ΤΕΒΑ έχει αξιοσημείωτο θετικό αντίκτυπο σχεδόν σε κάθε κράτος μέλος, ιδίως ως προς τις νέες ομάδες στόχους, τις νέες δραστηριότητες και τη μεγαλύτερη εδαφική κάλυψη. Μία αξιοσημείωτη θετική επίπτωση ήταν η αυξημένη ικανότητα και επαγγελματοποίηση των οργανώσεων-εταίρων. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν συγκλίνουσες ενδείξεις κανονιστικού υπερθεματισμού, που οδηγούν σε υπερβολικές απαιτήσεις, όπως η απαίτηση που επιβάλλουν τα περισσότερα κράτη μέλη για καταχώριση των τελικών αποδεκτών. Ένα από τα διδάγματα που αντλήθηκαν ήταν η ανάγκη να διατηρηθεί η εστίαση στους απόρους, να ενισχυθούν περαιτέρω συνέργειες με το ΕΚΤ και να συνεχιστεί η ευελιξία στην υλοποίηση. Τα στοιχεία αυτά λήφθηκαν υπόψη στην πρόταση της Επιτροπής για το ΕΚΤ+.
Το 2017 όλα τα κράτη μέλη που υλοποιούν το ΕΠ I διενήργησαν δομημένες έρευνες σχετικά με τους τελικούς αποδέκτες, όπως απαιτείται στον κανονισμό για το ΤΕΒΑ. Οι έρευνες αυτές λήφθηκαν επίσης υπόψη στην παρούσα έκθεση. Ο στόχος ήταν η απόκτηση πληροφοριών σχετικά με το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο, την τρέχουσα και παρελθούσα κατάσταση των τελικών αποδεκτών και την ικανοποίησή τους από τη βοήθεια του ΤΕΒΑ, καθώς και η συλλογή δεδομένων από οργανώσεις-εταίρους σχετικά με τη διανομή της υλικής βοήθειας και το είδος των συνοδευτικών μέτρων που προσφέρθηκαν.
3.ΠΡΟΟΔΟΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ
3.1.Δημοσιονομική εκτέλεση
Συνολικά, η δημοσιονομική εκτέλεση των προγραμμάτων του ΤΕΒΑ συνεχίστηκε με ακόμη ταχύτερους ρυθμούς το 2017. Στην πράξη, οι συνολικές επιλέξιμες δημόσιες δαπάνες (εθνικές και ενωσιακές) που εγκρίθηκαν για τη στήριξη του ΤΕΒΑ ανήλθαν σε 637,3 εκατ. EUR, ποσό αυξημένο έναντι των 569,5 εκατ. EUR το 2016 και σημαντικά αυξημένο έναντι των 444,2 εκατ. EUR το 2015. Επομένως, οι συνολικές διατεθείσες δαπάνες για την περίοδο 2014-2017 ανήλθαν σε 1 973,5 εκατ. EUR, ήτοι στο 44 % των συνολικών πόρων του προγράμματος (ενωσιακή και εθνική συγχρηματοδότηση). Οι πληρωμές προς τους δικαιούχους το 2017 ήταν χαμηλότερες από ό,τι το προηγούμενο έτος (405,2 εκατ. EUR το 2017 έναντι 434,9 εκατ. EUR το 2016), αλλά ήταν ελαφρώς υψηλότερες από ό,τι το 2015 (395,2 εκατ. EUR). Η ακριβής χρηματοδοτική κατανομή, επίσης ανά κράτος μέλος, παρουσιάζεται στον πίνακα I του παραρτήματος.
Σημαντική πρόοδος σημειώθηκε όσον αφορά τις αιτήσεις πληρωμής που υποβάλλονται στην Επιτροπή. Το 2017 τα κράτη μέλη δήλωσαν επιλέξιμες δημόσιες δαπάνες ύψους 475 εκατ. EUR έναντι 353,4 εκατ. EUR το 2016 και 46,3 εκατ. EUR το 2015.
Όσον αφορά τη δημοσιονομική εκτέλεση, έως τις 31 Δεκεμβρίου 2018, η Επιτροπή είχε καταβάλει συνολικά 955 εκατ. EUR ως ενδιάμεσες πληρωμές. Έως τότε, η δημοσιονομική εκτέλεση, εκφρασμένη ως το ποσοστό των ενδιάμεσων πληρωμών που πραγματοποιήθηκαν από την Επιτροπή, είχε υπερβεί το 25 % των συνολικών επιχορηγήσεων της περιόδου 2014- 2020.
3.2.Φυσική υλοποίηση
Το 2017, 26 κράτη μέλη χορήγησαν βοήθεια δυνάμει του ΤΕΒΑ, κάτι που αποτελεί σημαντική πρόοδο σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Η CY, η HU και η HR ξεκίνησαν τη διανομή βοήθειας το 2017, ενώ η PT ξεκίνησε ξανά τη διανομή τροφίμων, η οποία είχε διακοπεί το 2016. Είκοσι δύο από τα 26 κράτη μέλη προσέφεραν επισιτιστική και/ή βασική υλική συνδρομή παράλληλα με συνοδευτικά μέτρα (ΕΠ I· βλ. διάγραμμα 1) και τέσσερα κράτη μέλη εφάρμοσαν προγράμματα κοινωνικής ενσωμάτωσης (ΕΠ II· βλ. διάγραμμα 1). Εκτός από το ΗΒ, το μόνο κράτος μέλος που δεν χορήγησε βοήθεια το 2017 ήταν η RO, η οποία έπρεπε να επανασχεδιάσει το επιχειρησιακό της πρόγραμμα κατόπιν θεσμικών τροποποιήσεων.
Αρκετά επιχειρησιακά προγράμματα τροποποιήθηκαν το 2017 και το 2018, γεγονός που αποδεικνύει ότι υπάρχει δυνατότητα για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στον σχεδιασμό των παρεμβάσεων ή στις ειδικές ρυθμίσεις υλοποίησης. Οι τροποποιήσεις αφορούσαν συνήθως τον τρόπο με τον οποίο γινόταν η στόχευση των τελικών αποδεκτών, τα κριτήρια επιλεξιμότητας των τελικών αποδεκτών και/ή τη σύνθεση της προσφερόμενης επισιτιστικής και υλικής συνδρομής. Ορισμένες τροποποιήσεις των ΕΠ αφορούσαν τη χρήση κατ’ αποκοπήν συντελεστών, απλοποιώντας έτσι τη διαχείριση του Ταμείου. Συχνά, γίνονταν αλλαγές που δεν χρειάζονταν επίσημη τροποποίηση, όπως η επέκταση των συνοδευτικών μέτρων ή η προσαρμογή τους σε ανάγκες που προέκυπταν.
Διάγραμμα 1: Είδος της συνδρομής που χορηγήθηκε το 2017
|
ΕΠ
|
Είδος συνδρομής
|
Κράτος μέλος
|
|
ΕΠ I
|
Επισιτιστική συνδρομή
|
BE, BG, CY, EST, ES, FI, FR, HU, IT, LT, MT, PL, PT, SI (14)
|
|
|
Βασική υλική συνδρομή
|
AT (1)
|
|
|
Και τα δύο είδη
|
CZ, EL, HR, IE, LU, LV, SK (7)
|
|
ΕΠ II
|
Κοινωνική ενσωμάτωση
|
DE, DK, NL, SE (4)
|
Εκτιμάται ότι 12,9 εκατομμύρια άτομα επωφελήθηκαν από τη βοήθεια στο πλαίσιο του ΤΕΒΑ το 2017, αριθμός υψηλότερος του μέσου όρου των 12,7 εκατομμυρίων ατόμων που καλύπτονταν ετησίως από το 2014 έως το 2017. Από τα άτομα που καλύφθηκαν το 2017, πάνω από 12 εκατομμύρια (95 %) έλαβαν επισιτιστική συνδρομή και περίπου 580 000 (4,5 %) βασική υλική συνδρομή, ενώ περίπου 36 600 (0,3 %) συμμετείχαν σε προγράμματα κοινωνικής ενσωμάτωσης (ΕΠ II).
Τα 4 κράτη μέλη που υλοποίησαν προγράμματα κοινωνικής ενσωμάτωσης κάλυψαν 25 % περισσότερα άτομα από ό,τι το 2016. Οι NL και η SE σημείωσαν εντυπωσιακή κατ’ έτος αύξηση ύψους 333 % και 117 % αντίστοιχα, υιοθετώντας διαφορετικές στρατηγικές για τη συμμετοχή των τελικών αποδεκτών στις προτεινόμενες δραστηριότητες κοινωνικής ενσωμάτωσης (βλ. επεξήγηση στη συνέχεια). Και τα τέσσερα πέτυχαν ή ξεπέρασαν τους περισσότερους ετήσιους στόχους τους.
Τα μισά κράτη μέλη κάλυψαν περισσότερα άτομα από ό,τι το 2016, παρότι γενικά σημειώθηκε μείωση του συνολικού αριθμού τελικών αποδεκτών, από 16 εκατομμύρια το 2016 σε 12,9 εκατομμύρια το 2017, κυρίως λόγω της μη παροχής βοήθειας από τη RO το 2017. Το 2016 η RO είχε στηρίξει 3,3 εκατομμύρια άτομα, αλλά χρειάστηκε να διακόψει αυτή τη στήριξη το 2017, όπως εξηγήθηκε παραπάνω. Η μείωση αντισταθμίστηκε μερικώς από 13 κράτη μέλη (AT, BE, BG, CZ, DE, DK, FR, IE, LU, LV, NL, PL και SE) τα οποία κάλυψαν μαζί περίπου 362 000 περισσότερους τελικούς αποδέκτες από ό,τι το 2016. Επιπλέον, η CY, η HU, η HR και η PT ξεκίνησαν την παροχή συνδρομής το 2017, προσθέτοντας 340 000 επιπλέον άτομα στο σύνολο αυτών που καλύφθηκαν. Επιπρόσθετα, η IE, η οποία μέχρι το 2016 είχε προσφέρει μόνο επισιτιστική συνδρομή, το 2017 χορήγησε βασική υλική συνδρομή σε περίπου 5 000 άτομα.
Τα παιδιά αντιπροσώπευαν το 30 % των 12,9 εκατομμυρίων ατόμων που έλαβαν επισιτιστική συνδρομή, βασική υλική συνδρομή ή συνδρομή κοινωνικής ενσωμάτωσης το 2017. Αυτό σημαίνει ότι 4 εκατομμύρια παιδιά έλαβαν στήριξη. Όπως τα προηγούμενα έτη, περίπου το 50 % του συνόλου των ατόμων που έλαβαν βοήθεια ήταν γυναίκες (6 εκατομμύρια). Το 10 % ήταν μετανάστες, άτομα αλλοδαπής προέλευσης ή μειονότητες (1,1 εκατομμύρια άτομα). Επιπλέον, το 8 % των τελικών αποδεκτών ήταν άτομα ηλικίας 65 ετών ή άνω (1 εκατομμύριο), το 3 % ήταν άτομα με αναπηρίες (433 000) και το 3 % ήταν άστεγοι (370 000).
Ο εκτιμώμενος αριθμός αστέγων που έλαβαν βοήθεια από το ΤΕΒΑ αυξήθηκε κατά 71 % το 2017, υπερβαίνοντας τους 370 000. Περίπου τα δύο τρίτα των επιπλέον αστέγων που καλύφθηκαν ήταν στην IT, η οποία επέκτεινε το πρόγραμμά της για παροχή έτοιμων γευμάτων προκειμένου να καλύψει περισσότερα άτομα. Το BE και η CZ επίσης αύξησαν σημαντικά τον αριθμό των αστέγων που κάλυψαν — το BE με επισιτιστική συνδρομή και η CZ και με επισιτιστική και με βασική υλική συνδρομή. Η BG, η IE, η LV, η SE και η SK επίσης ανέφεραν αυξήσεις σ’ αυτή την ομάδα-στόχο, ενώ η HR, η HU και η PT ξεκίνησαν να τη βοηθούν για πρώτη φορά χρησιμοποιώντας πόρους του ΤΕΒΑ το 2017.
ΕΠ I – Επισιτιστική συνδρομή
Τα περισσότερα κράτη μέλη αύξησαν την ποσότητα των παρεχόμενων τροφίμων, παρά τη γενική μείωση της συνολικής ποσότητας τροφίμων που προσφέρθηκαν το 2017, μείωση η οποία ανήλθε στο 3 % σε σχέση με το 2016· αυτό ήταν αποτέλεσμα κυρίως της μη παροχής επισιτιστικής συνδρομής από τη RO το 2017. Είκοσι ένα κράτη μέλη χορήγησαν επισιτιστική συνδρομή το 2017. Σε πέντε κράτη μέλη (ES, FR, PL, IT και BG) αντιστοιχεί το 85 % της συνολικής ποσότητας τροφίμων που διανεμήθηκαν το 2017 (βλ. διάγραμμα 2). Τα δύο τρίτα της επισιτιστικής συνδρομής περιλάμβαναν γαλακτοκομικά προϊόντα, αλεύρι, ψωμί, πατάτες και άλλα αμυλούχα προϊόντα. Οι υψηλότερες αυξήσεις σε τόνους τροφίμων που διανεμήθηκαν το 2017 ήταν στην IT και τη BG, όπου το πρόγραμμα επισιτιστικής συνδρομής επεκτάθηκε. Διένειμαν 24 000 και 19 000 περισσότερους τόνους τροφίμων (αντίστοιχα) από ό,τι το 2016. Επιπλέον, χάρη στην ένταξη επιπλέον ειδών τροφίμων και τη συμμετοχή και άλλων οργανώσεων-εταίρων στο πρόγραμμα, η IE τετραπλασίασε την ποσότητα των διανεμόμενων τροφίμων το 2017 (επιπλέον 623 τόνοι). Άλλα κράτη μέλη, περιλαμβανομένων των BE, CY, CZ, HR, HU, LT, LV, PL, PT και SK, επίσης αύξησαν την ποσότητα των διανεμόμενων τροφίμων τους.
Διάγραμμα 2: Επισιτιστική συνδρομή που χορηγήθηκε κατά την περίοδο 2014-2017 (σε χιλιάδες τόνους)
Πηγή: Κοινός δείκτης εκροών του ΤΕΒΑ (ID 11), 2014-2017
Η πλειονότητα των κρατών μελών που χορήγησε επισιτιστική συνδρομή επέλεξε να διανείμει ένα σύνολο ειδών τροφίμων για οικιακή κατανάλωση, συνήθως με τη μορφή ενός ή περισσότερων ειδών τυποποιημένων συσκευασιών τροφίμων. Αυτά τα κράτη μέλη ήταν, μεταξύ άλλων, οι BG, BE, CZ, EST, ES, HU, LT, LV, MT, PL, PT και SK. Σε άλλα κράτη μέλη, οι οργανώσεις-εταίροι προσάρμοσαν τη βοήθεια στις ανάγκες των ομάδων στόχων (FI, HR, IE και SI). Ορισμένα κράτη μέλη παρείχαν επίσης έτοιμα γεύματα σε μαθητές (CY, CZ, HR και IT) ή αστέγους (FI, HU, IT, LV, PL και SK). Η επισιτιστική συνδρομή που χορηγήθηκε από οργανώσεις-εταίρους στη BG, την CY, την HU και την ES χρηματοδοτήθηκε εξ ολοκλήρου από το ΤΕΒΑ. Στα άλλα κράτη μέλη, οι οργανώσεις-εταίροι συμπλήρωσαν την επισιτιστική συνδρομή του ΤΕΒΑ με τρόφιμα που χρηματοδοτήθηκαν ή χορηγήθηκαν ως δωρεά από άλλες πηγές.
ΕΠ I – Βασική υλική συνδρομή
Το 2017 τα κράτη μέλη χορήγησαν 25 % περισσότερη βασική υλική συνδρομή από ό,τι το 2016 (9,4 εκατ. EUR). Τα κράτη μέλη που διένειμαν βασική υλική συνδρομή ήταν τα παρακάτω: AT, CZ, EL, HR, IE, LU, LV και SK. Η πλειονότητα των βασικών αγαθών διανεμήθηκε σε τρία κράτη μέλη: AT, CZ και EL (βλ. διάγραμμα 3). Με εξαίρεση την AT, όλα αυτά τα κράτη μέλη προσέφεραν βασική υλική συνδρομή επιπροσθέτως προς την επισιτιστική συνδρομή. Η σημαντική αύξηση στη βασική υλική συνδρομή σημειώθηκε κυρίως λόγω της αύξησης του ποσού που προσέφερε η CZ κατά 1,1 εκατ. EUR για να αντιμετωπίσει τις ανάγκες των απόρων της χώρας. Επιπλέον, η HR και η IE, οι οποίες χορήγησαν βασική υλική συνδρομή για πρώτη φορά το 2017, πρόσθεσαν στο σύνολο περίπου 1 εκατ. EUR επιπλέον σε αγαθά. Η αξία των αγαθών που διανεμήθηκαν αυξήθηκε επίσης στη LV και τη SK. Παρόλα αυτά, η AT και η EL προσέφεραν 530 000 EUR λιγότερα από ό,τι το 2016.
Τα κράτη μέλη διένειμαν κυρίως σχολικά είδη και είδη προσωπικής υγιεινής σε οικογένειες με παιδιά. Η CZ, η HR και η SK στόχευσαν επίσης σε άστεγους και τους προσέφεραν είδη προσωπικής υγιεινής και άλλα είδη. Τα είδη που διανεμήθηκαν σε οικογένειες με παιδιά περιλάμβαναν γραφική ύλη και σχολικά είδη (AT, HR, IE και LV), καθώς και σχολικές τσάντες (AT, HR και LV). Η LV και η SK περιέλαβαν επίσης είδη προσωπικής υγιεινής, ενώ η HR περιέλαβε βρεφικά ρούχα και είδη, αθλητικά είδη και ρούχα. Οι άστεγοι έλαβαν κυρίως είδη προσωπικής υγιεινής. Στην CZ έλαβαν επίσης εξοπλισμό κουζίνας, ρούχα και πανικά οικιακής χρήσης, ενώ στην HR, υπνόσακους/κουβέρτες και πανικά οικιακής χρήσης.
Διάγραμμα 3: Συνολική χρηματική αξία της βασικής υλικής συνδρομής κατά την περίοδο 2014-2017 (σε εκατ. EUR)
Πηγή: Κοινός δείκτης εκροών του ΤΕΒΑ (ID 15), 2014-2017. Σημείωση: Δεν έγινε διανομή βασικής υλικής συνδρομής το 2014.
Τα κράτη μέλη προσδιόρισαν τους επιλέξιμους τελικούς αποδέκτες είτε μέσω των διαχειριστικών αρχών και την αξιοποίηση δεδομένων από την κοινωνική ασφάλιση είτε μέσω των οργανώσεων-εταίρων και την αξιοποίηση των γνώσεων και της κατανόησής τους σχετικά με την κοινωνικοοικονομική κατάσταση και τις ανάγκες των ομάδων στόχων. Αυτό συνάδει με τη νομική βάση του ΤΕΒΑ, δεδομένου ότι εναπόκειται σε κάθε κράτος μέλος να αποφασίσει για τον τρόπο προσδιορισμού των απόρων, βάσει αντικειμενικών κριτηρίων και κατόπιν διαβούλευσης με τα ενδιαφερόμενα μέρη. Σε ορισμένα κράτη μέλη (IT, LT, LV και SI), η διαχειριστική αρχή ζήτησε από τους τελικούς αποδέκτες να συμπληρώσουν ένα έντυπο αίτησης για να είναι επιλέξιμοι. Άλλα κράτη μέλη χρησιμοποίησαν διαφορετικές μεθόδους. Στο LU οι τελικοί αποδέκτες αξιολογήθηκαν κατά περίπτωση από επαγγελματία, ενώ στη FI οργανώσεις-εταίροι διοργάνωσαν ως επί το πλείστον «ανοικτές εκδηλώσεις διανομής» και προσέφεραν συνδρομή σε οποιονδήποτε τη ζητούσε. Έτοιμα γεύματα για αστέγους προσφέρονταν συνήθως σε οποιονδήποτε τα ζητούσε ή προσερχόταν στα σημεία διανομής (FI, HU, IT, LV, PL και SK).
ΕΠ I – Συνοδευτικά μέτρα
Τα κράτη μέλη ανέφεραν ότι τα συνοδευτικά μέτρα που προσφέρθηκαν σε συνδυασμό με την επισιτιστική και/ή τη βασική υλική συνδρομή βοήθησαν στην ενίσχυση της κοινωνικής ενσωμάτωσης των απόρων. Η δομημένη έρευνα σχετικά με τους τελικούς αποδέκτες έδειξε ότι στην IT, για παράδειγμα, η επισιτιστική συνδρομή και τα συνοδευτικά μέτρα ήταν απαραίτητα σε περιθωριοποιημένα άτομα και τις οικογένειές τους. Η βοήθεια που έλαβαν όχι μόνο κάλυψε τις βασικότερες ανάγκες τους και πρόσφερε ανακούφιση, αλλά προετοίμασε και το έδαφος για την κοινωνική τους ενσωμάτωση. Στην BG η έρευνα αποκάλυψε ότι τα συνοδευτικά μέτρα είχαν ενισχύσει την ενημέρωση των τελικών αποδεκτών σχετικά με τις κοινωνικές υπηρεσίες και τις υπηρεσίες υγείας. Είχαν επίσης ενισχύσει την ικανότητά τους να διαχειρίζονται τον οικογενειακό προϋπολογισμό, ενώ ορισμένοι τελικοί αποδέκτες βρήκαν εργασία κατόπιν της συμμετοχής τους στο πρόγραμμα. Επιπλέον, σημαντική ανταλλαγή ορθών πρακτικών πραγματοποιήθηκε στη 12η συνεδρίαση του δικτύου του ΤΕΒΑ τον Οκτώβριο του 2018, στο πλαίσιο της οποίας αρχές ή οργανώσεις-εταίροι από επτά κράτη μέλη παρουσίασαν και αντάλλαξαν τις αντίστοιχες προσεγγίσεις τους.
Τα πιο πολλά κράτη μέλη πρόσφεραν περισσότερα από τρία είδη συνοδευτικών μέτρων, ενώ ελάχιστα κράτη μέλη επέλεξαν να επικεντρωθούν σε μία ή δύο δραστηριότητες. Τα συνοδευτικά μέτρα που εφαρμόστηκαν το 2017 περιλάμβαναν:
·υπηρεσίες κοινωνικής συμβουλευτικής / ψυχοκοινωνικές υπηρεσίες (BE, BG, CY, CZ, EST, FR, HR, HU, LV, SI και SK), όπως δωρεάν ψυχολογική στήριξη παιδιών σε δημόσια σχολεία (κατόπιν αιτήματος των γονέων/κηδεμόνων) ή συμβουλευτική σε δύσκολες καταστάσεις της ζωής·
·συμβουλευτική για τη διατροφή / συμβουλές για υγιεινή διατροφή (BE, BG, CZ, EST, FI, FR, HR, LU, LV, MT, PL, PT, SI και SK), περιλαμβανομένων συμβουλών για την προετοιμασία, την αποθήκευση και την ανακύκλωση τροφίμων και της οργάνωσης εργαστηρίων μαγειρικής και εκπαιδευτικά μαθήματα για την προαγωγή της υγιεινής διατροφής·
·οικονομική συμβουλευτική / στήριξη στη διαχείριση προϋπολογισμού (BE, BG, CZ, EST, HR, LV, MT, PL, SI και SK), ώστε να βοηθηθούν οι τελικοί αποδέκτες στη μείωση των χρεών τους, για παράδειγμα·
·παραπομπή σε άλλους δημόσιους οργανισμούς ή ΜΚΟ για τις κοινωνικές και ιατρικές υπηρεσίες που παρέχουν (AT, BE, BG, CZ, EST, ES, FI, FR, HR, IT, LU και LV).
·κοινωνικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες (EE, FI, FR, LT, LU, LV, MT και SI), όπως κοινωνικές συνεστιάσεις, πολιτιστικές δραστηριότητες και οργανωμένες διακοπές, θερινές κατασκηνώσεις για παιδιά, αποκριάτικες/χριστουγεννιάτικες γιορτές και αθλητικές δραστηριότητες·
·εκπαιδευτικές δραστηριότητες και καταρτίσεις/προγράμματα για την απόκτηση δεξιοτήτων (EE, ES, FR, LV και SI), περιλαμβανομένης της ένταξης στην αγορά εργασίας, μαθημάτων γλώσσας ή εργαστηρίων για τον τρόπο προώθησης της μάθησης των παιδιών·
·διάφορες οικοκυρικές δεξιότητες (BE, FR, HR, LU, LV, MT, PL και SI), κυρίως μαγειρική, αλλά και καθάρισμα, ράψιμο, ανακύκλωση, κ.λπ.· και
·άλλες υπηρεσίες/δραστηριότητες περιλάμβαναν την παροχή συμβουλών για έκτακτα περιστατικά/καταστροφές (BG), την οργάνωση δραστηριοτήτων για την ανανεώσιμη ενέργεια (LU και MT) και την παροχή νομικών συμβουλών (SI).
Ορισμένα κράτη μέλη έκριναν ότι τα συνοδευτικά μέτρα ήταν ιδιαίτερα σημαντικά για ειδικές ομάδες απόρων. Για παράδειγμα, για παιδιά ηλικίας 15 ετών και κάτω (AT), παιδιά σε δημόσια σχολεία (CY), μονογονεϊκές ή μεγάλες οικογένειες (LT), κοινωνικά μειονεκτούντες ηλικιωμένους (CZ) και για άτομα πιο απομονωμένα λόγω προβλημάτων κινητικότητας ή υγείας και/ή με χαμηλό βαθμό εμπιστοσύνης στους επίσημους οργανισμούς (SK). Σ’ αυτές τις περιπτώσεις, οι δραστηριότητες επιδίωκαν να συνδέσουν τα άτομα αυτά με ειδικές κοινωνικές υπηρεσίες ή υπηρεσίες υγείας που θα μπορούσαν να τα βοηθήσουν περαιτέρω. Επιπλέον, σε ορισμένα κράτη μέλη, μέσω της παροχής συνοδευτικών μέτρων, οι οργανώσεις-εταίροι μπόρεσαν να συγκεντρώσουν πληροφορίες για τις ανάγκες των τελικών αποδεκτών και να βελτιώσουν τη βοήθεια που τους χορηγούσαν (MT και SK).
ΕΠ II – Κοινωνική ενσωμάτωση
Το 2017 τα παρακάτω 4 κράτη μέλη επιδίωξαν να προσφέρουν στήριξη για κοινωνική ενσωμάτωση: DE, DK, NL και SE. Μετά από μια δύσκολη αρχή το 2016, το πρόγραμμα «Elderly in the neighbourhood», στις NL, είχε πολύ θετικά αποτελέσματα το 2017. Το πρόγραμμα επιδίωκε να καταπολεμήσει τον κοινωνικό αποκλεισμό μειονεκτούντων ηλικιωμένων. Μετά την εντατικοποίηση των επαφών με την ομάδα στόχο, οι NL πέτυχαν τη συμμετοχή τριπλάσιου αριθμού ατόμων από ό,τι το 2016. Και το κυριότερο, έπειτα από 1 χρόνο λειτουργίας του προγράμματος, περίπου το 52 % των ηλικιωμένων που καλύπτονταν εξακολουθούσαν να συμμετέχουν σ’ αυτό, το 39 % ανέφερε ότι είχε διευρύνει τον κοινωνικό του κύκλο και το 43 % είχε ενισχύσει τις ψηφιακές και οικονομικές του δεξιότητες.
Η DE ήταν ιδιαίτερα αποτελεσματική στην προσέγγιση νεοαφιχθέντων ενηλίκων (κυρίως από την κοινότητα των Ρομά) και αστέγων, καθώς και στη βελτίωση της πρόσβασής τους σε υπηρεσίες συμβουλευτικής και σε μέτρα στήριξης. Πάνω από 80 % των νεοαφιχθέντων ενηλίκων και αστέγων που συμμετείχαν μπόρεσαν να χρησιμοποιήσουν τις κοινωνικές υπηρεσίες μετά τη συμμετοχή τους στις δραστηριότητες κοινωνικής ενσωμάτωσης το 2017. Ικανοποιητική πρόοδος σημειώθηκε επίσης στην ομάδα-στόχο των νεοαφιχθέντων νηπίων και των γονιών τους, αλλά θα χρειαστεί πρόσθετη δράση για να καλυφθεί ο στόχος των 19 700 παιδιών και γονιών έως το 2020.
Η DK βελτίωσε τις συνθήκες ζωής των αστέγων προσφέροντάς τους πρόσβαση σε κέντρα υποδοχής και κοινωνικούς λειτουργούς. Έως το 2017 είχε εμπλέξει 958 άτομα, που αντιπροσώπευαν το 68 % του στόχου που έχει οριστεί για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020 (1 400). Οι κοινωνικές υπηρεσίες που προσφέρονται μέσω του προγράμματος χρησιμοποιήθηκαν από 15 % περισσότερους αστέγους από ό,τι αναμενόταν.
Η SE διπλασίασε τον αριθμό των προσωρινά μετακινούμενων πολιτών της ΕΕ / του ΕΟΧ που κάλυψε το 2017 (από 505 το 2016 σε 1 097). Επικεντρώθηκε σε δραστηριότητες για την ενίσχυση της κοινωνικής ενσωμάτωσης, π.χ. την παροχή πληροφοριών για την τοποθεσία των κέντρων υποδοχής και για τα νομικά δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των μεταναστών, καθώς και την παροχή μεταφραστικών υπηρεσιών και συμβουλών για την υγεία. Όσον αφορά το τελευταίο, το 64 % αυτών που καλύφθηκαν ανέφεραν ότι ήταν σε καλύτερη θέση να φροντίσουν την υγεία και την υγιεινή τους χάρη στη βοήθεια που έλαβαν.
Εμπόδια κατά την υλοποίηση
Η στενή παρακολούθηση του προγράμματος, καθώς και η στενή συνεργασία μεταξύ των αρχών και των οργανώσεων-εταίρων βοήθησαν στην υπέρβαση πολλών από τα εμπόδια που προέκυψαν. Οι αξιολογήσεις και οι έρευνες που διενεργήθηκαν κατά τη διάρκεια του 2017 βοήθησαν επίσης να επισημανθούν προβλήματα και παρείχαν στα κράτη μέλη χρήσιμες πληροφορίες για την αντιμετώπισή τους.
Τα εμπόδια που συνάντησαν ορισμένα κράτη μέλη ήταν κυρίως:
(I)δυσκολίες στην πρόσβαση στους τελικούς αποδέκτες και/ή στη συλλογή πληροφοριών από αυτούς σχετικά με νομικούς περιορισμούς, πολιτισμικές διαφορές και τον κίνδυνο στιγματισμού (DE, DK, IT, NL, SE και SK)·
(II)η περιπλοκότητα των διαδικασιών ανάθεσης δημόσιων συμβάσεων και/ή των συστημάτων ελέγχου που προκάλεσε καθυστερήσεις στη διανομή και/ή επαχθείς διαδικασίες (ES, FR, IT, LU και PT)·
(III)ανεπαρκής δυνατότητα των οργανώσεων-εταίρων, που τις απέτρεψε από τη διανομή βοήθειας σε συχνότερη/ευρύτερη βάση ή από τη συμμετοχή στο πρόγραμμα (EE, ES και PT)·
(IV)κακή ποιότητα ή έλλειψη ορισμένων αγαθών (EE, ES και FR)·
(V)προβλήματα στον σχεδιασμό και την υλικοτεχνική υποδομή της διανομής βοήθειας που, σε ορισμένες περιπτώσεις, οδήγησαν σε καθυστερημένη διανομή ή μη διανομή αγαθών (LV, MT, PL και SK)·
(VI)παράπονα τελικών αποδεκτών αναφορικά με το βάρος των συσκευασιών τροφίμων, την περιορισμένη ποικιλία, την έλλειψη ορισμένων αγαθών και την απουσία ενημέρωσης για τον χρόνο/τόπο της διανομής (BE, ES, FI και MT)· και
(VII)προβλήματα με τη συλλογή των δεδομένων παρακολούθησης από τις διαχειριστικές αρχές ή τις οργανώσεις-εταίρους· με αποτέλεσμα τα κράτη μέλη να πρέπει να επικαιροποιήσουν τις τιμές ορισμένων δεικτών που αναφέρθηκαν το 2015 και το 2016 (HU, HR, ES, DE, DK και SE).
Δύο κράτη μέλη αντιμετώπισαν άλλα εμπόδια που είχαν αντίκτυπο στη συνολική ποσότητα τροφίμων που διανεμήθηκαν και στον συνολικό αριθμό των τελικών αποδεκτών που καλύφθηκαν το 2017. Στη RO η διανομή τροφίμων διακόπηκε το 2017 λόγω θεσμικών τροποποιήσεων και επακόλουθου επανασχεδιασμού του επιχειρησιακού προγράμματος. Η PT ξεκίνησε ξανά τη διανομή τροφίμων το 2017, αλλά μόνο τον Νοέμβριο, και μπόρεσε να καλύψει μόνο το ηπειρωτικό έδαφος και όχι τις αυτόνομες περιοχές.
Λίγες χώρες ανέφεραν μικρότερο αριθμό τελικών αποδεκτών λόγω της μείωσης των επιπέδων φτώχειας, κάτι το οποίο είναι θετικό, αλλά παρόλα αυτά εμπεριέχει προκλήσεις· σε ορισμένες περιπτώσεις, η χώρα άλλαξε τις παραμέτρους που χρησιμοποιεί για τον ορισμό της φτώχειας και/ή της επιλεξιμότητας για το ΤΕΒΑ (EE, LV, SI και SK).
Οριζόντιες αρχές
Τα κράτη μέλη έκριναν ότι το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) και το ΤΕΒΑ ενίσχυαν και/ή συμπλήρωναν το ένα το άλλο. Η BG ανέφερε ότι και το πρόγραμμα του ΤΕΒΑ και αυτό του ΕΚΤ συνέβαλαν στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για τη μείωση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού στην ΕΕ. Στην CZ πολλές οργανώσεις-εταίροι του ΤΕΒΑ συμμετείχαν επίσης σε έργα χρηματοδοτούμενα από το ΕΚΤ και έκριναν ότι οι δραστηριότητές τους ήταν αλληλοσυμπληρωματικές. Επιπλέον, σε πολλές περιπτώσεις, η συμπληρωματικότητα με χρηματοδοτούμενες από το ΕΚΤ πρωτοβουλίες προέκυψε από τα συνοδευτικά μέτρα (π.χ. παραπομπή τελικών αποδεκτών σε δραστηριότητες του ΕΚΤ). Η AT, η CY, η CZ, η EST, η HR, η HU, η IT, η LU, η MT και η SI είχαν ομάδες συντονισμού/εργασίας για να διασφαλίσουν τη συμπληρωματικότητα του προγράμματος με το ΕΚΤ. Η DK, η DE, η FI, η FR και η LV είχαν άλλες μορφές συντονισμού. Οι μηχανισμοί αυτοί παρείχαν στέρεες βάσεις συντονισμού και αποφυγής πιθανής διπλής χρηματοδότησης. Για παράδειγμα, στη DE ένα έργο του ΤΕΒΑ διακόπηκε το 2017, επειδή ένα νέο έργο του ΕΚΤ στόχευε στην ίδια ομάδα ατόμων.
Ορισμένα κράτη μέλη υιοθέτησαν ολοκληρωμένες προσεγγίσεις ως προς την ισότητα των φύλων και την εξάλειψη των διακρίσεων και έλαβαν υπόψη αυτή την οριζόντια αρχή σε διάφορα στάδια του κύκλου του έργου. Όλα τα κράτη μέλη, για παράδειγμα, διασφάλισαν ότι η βοήθεια παρεχόταν μόνο βάσει αναγκών και ότι δεν γίνονταν διακρίσεις βάσει φύλου, εθνοτικής καταγωγής κ.λπ. Επιπλέον, ορισμένα κράτη μέλη ανέπτυξαν κατευθυντήριες γραμμές ή εργαστήρια για τις οργανώσεις-εταίρους με θέμα την εξάλειψη των διακρίσεων (DE και LV), εφαρμόζοντας μια προσέγγιση που λάμβανε υπόψη τη διάσταση του φύλου κατά την επιλογή των οργανώσεων-εταίρων ή των υπαλλήλων (DK, HR και SK) και/ή συνυπολογίζοντας τις ιδιαίτερες ανάγκες ομάδων-στόχων, όπως των μονογονεϊκών οικογενειών ή των ατόμων με αναπηρίες (CZ, ES, HU, MT, PL, SE και SK).
Στη SK η ισότητα των φύλων ήταν αναπόσπαστο μέρος όλων των σταδίων του έργου. Τα μέτρα που υιοθετήθηκαν κάλυπταν: i) την επιλογή υπαλλήλων (καμία διάκριση βάσει φύλου, ηλικίας, εθνοτικής καταγωγής, θρησκείας ή σωματικής αναπηρίας)· ii) τις υποχρεώσεις της οργάνωσης-εταίρου (όφειλε να τηρεί την ισότητα των φύλων καθ’ όλη την περίοδο υλοποίησης)· και iii) την επιλογή της επισιτιστικής και της βασικής υλικής συνδρομής με γνώμονα τις ιδιαίτερες ανάγκες των τελικών αποδεκτών, βάσει φύλου, ηλικίας και οικογενειακής κατάστασης.
Για να μειωθεί η σπατάλη τροφίμων, ορισμένα κράτη μέλη (κυρίως BG, EST, ES, IT, LT, LV, MT, PL και SI) διένειμαν τρόφιμα με μεγάλη διάρκεια ζωής και αναδιένειμαν τα πλεονάζοντα τρόφιμα σε άλλους (φιλανθρωπικούς) οργανισμούς ή επιπλέον τελικούς αποδέκτες. Άλλα κράτη μέλη επικεντρώθηκαν στην ελαχιστοποίηση της χορήγησης ανεπιθύμητων προϊόντων, εξασφαλίζοντας ότι η επιλογή των τροφίμων κάλυπτε τις ανάγκες και τις προτιμήσεις των ομάδων-στόχων (CY, IE, PT και SK). Επιπλέον, στη LU και την HR, το 34 % και το 4 % αντίστοιχα των τροφίμων που διανεμήθηκαν ήταν δωρεές. Το ποσοστό των τροφίμων από δωρεές που χρησιμοποιείται στο πρόγραμμα είναι ακόμα χαμηλό, αλλά μπορούν να αναμένονται βελτιώσεις ως αποτέλεσμα των πρόσθετων απλουστεύσεων που τέθηκαν σε ισχύ τον Αύγουστο του 2018.
Ορισμένα κράτη μέλη έλαβαν υπόψη ευρύτερες κλιματικές και περιβαλλοντικές πτυχές. Είτε επέλεξαν βιώσιμα υλικά (AT, CZ, LU και PL), επιδίωξαν να ελαχιστοποιήσουν τις εκπομπές από τα μέσα μεταφοράς και τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (FI, HU, LU και LV), έθεσαν περιβαλλοντικές απαιτήσεις στους προμηθευτές (FR και HR) και/ή διοργάνωσαν εκπαιδευτικά εργαστήρια για τους τελικούς αποδέκτες με αντικείμενο περιβαλλοντικά ζητήματα (BE, LV και PL).
Στα περισσότερα κράτη μέλη τα είδη των τροφίμων που διανεμήθηκαν στους τελικούς αποδέκτες επιλέχθηκαν κατόπιν διαβούλευσης με εμπειρογνώμονες σε θέματα διατροφής και/ή οργανώσεις-εταίρους. Οι ανάγκες και οι διατροφικές συνήθειες των τελικών αποδεκτών συνυπολογίστηκαν επίσης κατά τη λήψη αποφάσεων. Για να βοηθήσουν τους τελικούς αποδέκτες να επιτύχουν ισορροπημένη διατροφή, πολλά κράτη μέλη πρόσφεραν τρόφιμα που είχαν χαμηλή περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες, αλάτι, ζάχαρη και λιπαρά και ήταν πλούσια σε πρωτεΐνες, φυτικές ίνες, βιταμίνες και ανόργανα συστατικά (BG, CZ, ES, HR, LT, PT, SI και SK). Επιπλέον, στη LT τα τρόφιμα που επιλέχθηκαν για διανομή έπρεπε να συμμορφώνονται με τους εθνικούς κανονισμούς για τη θρεπτική αξία και την καταλληλότητα για διανομή. Μέσω των συνοδευτικών μέτρων, πολλά επίσης ήταν τα κράτη μέλη που πρόσφεραν μαθήματα/εργαστήρια μαγειρικής στους τελικούς αποδέκτες (BE, FR, HR, LU, LV, MT, PL και SI) και/ή συμβουλές για μια υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή (BE, BG, CZ, EST, FI, FR, HR, LU, LV, MT, PL, SI και SK).
Δομημένες έρευνες σχετικά με τους τελικούς αποδέκτες
Οι έρευνες σχετικά με τους τελικούς αποδέκτες που διενεργήθηκαν το 2017 από κράτη μέλη που υλοποίησαν το ΕΠ I αποκάλυψαν ότι η βοήθεια που χορηγήθηκε από το ΤΕΒΑ είχε επιφέρει σημαντικές βελτιώσεις στα νοικοκυριά των τελικών αποδεκτών. Οι τελικοί αποδέκτες γενικά έκριναν ότι η βοήθεια που έλαβαν είχε βελτιώσει σημαντικά την κατάσταση των ίδιων ή άλλων μελών του νοικοκυριού. Αυτό ίσχυε, για παράδειγμα, για το 75 % των τελικών αποδεκτών στο BE, το 93 % στην EST, το 93 % στη FI, το 87 % στην IE, το 76 % στην HR και το 73 % στη SK. Επιπλέον, οι περισσότεροι είπαν ότι, έναν χρόνο πριν, οι ίδιοι ή το νοικοκυριό τους δεν θα ήταν σε θέση να αγοράσουν τα είδη που διανεμήθηκαν μέσω του ΤΕΒΑ. Αυτό ίσχυε, για παράδειγμα, για το 64 % στην EST, το 60 % στη FI, το 52 % στο LU και το 80 % στη SK.
Οι έρευνες έδειξαν ότι στα περισσότερα κράτη μέλη τα συνοδευτικά μέτρα θεωρήθηκαν χρήσιμα ή πολύ χρήσιμα, ενώ υπήρξε θετικός συσχετισμός μεταξύ της παροχής συνοδευτικών μέτρων και της συνολικής ικανοποίησης από το ΤΕΒΑ. Οι έρευνες έδειξαν επίσης ότι οι περισσότεροι τελικοί αποδέκτες του προγράμματος ήταν πολίτες των κρατών μελών όπου διανεμήθηκε η βοήθεια (το 90 % στη FI, το 67% στη FR, το 70 % στην IT, το 87 % στη SI), με εξαίρεση το LU, όπου οι περισσότεροι ήταν αλλοδαποί. Λίγα κράτη μέλη ανέφεραν επίσης ότι τα περισσότερα άτομα που έλαβαν βοήθεια το 2017 είχαν λάβει βοήθεια από το ΤΕΒΑ και τα προηγούμενα έτη (το 85 % στην EST, το 96 % στην ES, το 76 % στη FI και το 81 % στη FR).
Οι έρευνες χρησίμευσαν επίσης για να επισημάνουν ορισμένους τομείς προς βελτίωση όσον αφορά τη χορήγηση βοήθειας, για παράδειγμα, ως προς την ποσότητα και την ποικιλία των παρεχόμενων τροφίμων και τον τρόπο διανομής τους στους τελικούς αποδέκτες. Στην ES οι τελικοί αποδέκτες ζήτησαν μεγαλύτερη ποικιλία τροφίμων, σύμφωνα με την πολιτισμική πολυμορφία τους. Στην EST ορισμένοι τελικοί αποδέκτες ανέφεραν ότι είχαν αντιμετωπίσει δυσκολίες στη λήψη της επισιτιστικής συνδρομής, λόγω του βάρους των συσκευασιών των τροφίμων ή της απόστασης από τα κέντρα διανομής. Στην IT οι οργανώσεις-εταίροι τόνισαν τον υψηλό διοικητικό φόρτο που προέκυπτε από τη συνεργασία με εθελοντές για τη χορήγηση της βοήθειας.
Αξιολογήσεις
Τα κράτη μέλη που υλοποίησαν το ΕΠ II διενήργησαν αξιολογήσεις ή ερευνητικές μελέτες για το πρόγραμμα, προκειμένου να αξιολογήσουν το σύστημα βοήθειας και να ενημερωθούν για την κατάσταση των διάφορων ομάδων-στόχων. Η DE εξέτασε την αρχική κατάσταση των ομάδων-στόχων και πώς επέδρασε σε αυτή η στήριξη του ΤΕΒΑ. Τα αποτελέσματα χρησιμοποιήθηκαν για τον σχεδιασμό του δεύτερου γύρου χρηματοδότησης του ΤΕΒΑ.
Ορισμένα κράτη μέλη που υλοποίησαν το ΕΠ I συμπλήρωσαν τη δομημένη έρευνα σχετικά με τους τελικούς αποδέκτες με άλλες αξιολογήσεις ή ερευνητικές μελέτες. Η FR διενήργησε συγκριτική μελέτη για το πρόγραμμα σε έξι κράτη μέλη, από την οποία προέκυψε ότι η FR και η CZ ήταν τα κράτη μέλη που χορήγησαν τη μεγαλύτερη ποικιλία τροφίμων σε τελικούς αποδέκτες. Η LT διενήργησε πλήρη αξιολόγηση του προγράμματος, η οποία χρησίμευσε στον εντοπισμό ορισμένων τομέων προς βελτίωση, όπως η ανάγκη, αφενός, να ενισχυθεί η συμπληρωματικότητα του προγράμματος με τις εθνικές πολιτικές για την εργασία, την υγεία και τις εθνικές κοινωνικές πολιτικές, και, αφετέρου, να ενθαρρυνθεί η ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των οργανώσεων-εταίρων.
4.ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Το 2017 το πρόγραμμα ΤΕΒΑ ήταν σε τροχιά υλοποίησης στην πράξη. Τα περισσότερα κράτη μέλη είχαν θέσει σε εφαρμογή ένα άρτιο και απόλυτα λειτουργικό πρόγραμμα, που ήταν υπό συνεχή επανεξέταση και βελτίωση από τις διαχειριστικές αρχές. Η χορήγηση βασικής υλικής συνδρομής, η οποία αρχικά καθυστερούσε, αναδείχθηκε πρόσφατα ως το δεύτερο πιο σημαντικό στοιχείο της στήριξης του ΕΠ I. Ορισμένες ειδικές ομάδες-στόχοι, ιδιαίτερα οι άστεγοι, έχουν καλυφθεί σε μεγαλύτερους αριθμούς από ό,τι στο παρελθόν. Παρόλα αυτά, υπάρχουν ορισμένα κράτη τα οποία έως το 2017 ήταν ακόμα σε πρώιμη φάση υλοποίησης και/ή είχαν αντιμετωπίσει δυσκολίες στη διανομή, με αποτέλεσμα να σημειώνεται συνολική πτώση στα στοιχεία για τη διανομή της επισιτιστικής συνδρομής.
Έπειτα από 4 χρόνια υλοποίησης, πολλοί άποροι στην ΕΕ λαμβάνουν αποτελεσματική βοήθεια. Παρά τον περιορισμένο προϋπολογισμό του, το ΤΕΒΑ συμπληρώνει τις εθνικές προσπάθειες για την αντιμετώπιση της υλικής στέρησης και την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού. Η συνολική μείωση των κινδύνων φτώχειας στην ΕΕ δείχνει ότι σημειώνεται σημαντική πρόοδος προς την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Σε ορισμένα κράτη μέλη αυτό έχει επηρεάσει τον τρόπο καθορισμού της επιλεξιμότητας των τελικών αποδεκτών. Συνολικά, η στήριξη του ΤΕΒΑ κάλυψε 12,9 εκατομμύρια άτομα το 2017, σύμφωνα με δεδομένα και εκτιμήσεις οργανώσεων-εταίρων.
Σε πολλές περιπτώσεις το ΤΕΒΑ κάλυψε συγκεκριμένες ομάδες απόρων, οι οποίες διαφορετικά δεν θα λάμβαναν καμία συνδρομή. Αυτό ισχύει, για παράδειγμα, για άτομα που δεν λαμβάνουν κρατική βοήθεια επειδή είναι ελάχιστα πάνω από το όριο της φτώχειας ή για άτομα που είναι πιο δυσπρόσιτα επειδή είναι άστεγα, με αναπηρίες, ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές ή δεν μιλούν την τοπική γλώσσα. Ο ρόλος των οργανώσεων-εταίρων ήταν πολύ σημαντικός από αυτή την άποψη, καθώς διαθέτουν τις απαραίτητες γνώσεις και την πείρα να προσεγγίσουν αυτές τις ομάδες και να τους παράσχουν σχετική βοήθεια. Η ενδιάμεση αξιολόγηση τόνισε το γεγονός ότι το ΤΕΒΑ τούς βοήθησε να γίνουν πιο επαγγελματίες.
Τα συνοδευτικά μέτρα, το καινοτόμο στοιχείο του ΤΕΒΑ σε σύγκριση με τον προκάτοχό του, έγιναν πιο ορατά και βελτιώθηκαν. Δίνουν τη δυνατότητα να συμπληρωθεί η επισιτιστική και η βασική υλική συνδρομή με ειδικές συμβουλές και καθοδήγηση, καθώς και με δραστηριότητες εστιασμένες στην κοινωνική ενσωμάτωση, με αποτέλεσμα μια προσέγγιση περισσότερο εστιασμένη στην ένταξη. Αυτό ισχύει ανεξάρτητα από το αν χρηματοδοτούνται μέσω του ΤΕΒΑ ή όχι. Οι δομημένες έρευνες επιβεβαίωσαν επίσης τον θετικό ρόλο των συνοδευτικών μέτρων.