Βρυξέλλες, 6.8.2018

COM(2018) 575 final

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως μόνιμου παρατηρητή στην Κοινότητα του Ειρηνικού (SPC)


Εισαγωγή

Η περιοχή του Ειρηνικού περιλαμβάνει 15 κράτη της ομάδας των κρατών της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (ΑΚΕ), καθώς και 4 υπερπόντιες χώρες και εδάφη (ΥΧΕ). Η περιοχή αυτή έχει συνολική έκταση 580 000 km² και διαθέτει μια αχανή αποκλειστική οικονομική ζώνη (ΑΟΖ) έκτασης σχεδόν 30 εκατ. km² με συνολικό πληθυσμό περίπου 12 εκατομμυρίων ανθρώπων, στους οποίους περιλαμβάνονται πάνω από 500 000 πολίτες της ΕΕ.

Η ΕΕ έχει στρατηγικά συμφέροντα στην περιοχή του Ειρηνικού. Από κοινού, η ΕΕ και τα 15 κράτη του Ειρηνικού που ανήκουν στην ομάδα ΑΚΕ διαμορφώνουν μια ισχυρή συμμαχία για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και των διαφόρων άλλων παγκόσμιων ζητημάτων, όπως η διακυβέρνηση των ωκεανών. Επίσης, η περιοχή του Ειρηνικού παρουσιάζει οικονομικές και εμπορικές ευκαιρίες για την ΕΕ, ιδίως όσον αφορά την αλιεία 1 και τα ορυκτά. Η σύσφιγξη των δεσμών με τις χώρες του Ειρηνικού θα ενισχύσει επίσης τη συνεργασία της ΕΕ με την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία στην περιοχή.

Στην περιοχή του Ειρηνικού, η ΕΕ έχει την ευκαιρία να χρησιμοποιήσει με συντονισμένο και συνεκτικό τρόπο ένα φάσμα διαφορετικών συνιστωσών της εξωτερικής δράσης της, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται η Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφαλείας, η αναπτυξιακή πολιτική της ΕΕ, και η οικονομική διπλωματία. Δεδομένου ότι ελάχιστα κράτη μέλη της ΕΕ διαθέτουν αντιπροσωπείες στις χώρες του Ειρηνικού, η σύσφιγξη των δεσμών με την Κοινότητα του Ειρηνικού (εφεξής «SPC»), η οποία παλαιότερα ονομαζόταν Επιτροπή του Νότιου Ειρηνικού, θα μπορούσε να αποτελέσει και τρόπο ενίσχυσης της συνεργασίας της ΕΕ με τις χώρες του Ειρηνικού.

Η ΕΕ υλοποιεί μέρος των περιφερειακών και διμερών προγραμμάτων της μέσω περιφερειακών οργανισμών στον Ειρηνικό. Η SPC αποτελεί τον κύριο φορέα υλοποίησης προγραμμάτων της ΕΕ στην περιοχή του Ειρηνικού. Στις 11 Φεβρουαρίου 2016, η SPC προσκάλεσε την ΕΕ, μέσω επιστολής της προς τον επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της ΕΕ για τον Ειρηνικό, που έχει την έδρα της στις νήσους Φίτζι, να καταστεί μόνιμος παρατηρητής. Η προοπτική αυτή αποτελεί ευκαιρία για την ενίσχυση της εταιρικής σχέσης ΕΕ-SPC, καθώς και του πολιτικού διαλόγου με την SPC σχετικά με περιφερειακά θέματα.

Η Κοινότητα του Ειρηνικού (SPC)

Η SPC ιδρύθηκε με τη Συμφωνία της Καμπέρας το 1947. Αποτελεί τον κύριο περιφερειακό φορέα υλοποίησης και διαδραματίζει ενεργό ρόλο για την περιφερειακή ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς, τη συνεργασία και την ολοκλήρωση στον Ειρηνικό. Επί του παρόντος, αριθμεί 26 μέλη: Αμερικανική Σαμόα, Αυστραλία, Νήσοι Κουκ, Ηνωμένες Πολιτείες της Μικρονησίας, Νήσοι Φίτζι, Γαλλία, Γαλλική Πολυνησία, Γκουάμ, Κιριμπάτι, Νήσοι Μάρσαλ, Ναουρού, Νέα Καληδονία, Νέα Ζηλανδία, Νιούε, Νήσοι Βόρειες Μαριάνες, Παλάου, Παπούα Νέα Γουινέα, Νήσοι Πίτκερν, Σαμόα, Νήσοι Σολομώντος, Τόνγκα, Τουβαλού, Τοκελάου, Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, Βανουάτου, Ουάλλις και Φουτούνα.

Προκειμένου να προαγάγει στενότερη και ουσιαστικότερη συνεργασία με οντότητες που δεν επιθυμούν να αποκτήσουν το καθεστώς του μέλους της Κοινότητας του Ειρηνικού ή δεν πληρούν τις απαιτούμενες προϋποθέσεις προς τούτο, η SPC, κατά την 9η Διάσκεψή της, τον Νοέμβριο του 2015, ενέκρινε μια νέα [έγγραφο SPC/CRGA 45 (15)], με την οποία δημιουργείται η κατηγορία του «μόνιμου παρατηρητή στην Κοινότητα του Ειρηνικού».

2 Αναγνωρίζοντας τη σημασία των συντονισμένων προσεγγίσεων της αναπτυξιακής πολιτικής και του αναπτυξιακού προγραμματισμού, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η SPC ενίσχυσαν τη συνεργασία τους με την υπογραφή, στις 16 Ιουνίου 2015, για τη σύναψη εταιρικής σχέσης. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή προσκλήθηκε ανεπίσημα ως παρατηρητής στις ετήσιες συνεδριάσεις διακυβέρνησης της SPC . Μετά την έγκριση της νέας πολιτικής σχετικά με το καθεστώς μέλους και παρατηρητή της Κοινότητας του Ειρηνικού, η SPC την Ευρωπαϊκή Ένωση, στις 11 Φεβρουαρίου 2016, να καταστεί ο πρώτος μόνιμος παρατηρητής στην Κοινότητα του Ειρηνικού. 

Το καθεστώς μόνιμου παρατηρητή στην Κοινότητα του Ειρηνικού

Το καθεστώς μόνιμου παρατηρητή αποσκοπεί στη συνεργασία με οντότητες εντός ή εκτός της περιοχής του Ειρηνικού, οι οποίες έχουν τη βούληση και την ικανότητα να συνεργαστούν ουσιαστικά με την Κοινότητα του Ειρηνικού, αλλά που δεν επιθυμούν να αποκτήσουν το καθεστώς του μέλους, ή δεν πληρούν τις απαιτούμενες προϋποθέσεις προς τούτο.

Όπως αναφέρεται στην πολιτική σχετικά με το καθεστώς μέλους και παρατηρητή στην Κοινότητα του Ειρηνικού («η πολιτική»), προβλέπεται το ακόλουθο καθεστώς για τους μόνιμους παρατηρητές:

1.Οι μόνιμοι παρατηρητές δύνανται να παρίστανται στην Επιτροπή των Αντιπροσώπων Κυβερνήσεων και Διοικήσεων 3 (CGRA), στη Διάσκεψη 4 και σε άλλες συνεδριάσεις της SPC. Με την άδεια του προέδρου, δύνανται να συμμετέχουν σε συζητήσεις και ανταλλαγές απόψεων.

2.Οι μόνιμοι παρατηρητές δύνανται να υποβάλλουν προτάσεις στις συνεδριάσεις της SPC. Οι εν λόγω προτάσεις υποβάλλονται στα μέλη της Κοινότητας του Ειρηνικού για λήψη απόφασης μόνο κατόπιν αιτήματος τουλάχιστον ενός μέλους της Κοινότητας του Ειρηνικού.

3.Ο πρόεδρος της συνεδρίασης μπορεί να αποφασίσει, κατά περίπτωση, να παραχωρήσει σε μόνιμο παρατηρητή επιπλέον χρόνο ομιλίας για να απαντήσει σε σχέση με τις θέσεις ή τις προτάσεις που έχει παρουσιάσει.

4.Οι μόνιμοι παρατηρητές δύνανται, κατά τη διακριτική ευχέρεια των μελών της Κοινότητας του Ειρηνικού και της γραμματείας της, να καλούνται να συμμετάσχουν σε ομάδες εργασίας που συστήνει το διευθυντικό όργανο ή η γραμματεία, με την επιφύλαξη των συνήθων διαδικασιών που διέπουν τη σύνθεση αυτών των ομάδων εργασίας.

5.Η γραμματεία της SPC προτίθεται να ενημερώνει όλους τους μόνιμους παρατηρητές για τη διεξαγωγή εργαστηρίων, σεμιναρίων, καθώς και άλλων ad hoc συνεδριάσεων των μελών που συγκαλούνται από την Κοινότητα του Ειρηνικού και τη γραμματεία της, καθώς και να προσκαλεί τους μόνιμους παρατηρητές σε αυτές τις εκδηλώσεις.

Η χορήγηση του καθεστώτος μόνιμου παρατηρητή υπόκειται στην ακόλουθη διαδικασία, η οποία περιγράφεται λεπτομερώς στην πολιτική:

1.Υποβολή στη Διάσκεψη της Κοινότητας του Ειρηνικού γραπτής αίτησης απευθυνόμενης στον Γενικό Διευθυντή της Γραμματείας, στην οποία εκτίθενται συνοπτικά τα επιχειρήματα του αιτούντος ως προς την εκπλήρωση των κριτηρίων του καθεστώτος μόνιμου παρατηρητή.

2.Αξιολόγηση της αίτησης από τη γραμματεία και διατύπωση σύστασης προς τον πρόεδρο της Διάσκεψης και όλα τα μέλη της SPC.

3.Αξιολόγηση της αίτησης από την Επιτροπή των Αντιπροσώπων Κυβερνήσεων και Διοικήσεων (CRGA) και διατύπωση σύστασης προς τη Διάσκεψη.

4.Η Διάσκεψη λαμβάνει τη σχετική απόφαση με ομοφωνία.

5.Γνωστοποίηση της απόφασης στον αιτούντα από τον γενικό διευθυντή της γραμματείας.

Ενώ προβλέπεται ότι οι μόνιμοι παρατηρητές χρηματοδοτούν τη συμμετοχή τους στις συνεδριάσεις της Κοινότητας του Ειρηνικού, κατ’ εξαίρεση από την ενότητα 37 της Πολιτικής, η ετήσια συνεισφορά στον προϋπολογισμό της Κοινότητας του Ειρηνικού δύναται να αρθεί βάσει απόφασης της Διάσκεψης των Προέδρων, εάν ο μόνιμος παρατηρητής παρέχει σημαντική χρηματοδοτική στήριξη στα προγράμματα της SPC μέσω άλλων μηχανισμών. Δεδομένης της ουσιώδους οικονομικής συνεισφοράς της ΕΕ στην περιοχή (βλέπε κατωτέρω), η αίτησή της να καταστεί μόνιμος παρατηρητής θα υποβληθεί υπό τον όρο ότι η Διάσκεψη θα άρει την ετήσια εισφορά της στον προϋπολογισμό της SPC.

Η διαδικασία απόκτησης της ιδιότητας του μόνιμου παρατηρητή αποτελεί διοικητική διαδικασία. Το καθεστώς μόνιμου παρατηρητή δεν παρέχει δικαιώματα ούτε επιβάλλει υποχρεώσεις. Σύμφωνα με το άρθρο 17 παράγραφος 1 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η Επιτροπή θα πρέπει να αντιπροσωπεύει την Ένωση στην SPC.

Στόχοι

Η Επιτροπή και η SPC έχουν αναπτύξει μακρόχρονη συνεργασία για τη στήριξη της ανάπτυξης στις νησιωτικές χώρες και εδάφη του Ειρηνικού. Οι δραστηριότητες της ΕΕ που υποστηρίζονται μέσω της Κοινότητας του Ειρηνικού έχουν επιτρέψει μέχρι στιγμής να αντιμετωπιστούν προκλήσεις και να προαχθούν σχετικές δυνατότητες, μεταξύ άλλων, στους τομείς της κλιματικής αλλαγής, της μείωσης του κινδύνου καταστροφών, της αλιείας, της ανάπτυξης του εμπορίου, της βιώσιμης ενέργειας, του πολιτισμού, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των ορυκτών βαθέων υδάτων. Το 2017, η ΕΕ διέθεσε περίπου 160 εκατ. EUR σε αναπτυξιακά προγράμματα για τα κράτη του Ειρηνικού.

Η περιφερειακή εντολή της SPC λαμβάνει σοβαρά υπόψη τους καίριους τομείς στον Ειρηνικό, καθώς και τις προτεραιότητες στις οποίες εστιάζεται η ενωσιακή αναπτυξιακή βοήθεια. Η SPC είναι μακράν ο σημαντικότερος εκτελεστικός εταίρος της ΕΕ στον Ειρηνικό και αποτελεί βασική περιφερειακή οργάνωση για την προώθηση των αμοιβαίων συμφερόντων. H ΕΕ παρέχει, κατά μέσο όρο, 30 εκατ. EUR στην SPC σε ετήσια βάση. Το 2016, το ποσό αυτό αντιπροσώπευε σχεδόν το 40 % των ετήσιων δαπανών της SPC. Η μεγάλη στήριξη που παρέχει η Επιτροπή στην SPC δικαιολογεί και τη σύσφιγξη της συνεργασίας μεταξύ των δύο θεσμών.

Γενικά, το καθεστώς μόνιμου παρατηρητή αποτελεί ευκαιρία ώστε η ΕΕ να αυξήσει τη συνοχή και την αποτελεσματικότητα, καθώς και να βελτιώσει την ποιότητα, την προβολή και τον αντίκτυπο των δραστηριοτήτων της Επιτροπής και της SPC. Επίσης, το καθεστώς αυτό θα συμβάλει στην ενίσχυση του πολιτικού διαλόγου της Επιτροπής με την SPC σχετικά με τα περιφερειακά ζητήματα. Επιπλέον, το καθεστώς μόνιμου παρατηρητή θα ενισχύσει τη συνεργασία της ΕΕ με τις χώρες του Ειρηνικού, προοπτική που ενδέχεται να παρουσιάζει αμοιβαίο ενδιαφέρον λόγω των επικείμενων διαπραγματεύσεων με τις χώρες ΑΚΕ σχετικά με τη συμφωνία εταιρικής σχέσης μετά το Κοτονού. Δεδομένου ότι ένα κράτος μέλος της ΕΕ (η Γαλλία) είναι ήδη πλήρες μέλος της SPC (όπως και η Αυστραλία, η Νέα Ζηλανδία και οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής), η χορήγηση του καθεστώτος του μόνιμου παρατηρητή στην Επιτροπή θα προσφέρει στην ΕΕ τη δυνατότητα να διευρύνει τις εταιρικές της σχέσεις στην περιοχή.

Συμπέρασμα

Δεδομένου ότι η SPC αποτελεί μια περιφερειακή πλατφόρμα στρατηγικής σημασίας και βασικό περιφερειακό εταίρο, με τον οποίο είναι επιθυμητή η ενίσχυση της συνεργασίας σε τομείς αμοιβαίου ενδιαφέροντος, η Επιτροπή προτίθεται να απαντήσει θετικά στην πρόσκληση της SPC να καταστεί μόνιμος παρατηρητής για λογαριασμό της ΕΕ. Η επίσημη αίτηση που θα απευθύνεται στον γενικό διευθυντή της γραμματείας θα θέτει ρητώς ως προϋπόθεση την άρση, εκ μέρους της Διάσκεψης, της υποχρέωσης οικονομικής συνεισφοράς στον προϋπολογισμό της Κοινότητας του Ειρηνικού.

(1)

Η ΕΕ είναι μέλος δύο περιφερειακών οργανώσεων διαχείρισης της αλιείας (ΠΟΔΑ) της περιοχής του Ειρηνικού Ωκεανού, και συγκεκριμένα της Επιτροπής Αλιείας του Δυτικού και Κεντρικού Ειρηνικού (WCPFC) και της Περιφερειακής Οργάνωσης Διαχείρισης της Αλιείας του Νοτίου Ειρηνικού (SPRFMO), στο πλαίσιο των οποίων συμβάλλει ενεργά στη μακροπρόθεσμη διατήρηση και διαχείριση των αλιευτικών πόρων.

(2)

Το έγγραφο πρωτοκολλήθηκε με αριθμό Ares (2015)2773568

(3)

Η Επιτροπή των Αντιπροσώπων Κυβερνήσεων και Διοικήσεων (CRGA) είναι επιτροπή της Διάσκεψης της Κοινότητας του Ειρηνικού που συνεδριάζει σε ετήσια βάση. Κατά τα έτη που δεν συνέρχεται η Διάσκεψη, η CRGA εξουσιοδοτείται να λαμβάνει αποφάσεις σχετικά με τη διακυβέρνηση.

(4)

Η Διάσκεψη της Κοινότητας του Ειρηνικού είναι το διευθυντικό όργανο του οργανισμού. Συνέρχεται ανά διετία. Κάθε έδαφος και κράτος μέλος διαθέτει μία ψήφο στη λήψη αποφάσεων.