Το πρόβλημα

Η ποσότητα των πλαστικών απορριμμάτων στις θάλασσες αυξάνεται με αποτέλεσμα να απειλούνται οικοσυστήματα, η βιοποικιλότητα, η υγεία του ανθρώπου αλλά και ο τουρισμός, η αλιεία και οι μεταφορές. Το πρόβλημα είναι διασυνοριακό.

Τα πλαστικά αντικείμενα αντιπροσωπεύουν το 85 % των απορριμμάτων που ρυπαίνουν τις παραλίες της Ευρώπης. Τα μισά απ’ αυτά είναι «πλαστικά μίας χρήσης» που χρησιμοποιούνται μόνο μία φορά, για πολύ μικρό διάστημα, προτού πεταχτούν. Άλλο ένα 27 % συνιστούν τα αλιευτικά εργαλεία που έχουν εγκαταλειφθεί, χαθεί ή απορριφθεί με άλλο τρόπο.

Οι ευρωπαϊκές πολιτικές για το νερό, τη θάλασσα, τα απόβλητα, τα προϊόντα και την αλιεία δεν έχουν ακόμη αντιμετωπίσει επαρκώς το πρόβλημα των θαλάσσιων απορριμμάτων και πολλά μέτρα έχουν αφεθεί στη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών, με αποτέλεσμα τον κατακερματισμό της εσωτερικής αγοράς.

Γιατί θα πρέπει να δράσει η ΕΕ και ποιος είναι ο στόχος;

Η κοινή και ανάλογη ως προς τον επιδιωκόμενο στόχο δράση σε επίπεδο ΕΕ μπορεί να μειώσει τα θαλάσσια απορρίμματα και παράλληλα να εξασφαλίσει μια ενιαία αγορά και ασφάλεια δικαίου για τις επιχειρήσεις.

Ο γενικός στόχος είναι να ελαττωθεί η περιβαλλοντική βλάβη από ορισμένα πλαστικά προϊόντα, αλλά και να προαχθεί η μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία με εναλλακτικές λύσεις καινοτομίας και πολλαπλών χρήσεων.

Επιλογές πολιτικής

Η ανάλυση εστιάστηκε στα αλιευτικά εργαλεία και τα 10 πλαστικά προϊόντα μίας χρήσης που απαντώνται συχνότερα (περίπου το 86 % των πλαστικών αντικειμένων μίας χρήσης): αποτσίγαρα· φιάλες ποτών και καπάκια· μπατονέτες· σακούλες τσιπς· υγρά μαντηλάκια· σερβιέτες· μαχαιροπίρουνα· καλαμάκια· αναδευτήρες· κυπελλάκια· περιέκτες τροφίμων καθώς και αλιευτικά εργαλεία.

Αναλύθηκαν πολλές επιλογές σε σύγκριση με ένα βασικό σενάριο που περιλαμβάνει την αναθεώρηση -που βρίσκεται σε εξέλιξη- του κανονισμού για τον έλεγχο της αλιείας και της οδηγίας για τις λιμενικές εγκαταστάσεις παραλαβής, καθώς και τη στρατηγική για τις πλαστικές ύλες και την αναθεώρηση της νομοθεσίας για τα απόβλητα.

Η προτιμώμενη επιλογή

Η επιλογή αυτή θα μειώσει σημαντικά την ποσότητα των θαλάσσιων απορριμμάτων. Η μείωση για τα πλαστικά αντικείμενα μίας χρήσης, που υπολογίζεται με καταμετρήσεις, είναι περίπου στο μισό. Η επιλογή αυτή περιλαμβάνει:

-Διευρυμένη ευθύνη του παραγωγού για το κόστος πρόληψης και καθαρισμού των απορριμμάτων από αποτσίγαρα, φιάλες ποτών, σακούλες τσιπς, υγρά μαντηλάκια, σερβιέτες, καπάκια ποτών, περιέκτες τροφίμων, μπαλόνια και εξασφάλιση της σωστής διαχείρισης των αποβλήτων για κατεστραμμένο, στο τέλος του κύκλου ζωής του και περισυλλεχθέντα αλιευτικό εξοπλισμό·

-κίνητρα για τους ψαράδες, ώστε να επιστρέφουν τον κατεστραμμένο, στο τέλος του κύκλου ζωής του και περισυλλεχθέντα εξοπλισμό για παράδοση στον λιμένα·

-σχεδιαστικά μέτρα ώστε τα καπάκια να παραμένουν προσδεδεμένα στις φιάλες των ποτών·

-ποσοτικούς στόχους μείωσης για τα κυπελλάκια, τα υγρά μαντηλάκια και τους περιέκτες τροφίμων μίας χρήσης από πλαστική ύλη·

-απαγόρευση για μπατονέτες μίας χρήσης, καλαμάκια στήριξης μπαλονιών, μαχαιροπίρουνα, καλαμάκια και αναδευτήρες από πλαστικά μίας χρήσης.

Το 2030, με την επιλογή αυτή θα έχουν εξοικονομηθεί, σε ό,τι αφορά τα πλαστικά αντικείμενα μίας χρήσης, 2,6 εκατ. τόνοι ισοδυνάμου CO2. Θα αποφευχθεί η περιβαλλοντική βλάβη (ισοδυναμεί με 11 δισ. ευρώ). Θα υπάρξει κόστος συμμόρφωσης για τις επιχειρήσεις (περίπου 2 δισ. ευρώ) και τη διαχείριση αποβλήτων (510 εκατ. ευρώ). Οι καταναλωτές θα εξοικονομήσουν χρήματα (περίπου 6,5 δισ. ευρώ), αλλά θα χάσουν μερικές ευκολίες.

Με ένα πρόσθετο μέτρο, ένα σύστημα επιστροφής εγγύησης ή παρόμοιο, θα μειώνονταν κι άλλο τα θαλάσσια απορρίμματα με ένα επιπλέον διοικητικό κόστος (περίπου 1,4 δισ. ευρώ).

Η προτιμώμενη επιλογή για τον εξοπλισμό αλιείας και υδατοκαλλιέργειας είναι η καθιέρωση της διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού για τις πλαστικές ύλες που ενσωματώνονται σε εξοπλισμό αλιείας και υδατοκαλλιέργειας, και η καθιέρωση οικονομικών κινήτρων για να επιστρέφεται ο εξοπλισμός στην ξηρά. Αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα απώλεια εσόδων για τη βιομηχανία της τάξης του 0,16 %. Θα συμπλήρωνε μέτρα με στόχο τα αλιευτικά εργαλεία και θα εξασφάλιζε ότι πλαστικά υλικά από τα αλιευτικά εργαλεία εισέρχονται στη ροή αποβλήτων και ανακύκλωσης, ενώ θα ενέπλεκε τους παραγωγούς πλαστικών υλών για αλιευτικά εργαλεία και θα μεγάλωνε τα ποσοστά ανακύκλωσης υλικού από αλιευτικά εργαλεία.