ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 27.11.2018

COM(2018) 787 final

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με πρόσφατες εξελίξεις όσον αφορά τα κέρματα ευρώ

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με πρόσφατες εξελίξεις όσον αφορά τα κέρματα ευρώ

Τμήμα 1.    Εισαγωγή

Η εισαγωγή του ευρώ ως ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος αποτέλεσε σημαντικό βήμα προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Τα μετρητά ευρώ συνιστούν κυρίαρχο μέσο πληρωμής και τα κέρματα ευρώ διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο. Οι πολίτες και οι έμποροι λιανικής χρησιμοποιούν τα κέρματα στις καθημερινές συναλλαγές για να πραγματοποιούν πληρωμές ή να δίνουν ρέστα.

Τα κέρματα ευρώ εκδίδονται σε εθνικό επίπεδο, αλλά το Συμβούλιο είναι αρμόδιο για την τυποποίηση της ονομαστικής αξίας και των τεχνικών προδιαγραφών τους 1 . Από την εισαγωγή των τραπεζογραμματίων και των κερμάτων ευρώ την 1η Ιανουαρίου 2002, οι χώρες της ζώνης του ευρώ έχουν εκδώσει συνολικά σχεδόν 127 δισεκατομμύρια κέρματα ευρώ, συνολικής αξίας 28 δισ. EUR περίπου. Τα κέρματα ευρώ, τα οποία καλύπτουν οκτώ ονομαστικές αξίες, από ένα λεπτό του ευρώ έως δύο ευρώ 2 , δεν έχουν αλλάξει έκτοτε. 

Η χρησιμότητα των δύο μικρότερων ονομαστικών αξιών (ένα και δύο λεπτά του ευρώ) αποτελεί αντικείμενο συζήτησης η οποία ξεκίνησε ήδη από τη στιγμή της κυκλοφορίας τους. Οι βασικές πτυχές της συζήτησης αυτής είναι το υψηλό κόστος παραγωγής και χειρισμού σε σύγκριση με την ονομαστική αξία τους, το υψηλό ποσοστό απωλειών αυτών των κερμάτων και η μειούμενη αγοραστική δύναμη αυτών των δύο μικρών ονομαστικών αξιών περισσότερα από 16 έτη μετά την εισαγωγή των τραπεζογραμματίων και κερμάτων ευρώ 3 . 

Η Επιτροπή διενήργησε εκτίμηση επιπτώσεων 4 σχετικά με την έκδοση των κερμάτων ενός και δύο λεπτών του ευρώ στο πλαίσιο της προετοιμασίας της ανακοίνωσής της του 2013 5 . Η εν λόγω εκτίμηση επιπτώσεων παρουσιάστηκε ως έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που συνοδεύει την ανακοίνωση 6 . Στην εκτίμηση αυτή επισημαίνονταν τέσσερα πιθανά σενάρια, από τη διατήρηση της κατάστασης χωρίς καμία μεταβολή έως την απόσυρση των κερμάτων από την κυκλοφορία και τη θέσπιση κανόνων στρογγυλοποίησης 7 . Σε μεταγενέστερες συζητήσεις, η πλειονότητα των κρατών μελών τάχθηκε υπέρ της συνέχισης έκδοσης κερμάτων του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ, με παράλληλη εξέταση πιθανών τρόπων μείωσης του κόστους παραγωγής χωρίς αλλαγή της εμφάνισης και των παραμέτρων των κερμάτων.

Η νέα αυτή έκθεση ακολουθεί την αιτιολογική σκέψη 7 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 651/2012 σχετικά με την έκδοση κερμάτων ευρώ (ΕΕ L 201 της 27.7.2012, σ. 135), η οποία προβλέπει ότι «Η χρήση των διάφορων ονομαστικών αξιών των κερμάτων και τραπεζογραμματίων ευρώ, όπως έχουν καθοριστεί σήμερα, θα πρέπει να εξετάζεται τακτικά και προσεκτικά από τους αρμόδιους φορείς σύμφωνα με κριτήρια κόστους και αποδοχής του κοινού». Επικαιροποιεί επίσης τα πορίσματα της ανακοίνωσης του 2013.

Στο τμήμα 2, η έκθεση προβαίνει σε απολογισμό 8 της χρησιμοποίησης των κερμάτων ενός και δύο λεπτών του ευρώ και της εξελισσόμενης αντίληψης περί αυτών 9 . Επίσης, παραθέτει πιθανές επιλογές πολιτικής για περαιτέρω συζήτηση 10 . Έχει πραγματοποιηθεί πρόσφατα εκτενής διαβούλευση με τους ενδιαφερόμενους σχετικά με τα ζητήματα που αφορούν τα κέρματα αυτά, όπως ανακοινώνεται στον χάρτη πορείας που δρομολόγησε η παρούσα έκθεση 11 . Οι ενδιαφερόμενοι με τους οποίους πραγματοποιήθηκαν διαβουλεύσεις και τα αποτελέσματα αυτών περιγράφονται στο μέρος Ι του παραρτήματος της παρούσας έκθεσης. Οι επιλογές πολιτικής για τα εν λόγω κέρματα οι οποίες παρουσιάζονται στην παρούσα έκθεση προέρχονται από την εν λόγω διαβούλευση.

Το τμήμα 3 εξετάζει τις τελευταίες εξελίξεις σχετικά με τα χαρακτηριστικά ασφαλείας των κερμάτων. Είναι εξαιρετικά σημαντικό οι πολίτες και οι έμποροι λιανικής να εμπιστεύονται τα κέρματα ευρώ όλων των ονομαστικών αξιών, ώστε αυτά να εξακολουθούν να αποτελούν ένα αποτελεσματικό και ελκυστικό μέσο πληρωμής. Ο συνολικός αριθμός κίβδηλων κερμάτων ευρώ (50 λεπτά του ευρώ, ένα ευρώ και δύο ευρώ) που εντοπίζονται σε κυκλοφορία και αναφέρονται είναι πάντα σχετικά σταθερός 12 . Παρότι έχει σημειωθεί πρόοδος στην τεχνολογία παραγωγής για την κατασκευή ασφαλέστερων κερμάτων, και ενώ η αυτόματη εξακρίβωση της γνησιότητας των κερμάτων έχει παγιωθεί ως τρόπος εντοπισμού της κιβδηλείας 13 , η ποιότητα ορισμένων κίβδηλων κερμάτων έχει επίσης βελτιωθεί.

Η ενότητα 4 ολοκληρώνεται παρουσιάζοντας προτεινόμενες συμβουλές σε συνέχεια των κύριων πορισμάτων της παρούσας έκθεσης.

Τμήμα 2.    Κέρματα του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ: εξελίξεις και συζήτηση σε συνέχεια της ανακοίνωσης της Επιτροπής του 2013

2.1    Χρήση των κερμάτων του ενός και των δύο λεπτών για πληρωμές

Τα κέρματα του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ είναι απαραίτητα για την αγορά αγαθών ή υπηρεσιών των οποίων το συνολικό κόστος δεν λήγει σε μηδέν ή πέντε λεπτά του ευρώ (π.χ. το κόστος μεμονωμένης αγοράς ή το άθροισμα όλων των αγορών δεν είναι στρογγυλός αριθμός) και στις περιπτώσεις όπου τα μετρητά αποτελούν το αναμενόμενο ή το κυρίαρχο μέσο πληρωμής. Εν γένει, οι περιπτώσεις αυτές αφορούν σχετικά μικρές αγορές 14 τροφίμων και προϊόντων μακράς διάρκειας στα σουπερμάρκετ, τα αρτοποιεία και τα μικρά καταστήματα λιανικής, καθώς και αγορές χύδην προϊόντων που αγοράζονται κατά βάρος, κατ’ όγκο κ.λπ. σε εβδομαδιαίες λαϊκές αγορές, σε κρεοπωλεία ή πρατήρια καυσίμων. Οι δαπάνες για αγορές από σουπερμάρκετ και μικρότερα καταστήματα εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό ποσοστό του προϋπολογισμού διαβίωσης των καταναλωτών. Ωστόσο, τα περισσότερα καταναλωτικά αγαθά δεν εμπίπτουν πλέον στην κατηγορία αυτή, διότι οι τιμές των μεμονωμένων αγαθών είναι υψηλότερες και ως εκ τούτου συνήθως στρογγυλοποιούνται 15 και/ή διότι οι πληρωμές πραγματοποιούνται με άλλα μέσα πλην των μετρητών. Στις περιπτώσεις στις οποίες για τις πληρωμές με μετρητά χρησιμοποιούνται κέρματα του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ, αυτές οι ονομαστικές αξίες χρησιμοποιούνται κυρίως για ρέστα («μονόδρομη χρήση»). Οι καταναλωτές, συνήθως, λαμβάνουν περισσότερα κέρματα του ενός και των δύο λεπτών από όσα ξοδεύουν.

2.2.    Αλλαγές στην έκδοση κερμάτων του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ

Η έκδοση κερμάτων του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ αυξάνεται συνεχώς από το 2002 και το ποσοστό έκδοσης αυξάνεται με μεγαλύτερο ρυθμό σε σύγκριση με οποιαδήποτε άλλη ονομαστική αξία κέρματος του ευρώ. Πράγματι, από στατιστική άποψη, σε κάθε πολίτη της ζώνης του ευρώ αναλογούν επί του παρόντος 181 εκ των εν λόγω κερμάτων, ενώ κατά την έκδοση της ανακοίνωσης της Επιτροπής του 2013 σε κάθε πολίτη αναλογούσαν 145 κέρματα. Σήμερα, σχεδόν το 50 % του συνόλου των κερμάτων ευρώ που έχουν εκδοθεί είναι κέρματα του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ.

Έτος	Όλα τα κέρματα ευρώ (δισεκατομμύρια)	Όλα τα κέρματα του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ (δισεκατομμύρια)	Ποσοστό των κερμάτων του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ (επί του συνόλου των κερμάτων που έχουν εκδοθεί στη ζώνη του ευρώ)
Δεκέμβριος 2002	40	14	35 %
Τέλος του 2004	54	21	39 %
Τέλος του 2007	73	31	42 %
Τέλος του 2012	102	47	46 %
Τέλος του 2017	126	61	48 %

(πηγή: Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, όλοι οι αριθμοί στρογγυλλοποιούνται)

Το ποσοστό των κερμάτων του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ που επιστρέφονται στις εθνικές κεντρικές τράπεζες είναι το χαμηλότερο από όλες τις ονομαστικές αξίες. Η μονόδρομη χρήση, το χαμηλό ποσοστό επιστροφής στις εθνικές κεντρικές τράπεζες και η σταθερή αύξηση της έκδοσης των κερμάτων του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ επιβεβαιώνουν την υπόθεση ότι αυτές οι ονομαστικές αξίες δεν κυκλοφορούν αποτελεσματικά μεταξύ των οικονομικών φορέων, αλλά κατά κύριο λόγο συσσωρεύονται ή χάνονται.

2.3    Κόστος της «μονόδρομης χρήσης» και της αυξημένης έκδοσης κερμάτων του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ

Τα κέρματα ευρώ είναι νόμιμο χρήμα 16 και η παροχή νόμιμου χρήματος στο κοινό έχει κόστος. Το κόστος που συνεπάγονται τα κέρματα του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ σχετίζεται με την παραγωγή δίσκων κοπής κερμάτων, καθώς και με την κοπή, την έκδοση, τον χειρισμό και την κυκλοφορία ή επανακυκλοφορία τους. Τα κέρματα που χάνονται έχουν επίσης περιβαλλοντικό κόστος 17 . Καθώς δεν υπάρχει αποτελεσματικό κίνητρο για την επανακυκλοφορία αυτών των ονομαστικών αξιών, εκδίδονται ολοένα περισσότερα κέρματα του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ, με αποτέλεσμα να αυξάνεται ακόμη περισσότερο το συνολικό κόστος.

Γενικά, τα έσοδα από τη νομισματοκοπή κατά την έκδοση κερμάτων του ενός λεπτού του ευρώ είναι αρνητικά, δεδομένου ότι μόνο το κόστος προμήθειας υπερβαίνει την ονομαστική αξία του κέρματος 18 . Από δημοσιονομική άποψη, η έκδοση αυτής της ονομαστικής αξίας είναι ζημιογόνα δραστηριότητα για τα κράτη μέλη. Κατά τη διαβούλευση με τους ενδιαφερόμενους το 2017 19 , οι περισσότερες χώρες της ζώνης του ευρώ ανέφεραν ότι το κόστος προμήθειας των κερμάτων των δύο λεπτών του ευρώ εξακολουθεί να είναι χαμηλότερο από την ονομαστική τους αξία.

2.4    Η αντίδραση των κρατών μελών στην αύξηση του κόστους και της έκδοσης των κερμάτων του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ

Τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν το κόστος και τη ζήτηση με διαφορετικούς τρόπους.

Μία επιλογή είναι η στρογγυλοποίηση προς τα πάνω ή προς τα κάτω στα πλησιέστερα πέντε λεπτά του ευρώ κατά την πραγματοποίηση πληρωμών με μετρητά. Το τελικό συνολικό ποσό αγορών που λήγει σε ένα, δύο, έξι ή επτά λεπτά του ευρώ στρογγυλοποιείται προς τα κάτω, ενώ το ποσό που λήγει σε τρία, τέσσερα, οκτώ ή εννέα λεπτά του ευρώ στρογγυλοποιείται προς τα πάνω. Για παράδειγμα, για τελικό ποσό αγορών 3,58 EUR ή 3,62 EUR το πληρωτέο ποσό σε μετρητά είναι 3,60 EUR, ενώ για τα ποσά 3,63 EUR ή 3,67 EUR θα πρέπει να καταβληθεί σε μετρητά το ποσό των 3,65 EUR. Η στρογγυλοποίηση αυτή συνεπάγεται μέγιστη ζημία ή μέγιστο κέρδος δύο λεπτών του ευρώ κατά την τελική στρογγυλοποίηση, ενώ τα κέρδη και οι ζημίες εξομοιώνονται συν τω χρόνω. Τούτο περιορίζει συνεπώς αποτελεσματικά τη χρήση των κερμάτων του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ.

Αυξανόμενος αριθμός χωρών ακολουθούν την προσέγγιση αυτή: από το 2002, η στρογγυλοποίηση του τελικού ποσού αγοράς στα πλησιέστερα πέντε λεπτά του ευρώ κατά την πληρωμή με μετρητά είναι υποχρεωτική στη Φινλανδία· το 2004, η στρογγυλοποίηση έγινε συνήθης πρακτική στις Κάτω Χώρες· αρχικά το Βέλγιο, το 2014, και στη συνέχεια η Ιρλανδία, το 2015, θέσπισαν νόμο που προέβλεπε την εθελοντική στρογγυλοποίηση· το 2017, η Ιταλία θέσπισε νόμο που καθιστά τη στρογγυλοποίηση υποχρεωτική και σταμάτησε να κόβει κέρματα του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ. Ωστόσο, η στρογγυλοποίηση δεν αποτελεί ακόμη συνήθεια ούτε στο Βέλγιο ούτε στην Ιταλία.

Ορισμένα κράτη μέλη ανταλλάσσουν κέρματα ευρώ διαφορετικής αξίας με κέρματα του ενός λεπτού του ευρώ από τα αποθέματα κερμάτων άλλων χωρών της ΕΕ στην ονομαστική τους αξία για να μετριάσουν το κόστος παραγωγής ή προμήθειας του κέρματος του ενός λεπτού.

2.5    Η απάντηση των εμπόρων λιανικής στο κόστος που προκύπτει από τα κέρματα του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ

Οι έμποροι λιανικής (συμπεριλαμβανομένων των σουπερμάρκετ) πρέπει, όπως είναι φυσικό, να προσαρμόζονται στις συνήθειες και τις προτιμήσεις πληρωμής των καταναλωτών. Οι έμποροι λιανικής διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο, καθώς αποτελούν τους κύριους παράγοντες που ξεκινούν τη μονόδρομη χρήση, δεδομένου ότι είναι αυτοί οι οποίοι δίνουν τα κέρματα του ενός και των δύο λεπτών ως ρέστα. Όσο δεν εφαρμόζεται η στρογγυλοποίηση, αυτό αναμένεται να συνεχιστεί και το κόστος που προκύπτει από τη χρήση αυτών των ονομαστικών αξιών θα συνεχίσει να επιβαρύνει τους καταναλωτές.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η προμήθεια νέων κερμάτων του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ από εμπορική τράπεζα μέσω της εθνικής κεντρικής τράπεζας μπορεί να κοστίσει στους εμπόρους λιανικής λιγότερο από την προμήθεια κερμάτων σε κυκλοφορία από φορείς που χειρίζονται μετρητά σε επαγγελματική βάση, καθώς στη δεύτερη περίπτωση το κόστος χειρισμού είναι υψηλότερο. Ακόμη και αν οι εμπορικές τράπεζες επιβάλουν χρέωση για την ανάληψη νέων κερμάτων του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ, οι έμποροι λιανικής συχνά πληρώνουν λιγότερο για νέα κέρματα σε σύγκριση με το κόστος παραγγελίας κερμάτων από φορείς που χειρίζονται μετρητά σε επαγγελματική βάση 20 . Ως εκ τούτου, εκδίδονται νέα κέρματα, ενώ τα αποθέματα κερμάτων εξακολουθούν να συσσωρεύεται στο επίπεδο των φορέων που χειρίζονται μετρητά σε επαγγελματική βάση.

2.6    Η άποψη του κοινού για τα κέρματα του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ

Από το 2014, η Επιτροπή διεξάγει, σε ετήσια βάση, δημοσκοπήσεις σχετικά με τα κέρματα αυτά 21 . Η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων στη ζώνη του ευρώ τάσσεται υπέρ της κατάργησης αυτών των ονομαστικών αξιών, όπως προκύπτει από τις απαντήσεις στην ερώτηση της έρευνας που αναφέρεται στη συνέχεια. Το υψηλό αυτό ποσοστό διαφοροποιείται ελάχιστα με την πάροδο του χρόνου.

Σύμφωνα με τα πρόσφατα αποτελέσματα ανά χώρα της ζώνης του ευρώ, σε καμία από αυτές η διατήρηση των δύο αυτών ονομαστικών αξιών δεν συγκεντρώνει πλέον την απόλυτη πλειοψηφία μεταξύ των πολιτών.

(πηγή: Ευρωβαρόμετρο 2017)

2.7    Ανησυχία για αύξηση των τιμών καταναλωτή και του πληθωρισμού λόγω της στρογγυλοποίησης στα πλησιέστερα πέντε λεπτά

Ένα άλλο σημαντικό ζήτημα που ανακύπτει στο πλαίσιο της συζήτησης σχετικά με τη διακοπή της κυκλοφορίας των κερμάτων του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ είναι ο πληθωρισμός και ο αντιληπτός πληθωρισμός. Η στρογγυλοποίηση του τελικού ποσού θα μπορούσε να οδηγήσει τους καταναλωτές να αναμένουν επίσης συστηματική στρογγυλοποίηση προς τα πάνω ή και καθαρές αυξήσεις τιμών στο μέλλον. Η ανησυχία αυτή ισχύει ιδιαίτερα εάν η στρογγυλοποίηση επηρεάζει προϊόντα που οι καταναλωτές αγοράζουν συχνά και τα οποία συνήθως πληρώνουν τοις μετρητοίς και θα μπορούσε, επομένως, να επηρεάσει τις πληθωριστικές προσδοκίες («αντιληπτός πληθωρισμός»). Ωστόσο, η κατάργηση των κερμάτων του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ και η εφαρμογή κανόνων στρογγυλοποίησης δεν αναμένεται να επηρεάσουν σημαντικά τη σταθερότητα των τιμών διότι:

·χαμηλότερο κόστος για το χειρισμό των μετρητών θα επέτρεπε ενδεχομένως στους εμπόρους λιανικής πώλησης να χαμηλώσουν τις τιμές.

·Εάν εφαρμοστεί η στρογγυλοποίηση, δεν θα σημειωθεί αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού του πληθωρισμού, με χρήση του εναρμονισμένου δείκτη τιμών καταναλωτή (ΕνΔΤΚ) 22 , ή στον υπολογισμό της ιδιωτικής κατανάλωσης. Κατά συνέπεια, δεν θα υπάρξουν «νέα στοιχεία». Οι στατιστικές αρχές θα συνεχίσουν να χρησιμοποιούν τις επίσημα αναφερόμενες τιμές (δηλαδή τις μη στρογγυλοποιημένες τιμές), χωρίς συστηματική παρέκκλιση στην άθροιση κατά τον υπολογισμό των δεικτών τιμών.

·Η διακοπή της κυκλοφορίας των κερμάτων του ενός και των δύο λεπτών θα μπορούσε να δώσει στους παραγωγούς και τους εμπόρους λιανικής την ευκαιρία να μεταβάλουν ταυτόχρονα ένα ευρύτερο σύνολο μεμονωμένων επίσημα αναφερόμενων τιμών. Στη συνέχεια, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε κάποια αύξηση του γενικού επιπέδου τιμών και (τουλάχιστον ως μεμονωμένο φαινόμενο) σε υψηλότερο πληθωρισμό. Ωστόσο, η διαφάνεια των τιμών, η ευαισθητοποίηση των καταναλωτών και ο ανταγωνισμός στον τομέα του λιανικού εμπορίου μπορούν να περιορίσουν τον κίνδυνο αυτόν. Σύμφωνα με έναν ενδιαφερόμενο, δεν μπορεί να αποκλειστεί ούτε το ενδεχόμενο, μεσοπρόθεσμα, το τελικό ποσό αγοράς να στρογγυλοποιείται πράγματι κατά κανόνα προς τα κάτω, ως αποτέλεσμα της ανταγωνιστικής συμπεριφοράς 23 .

·Η εμπειρία από χώρες όπως η Φινλανδία, οι Κάτω Χώρες ή η Ιρλανδία, που περιόρισαν τη χρήση των κερμάτων του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ στις πληρωμές με μετρητά, επιβεβαιώνει ότι η πρακτική της στρογγυλοποίησης των πληρωμών αυτών δεν έχει μετρήσιμο αντίκτυπο στον πληθωρισμό των τιμών καταναλωτή, όπως υπολογίζονται με τον ΕνΔΚΤ ή τον αποπληθωριστή ιδιωτικής κατανάλωσης.

2.8     Εξέταση της έκδοσης κερμάτων ενός και δύο λεπτών του ευρώ με βάση τα κριτήρια του κόστους και της αποδοχής του κοινού

Εφαρμόζοντας τα κριτήρια του κόστους και της αποδοχής από το κοινό των κερμάτων ενός και δύο λεπτών του ευρώ, προκύπτει η ακόλουθη εικόνα:

(1)Λόγω της μειωμένης αγοραστικής τους δύναμης, τα κέρματα του ενός και δύο λεπτών του ευρώ χρησιμοποιούνται κατά κύριο λόγο μονόδρομα, γεγονός που οδηγεί σε συσσώρευση και απώλεια των κερμάτων.

(2)Οι κυβερνήσεις που εκδίδουν αυτά τα κέρματα εμφανίζουν ζημία, με αρνητικά έσοδα από τη νομισματοκοπή (τουλάχιστον στην περίπτωση του κέρματος του ενός λεπτού του ευρώ).

(3)Το κόστος χειρισμού των κερμάτων είναι δαπανηρό σε σχέση με την ονομαστική αξία των εν λόγω κερμάτων. Οι έμποροι λιανικής πληρώνουν έως και ένα ευρώ για ένα πακέτο των 50 κερμάτων του ενός λεπτού του ευρώ.

(4)Στο ευρύ κοινό υπάρχει σταθερή πλειονότητα που τάσσεται υπέρ της κατάργησης των κερμάτων του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ, όπως καταδεικνύουν τα δεδομένα του ανωτέρω πίνακα.

(5)Η μείωση του κόστους παραγωγής έχει όρια 24 . Σε ένα πλαίσιο θετικών ποσοστών πληθωρισμού, παράγει μόνο προσωρινά αποτελέσματα, μέχρι το κόστος παραγωγής να υπερβεί εκ νέου την ονομαστική αξία, και δεν αντιμετωπίζει τις άλλες προκλήσεις που ανακύπτουν από τα κέρματα του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ: η συσσώρευση και η απώλεια κερμάτων θα συνεχιστούν.

Η διακοπή της έκδοσης των εν λόγω κερμάτων θα αποτελέσει ευκαιρία για την αντιμετώπιση των μειονεκτημάτων και των προκλήσεων που συνδέονται με τη χρήση τους, όπως τονίστηκε παραπάνω. Ωστόσο, επιβάλλεται περαιτέρω ανάλυση των επιπτώσεων από τυχόν διακοπή της έκδοσης. Εξυπακούεται ότι τα κράτη μέλη μπορούν να εκδίδουν κέρματα ευρώ η ποσότητα των οποίων τελεί υπό την έγκριση της ΕΚΤ 25 . Εξάλλου, ο κανονισμός (EΕ) αριθ. 651/2012 περιέχει δεσμευτικούς κανόνες για την έκδοση των κερμάτων ευρώ ώστε να αποφεύγονται διαφορετικές πρακτικές μεταξύ των κρατών μελών και να καθιερωθεί ένα επαρκώς ολοκληρωμένο πλαίσιο για το ενιαίο νόμισμα 26 .

Στις δύο υποενότητες που ακολουθούν εξετάζονται τα υπέρ και τα κατά τόσο της απόσυρσης όσο και της σταδιακής κατάργησης των εν λόγω κερμάτων.

2.8.1 Υπέρ και κατά της απόσυρσης των κερμάτων και η άμεση απώλεια της ιδιότητας του νόμιμου χρήματος

Βάσει της επιλογής αυτής, η έκδοση κερμάτων θα διακοπεί και τα κέρματα θα απολέσουν σχετικά άμεσα την ιδιότητα του νόμιμου χρήματος για την πραγματοποίηση πληρωμών, ενώ πιθανότατα θα προβλεφθεί το δικαίωμα εξαγοράς τους στις κεντρικές τράπεζες ακόμη και μετά την απώλεια αυτής της ιδιότητας. Η υποχρεωτική στρογγυλοποίηση του τελικού ποσού αγοράς με μετρητά στα πλησιέστερα πέντε λεπτά του ευρώ θα είναι απαραίτητη σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ, για να διασφαλιστεί η ενιαία εφαρμογή του ίδιου κανόνα σε ολόκληρη τη ζώνη 27 . Τα κέρματα θα πρέπει να αποσυρθούν με ενεργό τρόπο από την κυκλοφορία.

Τα πλεονεκτήματα αυτής της επιλογής είναι τα ακόλουθα:

·άμεση εξοικονόμηση δαπανών: εξάλειψη κόστους παραγωγής ή έκδοσης, και εξάλειψη αρνητικών εσόδων από νομισματοκοπή·

·εξάλειψη κόστους χειρισμού για τα κέρματα του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ·

·ταχεία ανταπόκριση στις προτιμήσεις των πολιτών.

Το μειονέκτημα θα ήταν οι εφάπαξ δαπάνες απόσυρσης. Θα ήταν αναγκαία περαιτέρω ανάλυση για να διατυπωθεί μια εκτίμηση 28 .

2.8.2 Υπέρ και κατά της σταδιακής κατάργησης των κερμάτων και η μη άμεση απώλεια της ιδιότητας του νόμιμου χρήματος

Στο πλαίσιο αυτής της επιλογής, η έκδοση θα διακοπεί επίσης, ενώ η ιδιότητα του νομίμου χρήματος θα αφαιρεθεί σε μεταγενέστερο μόνο στάδιο. Η παύση της παραγωγής και της έκδοσης των εν λόγω κερμάτων θα είχε παρόμοιο αποτέλεσμα με το πρώτο σενάριο. Ωστόσο, στην περίπτωση αυτή, τα κέρματα θα παραμείνουν σε κυκλοφορία αλλά θα εξαφανιστούν σταδιακά, καθώς μεγάλες ποσότητες αυτών θα συνεχίσουν να χάνονται χωρίς να εκδίδονται νέα. Η ιδιότητα νομίμου χρήματος των κερμάτων για πληρωμή θα μπορούσε να απολεσθεί το νωρίτερο όταν η κυκλοφορία των κερμάτων θα είναι πλέον καθαρά υπολειμματική, ενδεχομένως με δικαίωμα ανταλλαγής σε κεντρικές τράπεζες, ακόμη και αφού παύσει η ιδιότητα νομίμου χρήματος. Αυτό το μέτρο θα πρέπει να συνοδεύεται από υποχρεωτική στρογγυλοποίηση μόλις διακοπεί η έκδοση των κερμάτων, όπως και στο πρώτο σενάριο.

Τα πλεονεκτήματα αυτής της επιλογής είναι τα ακόλουθα:

·δεν υπάρχουν δαπάνες απόσυρσης·

·τα κέρματα του ενός και των δύο ευρώ θα συνεχίσουν να χρησιμοποιούνται για την πραγματοποίηση πληρωμών για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Σε σύγκριση με την πρώτη επιλογή, τα μειονεκτήματα είναι τα εξής: 

·λιγότερα οικονομικά οφέλη, δεδομένου ότι θα εξακολουθήσει να υπάρχει κόστος χειρισμού για τα κέρματα του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ που θα κυκλοφορούν έως τη μείωση του συνολικού τους αριθμού·

·οι έμποροι λιανικής πώλησης θα πρέπει να εξακολουθήσουν να μεριμνούν για τη διεκπεραίωση των κερμάτων του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ, αν και σε πολύ μικρότερο βαθμό, λόγω της στρογγυλοποίησης προς τα πάνω·

·η ανταπόκριση στις επιθυμίες της πλειονότητας των ενδιαφερόμενων στα σχετικά κράτη μέλη θα είναι λιγότερο άμεση.

Τμήμα 3.    Προστασία των κερμάτων ευρώ από την κιβδηλεία: ενίσχυση των χαρακτηριστικών ασφαλείας των κερμάτων ευρώ ώστε να εξακολουθήσουν να αποτελούν αξιόπιστο μέσο πληρωμής

Η ΕΕ έχει θέσει σε εφαρμογή ένα ανεπτυγμένο νομικό πλαίσιο και ενισχύει τη συνεργασία με τα κράτη μέλη και τις εθνικές αρχές για να διασφαλίσει την εμπιστοσύνη στα μετρητά ευρώ και την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα της κυκλοφορίας τους. Έχουν τεθεί σε εφαρμογή κανόνες (συμπεριλαμβανομένων διατάξεων του ποινικού δικαίου) για την προστασία των κερμάτων ευρώ από την κιβδηλεία και για την εξακρίβωση της γνησιότητάς τους. Οι κανόνες αυτοί συμπληρώνονται από νομικές διατάξεις σχετικά με την αναπαραγωγή και τα μετάλλια και τις μάρκες, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι μόνο γνήσια κέρματα κρίνονται κατάλληλα για κυκλοφορία και χρησιμοποιούνται στο κύκλωμα μετρητών 29 .

Ο αριθμός των κίβδηλων κερμάτων ευρώ (50 λεπτά του ευρώ, ένα ευρώ, δύο ευρώ) που εντοπίζονται σε κυκλοφορία και αναφέρονται είναι σχετικά σταθερός, με ετήσιο μέσο όρο περίπου 150 000 κίβδηλα κέρματα (ονομαστικής αξίας περίπου 240 000 EUR). 

Αριθμός εντοπισθέντων κίβδηλων κερμάτων ευρώ ανά ονομαστική αξία
(πηγή: Ευρωπαϊκό Τεχνικό και Επιστημονικό Κέντρο)

Κατά την ίδια περίοδο, ο συνολικός όγκος των κερμάτων σε κυκλοφορία συνέχισε να αυξάνεται, από 40 δισ. το 2002 σε 125 δισ. μέχρι το τέλος του 2017. Ως εκ τούτου, η αναλογία των εντοπισθέντων κίβδηλων κερμάτων έχει μειωθεί σημαντικά με την πάροδο του χρόνου από ένα κέρμα ανά 70 000 γνήσια κέρματα το 2007 σε ένα κέρμα ανά 120 000 γνήσια κέρματα το 2017 (λαμβάνοντας και πάλι υπόψη μόνο τα 50 λεπτά του ευρώ, το ένα ευρώ, τα δύο ευρώ).

Οι πολίτες δεν δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στην εμφάνιση και στα χαρακτηριστικά ασφαλείας των κερμάτων. Μεγάλο ποσοστό κερμάτων παραμένουν στα πορτοφόλια και στα ταμεία ως ψιλά, χωρίς να υποβάλλονται ούτε μία φορά σε επαγγελματικό έλεγχο γνησιότητας.

Οι τεχνικές προδιαγραφές και τα χαρακτηριστικά όλων των ονομαστικών αξιών των κερμάτων ευρώ χρονολογούνται από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, ενώ τόσο η τεχνολογία παραγωγής όσο και η «ποιότητα» ορισμένων κίβδηλων κερμάτων που εντοπίζονται έχουν σημειώσει πρόοδο.

Κίβδηλα κέρματα χαμηλής οπτικής ποιότητας με καλές ηλεκτρομαγνητικές ιδιότητες μπορούν να εισέλθουν στην αγορά μέσω μηχανών αυτόματης πώλησης και μηχανών έκδοσης εισιτηρίων. Ορισμένες μηχανές μπορεί να μην αναγνωρίζουν αμέσως τα κίβδηλα κέρματα «προηγμένης τεχνολογίας», και στην πραγματικότητα ενδέχεται να κυκλοφορούν περισσότερα κίβδηλα κέρματα από όσα εντοπίζονται.

Η ζώνη του ευρώ πρέπει να συνεχίσει τις προσπάθειές της για την προστασία των κερμάτων ευρώ από την κιβδηλεία προκειμένου να διατηρήσει την ασφάλεια και την αξιοπιστία τους. Δεν έχει ακόμη εξεταστεί το ενδεχόμενο αναβάθμισης των κερμάτων ευρώ με νέα χαρακτηριστικά ασφαλείας. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει αρχίσει την έκδοση νέας σειράς τραπεζογραμματίων με εξελιγμένα χαρακτηριστικά ασφαλείας. Έφτασε ίσως η ώρα να αρχίσει να εξετάζει την ανάγκη αναβάθμισης επίσης των κερμάτων ευρώ.

Τμήμα 4.    Συμπεράσματα

Η παρούσα έκθεση περιγράφει τη χρήση των κερμάτων του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ. Παρέχει στα κράτη μέλη τη βάση για να διερευνήσουν την πλέον ενδεδειγμένη μελλοντική πορεία όσον αφορά τις δύο αυτές ονομασίες στο επίπεδο της ζώνης του ευρώ.

Όσον αφορά τις προτεραιότητες σε θέματα προστασίας και ασφάλειας, η Επιτροπή θα συνεχίσει τη συνεργασία με τα κράτη μέλη για να βελτιώσει περαιτέρω τον εντοπισμό κίβδηλων κερμάτων· στο πλαίσιο του προγράμματος «Pericles» 30 και του διαδόχου του βάσει του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 31 · θα συνεχίσει να χρηματοδοτεί τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών για έρευνα και ανάπτυξη σχετικά με την ασφάλεια των κερμάτων· θα διερευνήσει την πιθανή ανάπτυξη νέων κατάλληλων χαρακτηριστικών ασφαλείας για τα κέρματα ευρώ υψηλής ονομαστικής αξίας (κέρματα του ενός και των δύο ευρώ)· θα συνεχίσει τις συζητήσεις στα αρμόδια φόρουμ σχετικά με τη δυνατότητα έκδοσης κερμάτων με νέα χαρακτηριστικά ασφαλείας και τη δυνατότητα απόσυρσης των κερμάτων πρώτης γενιάς συν τω χρόνω, χωρίς να διαταραχθεί η ομαλή κυκλοφορία των λοιπών κερμάτων ευρώ και το εδραιωμένο κύκλωμα μετρητών.

(1)

     Άρθρο 128 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

(2)

   Άρθρο 1 και παράρτημα 1 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 729/2014 του Συμβουλίου (EE L 194 της 2.7.2014, σ. 1)

(3)

     Από τον Ιανουάριο του 2002 έως τις αρχές του 2018, οι τιμές καταναλωτή αυξήθηκαν κατά 28 %, σύμφωνα με τις μετρήσεις του σωρευτικού εναρμονισμένου δείκτη τιμών καταναλωτή (πηγή: Eurostat). Ένα καταναλωτικό αγαθό που το 2002 κόστιζε 0,78 EUR σήμερα κοστίζει 1 EUR· ένα καταναλωτικό αγαθό που το 2002 πωλούνταν στην τιμή του 1 EUR το 2018 πωλείται έναντι 1,28 EUR.

(4)

     Το άρθρο 2 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 651/2012 σχετικά με την έκδοση κερμάτων ευρώ (ΕΕ L 201 της 27.7.2012, σ. 135), προβλέπει ότι η Επιτροπή προβαίνει σε εκτίμηση αντικτύπου όσον αφορά τη συνέχιση της έκδοσης κερμάτων ενός λεπτού και δύο λεπτών του ευρώ, η οποία πρέπει να περιλαμβάνει, ιδίως, ανάλυση κόστους-οφέλους που λαμβάνει υπόψη το πραγματικό κόστος παραγωγής των εν λόγω κερμάτων σε σχέση με την αξία τους και τα οφέλη τους.

(5)

   Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο: Θέματα σχετικά με τη συνέχιση της έκδοσης των κερμάτων ενός και δύο λεπτών του ευρώ, COM(2013) 281 final (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=celex%3A52013DC0281).

(6)

     SWD/2013/0175 final (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52013SC0175)

(7)

   Τα τέσσερα σενάρια που παρουσιάστηκαν ήταν τα ακόλουθα: (1) «σενάριο διατήρησης της υφιστάμενης κατάστασης»: συνέχιση της έκδοσης υπό τους ισχύοντες όρους, χωρίς μεταβολή του νομικού ή υλικού πλαισίου· (2) «σενάριο έκδοσης με μειωμένο κόστος»: έκδοση με μειωμένο κόστος, με αλλαγή της σύνθεσης των υλικών των κερμάτων ή με αύξηση της αποτελεσματικότητας της παραγωγής κερμάτων, ή και με τους δύο τρόπους· (3) «σενάριο ταχείας απόσυρσης»: κατάργηση και απόσυρση των κερμάτων του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ εντός σύντομου χρονικού διαστήματος και θέσπιση κανόνων στρογγυλοποίησης· (4) «σενάριο σταδιακής κατάργησης»: διακοπή της έκδοσης των κερμάτων του ενός και των δύο λεπτών και θέσπιση κανόνων στρογγυλοποίησης. Ενώ θα παύσει η έκδοση κερμάτων και θα εφαρμόζονται επίσης δεσμευτικοί κανόνες στρογγυλοποίησης στο πλαίσιο και αυτού του σεναρίου, τα κέρματα θα εξακολουθήσουν να αποτελούν νόμιμο χρήμα. Τα κέρματα του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ θα μπορούν να χρησιμοποιούνται ακόμη, αλλά μόνο για την πληρωμή του στρογγυλοποιημένου τελικού ποσού. Αφού δεν θα εκδίδονται νέα κέρματα, τα κέρματα αυτά αναμένεται να εξαφανιστούν σταδιακά από την κυκλοφορία, λόγω του υψηλού ποσοστού απωλειών και του γεγονότος ότι τα κέρματα αυτά δεν αποτελούν βολικά μέσα πληρωμής.

(8)

Στο πλαίσιο της τακτικής εξέτασης που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 7 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 651/2012 σχετικά με την έκδοση κερμάτων ευρώ (ΕΕ L 201 της 27.7.2012, σ. 135).

(9)

Βλ. παράρτημα, μέρος 2.

(10)

   Όσον αφορά την ανακοίνωση του 2013, από την ανάλυση και τις συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν δεν προέκυψαν στοιχεία διαφοροποίησης μεταξύ των κερμάτων του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ όσον αφορά τις επιλογές πολιτικής. Δεν εντοπίστηκαν εμπειρικά στοιχεία ούτε οικονομικές και κοινωνικές παράμετροι που να συνηγορούν υπέρ μιας τέτοιου είδους διαφοροποίησης.

(11)

    https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/initiatives/ares-2017-3071370_en  

(12)

   Κάθε χρόνο εντοπίζονται σε κυκλοφορία κατά μέσο όρο περίπου 150 000 κίβδηλα κέρματα, εκ των οποίων τα περισσότερα είναι κέρματα των δύο ευρώ.

(13)

   Τα πιστωτικά ιδρύματα και οι φορείς που χειρίζονται μετρητά σε επαγγελματική βάση πρέπει να εξακριβώνουν τη γνησιότητα των κερμάτων ευρώ όταν χρησιμοποιούν πιστοποιημένες μηχανές επεξεργασίας κερμάτων σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1210/2010, ΕΕ L 339 της 22.12.2010, σ. 1. Τα ακατάλληλα κέρματα (π.χ. τα κατεστραμμένα κέρματα) πρέπει να αποσύρονται. Τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να διασφαλίζουν ότι τα κίβδηλα κέρματα εντοπίζονται και παραδίδονται στις αρχές επιβολής του νόμου· βλ. κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1338/2001, όπως τροποποιήθηκε, ΕΕ L 181 της 4.7.2001, σ. 6.

(14)

   Η μέση αξία μιας συναλλαγής με μετρητά στη ζώνη του ευρώ ανέρχεται σήμερα σε 12,38 EUR· ωστόσο οι συνήθειες πληρωμής διαφέρουν μεταξύ των κρατών μελών· βλ. ΕΚΤ Occasional Paper Series αριθ. 201, Νοέμβριος 2017: «The use of cash by households in the euro area», σ. 20.

(15)

   Στα αγαθά αυτά περιλαμβάνονται ρούχα, υποδήματα, ηλεκτρονικές συσκευές, άλλες συσκευές και έπιπλα. Όλο και πιο συχνά, τα είδη κατανάλωσης «εκτός σπιτιού» (όπως τα ποτά, τα μικρογεύματα, τα έντυπα, τα εισιτήρια ή τα γεύματα σε εστιατόρια) προσφέρονται σε στρογγυλοποιημένες τιμές.

(16)

   Άρθρο 11 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 974/98 για την εισαγωγή του ευρώ, ΕΕ L 139 της 11.5.1998, σ. 1.

(17)

   Τα κέρματα του ενός και των δύο λεπτών είναι κατασκευασμένα από επιχαλκωμένο χάλυβα. Τα κέρματα που δεν χρησιμοποιούνται συνήθως καταλήγουν σε δημόσια γη, οικιακά απόβλητα ή μονάδες αποτέφρωσης.

(18)

   Σύμφωνα με έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 2017, μόνο τρία κράτη μέλη (από τα εννέα που απάντησαν) ανέφεραν ότι το κόστος προμήθειας των κερμάτων του ενός λεπτού ήταν χαμηλότερο της ονομαστικής τους αξίας. Όσον αφορά τα κέρματα των δύο λεπτών του ευρώ, έξι από τις εννέα χώρες ανέφεραν ότι το κόστος απόκτησής τους ήταν χαμηλότερο από την ονομαστική τους αξία.

(19)

     Βλ. παράρτημα, μέρος 1 Κεφάλαιο Γ.1.

(20)

   Ορισμένοι έμποροι λιανικής ανέφεραν ότι ένα πακέτο κερμάτων που περιλαμβάνει 50 κέρματα του ενός λεπτού του ευρώ μπορεί να κοστίζει έως και 50 λεπτά, ποσό που προστίθεται στην ονομαστική αξία των κερμάτων του πακέτου.

(21)

   Εκθέσεις Έκτακτου Ευρωβαρόμετρου στη ζώνη του ευρώ: FL 405, FL 429, FL 446 και FL 458: http://ec.europa.eu/commfrontoffice/publicopinion/index.cfm/Survey/index#p=1&instruments=FLASH

(22)

   Στη ζώνη του ευρώ, ο ΕνΔΤΚ χρησιμοποιείται για τη μέτρηση της μεταβολής με την πάροδο του χρόνου των τιμών των προϊόντων και των υπηρεσιών καταναλωτή που αποκτώνται, χρησιμοποιούνται ή αγοράζονται από τα νοικοκυριά της ζώνης του ευρώ. Για τον ΕνΔΤΚ χρησιμοποιείται ενιαία συμφωνηθείσα μεθοδολογία προκειμένου να διευκολύνεται η σύγκριση των δεδομένων διαφορετικών χωρών.

(23)

   EHI Retail Institute/Deutsche Bundesbank, Coins Study: Impact assessment of rounding in the retail sector (2015), σ. 51.

(24)

     Τα κράτη μέλη συμφώνησαν νέα πρότυπα κατασκευής των κερμάτων του ενός και των δύο λεπτών του ευρώ ώστε να εξασφαλίσουν την παραγωγή των κερμάτων με οικονομικά αποδοτικότερο τρόπο και χωρίς αλλαγές στην εμφάνισή τους, και παράλληλα να συνεχίσουν να τηρούν τις τεχνικές προδιαγραφές που προβλέπει ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 729/2014 του Συμβουλίου. Τα νέα πρότυπα εφαρμόζονται στα κέρματα παραγωγής του 2017. Παράλληλα μπορούν να χρησιμοποιούνται και τα κέρματα που έχουν παραχθεί σύμφωνα με τα προηγούμενα πρότυπα.

(25)

Βλ. άρθρο 128 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ.

(26)

     Βλ. αιτιολογική σκέψη 2 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 651/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 4ης Ιουλίου 2012 , σχετικά με την έκδοση κερμάτων ευρώ. Ο εν λόγω κανονισμός βασίζεται στο άρθρο 133 της ΣΛΕΕ.

(27)

   Στη γνωμοδότησή της σχετικά με βελγικό νομοσχέδιο που προβλέπει την εθελοντική στρογγυλοποίηση των πληρωμών σε ευρώ, η ΕΚΤ (CON/2014/6, σημείο 2.4) τόνισε ότι «για τη διασφάλιση της ενότητας και της ακεραιότητας της ενιαίας νομισματικής ένωσης, η ΕΚΤ συνιστά επομένως οι κανόνες στρογγυλοποίησης να θεσπιστούν με εναρμονισμένο τρόπο σε ενωσιακό και όχι εθνικό επίπεδο». Τούτο επαναλήφθηκε στη γνώμη CON/2018/41 της ΕΚΤ της 4ης Σεπτεμβρίου 2018.

(28)

     Οι δαπάνες αυτές είναι δύσκολο να εκτιμηθούν, διότι θα εξαρτηθούν από τη στάση των πολιτών κάθε κράτους μέλους και την προθυμία τους να ανταποκριθούν αποτελεσματικά στην επιστροφή των ονομαστικών αξιών που αποσύρονται. Από προηγούμενες εμπειρίες «μεταβάσεων» στο ευρώ προκύπτει ότι οι δαπάνες αυτές θα είναι περιορισμένες, ιδίως όσον αφορά τις πολύ χαμηλές ονομαστικές αξίες, όπου τα υπάρχοντα υψηλά ποσοστά απωλειών καταδεικνύουν ήδη έλλειψη πειθαρχίας ως προς τη μέριμνα για την αξία που αντιπροσωπεύουν τα εν λόγω κέρματα.

(29)

   Βλ. επισκόπηση των σχετικών νομικών πράξεων της ΕΕ στο:  https://ec.europa.eu/info/about-european-commission/euro/euro-coins-and-notes/euro-coins/legislation-euro-coins_en  

(30)

   Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 331/2014 περί του προγράμματος «Pericles 2020», ΕΕ L 103 της 5.4.2014, σ. 1.

(31)

COM(2018) 369 final και COM(2018) 371 final.

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 27.11.2018

COM(2018) 787 final

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

στην

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με πρόσφατες εξελίξεις όσον αφορά τα κέρματα ευρώ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Μέρος 1    Σύνοψη της διαβούλευσης με τα ενδιαφερόμενα μέρη για τα κέρματα 1 και 2 λεπτών του ευρώ που πραγματοποιήθηκε τον
Νοέμβριο/Δεκέμβριο του 2017

A.    Ιστορικό

Με ηλεκτρονική επιστολή της 9ης Νοεμβρίου 2017, η Επιτροπή ενημέρωσε τα ενδιαφερόμενα μέρη για τα κέρματα ευρώ σε επίπεδο ΕΕ σχετικά με ηλεκτρονική έρευνα που ξεκίνησε την ίδια εκείνη ημέρα σχετικά με το κόστος και τη χρήση των κερμάτων ενός και δύο λεπτών. Τα ενδιαφερόμενα μέρη κλήθηκαν να απαντήσουν στο ερωτηματολόγιο. Οι ερωτήσεις της έρευνας ήταν προσαρμοσμένες στους διαφορετικούς ρόλους των ενδιαφερομένων μερών στο πλαίσιο του κύκλου ζωής των μετρητών ενός και δύο λεπτών.

Τα ακόλουθα ενδιαφερόμενα μέρη κλήθηκαν να απαντήσουν:

·οι εθνικές αρχές της ζώνης του ευρώ, ως νόμιμοι εκδότες κερμάτων ευρώ

·τα κράτη μέλη εκτός της ζώνης του ευρώ (με παρέκκλιση ή αυτοεξαίρεση)

·η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα

·οι εθνικές κεντρικές τράπεζες στη ζώνη του ευρώ

·Ευρωπαϊκά νομισματοκοπεία που παράγουν κέρματα ευρώ

·όλες οι σχετικές ευρωπαϊκές ενώσεις: τρεις ενώσεις τραπεζών, μία ένωση χειρισμού μετρητών, δύο ενώσεις εμπόρων λιανικής και δύο ενώσεις καταναλωτών.

Η προθεσμία για την υποβολή απαντήσεων παρατάθηκε μία φορά. Τελικά, τα ενδιαφερόμενα μέρη είχαν προθεσμία μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2017 για να υποβάλουν τη συνεισφορά τους.

B.    Ποσοστό απάντησης

Σχεδόν όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη του δημόσιου τομέα απάντησαν στο ερωτηματολόγιο. Όλες οι ενώσεις ιδιωτικών τραπεζών της ΕΕ και μετρητών ευρώ απάντησαν στο ερωτηματολόγιο.

Δεν έγινε δήλωση από ευρωπαίους εμπόρους λιανικής ή ευρωπαϊκές οργανώσεις καταναλωτών. Ωστόσο, 12 εθνικές οργανώσεις εμπόρων λιανικής απάντησαν στο ερωτηματολόγιο, ενδεχομένως διότι ενημερώθηκαν από την ευρωπαϊκή τους ένωση. Η ένωση καταναλωτών της ΕΕ δήλωσε ότι δεν διέθετε δεδομένα ή στοιχεία σχετικά με τα πραγματικά περιστατικά στα οποία αναφέρονταν τα ερωτήματα.

Δεν δόθηκε απάντηση σε όλες τις ερωτήσεις από όλους τους δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς.

Γ.    Συνοπτική ανάλυση των απαντήσεων της ομάδας των ενδιαφερομένων

1.    Κατά το νόμο φορείς έκδοσης

Δύο κατά το νόμο φορείς έκδοσης ανέφεραν ότι το κόστος απόκτησης των κερμάτων ενός και δύο λεπτών μειώθηκε, ενώ τρεις κατά το νόμο φορείς έκδοσης δήλωσαν ότι το κόστος είχε αυξηθεί.

Τρεις κατά το νόμο φορείς έκδοσης παρατήρησαν ότι μπορούσαν να αποκτούν τα κέρματα του ενός λεπτού σε τιμή χαμηλότερη της ονομαστικής τους αξίας. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η προμήθεια κερμάτων ενός λεπτού φαίνεται να είναι δαπανηρή. Συνολικά, το κόστος απόκτησης κερμάτων ενός λεπτού για όλους τους κατά το νόμο φορείς έκδοσης κυμαίνεται μεταξύ 0,9 και 2,0 λεπτών του ευρώ.

2.    Κράτη μέλη εκτός της ζώνης του ευρώ

Τέσσερα κράτη μέλη που δεν συμμετέχουν στο ευρώ (ακόμη) απάντησαν στο ερωτηματολόγιο. Σε δύο από αυτά κυκλοφορούν σε εθνικό επίπεδο κέρματα ονομαστικής αξίας κάτω του 1 λεπτού του ευρώ. Κατά την μετάβαση στο ευρώ, δύο από τα κράτη μέλη θα προτιμούσαν το χαμηλότερο κέρμα του ευρώ να είναι το κέρμα των πέντε λεπτών.

3.    ΕΚΤ και εθνικές κεντρικές τράπεζες (ΕθνΚΤ) της ζώνης του ευρώ

Η ΕΚΤ διευκρίνισε ότι η ενδεχόμενη κατάργηση των κερμάτων ενός και δύο λεπτών και η εισαγωγή ενός συστήματος στρογγυλοποίησης του τελικού ποσού για αγορές στα εγγύτερα πέντε λεπτά για πληρωμή σε μετρητά δεν αναμένεται να έχει σημαντικό αντίκτυπο στη σταθερότητα των τιμών.

Δεκατρείς ΕθνΚΓ απάντησαν στην έρευνα. Συνολικά, η επιστροφή κερμάτων ενός και δύο λεπτών στις ΕθνΚΤ είναι χαμηλή λόγω της περιορισμένης κυκλοφορίας τους — για λόγους που έχουν να κάνουν με το κόστος της μεταφοράς, τη γεωγραφική θέση και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τις πολιτικές τους όσον αφορά την κατάθεση των κερμάτων, αν και τα τέλη για αυτό δεν διαφοροποιούνται σε συνάρτηση με την ονομαστική αξία.

4.    Ευρωπαϊκά νομισματοκοπεία

Επτά νομισματοκοπεία που παράγουν κέρματα ευρώ απάντησαν στο ερωτηματολόγιο. Τα τέσσερα δήλωσαν ότι δεν μπορούσαν να παράγουν κέρματα του ενός λεπτού σε τιμή χαμηλότερη της ονομαστικής τους αξίας, και για ορισμένα από αυτά τούτο ισχύει επίσης για τα κέρματα των δύο λεπτών. Ορισμένα νομισματοκοπεία δήλωσαν ότι δεν ήταν ποτέ δυνατή η παραγωγή σε τιμές χαμηλότερες από την ονομαστική αξία, ακόμα και όταν η παραγωγή και το κόστος των μετάλλων κυμαίνονταν σε χαμηλότερα επίπεδα. Ορισμένα νομισματοκοπεία ελπίζουν να μειωθεί το κόστος των κερμάτων ενός και δύο λεπτών μέσω των ρυθμίσεων που συμφωνήθηκαν για μείωση του κόστους από το 2018.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η κατάργηση των κερμάτων ενός και δύο λεπτών θα έχει μικρό ή και καθόλου αντίκτυπο στη στελέχωση των νομισματοκοπείων. Ο αριθμός του προσωπικού που απασχολείται με τα εν λόγω κέρματα είναι γενικά πολύ χαμηλός εκτός από ένα κράτος μέλος, όπου συνυπολογίζονται οι θέσεις εργασίας στην παραγωγή δίσκων κοπής κερμάτων, τη συσκευασία, την αποθήκευση και την ανακύκλωση.

Ένα νομισματοκοπείο επισημαίνει ότι τα κέρματα ενός και δύο λεπτών, σε κάθε περίπτωση, είναι κρίσιμης σημασίας από περιβαλλοντική σκοπιά.

Ένα νομισματοκοπείο ανέφερε ότι η κοινή προμήθεια δίσκων κοπής κερμάτων από ορισμένα νομισματοκοπεία απέτυχε.

5.    Φορείς που χειρίζονται μετρητά

Φαίνεται ότι οι φορείς που κατ’ επάγγελμα χειρίζονται μετρητά (εταιρείες χειρισμού κερμάτων/εταιρείες χρηματαποστολών) είναι διχασμένοι σχετικά με τα οφέλη και το μέλλον των κερμάτων 1 και 2 λεπτών. Η επιστροφή κερμάτων ενός και δύο λεπτών σε εταιρείες που χειρίζονται μετρητά φαίνεται, σε ορισμένες περιπτώσεις, να έχει επιβραδυνθεί με την πάροδο του χρόνου. Δεν δόθηκε καμία ένδειξη των τάσεων όσον αφορά τις τιμές για τον χειρισμό κερμάτων 1 και 2 λεπτών.

6.    Εμπορικές τράπεζες

Τέσσερις εθνικές εμπορικές τράπεζες, μεταξύ των οποίων δύο από την ίδια χώρα, απάντησαν άμεσα.

Δεν φάνηκε να υπάρχει διαφορά στους όρους και τα τέλη για κατάθεση σε συνάρτηση με την ονομαστική αξία.

Οι τράπεζες σε ένα κράτος μέλος της ζώνης του ευρώ φαίνεται να έχουν μεγάλα αποθέματα κερμάτων ενός και δύο λεπτών. Μία τράπεζα παρουσίασε αυξημένη ζήτηση για τα εν λόγω κέρματα, αλλά ελάχιστες καταθέσεις. Μία άλλη ανέφερε ότι οι αναλήψεις και οι καταθέσεις των κερμάτων ενός και δύο λεπτών επιβραδύνονταν.

Τρεις τράπεζες θεωρούν ότι η κυκλοφορία των κερμάτων ενός και δύο λεπτών δεν έχει μειωθεί σε σχέση με την κυκλοφορία άλλων ονομαστικών αξιών.

Ορισμένες τράπεζες ανέφεραν ότι το προφίλ των πελατών για κέρματα ενός και δύο λεπτών δεν έχει μεταβληθεί.

Διατυπώθηκαν διαφορετικές απόψεις σχετικά με τις τάσεις τιμολόγησης των υπηρεσιών μετρητών σε τράπεζες.

7.    Έμποροι λιανικής πώλησης

Δώδεκα εθνικοί φορείς λιανικού εμπορίου απάντησαν στην έρευνα (μέσω της Ευρωπαϊκής τους ένωσης). Οι απόψεις σχετικά με τις μεταβολές των τιμών και τις πρακτικές στρογγυλοποίησης του τελικού ποσού ποικίλλουν σε σημαντικό βαθμό: ορισμένοι έμποροι λιανικής πώλησης δήλωσαν ότι κάποιοι πελάτες δεν συμφωνούσαν καθόλου με τη στρογγυλοποίηση και ότι ορισμένοι πελάτες πλήρωναν περισσότερο και άλλοι λιγότερο (αλλά επήλθε εξισορρόπηση με την πάροδο του χρόνου)· κάποιος είπε ότι οι έμποροι λιανικής πώλησης στρογγυλοποιούσαν πάντα προς τα κάτω το τελικό ποσό.

Δύο οργανώσεις εμπόρων λιανικής δεν θα απέκλειαν την αύξηση των τιμών μεμονωμένων προϊόντων σε περίπτωση εισαγωγής της στρογγυλοποίησης. Επτά έμποροι λιανικής δήλωσαν σαφώς ότι δεν θα εφάρμοζαν εφάπαξ αύξηση των τιμών σε περίπτωση εισαγωγής της στρογγυλοποίησης.

Ένας φορέας λιανικού εμπορίου διατυπώνει φόβους ότι εάν η στρογγυλοποίηση περιοριζόταν στις πληρωμές σε μετρητά, οι πελάτες θα αποφάσιζαν σχετικά με τα μέσα πληρωμής ανάλογα με ποιο ποσό είναι χαμηλότερο, το στρογγυλοποιημένο ποσό (σε μετρητά) ή το ακριβές ποσό (ηλεκτρονική πληρωμή). Αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα την καθυστέρηση της πληρωμής στα ταμεία..

Ορισμένοι φορείς λιανικού εμπορίου επεσήμαναν ότι τα κέρματα ενός και δύο λεπτών θα εξακολουθήσουν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο όσον αφορά τις τιμές των τροφίμων.

Δύο έμποροι λιανικής ζήτησαν ανοιχτά την κατάργηση των κερμάτων ενός και δύο λεπτών.

8.    Καταναλωτές

Η Ευρωπαϊκή Ένωση Καταναλωτών επεσήμανε ότι δεν είχαν συγκεντρωθεί επαρκή στοιχεία σχετικά με το θέμα αυτό και ότι, ως γενική αρχή, οι καταναλωτές θα πρέπει να έχουν επιλογές πληρωμής που αντικατοπτρίζουν τις ατομικές τους προτιμήσεις.

Μέρος 2    Συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν σε ομάδες εμπειρογνωμόνων (2013 - φθινόπωρο 2017)

Μετά την πρώτη ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τα κέρματα ευρώ (2013) και τη θέσπιση των κανόνων στρογγυλοποίησης σε τρία επιπλέον συμμετέχοντα κράτη μέλη, πολλές ομάδες εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής που ασχολούνται με μετρητά σε ευρώ έχουν (περιστασιακά) συζητήσει το μέλλον των κερμάτων ενός και δύο λεπτών. Οι ομάδες με τον ενεργότερο ρόλο ήταν εκείνες που συναντώνται τακτικά 1 , όπως:

·η ομάδα χρηστών μετρητών σε ευρώ, η οποία εξετάζει τη χρήση μετρητών σε ευρώ (τόσο κερμάτων όσο και τραπεζογραμματίων) από τους πολίτες και τους εμπόρους λιανικής·

·η υποεπιτροπή κερμάτων ευρώ, η οποία εξετάζει την αποδοτικότητα και τις πτυχές της πολιτικής για τα κέρματα ευρώ·

·η ομάδα εργασίας των διευθυντών νομισματοκοπείων, η οποία έχει μια τεχνική θεώρηση για τα κέρματα ευρώ·

·και η επιτροπή για τη διασυνοριακή οδική μεταφορά μετρητών ευρώ, η οποία εξετάζει με ποιον τρόπο μπορούν να διατηρηθούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού για φορείς που κατ’ επάγγελμα χειρίζονται μετρητά σε όλη τη ζώνη του ευρώ.

Το θέμα συζητήθηκε επίσης με εμπειρογνώμονες σε ad hoc συναντήσεις, όπως εκείνη σχετικά με το πεδίο εφαρμογής και τις έννομες συνέπειες των μετρητών ευρώ ως νόμιμου χρήματος (2014).

Ανάλογα με την εστίαση πολιτικής που προτιμούν και τον ρόλο τους στον κύκλο ζωής των μετρητών, το θέμα των κερμάτων ενός και δύο λεπτών απασχολεί ευλόγως ορισμένες ομάδες εμπειρογνωμόνων λιγότερο σε σχέση με άλλες. Συνολικά, οι γνώμες διίστανται (ακόμη και εντός της ίδιας ομάδας) και επικρατούν δύο κύριες απόψεις: η μία εστιάζει περισσότερο στο «κόστος του κύκλου ζωής των μετρητών» και στις δημοσιονομικές πτυχές της έκδοσης κερμάτων ενός και δύο λεπτών, ενώ η άλλη εξετάζει περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο οι πελάτες θα αντιδρούσαν στην απόσυρσή τους και τον τρόπο με τον οποίο οι έμποροι λιανικής θα προσαρμόζονταν σε αυτή.

Ενώ η πρώτη προσέγγιση τείνει προς άμεση διακοπή της έκδοσης των κερμάτων ενός και δύο λεπτών, η δεύτερη καταλήγει σε ένα πιο προσεκτικό συμπέρασμα. Ανεξάρτητα από το πλαίσιο, λαμβάνοντας υπόψη και τις δύο κύριες απόψεις, μπορούν να συναχθούν τα ακόλουθα συμπεράσματα.

1.Υπάρχει κοινή αντίληψη στις ομάδες ότι η συνέχιση της έκδοσης κερμάτων ενός και δύο λεπτών είναι προβληματική διότι το κόστος παραγωγής είναι υψηλό και οι μικρές αυτές ονομαστικές αξίες δεν μπορούν αποτελεσματικά να τεθούν εκ νέου σε κυκλοφορία.

2.Όποιο μέτρο πολιτικής και αν ληφθεί για τα κέρματα ενός και δύο λεπτών (διακοπή ή συνέχιση της έκδοσης των κερμάτων) θα πρέπει να βασίζεται σε μια σφαιρική εκτίμηση της κατάστασης, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις σχετικές πτυχές και ενημερώνοντας αποτελεσματικά το κοινό.

* * *

(1)    Οι ομάδες εμπειρογνωμόνων συνέρχονται σε περιόδους που κυμαίνονται από κάθε 4 μήνες έως κάθε 2 έτη, ανάλογα με την ομάδα.