Υπό την αιγίδα του UNIDROIT (Διεθνές Ινστιτούτο για την Ενοποίηση του Ιδιωτικού Δικαίου), ενός διακυβερνητικού οργανισμού στον οποίο συμμετέχουν όλα τα κράτη μέλη, εγκρίθηκε, τον Νοέμβριο του 2001, στο πλαίσιο διπλωματικής διάσκεψης στο Κέιπ Τάουν της Νοτίου Αφρικής σύμβαση σχετικά με τις διεθνείς εμπράγματες ασφάλειες επί κινητού εξοπλισμού («η σύμβαση του Κέιπ Τάουν») και πρωτόκολλο για θέματα που αφορούν ειδικά τον εξοπλισμό αεροσκαφών.

Το σύστημα του Κέιπ Τάουν διαθέτει ευέλικτη δομή: αποτελείται από σύμβαση-πλαίσιο η οποία καθορίζει νομικούς κανόνες εφαρμοστέους σε όλες τις κατηγορίες κινητού εξοπλισμού και συμπληρώνεται από ειδικά πρωτόκολλα που περιέχουν ειδικούς κανόνες σχετικά με συγκεκριμένους τύπους εξοπλισμού.

Η σύμβαση προβλέπει κανόνες για τη σύσταση και τα αποτελέσματα διεθνούς εμπράγματης ασφάλειας (σύμβαση παροχής εμπραγμάτου ασφάλειας, συμφωνία επιφύλαξης κυριότητας ή σύμβαση χρηματοδοτικής μίσθωσης) επί ορισμένων τύπων κινητού εξοπλισμού που καθορίζονται στα πρωτόκολλα σχετικά με τις ακόλουθες κατηγορίες: εξοπλισμός αεροσκαφών (άτρακτοι, κινητήρες αεροσκαφών και ελικόπτερα), τροχαίο σιδηροδρομικό υλικό και διαστημικό υλικό.

Τα εν λόγω πρωτόκολλα μπορούν να τροποποιούν τη σύμβαση στην περίπτωση που το απαιτούν τα ειδικά χαρακτηριστικά του σχετικού κλάδου. Ως εκ τούτου, το πρωτόκολλο υπερισχύει της σύμβασης όσον αφορά την κάθε κατηγορία κινητού εξοπλισμού. Οι υποχρεώσεις που υπέχουν τα κράτη δυνάμει της σύμβασης ποικίλλουν ανάλογα με το πρωτόκολλο στο οποίο έχουν προσχωρήσει. Η εφαρμογή της σύμβασης σε συγκεκριμένη κατηγορία κινητού εξοπλισμού είναι δυνατή μόνον με την έναρξη ισχύος του σχετικού πρωτοκόλλου και μόνον μεταξύ των μερών που έχουν προσχωρήσει στο εν λόγω πρωτόκολλο. Ωστόσο, στην περίπτωση αυτή, η σύμβαση και το πρωτόκολλο πρέπει να διαβάζονται από κοινού, ως ενιαία νομική πράξη.

Οι κατηγορίες των εξορύξεων, της γεωργίας και των κατασκευών αποτελούν τομείς εμπορικής δραστηριότητας καθολικής σημασίας, ιδιαίτερα στις αναπτυσσόμενες χώρες. Για τον λόγο αυτό, το πρόγραμμα εργασίας του UNIDROIT περιλαμβάνει, από το 2006, την εκπόνηση πρωτοκόλλου της σύμβασης σχετικά με τις διεθνείς εμπράγματες ασφάλειες επί κινητού εξοπλισμού για θέματα που αφορούν ειδικά τον γεωργικό, τον κατασκευαστικό και τον εξορυκτικό εξοπλισμό (Agricultural, Construction and Mining Equipment) (εφεξής: «πρωτόκολλο MAC») Δύο είναι οι λόγοι για τους οποίους το UNIDROIT πρότεινε τον γεωργικό, τον κατασκευαστικό και τον εξορυκτικό εξοπλισμό για το τέταρτο πρωτόκολλο. Πρώτον, θα δοθεί στις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στους κλάδους της γεωργίας, των κατασκευών και των εξορύξεων η δυνατότητα να αποκτούν εξοπλισμό που διαφορετικά δεν θα ήταν σε θέση να αποκτήσουν και, ως εκ τούτου, θα τους επιτραπεί να βελτιστοποιήσουν τη δραστηριότητά τους. Δεύτερον, θα δοθεί στους παραγωγούς εξοπλισμού η δυνατότητα να εξάγουν σε αγορές στις οποίες δεν θα είχαν πρόσβαση χωρίς ένα τέτοιο πρωτόκολλο.

Ύστερα από προπαρασκευαστικές εργασίες, συμπεριλαμβανομένων αρκετών συνεδριάσεων της ομάδας μελέτης και διαβουλεύσεων με κλάδους του ιδιωτικού τομέα, το διοικητικό συμβούλιο του UNIDROIT έκρινε, κατά την 95η συνεδρίαση του (στις 18 - 20 Μαΐου 2016), ότι η κατάρτιση σχεδίου εγγράφου της ομάδας μελέτης είχε προχωρήσει επαρκώς ώστε να δικαιολογεί τη σύγκληση επιτροπής κυβερνητικών εμπειρογνωμόνων. Η πρώτη συνεδρίαση της επιτροπής κυβερνητικών εμπειρογνωμόνων πραγματοποιήθηκε στη Ρώμη από τις 20 έως τις 24 Μαρτίου 2017.

Η Επιτροπή, εκπροσωπώντας την Ευρωπαϊκή Ένωση η οποία έχει καθεστώς παρατηρητή στο UNIDROIT, συμμετείχε στη συνεδρίαση με βάση τη συντονισμένη θέση που είχε υιοθετήσει η ομάδα εργασίας του Συμβουλίου «θέματα αστικού δικαίου» (γενικές υποθέσεις) και η οποία προβάλλεται στο έγγραφο του Συμβουλίου 7083/17 EU RESTRICTED.

Η δεύτερη και πιθανόν τελευταία συνεδρίαση της επιτροπής κυβερνητικών εμπειρογνωμόνων θα πραγματοποιηθεί στη Ρώμη από τις 2 έως τις 6 Οκτωβρίου 2017. Η διπλωματική διάσκεψη για την έγκριση του πρωτοκόλλου MAC αναμένεται να πραγματοποιηθεί εντός του δεύτερου εξαμήνου του 2018. Επομένως, συνιστάται να επιβεβαιωθεί η συντονισμένη θέση στην οποία έχει καταλήξει η ομάδα εργασίας του Συμβουλίου με επίσημες διαπραγματευτικές οδηγίες που θα επιτρέψουν στην Επιτροπή να εκπροσωπήσει τα συμφέροντα της ΕΕ και στη μελλοντική διπλωματική διάσκεψη.

Η ΕΕ έχει ήδη λάβει δράση σε σχέση με τη σύμβαση του Κέιπ Τάουν, με την προσχώρησή της στη σύμβαση και στο πρωτόκολλό της για τον εξοπλισμό αεροσκαφών (αεροναυτικό πρωτόκολλο) το 2009 1 , με την υπογραφή του πρωτοκόλλου για το σιδηροδρομικό τροχαίο υλικό (σιδηροδρομικό πρωτόκολλο) το 2009 2 και με την έγκρισή του το 2014 3 .

Επίσης, όσον αφορά το πρωτόκολλο για το διαστημικό υλικό, με βάση τις διαπραγματευτικές οδηγίες που ενέκρινε το Συμβούλιο στις 10 Φεβρουαρίου 2004 4 , η Επιτροπή, ως εκπρόσωπος της ΕΕ, παρακολούθησε εκ του σύνεγγυς, τις συνεδριάσεις των πέντε συνόδων της επιτροπής κυβερνητικών εμπειρογνωμόνων του UNIDROIT για την έγκριση του σχεδίου πρωτοκόλλου της σύμβασης σχετικά με τις διεθνείς εμπράγματες ασφάλειες επί κινητού εξοπλισμού για θέματα που αφορούν ειδικά το διαστημικό υλικό και συμμετείχε στη διπλωματική διάσκεψη του 2012 κατά την οποία εγκρίθηκε το εν λόγω πρωτόκολλο.

Η παρούσα σύσταση για την έκδοση οδηγιών διαπραγμάτευσης είναι συνεπής με τη γενική πολιτική της ΕΕ να λαμβάνει δράση προκειμένου να εξασφαλίζει ότι η αποκλειστική εξωτερική αρμοδιότητα της ΕΕ γίνεται σεβαστή σε διεθνές επίπεδο, με την προσχώρηση σε διεθνείς συμβάσεις που περιλαμβάνουν διατάξεις οι οποίες εμπίπτουν στην αποκλειστική εξωτερική αρμοδιότητα της ΕΕ, όταν αυτό καθίσταται δυνατό από την παρουσία ρήτρας ΟΠΟΟ που επιτρέπει (όπως στην προκείμενη περίπτωση) σε οργανισμούς περιφερειακής οικονομικής ολοκλήρωσης να υπογράφουν ή να κυρώνουν διεθνείς πράξεις, ή με την εξουσιοδότηση των κρατών μελών της ΕΕ να το πράττουν εξ ονόματος της Ένωσης.

Το γεγονός ότι το κεκτημένο που αφορά τη δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις είναι επαρκώς αναπτυγμένο έχει οδηγήσει σε ανάλογη επέκταση της αποκλειστικής αρμοδιότητας της ΕΕ στη διεθνή σκηνή. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτή η αποκλειστική αρμοδιότητα καλύπτει το σύνολο της πράξης (π.χ. η σύμβαση της Χάγης, της 30ής Ιουνίου 2005, για τις συμφωνίες παρέκτασης της δικαιοδοσίας και η σύμβαση της Χάγης, της 23ης Νοεμβρίου 2007, για την είσπραξη, σε διεθνές επίπεδο, απαιτήσεων διατροφής παιδιών και άλλων μορφών οικογενειακής διατροφής)· σε άλλες περιπτώσεις, η αποκλειστική αρμοδιότητα της ΕΕ περιορίζεται σε ορισμένες διατάξεις της πράξης και αυτό οδηγεί, στον βαθμό που η ΕΕ δεν αποφασίζει να ασκήσει επίσης συντρέχουσα αρμοδιότητα, σε «μεικτές συμφωνίες».

Η σύμβαση του Κέιπ Τάουν και τα πρωτόκολλα αυτής είναι μεικτές συμφωνίες: ορισμένα ζητήματα εμπίπτουν στην αποκλειστική αρμοδιότητα της ΕΕ, ενώ άλλα εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των κρατών μελών στον βαθμό που η ΕΕ δεν αποφασίζει να ασκεί επίσης συντρέχουσα αρμοδιότητα σε σχέση με την εν λόγω σύμβαση και τα πρωτόκολλα αυτής. Με βάση τους γενικούς κανόνες που διέπουν την αποκλειστική αρμοδιότητα της ΕΕ, τα κράτη μέλη μπορούν να αναλαμβάνουν δράση σε θέματα αποκλειστικής αρμοδιότητας μόνον εφόσον εξουσιοδοτούνται από την ΕΕ και, επομένως, μπορούν να υπογράφουν/να κυρώνουν πρωτόκολλα μόνον ύστερα από υπογραφή/κύρωση-προσχώρηση-έγκριση εκ μέρους της ΕΕ.

Δεδομένου ότι το πρωτόκολλο MAC αποτελεί διεθνή συμφωνία, η σύσταση απόφασης του Συμβουλίου για την έκδοση οδηγιών διαπραγμάτευσης βασίζεται στο άρθρο 81 και στο άρθρο 218 παράγραφοι 3 και 4 της ΣΛΕΕ. Η δικαστική συνεργασία σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις διέπεται από το άρθρο 81 της ΣΛΕΕ, το οποίο αποτελεί, ως εκ τούτου, τη νομική βάση για την αρμοδιότητα της ΕΕ στον τομέα αυτό.

Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ και δυνάμει της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, ιδίως της γνωμοδότησης 1/03, της 7ης Φεβρουαρίου 2006, σχετικά με την αρμοδιότητα της Ένωσης να συνάψει τη νέα σύμβαση του Λουγκάνο για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις και της γνωμοδότησης 1/13, της 14ης Οκτωβρίου 2014, σχετικά με την αποκλειστική αρμοδιότητα της Ένωσης όσον αφορά την αποδοχή της προσχώρησης τρίτης χώρας στη σύμβαση για τα αστικά θέματα της διεθνούς απαγωγής παιδιών, η διαπραγμάτευση και η σύναψη ορισμένων διατάξεων του σχεδίου πρωτοκόλλου MAC του UNIDROIT εμπίπτουν στο πεδίο της αποκλειστικής εξωτερικής αρμοδιότητας της ΕΕ καθώς «ενδέχεται να επηρεάσουν τους κοινούς κανόνες ή να μεταβάλουν την εμβέλειά τους» 

Το ζήτημα αυτό αποτέλεσε αντικείμενο διεξοδικής εξέτασης στις προηγούμενες συστάσεις προς το Συμβούλιο για τις οδηγίες διαπραγμάτευσης που εγκρίθηκαν σε σχέση με τη σύμβαση του Κέιπ Τάουν και τα τρία πρωτόκολλα αυτής, και δεν απαιτείται περαιτέρω ενασχόληση με το θέμα αυτό. Ωστόσο, στη συνέχεια παρέχεται λεπτομερής επεξήγηση των διατάξεων που εμπίπτουν στην αποκλειστική αρμοδιότητα της ΕΕ.

Άνευ αντικειμένου

Οι προτεινόμενες οδηγίες διαπραγμάτευσης είναι όμοιες με αυτές που εγκρίθηκαν για τα τρία προηγούμενα πρωτόκολλα και δεν υπερβαίνουν τον στόχο να διασφαλίζεται ότι γίνεται σεβαστή η αποκλειστική εξωτερική αρμοδιότητα της ΕΕ επί ορισμένων διατάξεων του πρωτοκόλλου MAC και ότι επιτρέπεται στα κράτη μέλη να εφαρμόζουν μεταξύ τους τη νομοθεσία της ΕΕ.

Επιπροσθέτως, η συμμετοχή της ΕΕ στην εκπόνηση του πρωτοκόλλου MAC με βάση τις εν λόγω οδηγίες διαπραγμάτευσης δεν προεξοφλεί την προσχώρηση της ΕΕ στη μελλοντική πράξη. Πράγματι, η σχετική απόφαση στο μέλλον βρίσκεται στην πλήρη διακριτική ευχέρεια της ΕΕ, όπως συνέβη στην περίπτωση του πρωτοκόλλου για το διαστημικό υλικό σε σχέση με το οποίο η ΕΕ δεν έχει ακόμα λάβει καμία απόφαση σχετικά με την υπογραφή ή την κύρωσή του.

Άνευ αντικειμένου

Από την πρώτη συνεδρίαση των κυβερνητικών εμπειρογνωμόνων που συγκάλεσε το UNIDROIT τον Σεπτέμβριο του 2016, τα κράτη μέλη ενημερώνονταν σε τακτική βάση και καλούνταν να γνωμοδοτήσουν, στο πλαίσιο της ομάδας εργασίας του Συμβουλίου «θέματα αστικού δικαίου» (γενικές υποθέσεις), σχετικά με τη συντονισμένη κατεύθυνση που έπρεπε να ακολουθηθεί όσον αφορά τη θέση της ΕΕ. Η συντονισμένη θέση της ΕΕ για την πρώτη συνεδρίαση των κυβερνητικών εμπειρογνωμόνων παρατίθεται στο προαναφερθέν έγγραφο του Συμβουλίου 7083/17 EU RESTRICTED. Επιπλέον, οι αντιπρόσωποι των κρατών μελών ενημερώθηκαν επί τόπου στη Ρώμη κατά την ad hoc συντονιστική συνεδρίαση της ΕΕ. Η Επιτροπή υπέβαλε έκθεση σχετικά με την έκβαση της πρώτης συνόδου στην ομάδα εργασίας του Συμβουλίου «θέματα αστικού δικαίου» (γενικές υποθέσεις) στις 29 Μαΐου 2017.

•    Συλλογή και χρήση εμπειρογνωσίας

Η Επιτροπή βασίστηκε στην πείρα που αποκτήθηκε από την εκπόνηση των οδηγιών διαπραγμάτευσης για τις διαπραγματεύσεις που αφορούσαν τη σύμβαση του Κέιπ Τάουν και τα πρωτόκολλα αυτής. Μπορεί, ωστόσο, να αναφερθεί ότι, στο πλαίσιο των προπαρασκευαστικών εργασιών που πραγματοποιήθηκαν πριν από την πρώτη συνεδρίαση των κυβερνητικών εμπειρογνωμόνων τον Μάρτιο του 2017, η Γερμανία και οι Ηνωμένες Πολιτείες διεξήγαγαν διαβουλεύσεις με τον ιδιωτικό τομέα (2010-2012), οι οποίες έδειξαν ότι υπάρχει γενικό ενδιαφέρον και υποστήριξη για το πρωτόκολλο MAC.

Κατά την 93η σύνοδο του διοικητικού συμβουλίου του UNIDROIT το 2014 συμφωνήθηκε να συγκροτηθεί ομάδα μελέτης με την εντολή να εκπονήσει το πρώτο σχέδιο πρωτοκόλλου MAC πριν από την 95η σύνοδο του διοικητικού συμβουλίου. Η ομάδα μελέτης απαρτίζεται από διεθνείς εμπειρογνώμονες στο δίκαιο των εξασφαλισμένων συναλλαγών και έχει συνεδριάσει τέσσερις φορές από το 2014. Πριν από την πρώτη συνεδρίαση των κυβερνητικών εμπειρογνωμόνων, το UNIDROIT κάλεσε τα κράτη μέλη του και τα κράτη που είναι συμβαλλόμενα μέρη στη σύμβαση του Κέιπ Τάουν να συμμετάσχουν, στις 2 Δεκεμβρίου 2016, σε συμπόσιο μισής ημέρας για να συζητήσουν τις βασικές πτυχές του σχεδίου.

Άνευ αντικειμένου

Άνευ αντικειμένου

Η Επιτροπή, κατά τη συνήθη πρακτική της, θα ενημερώνει σε τακτική βάση τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της ομάδας εργασίας του Συμβουλίου «θέματα αστικού δικαίου» (γενικές υποθέσεις) σχετικά με την πρόοδο των διαπραγματεύσεων.

Οι οδηγίες διαπραγμάτευσης που προτείνονται στο Συμβούλιο είναι πανομοιότυπες με τη συντονισμένη θέση που εγκρίθηκε πριν από την πρώτη συνεδρίαση των κυβερνητικών εμπειρογνωμόνων. Είναι επίσης σχεδόν πανομοιότυπες με τις οδηγίες διαπραγμάτευσης που εγκρίθηκαν για τα άλλα πρωτόκολλα, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι το κείμενο του πρωτοκόλλου MAC έχει ήδη οριστικοποιηθεί και δεν αναμένεται να μεταβληθεί σημαντικά κατά την επόμενη συνεδρίαση. Σε κάθε περίπτωση, δεν αναμένεται να υπάρξουν αλλαγές όσον αφορά τις διατάξεις που εμπίπτουν στην αποκλειστική αρμοδιότητα της ΕΕ ή που αφορούν το γενικό συμφέρον της ΕΕ (ρήτρα ΟΠΟΟ, δηλώσεις).

Ι. Οι διατάξεις που εμπίπτουν στην αποκλειστική αρμοδιότητα της ΕΕ

α) Ασφαλιστικά μέτρα και αφερεγγυότητα

Τα θέματα που εμπίπτουν στην αποκλειστική αρμοδιότητα της ΕΕ δεν είναι αμφιλεγόμενα. Είναι σε μεγάλο βαθμό όμοια., αν όχι πανομοιότυπα, με τις αντίστοιχες διατάξεις του αεροναυτικού πρωτοκόλλου, του σιδηροδρομικού πρωτοκόλλου και του πρωτοκόλλου για διαστημικό υλικό.

Στις οδηγίες διαπραγμάτευσης για τα προηγούμενα πρωτόκολλα, οι διατάξεις που αφορούν τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση, την εκτέλεση, τα ασφαλιστικά μέτρα ελήφθησαν ειδικά υπόψη στο βαθμό που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 44/2001 του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 2000, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις.

Επιπλέον, όσον αφορά τις διατάξεις σχετικά με τα μέσα προστασίας σε περίπτωση αφερεγγυότητας και την παροχή συνδρομής κατά τη διαδικασία αφερεγγυότητας που προβλέπουν τα πρωτόκολλα, οι οδηγίες διαπραγμάτευσης όριζαν ότι θα πρέπει να διασφαλίζεται η συμβατότητά τους με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ.1346/2000 περί των διαδικασιών αφερεγγυότητας.

Συμπεριλήφθη επίσης οδηγία διαπραγμάτευσης σχετικά με την προσχώρηση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (νυν: Ευρωπαϊκή Ένωση) μέσω ρήτρας ΟΠΟΟ.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι το σημερινό σχέδιο πρωτοκόλλου MAC σέβεται πλήρως το κεκτημένο της ΕΕ όσον αφορά τα ασφαλιστικά μέτρα (άρθρο IX του σχεδίου πρωτοκόλλου - Τροποποίηση των διατάξεων σχετικά με τα ασφαλιστικά μέτρα) και τις διατάξεις περί αφερεγγυότητας (άρθρο Χ- Μέσα προστασίας σε περίπτωση αφερεγγυότητας και άρθρο XI - Παροχή συνδρομής κατά τη διαδικασία αφερεγγυότητας).

Το άρθρο 55 της σύμβασης του Κέιπ Τάουν καλύπτει τις δηλώσεις που αφορούν την προστασία εκκρεμούσης της κύριας δίκης [δυνατότητα μη εφαρμογής του άρθρου 13 (προστασία εκκρεμούσης της κύριας δίκης) και του άρθρου 43 (δικαιοδοσία σύμφωνα με το άρθρο 13 παράγραφος 1)] Και οι δύο διατάξεις θα μπορούσαν όντως να επηρεάσουν την εφαρμογή του άρθρου 31 (Ασφαλιστικά μέτρα) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 44/2001 του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 2000 («κανονισμός Βρυξέλλες Ι»).

Κατά τη διπλωματική διάσκεψη που πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 2001 σχετικά με τη σύμβαση του Κέιπ Τάουν, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα, προκειμένου να προασπίσει την εφαρμογή του άρθρου 31 του κανονισμού Βρυξέλλες Ι, εξασφάλισε η πλήρης ή μερική εφαρμογή των άρθρων 13 και 43 της συνθήκης να εξαρτάται από μία δήλωση.

Πράγματι, τη στιγμή της προσχώρησης στη σύμβαση του Κέιπ Τάουν, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα προέβη σε δήλωση σύμφωνα με την οποία «όταν ο εναγόμενος έχει τη νόμιμη κατοικία του στο έδαφος ενός κράτους μέλους της Κοινότητας, τα κράτη μέλη τα οποία δεσμεύονται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 44/2001 του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 2000, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, θα εφαρμόζουν τα άρθρα 13 και 43 της σύμβασης του Κέιπ Τάουν για την έγκριση προσωρινών μέτρων μόνο σύμφωνα με το άρθρο 31 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 44/2001, όπως έχει ερμηνευθεί από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στο πλαίσιο του άρθρου 24 της σύμβασης των Βρυξελλών της 27ης Σεπτεμβρίου 1968 για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση των αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις».

Στις οδηγίες διαπραγμάτευσης για το αεροναυτικό πρωτόκολλο, το σιδηροδρομικό πρωτόκολλο και το πρωτόκολλο για το διαστημικό υλικό αναφερόταν σαφώς ότι το άρθρο 55 της σύμβασης του Κέιπ Τάουν θα πρέπει να εξακολουθήσει να εφαρμόζεται και στα πρωτόκολλα.

Το παράρτημα IX του πρωτοκόλλου MAC «Τροποποίηση των διατάξεων που αφορούν τα ασφαλιστικά μέτρα» προβλέπει τη δυνατότητα αυτή και είναι σχεδόν πανομοιότυπο με τα αντίστοιχα άρθρα των πρωτοκόλλου που αφορούν τον εξοπλισμό αεροσκαφών, τον σιδηροδρομικό τροχαίο εξοπλισμό και το διαστημικό υλικό (άρθρα Χ, VIII και XX αντιστοίχως).

Επισημαίνεται ότι, ύστερα από την αναδιατύπωση του κανονισμού Βρυξέλες Ι 6 , το άρθρο 31 έγινε άρθρο 35, αλλά η διατύπωση είναι η ίδια.

Όσον αφορά την αφερεγγυότητα, οι οδηγίες διαπραγμάτευσης που αφορούν τα εγκεκριμένα πρωτόκολλα ζητούν οι σχετικές διατάξεις να είναι προαιρετικές διότι επηρεάζουν την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1346/2000 περί των διαδικασιών αφερεγγυότητας.

Το άρθρο Χ του σχεδίου πρωτοκόλλου MAC (Μέσα προστασίας σε περίπτωση αφερεγγυότητας) προβλέπει όντως τη δυνατότητα προαιρετικής εφαρμογής και είναι σχεδόν πανομοιότυπο με τα αντίστοιχα άρθρα του αεροναυτικού πρωτοκόλλου (άρθρο XI), του σιδηροδρομικού πρωτοκόλλου (άρθρο IX) και του πρωτοκόλλου για το διαστημικό υλικό (άρθρο XXI). Επίσης, το άρθρο XI του σχεδίου πρωτοκόλλου MAC (Παροχή συνδρομής κατά τη διαδικασία αφερεγγυότητας) προβλέπει τη δυνατότητα προαιρετικής συμμετοχής και είναι σχεδόν πανομοιότυπο με τα αντίστοιχα άρθρα του αεροναυτικού πρωτοκόλλου (άρθρο XII), του σιδηροδρομικού πρωτοκόλλου (άρθρο IX) και του πρωτοκόλλου για το διαστημικό υλικό (άρθρο XXII).

Και σε αυτή την περίπτωση, η πρόσφατη αναδιατύπωση του κανονισμού για την αφερεγγυότητα 7 δεν επιφέρει αλλαγές ως προς την επίδραση των διατάξεων περί αφερεγγυότητας του πρωτοκόλλου MAC επί του δικαίου της ΕΕ.

β) Επιλογή εφαρμοστέου δικαίου

Το άρθρο VI της τρέχουσας έκδοσης του σχεδίου πρωτοκόλλου MAC περιλαμβάνει διατάξεις σχετικά με την επιλογή εκ μέρους του συμβαλλόμενων μερών του εφαρμοστέου δικαίου που θα διέπει τα συμβατικά τους δικαιώματα και υποχρεώσεις, εξ ολοκλήρου ή εν μέρει.

Κατά τη στιγμή της έγκρισης των προηγούμενων διαπραγματευτικών οδηγιών, δεν υπήρχε εν ισχύ νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για θέματα που αφορούν το εφαρμοστέο στις συμβατικές ενοχές δίκαιο και, ως εκ τούτου, το Συμβούλιο δεν παρείχε στην Επιτροπή ειδικές οδηγίες διαπραγμάτευσης σχετικά με το θέμα αυτό .

Εντωμεταξύ, στις 17 Ιουνίου 2008 εκδόθηκε ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 593/2008 για το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές (γνωστός ως «Ρώμη Ι»), ο οποίος τέθηκε σε εφαρμογή στις 17 Δεκεμβρίου 2009 8 .

Οι εκτεταμένες δυνατότητες επιλογής δικαίου που προβλέπονται στο άρθρο VI παράγραφος 2 δεν είναι συμβατές με το σύστημα που θεσπίζει ο κανονισμός αριθ. 593/2008· επομένως, τα κράτη μέλη δεν θα πρέπει να εφαρμόσουν το εν λόγω άρθρο.

Αυτή είναι η λύση που επέλεξε η ΕΕ και για τα άλλα πρωτόκολλα.

Η απόφαση του Συμβουλίου, της 6ης Απριλίου 2009, για την προσχώρηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη σύμβαση του Κέιπ Τάουν και στο πρωτόκολλό της σχετικά με τα επιμέρους ζητήματα που αφορούν το αεροναυτικό εξοπλισμό, περιλαμβάνει ειδική αναφορά στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Κοινότητας σε ορισμένα ζητήματα που διέπονται από το αεροναυτικό πρωτόκολλο και, ειδικότερα, στον κανονισμό Ρώμη Ι. Κατά συνέπεια, η εφαρμογή του άρθρου του αεροναυτικού πρωτοκόλλου που αφορά την επιλογή εφαρμοστέου δικαίου εξαρτάται από ειδική δήλωση της Κοινότητας.

Ομοίως, όσον αφορά το σιδηροδρομικό πρωτόκολλο, το θέμα της επιλογής του εφαρμοστέου δικαίου εξετάστηκε ειδικά στη δήλωση βάσει του άρθρου XXII παράγραφος 2 σχετικά με την αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας επί θεμάτων που διέπονται από το σιδηροδρομικό πρωτόκολλο. Στο σημείο 5 της δήλωσης αναφέρεται ότι τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας έχουν εκχωρήσει στην Κοινότητα τις αρμοδιότητές τους για τα θέματα που αφορούν (μεταξύ άλλων) τον κανονισμό Ρώμη Ι.

Αντιθέτως, το άρθρο VIII του πρωτοκόλλου για το διαστημικό υλικό αποτελεί διάταξη που προβλέπει τη δυνατότητα εξαίρεσης, πράγμα που σημαίνει ότι εφαρμόζεται εκτός αν προβλέπεται ρητώς εξαίρεση σε δήλωση στην οποία προβαίνει ένα συμβαλλόμενο κράτος. Ως εκ τούτου, τη στιγμή της ενδεχόμενης υπογραφής/κύρωσης/έγκρισης του πρωτοκόλλου για το διαστημικό υλικό, η ΕΕ θα πρέπει να προβεί στην αντίστοιχη δήλωση.

Η τρέχουσα έκδοση του άρθρου VI του πρωτοκόλλου MAC είναι διάταξη προαιρετικής εφαρμογής και αυτό θα πρέπει να διατηρηθεί στο τελικό κείμενο.

II. Τελικές διατάξεις που παρουσιάζουν ενδιαφέρον για την ΕΕ

Το σχέδιο τελικών διατάξεων (άρθρο XXII - Οργανισμός περιφερειακής οικονομικής ολοκλήρωσης) περιλαμβάνει ρήτρα ΟΠΟΟ, η οποία είναι σχεδόν πανομοιότυπη με τις ρήτρες που προβλέπονται στο άρθρο 48 της σύμβασης του Κέιπ Τάουν, στο άρθρο XXVII του αεροναυτικού πρωτοκόλλου, στο άρθρο XXII του σιδηροδρομικού πρωτοκόλλου και στο άρθρου XXXVII του πρωτοκόλλου για το διαστημικό υλικό.

Το εν λόγω άρθρο επιτρέπει σε έναν οργανισμό περιφερειακής οικονομικής ολοκλήρωσης που συνιστάται από κυρίαρχα κράτη και έχει αρμοδιότητα για θέματα που καλύπτονται από το πρωτόκολλο (όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση) να υπογράφει, να αποδέχεται και να εγκρίνει το πρωτόκολλο ή να προσχωρεί σε αυτό ωσάν συμβαλλόμενο κράτος.

Η ΕΕ θα πρέπει επίσης να δώσει προσοχή στην εισαγωγή δυνατοτήτων προαιρετικής εφαρμογής που παρουσιάζουν ενδιαφέρον για την ΕΕ στο σχέδιο των τελικών διατάξεων (άρθρο XXVI -Δηλώσεις που αφορούν συγκεκριμένες διατάξεις). Οι διατάξεις του εν λόγω άρθρου έχουν ως πρότυπο τις αντίστοιχες διατάξεις του αεροναυτικού πρωτοκόλλου, του σιδηροδρομικού πρωτοκόλλου και του πρωτοκόλλου για το διαστημικό υλικό.

Συμπερασματικά, οι διατάξεις του σχεδίου πρωτοκόλλου MAC που εμπίπτουν στην αποκλειστική αρμοδιότητα της ΕΕ ή παρουσιάζουν ενδιαφέρον για την ΕΕ δεν εγείρουν, στην τρέχουσα διατύπωσή τους, ανησυχίες. Η Επιτροπή, επομένως, προτείνει, σύμφωνα με τη συντονισμένη θέση που υιοθετήθηκε για την πρώτη συνεδρίαση των κυβερνητικών εμπειρογνωμόνων τον Μάρτιο του 2017, να διατηρηθούν οι εν λόγω διατάξεις ως έχουν.