1.ΙΣΤΟΡΙΚΟ

Σύμφωνα με το άρθρο 395 της οδηγίας 2006/112/ΕΚ του Συμβουλίου, της 28ης Νοεμβρίου 2006, σχετικά με το κοινό σύστημα φόρου προστιθέμενης αξίας («η οδηγία για τον ΦΠΑ»), το Συμβούλιο, αποφασίζοντας ομόφωνα έπειτα από πρόταση της Επιτροπής, μπορεί να επιτρέπει σε κάθε κράτος μέλος να θεσπίζει ειδικά μέτρα παρέκκλισης από τις διατάξεις της εν λόγω οδηγίας για λόγους απλούστευσης των διαδικασιών επιβολής του ΦΠΑ ή πρόληψης ορισμένων τύπων φοροδιαφυγής ή φοροαποφυγής. Δεδομένου ότι η εν λόγω διαδικασία προβλέπει παρεκκλίσεις από τις γενικές αρχές του ΦΠΑ, σύμφωνα με την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι εν λόγω παρεκκλίσεις θα πρέπει να είναι αναλογικές και περιορισμένης εμβέλειας.

Με επιστολή της, η οποία πρωτοκολλήθηκε από την Επιτροπή στις 18 Σεπτεμβρίου 2017, η Λετονία ζήτησε την άδεια να εφαρμόσει μέτρο κατά παρέκκλιση του άρθρου 193 της οδηγίας για τον ΦΠΑ. Σύμφωνα με το άρθρο 395 παράγραφος 2 της οδηγίας για τον ΦΠΑ, η Επιτροπή, με επιστολή της 27ης Οκτωβρίου 2017, ενημέρωσε τα άλλα κράτη μέλη σχετικά με το αίτημα της Λετονίας. Με επιστολή της 31ης Οκτωβρίου 2017, η Επιτροπή γνωστοποίησε στη Λετονία ότι είχε στη διάθεσή της όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για την εκτίμηση του αιτήματος.

Κατά κανόνα, δυνάμει του άρθρου 193 της οδηγίας για τον ΦΠΑ, ο υπόχρεος καταβολής ΦΠΑ στις φορολογικές αρχές είναι ο υποκείμενος στον φόρο ο οποίος πραγματοποιεί παράδοση αγαθών. Σκοπός της παρέκκλισης που ζητήθηκε από τη Λετονία είναι να καταστεί υπόχρεος καταβολής φόρου ο υποκείμενος στον φόρο στον οποίο παραδίδονται τα αγαθά (ο λεγόμενος μηχανισμός αντιστροφής της επιβάρυνσης), στην περίπτωση συγκεκριμένων προϊόντων, ιδίως όσον αφορά ηλεκτρονικές συσκευές ευρείας κατανάλωσης και ηλεκτρικές οικιακές συσκευές. Σκοπός της ζητούμενης παρέκκλισης είναι η καταπολέμηση της απάτης.

2.ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗΣ

Βάσει του άρθρου 193 της οδηγίας για τον ΦΠΑ, υπόχρεος καταβολής ΦΠΑ είναι ο υποκείμενος στον φόρο ο οποίος πραγματοποιεί παράδοση αγαθών ή παροχή υπηρεσιών. Σκοπός του μηχανισμού αντιστροφής της επιβάρυνσης είναι να μετατοπιστεί η ευθύνη στον υποκείμενο στον φόρο στον οποίο πραγματοποιείται η παράδοση αγαθών ή η παροχή υπηρεσιών.

Η απάτη του «αφανούς εμπόρου» διαπράττεται όταν έμποροι πωλούν αγαθά ή παρέχουν υπηρεσίες, εισπράττουν τον ΦΠΑ από τους πελάτες τους και στη συνέχεια εξαφανίζονται χωρίς να αποδώσουν στις φορολογικές αρχές τον ΦΠΑ που εισέπραξαν από τους πελάτες τους. Στις πλέον κραυγαλέες περιπτώσεις τέτοιου είδους φοροδιαφυγής, τα ίδια αγαθά ή οι υπηρεσίες παραδίδονται ή παρέχονται πολλές φορές, μέσω ενός μηχανισμού τύπου «καρουσέλ» (πρόκειται για τα αγαθά ή τις υπηρεσίες που αποτελούν αντικείμενο εμπορικών συναλλαγών μεταξύ κρατών μελών), χωρίς να καταβάλλεται ΦΠΑ στις φορολογικές αρχές, ενώ ταυτόχρονα ο πελάτης έχει δικαίωμα έκπτωσης του ΦΠΑ που κατέβαλε στον προμηθευτή ή πάροχό του. Με τον καθορισμό του προσώπου στο οποίο παραδίδονται τα αγαθά ή παρέχονται οι υπηρεσίες ως υπόχρεου πληρωμής του ΦΠΑ στις εν λόγω περιπτώσεις, έχει διαπιστωθεί ότι ο εγχώριος μηχανισμός αντιστροφής της επιβάρυνσης εξαλείφει τη δυνατότητα αυτής της μορφής φοροδιαφυγής.

3.ΤΟ ΑΙΤΗΜΑ

Σύμφωνα με το άρθρο 395 της οδηγίας για τον ΦΠΑ, η Λετονία ζητεί από το Συμβούλιο, το οποίο αποφασίζει κατόπιν πρότασης της Επιτροπής, να την εξουσιοδοτήσει να συνεχίσει να εφαρμόζει το ειδικό μέτρο παρέκκλισης από το άρθρο 193 της οδηγίας για τον ΦΠΑ όσον αφορά την εφαρμογή του μηχανισμού αντιστροφής της επιβάρυνσης στις εγχώριες παραδόσεις ηλεκτρονικών συσκευών ευρείας κατανάλωσης και ηλεκτρικών οικιακών συσκευών.

Λόγω της παρατηρούμενης απάτης, η Λετονία θέσπισε τον μηχανισμό αντιστροφής της επιβάρυνσης στον τομέα των κινητών τηλεφώνων, των διατάξεων ολοκληρωμένων κυκλωμάτων, των ταμπλετών και των φορητών υπολογιστών. Κατά συνέπεια, σύμφωνα με την άποψη της Λετονίας, η απάτη όσον αφορά τον ΦΠΑ μειώθηκε στους εν λόγω τομείς, ταυτόχρονα όμως μετατοπίστηκε στις παραδόσεις ηλεκτρονικών ειδών ευρείας κατανάλωσης και ηλεκτρικών οικιακών συσκευών. Η Λετονία υποστηρίζει ότι οι κίνδυνοι απάτης είναι υψηλοί λόγω της φύσης των αγαθών, που είναι γενικά μικρού μεγέθους και υψηλής αξίας.

Η εν λόγω απάτη συνίσταται στη δήλωση εικονικών συναλλαγών από υποκείμενους στον φόρο που διαθέτουν αριθμό μητρώου ΦΠΑ, για τις οποίες είναι καταβλητέος ο ΦΠΑ στον κρατικό προϋπολογισμό. Στη συνέχεια, οι εν λόγω έμποροι εξαφανίζονται χωρίς να καταβάλουν τον οφειλόμενο ΦΠΑ στον κρατικό προϋπολογισμό.

Με τον καθορισμό του προσώπου στο οποίο παραδίδονται τα αγαθά ως υπόχρεου πληρωμής του ΦΠΑ, η Λετονία επιδιώκει να καταπολεμήσει την ανωτέρω απάτη που παρατηρείται στον τομέα των ηλεκτρονικών ειδών ευρείας κατανάλωσης και των ηλεκτρικών οικιακών συσκευών. Όπως προκύπτει από το αίτημα και επιβεβαιώνεται με επιστολή που διαβιβάστηκε στην Επιτροπή στις 12 Οκτωβρίου 2017, η Λετονία προβλέπει την εφαρμογή του μηχανισμού αντιστροφής της επιβάρυνσης στις παραδόσεις των εν λόγω προϊόντων από την 1η Ιανουαρίου 2018.

4.Η ΑΠΟΨΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Όταν η Επιτροπή λαμβάνει αιτήματα σύμφωνα με το άρθρο 395, τα εξετάζει προκειμένου να διασφαλίσει ότι πληρούνται οι βασικοί όροι αποδοχής τους και, συγκεκριμένα, εξετάζει αν το προτεινόμενο ειδικό μέτρο απλουστεύει τις διαδικασίες για τους υποκείμενους στον φόρο και/ή τη φορολογική διοίκηση ή αν η πρόταση επιτρέπει την πρόληψη ορισμένων τύπων φοροδιαφυγής ή φοροαποφυγής. Στο πλαίσιο αυτό, η προσέγγιση της Επιτροπής ήταν ανέκαθεν περιοριστική και επιφυλακτική, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι παρεκκλίσεις δεν υπονομεύουν τη γενικότερη λειτουργία του συστήματος ΦΠΑ, είναι περιορισμένης εμβέλειας, αναγκαίες και αναλογικές.

Επομένως, οποιαδήποτε παρέκκλιση από το σύστημα τμηματικών καταβολών δεν μπορεί παρά να αποτελεί έσχατη λύση και επείγον μέτρο, και πρέπει να παρέχει εγγυήσεις όσον αφορά την χρησιμότητα και τον έκτακτο χαρακτήρα της χορηγούμενης παρέκκλισης.

Στο πλαίσιο αυτό, υπενθυμίζεται ότι η πολιτική της Επιτροπής συνίσταται στο να εξετάζει το ενδεχόμενο παρεκκλίσεων για την εφαρμογή του μηχανισμού αντιστροφής της επιβάρυνσης μόνο όταν, συγχρόνως, τα επίμαχα αγαθά δεν μπορούν να φτάσουν στον τελικό καταναλωτή, ένας λιγότερο αξιόπιστος φορολογούμενος αντικαθίσταται από έναν περισσότερο αξιόπιστο φορολογούμενο και δεν υπάρχει κίνδυνος απάτης στο λιανικό εμπόριο ή σε άλλα κράτη μέλη που δεν χρησιμοποιούν τον μηχανισμό.

Εν πρώτοις, πρέπει να σημειωθεί ότι τα εν λόγω προϊόντα είναι δυνατό να προορίζονται για ιδιωτική κατανάλωση και, ως εκ τούτου, ελλοχεύει ο κίνδυνος να μετατοπιστεί η απάτη στα μεταγενέστερα στάδια της αλυσίδας εφοδιασμού, όπου θα μπορούσε να καταστεί ακόμη πιο δύσκολος ο έλεγχός της. Ως εκ τούτου, η μεταφορά του συνόλου της υποχρέωσης απόδοσης ΦΠΑ στον τελευταίο κρίκο της αλυσίδας θα αύξανε τους κινδύνους. Υπάρχει επίσης κίνδυνος μετατόπισης της απάτης σε άλλα κράτη μέλη ή σε άλλους τομείς. Πιο συγκεκριμένα, η Λετονία υποστηρίζει ότι η απάτη στον εν λόγω τομέα οφείλεται στη θέσπιση του μηχανισμού αντιστροφής της επιβάρυνσης στους παραπλήσιους τομείς των κινητών τηλεφώνων, των διατάξεων ολοκληρωμένων κυκλωμάτων, των ταμπλετών και των φορητών υπολογιστών.

Επιπλέον, σε κάθε περίπτωση, η παρέκκλιση δεν αποτελεί μακροπρόθεσμη λύση ούτε υποκαθιστά τα κατάλληλα μέτρα ελέγχου για τον κλάδο και για τους υποκείμενους στον φόρο. Μολονότι η Λετονία ανέφερε στο αίτημά της ότι εφαρμόζεται επί του παρόντος ολοκληρωμένη σειρά μέτρων ελέγχου για την αντιμετώπιση της απάτης όσον αφορά τον ΦΠΑ, δεν κατέδειξε τους λόγους για τους οποίους αυτά τα μέτρα ελέγχου δεν επαρκούν για την καταπολέμηση της απάτης στον τομέα των ηλεκτρονικών ειδών ευρείας κατανάλωσης και των ηλεκτρικών οικιακών συσκευών. Επίσης, η Λετονία δεν ανέφερε συγκεκριμένα ποια μέτρα έχουν ληφθεί ή θα ληφθούν για την καταπολέμηση της απάτης στον τομέα των ηλεκτρονικών ειδών ευρείας κατανάλωσης και των ηλεκτρικών οικιακών συσκευών.

Εν τέλει, η Επιτροπή απέρριψε σειρά αιτημάτων για παρέκκλιση προκειμένου να εφαρμοστεί ο μηχανισμός αντιστροφής της επιβάρυνσης με βάση τα ανωτέρω στοιχεία. Γίνεται σχετική αναφορά στις ανακοινώσεις της Επιτροπής σχετικά με τη χοιροτροφία και τον κλάδο των ζωοτροφών (COM(2013)148 της 19.3.2013 —ως απάντηση σε αίτημα της Ουγγαρίας), τον τομέα της ζάχαρης (COM(2014)229 της 22.4.2014 —ως απάντηση σε αίτημα της Ουγγαρίας), τους πολύτιμους λίθους (COM(2014) 623 της 10.10.2014 —αίτημα της Εσθονίας), τον τομέα του κρέατος (COM(2017) 24 final της 19.1.2017 —αίτημα της Σλοβακίας).