Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα

«Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα — Περαιτέρω μέτρα για την ολοκλήρωση της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης της Ευρώπης: Χάρτης πορείας»

[COM(2017) 821 final]

«Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα — Νέα δημοσιονομικά μέσα για μια σταθερή ζώνη του ευρώ στο πλαίσιο της Ένωσης»

[COM(2017) 822 final]

«Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα — Ένας Ευρωπαίος υπουργός Οικονομίας και Οικονομικών»

[COM(2017) 823 final]

«Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση διατάξεων για την ενίσχυση της δημοσιονομικής ευθύνης και του μεσοπρόθεσμου δημοσιονομικού προσανατολισμού στα κράτη μέλη»

[COM(2017) 824 final — 2017/0335 (CNS)] και

«Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για την ίδρυση του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ταμείου»

[COM(2017) 827 final — 2017/0333 (APP)]

(2018/C 262/05)

Εισηγητής:	ο κ. Mihai IVAŞCU
Συνεισηγητής:	ο κ. Stefano PALMIERI

Αίτηση γνωμοδότησης	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 12.2.2018 και 28.2.2018
Νομική βάση	Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Αρμόδιο τμήμα	Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή
Υιοθετήθηκε από το τμήμα	26.3.2018
Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια	19.4.2018
Σύνοδος ολομέλειας αριθ.	534
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές)	152/3/2

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί τον προτεινόμενο χάρτη πορείας για την ολοκλήρωση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης (ΟΝΕ), όμως η στήριξή της δεν είναι πλήρης και ενθουσιώδης δεδομένου ότι δεν ελήφθησαν υπόψη ορισμένα κοινωνικά, πολιτικά και οικονομικά ζητήματα που επισημάνθηκαν σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις μας. Η ολοκλήρωση της ΟΝΕ απαιτεί πρωτίστως ισχυρή πολιτική δέσμευση, αποτελεσματική διακυβέρνηση και καλύτερη χρήση των διαθέσιμων οικονομικών πόρων προκειμένου να επιτευχθούν πραγματικά τόσο η μείωση του κινδύνου όσο και ο επιμερισμός των κινδύνων μεταξύ των κρατών μελών. Για τους λόγους αυτούς, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι πρέπει να συμβαδίζουν οι αρχές της ευθύνης και της αλληλεγγύης σε ενωσιακό επίπεδο.

1.2.

Η ΕΟΚΕ είναι εξαιρετικά απογοητευμένη από το γεγονός ότι οι δύο θεσμικές συμβουλευτικές επιτροπές της ΕΕ —η ΕΟΚΕ και η ΕτΠ— παραλείπονται από την ανακοίνωση, ο δε ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου παραμένει μάλλον περιορισμένος. Επιπλέον, δεν γίνεται αναφορά στην ενισχυμένη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών κατά την αξιολόγηση του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.

1.3.

Η ΕΟΚΕ έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι υπάρχει σαφής έλλειψη στρατηγικού οράματος για το μέλλον και ικανότητας επαρκούς ανταπόκρισης σε άλλες οικονομικές και χρηματοπιστωτικές κρίσεις. Η δέσμη μέτρων για την ΟΝΕ θα πρέπει να αξιολογηθεί και να εφαρμοστεί έχοντας κατά νου ότι οι Ευρωπαίοι χρειάζονται περισσότερη και καλύτερη Ευρώπη.

1.4.

Από τον κατάλογο των ενώσεων που συγκροτούν την ΟΝΕ λείπει η Κοινωνική Ένωση, την οποία υποστηρίζει η ΕΟΚΕ, ενώ δεν υπάρχει ορατή δέσμευση για την ενσωμάτωση του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων.

1.5.

Η ΕΟΚΕ είναι υποχρεωμένη να προειδοποιήσει εκ νέου ότι, όσο περισσότερο συνεχίζεται η τρέχουσα πολιτική που είναι προσανατολισμένη προς την εξοικονόμηση πόρων χωρίς αποτελεσματικό επενδυτικό σχέδιο, τόσο περισσότερο κινδυνεύει η ευημερία της Ευρώπης.

1.6.

Επειδή «των φρονίμων τα παιδιά πριν πεινάσουν μαγειρεύουν», η αποκατάσταση των προβλημάτων ενόσω διαρκεί η θετική συγκυρία είναι ζωτικής σημασίας και πρέπει να γίνει γρήγορα, κατόπιν επικαιροποιημένης αξιολόγησης των αιτίων των εν λόγω προβλημάτων και των σχετικών ευθυνών. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη ανάπτυξης νέων χρηματοδοτικών μέσων για την πρόληψη κρίσεων και την αντιμετώπιση των φιλοκυκλικών μέτρων.

1.7.

Η ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης και της Ένωσης Κεφαλαιαγορών θα πρέπει να παραμείνει κορυφαία προτεραιότητα της ημερήσιας διάταξης. Η παρούσα πρόταση δεν περιέχει απολύτως τίποτα για το ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλισης καταθέσεων, αν και η ΕΟΚΕ έχει ήδη εκδώσει σχετική γνωμοδότηση (1). Επιπλέον, πρέπει να ληφθούν μέτρα για την άμεση και αποτελεσματική αντιμετώπιση του προβλήματος των μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ).

1.8.   Ευρωπαϊκό Νομισματικό Ταμείο (ΕΝΤ)

1.8.1.

Το προτεινόμενο καθήκον του νέου ΕΝΤ —η παροχή ενός κοινού μηχανισμού ασφαλείας για το Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης— είναι εξαιρετικά σημαντικό και τυγχάνει πλήρους υποστήριξης. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι το μέτρο αυτό δεν θα λειτουργήσει σαν «χρυσό αλεξίπτωτο», ενθαρρύνοντας τις τράπεζες να αναλαμβάνουν άσκοπους κινδύνους και να προβαίνουν σε επικίνδυνες επιλογές.

1.8.2.

Έχει πρωταρχική σημασία το ΕΝΤ να διαδραματίσει ενεργότερο ρόλο στο πλαίσιο της ΕΕ, όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο σε διεθνές επίπεδο: να στηρίζει την οικονομική ανάπτυξη και να απορροφά τους κραδασμούς, και όχι μόνο να αποτρέπει τραπεζικές κρίσεις.

1.9.   Συνθήκη για τη Σταθερότητα, τον Συντονισμό και τη Διακυβέρνηση (ΣΣΣΔ)

1.9.1.

Η ΣΣΣΔ θα πρέπει να ενσωματωθεί στο δίκαιο της ΕΕ, μαζί με τη μετατροπή του ΕΜΣ σε ΕΝΤ, χωρίς δυνατότητες επιλεκτικής εφαρμογής για τα κράτη μέλη.

1.9.2.

Παρά το γεγονός ότι αναγνωρίζει την ευέλικτη ερμηνεία που δίδεται στο Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης (ΣΣΑ), η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι δεν επαρκεί και συνιστά να ξεκινήσουν συζητήσεις σε επίπεδο ΕΕ σχετικά με την εξαίρεση των στρατηγικών δημόσιων επενδύσεων με προστιθέμενη αξία από το πεδίο εφαρμογής του ΣΣΑ. Κάτι τέτοιο δεν θα πρέπει να θεωρείται κόστος, αλλά πηγή μελλοντικών εσόδων που θα οδηγήσει σε ομαλό επιχειρηματικό κύκλο και θα διασφαλίσει τόσο τη δημιουργία θέσεων εργασίας υψηλής ποιότητας όσο και τη μείωση των ανισοτήτων, σύμφωνα με τις εκκλήσεις που διατυπώθηκαν σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ (2), αλλά και με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) των Ηνωμένων Εθνών (3).

1.9.3.

Οι δημόσιες επενδύσεις —συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών επενδύσεων— μπορούν πράγματι να επιφέρουν αύξηση της ζήτησης, βραχυπρόθεσμα, αλλά και επέκταση των αναπτυξιακών δυνατοτήτων, μακροπρόθεσμα, αντιμετωπίζοντας έτσι και το ζήτημα της βιωσιμότητας του δημόσιου χρέους.

1.10.   Νέα δημοσιονομικά μέσα

1.10.1.

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως την πρόταση για τη θέσπιση ειδικού μηχανισμού σύγκλισης για τα κράτη μέλη που είναι σε πορεία υιοθέτησης του ευρώ. Η τεχνική υποστήριξη πρέπει να στοχεύει στην επίτευξη πραγματικής σύγκλισης.

1.10.2.

Για τη μείωση των υφιστάμενων αποκλίσεων μεταξύ των οικονομιών της ΕΕ, είναι ιδιαίτερα σημαντική η λειτουργία της μακροοικονομικής σταθεροποίησης, καθώς τα κράτη μέλη είναι όλο και λιγότερο σε θέση να ενεργούν ανεξάρτητα, λόγω των περιορισμών της ΟΝΕ.

1.11.   Υπουργός Οικονομίας και Οικονομικών

1.11.1.

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την ιδέα της καθιέρωσης ενός υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών για την ΟΝΕ, ως ενός πρώτου βήματος προς την ενίσχυση της συνοχής των πολιτικών που είναι επί του παρόντος κατακερματισμένες. Το εν λόγω πρόσωπο θα πρέπει να εκπροσωπεί την ευρωζώνη στα διεθνή όργανα, να διαχειρίζεται με πλήρη διαφάνεια τον προτεινόμενο ειδικό προϋπολογισμό της ευρωζώνης και να προσδιορίζει τον επιθυμητό συνολικό δημοσιονομικό προσανατολισμό της ευρωζώνης και τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να επιτυγχάνεται.

1.11.2.

Ωστόσο, η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ενέχει τον κίνδυνο υπερβολικής συγκέντρωσης της εκτελεστικής εξουσίας στα χέρια ενός ατόμου. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί την περαιτέρω διεξοδική εξέταση και ενίσχυση της δημοκρατικής λογοδοσίας της πρότασης περί καθιέρωσης της συγκεκριμένης θέσης υπουργού.

2.   Εισαγωγή και γενικές παρατηρήσεις

2.1.

Μετά από χρόνια διαχείρισης κρίσεων, κατά τα οποία προτιμήθηκε η διακυβερνητική μέθοδος προκειμένου να ξεπεραστούν οι θεσμικές αδυναμίες της ελλιπούς Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης (ΟΝΕ), η ΕΟΚΕ χαιρετίζει την ανανεωμένη αυτή προσέγγιση χρήσης της κοινοτικής μεθόδου, η οποία είναι η μόνη που μπορεί αφ’ ενός μεν να διασφαλίσει τη δημοκρατική νομιμότητα της διαδικασίας λήψης αποφάσεων σε επίπεδο ΕΕ, αφ’ ετέρου δε να ενισχύσει την ολοκλήρωση της ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, η ολοκλήρωση της ΟΝΕ απαιτεί ισχυρή πολιτική δέσμευση, αποτελεσματική διακυβέρνηση και καλύτερη χρήση των διαθέσιμων οικονομικών πόρων.

2.2.

Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι ο προτεινόμενος χάρτης πορείας είναι φιλόδοξος ως προς το πεδίο και τον χρόνο εφαρμογής του και ακολουθεί τη σωστή κατεύθυνση, όπως αναφέρεται σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της (4). Ωστόσο, η στήριξή της δεν είναι πλήρης και ενθουσιώδης δεδομένου ότι στη δέσμη αυτή δεν εξετάστηκαν ορισμένα κοινωνικά, πολιτικά και οικονομικά ζητήματα, τα οποία επίσης επισημαίνονταν σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις.

2.3.

Κατ’ αρχάς, ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (ΕΚ) παραμένει πολύ περιορισμένος, ενώ παραλείπονται οι δύο θεσμικές συμβουλευτικές επιτροπές της ΕΕ: η ΕΟΚΕ και η ΕτΠ. Δεν γίνεται λόγος για ενισχυμένο κοινωνικό και πολιτικό διάλογο σχετικά με το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο με ενεργότερη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και της κοινωνίας των πολιτών. Η ΕΟΚΕ έχει προτείνει σε προηγούμενη γνωμοδότησή της ότι «για λόγους δημοκρατικής λογοδοσίας και οικείωσης, η διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου πρέπει να περιλαμβάνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, τα εθνικά κοινοβούλια, τους κοινωνικούς εταίρους και την κοινωνία των πολιτών. Η κοινωνική διάσταση πρέπει να συμπεριλαμβάνεται στο ίδιο επίπεδο με την οικονομική διάσταση» (5).

2.4.

Η ταχεία και αποτελεσματική ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης έχει πρωταρχική σημασία για τη διασφάλιση ανταγωνιστικού ευρωπαϊκού επιχειρηματικού περιβάλλοντος και τη δημιουργία πραγματικού ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος.

2.5.

Επιπλέον, από τον κατάλογο των ενώσεων που συγκροτούν την ΟΝΕ λείπει η Κοινωνική Ένωση, την οποία υποστηρίζει η ΕΟΚΕ. Δεν υπάρχει δέσμευση για την ενσωμάτωση στη διακυβέρνηση της ευρωζώνης του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων που ανακοινώθηκε τον Νοέμβριο του 2017 στο Γκέτεμποργκ (6). Τα κοινωνικά δικαιώματα θα πρέπει να έχουν το ίδιο επίπεδο σπουδαιότητας με τις οικονομικές ελευθερίες προκειμένου να ενισχυθεί η έννοια της «κοινωνικής οικονομίας της αγοράς» που κατοχυρώνεται στη Συνθήκη.

2.6.

Επιπλέον, η Επιτροπή φαίνεται να διστάζει ή να φοβάται να χρησιμοποιήσει τον όρο «πολιτική ένωση», αντικαθιστώντας τον με ασθενέστερους και λιγότερο σαφείς όρους, όπως «δημοκρατική λογοδοσία» και «ενισχυμένη διακυβέρνηση». Κάτι τέτοιο δεν δικαιολογείται εάν εξηγηθεί σαφώς ότι «πολιτική ένωση» δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη μια ενιαία πολιτική οντότητα, αλλά μάλλον μια σειρά μικρών βημάτων με τα οποία αναγνωρίζεται η ανάγκη κοινής πολιτικής διακυβέρνησης σε επίπεδο ΕΕ σε ορισμένους τομείς. Η έννοια αυτή εξηγείται σαφέστατα από την ΕΟΚΕ στις γνωμοδοτήσεις της (7).

2.7.

Η δέσμη μέτρων για την οικονομική και νομισματική ένωση θα πρέπει να αξιολογηθεί και να εφαρμοστεί έχοντας κατά νου ότι οι Ευρωπαίοι χρειάζονται περισσότερη και καλύτερη Ευρώπη. Η ΕΟΚΕ έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι υπάρχει έλλειψη στρατηγικού οράματος για το μέλλον και ικανότητας επαρκούς ανταπόκρισης στην οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση. Βασική αρχή της οικονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ θα πρέπει να είναι η επίτευξη μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας κυρίως σε επίπεδο ΕΕ παρά μέσω των κρατών μελών που ενεργούν μεμονωμένα (8).

2.8.

Παρά την εν εξελίξει ανάκαμψη, οι συνέπειες της οικονομικής κρίσης εξακολουθούν να είναι παρούσες στην καθημερινή μας ζωή και στις τρέχουσες πολιτικές των κρατών μελών. Η ΕΟΚΕ έχει προειδοποιήσει ότι όσο περισσότερο διαρκεί η τρέχουσα πολιτική εξοικονόμησης, που επιδιώκει πρωτίστως τη μείωση των δαπανών χωρίς να υπάρχει αποτελεσματικό επενδυτικό σχέδιο για τη δημιουργία εσόδων μέσω της ανάπτυξης, της κοινωνικής συνοχής και της αλληλεγγύης, τόσο περισσότερο θα καθίσταται σαφές ότι οι αυξανόμενες κοινωνικές ανισότητες θέτουν σε κίνδυνο την οικονομική ολοκλήρωση και την ευημερία της Ευρώπης (9).

2.9.

Επιπλέον, οι κεφαλαιαγορές πόρρω απέχουν από την ενοποίησή τους και δεν είναι ακόμη σε θέση να απορροφήσουν συμμετρικούς και ασύμμετρους κλυδωνισμούς, όπως συνέβη στις Ηνωμένες Πολιτείες. Δεδομένης της εξέλιξης των διαπραγματεύσεων για το Brexit και της προσεχούς αποχώρησης από την ευρωπαϊκή ενιαία αγορά μίας από τις μεγαλύτερες κεφαλαιαγορές στον κόσμο, αναμένεται περαιτέρω κατακερματισμός. Πρέπει να ληφθούν μέτρα για την αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού.

3.   Η σύσταση του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ταμείου (ΕΝΤ)

3.1.

Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη μετατροπή του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ΕΜΣ) σε ΕΝΤ διότι πιστεύει ότι η προτεινόμενη θεσμική εδραίωση θα αυξήσει περαιτέρω την εμπιστοσύνη στην ικανότητα της ΕΕ να ανταποκρίνεται σε μελλοντικές χρηματοπιστωτικές και οικονομικές κρίσεις.

3.2.

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη ανάπτυξης νέων χρηματοδοτικών μέσων για την πρόληψη κρίσεων και την προαγωγή αντικυκλικών μέτρων. Η αντίληψη ότι «των φρονίμων τα παιδιά πριν πεινάσουν μαγειρεύουν» για την αποκατάσταση των προβλημάτων ενόσω διαρκεί η θετική συγκυρία ισχύει και για το θέμα αυτό, ακριβώς όπως και για ολόκληρη τη δέσμη μέτρων. Δεδομένου ότι το ΕΝΤ θα διαδεχθεί τον ΕΜΣ, με τις σημερινές οικονομικές και θεσμικές δομές του, είναι πολύ σημαντικό να αναπτύξει τις ικανότητες και τις αρμοδιότητές του υπό την άμεση εποπτεία της Επιτροπής, του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και σε στενή συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

3.3.

Ένα πολύ σημαντικό νέο χαρακτηριστικό στην πρόταση της Επιτροπής είναι η δυνατότητα του ΕΝΤ να παρέχει κοινό μηχανισμό ασφαλείας για το Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης, όπως συμφωνήθηκε από τα κράτη μέλη το 2013. Αναγνωρίζοντας μεν ότι ο μηχανισμός ασφαλείας θα προσφέρει αυξημένη αξιοπιστία στον τραπεζικό τομέα, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει δε την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι το προτεινόμενο μέτρο δεν θα λειτουργήσει σαν «χρυσό αλεξίπτωτο», ενθαρρύνοντας τις τράπεζες να αναλαμβάνουν άσκοπους κινδύνους και να προβαίνουν σε επικίνδυνες επιλογές.

3.4.

Η ΕΕ δεν χρειάζεται να ενισχύσει τον δημοσιονομικό έλεγχο επί των κρατών μελών, αλλά μάλλον να καταστήσει τα υφιστάμενα χρηματοδοτικά μέσα πιο αποτελεσματικά και βιώσιμα. Το νέο ΕΝΤ θα πρέπει να διαδραματίσει ενεργότερο ρόλο στο πλαίσιο της ΕΕ, ανάλογο με του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου σε διεθνές επίπεδο, στηρίζοντας την οικονομική ανάπτυξη σε ολόκληρη την ΕΕ και απορροφώντας τους κραδασμούς, και όχι μόνο αποτρέποντας τραπεζικές κρίσεις.

3.5.

Πιο συγκεκριμένα, το ΕΝΤ θα πρέπει να είναι σε θέση να παρεμβαίνει ταχέως και να αντιμετωπίζει τυχόν ασύμμετρους κλυδωνισμούς που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν σε επίπεδο κρατών μελών και που ενδέχεται να εξαπλωθούν σε άλλες χώρες της ΕΕ, θέτοντας έτσι σε κίνδυνο την ακεραιότητα της ευρωζώνης και της ενιαίας αγοράς. Τα κράτη μέλη, τα οποία δεν έχουν ως νόμισμα το ευρώ αλλά είναι μέλη της Τραπεζικής Ένωσης, θα πρέπει επίσης να μπορούν να επωφελούνται από το ΕΝΤ, με την επιφύλαξη της εγγραφής και συνεισφοράς τους στο εγκεκριμένο μετοχικό κεφάλαιο.

3.6.

Τα αυξανόμενα επίπεδα των μη εξυπηρετούμενων δανείων εξακολουθούν να επιβαρύνουν τους ισολογισμούς των τραπεζών και αντιπροσωπεύουν τεράστιο βάρος για την περαιτέρω χρηματοδότηση της οικονομίας της ΕΕ. Συρρικνώνουν την προσφορά πιστώσεων, στρεβλώνουν την κατανομή των πιστώσεων, υπονομεύουν την εμπιστοσύνη στην αγορά και επιβραδύνουν την οικονομική ανάπτυξη. Απαιτούνται άμεσα μέτρα για τη μείωση των επιπέδων των μη εξυπηρετούμενων δανείων και θα πρέπει να παραμείνουν ως κορυφαία προτεραιότητα στην ημερήσια διάταξη των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων.

3.7.

Η ανάγκη ενίσχυσης της αξιοπιστίας του νέου ΕΝΤ θα πρέπει να συνοδεύεται από μέτρα για την πρόληψη των κρίσεων και την προστασία των φορολογουμένων από την ευθύνη για τα χρέη των αφερέγγυων τραπεζών.

3.8.

Το ΕΝΤ θα πρέπει να ενεργεί σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) εφόσον θα μπορούσε να αποτρέπει κερδοσκοπικές επιθέσεις στα κράτη μέλη, ενώ η Κεντρική Τράπεζα μπορεί μόνο να ενεργοποιήσει οικονομικούς πόρους για την αποτροπή επιθέσεων σε μεγάλα οικονομικά συστήματα. Από την άποψη αυτή, η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν πρότεινε, στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων, την έναρξη συζήτησης για τη βελτίωση του καταστατικού της ΕΚΤ προκειμένου να εισαχθούν η ανάπτυξη και η πλήρης απασχόληση ως δεύτερος στόχος της νομισματικής πολιτικής, πέραν της σταθερότητας των τιμών.

3.9.

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τον συμβουλευτικό ρόλο που έχει δοθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσον αφορά τη διαδικασία διορισμού του διευθύνοντος συμβούλου του ΕΝΤ και την ετήσια υποχρέωση υποβολής εκθέσεων προς το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Επιτροπή.

3.10.

Η παρούσα πρόταση δεν περιέχει απολύτως τίποτα για το ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλισης καταθέσεων —η Επιτροπή υπέβαλε όντως πρόταση για το θέμα αυτό τον Νοέμβριο του 2015, όμως οι νομοθέτες δεν μπόρεσαν να συμφωνήσουν μέχρι τώρα σχετικά, μολονότι η ΕΟΚΕ έχει ήδη διατυπώσει τη γνώμη της (10).

4.   Ενσωμάτωση της Συνθήκης για τη Σταθερότητα, τον Συντονισμό και τη Διακυβέρνηση (ΣΣΣΔ) στο νομικό πλαίσιο της ΕΕ

4.1.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα ότι τόσο η ΣΣΣΔ όσο και ο ΕΜΣ συστάθηκαν στο αποκορύφωμα της κρίσης ως διακυβερνητικές λύσεις που εκφράζουν σε μεγάλο βαθμό τις αρχές της ευθύνης και της αλληλεγγύης σε επίπεδο ΕΕ. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, οι αρχές αυτές συμβαδίζουν και δεν μπορούμε να προχωρήσουμε στη μία χωρίς την άλλη. Συνεπώς, πρέπει να ενσωματώνονται μαζί και να απολαύουν ίσης μεταχείρισης στο πλαίσιο της νομοθεσίας της ΕΕ, χωρίς δυνατότητα επιλεκτικής εφαρμογής από τα κράτη μέλη. Η ευθύνη και η αλληλεγγύη θα πρέπει να συνδυάζονται ως δέσμη μέτρων.

4.2.

Παρά το γεγονός ότι η προτεινόμενη οδηγία για την ενσωμάτωση της ΣΣΣΔ στο δίκαιο της ΕΕ λαμβάνει υπόψη την ευέλικτη ερμηνεία της Επιτροπής για τους κανόνες του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης (ΣΣΑ), η ΕΟΚΕ έχει ήδη υποστηρίξει ότι η ευελιξία αυτή δεν είναι αρκετή και ότι θα πρέπει να ξεκινήσουν συζητήσεις σε επίπεδο ΕΕ σχετικά με τη θέσπιση πλήρως ανεπτυγμένου κανόνα ο οποίος θα εξαιρεί τις δημόσιες επενδύσεις με προστιθέμενη αξία από το πεδίο εφαρμογής του ΣΣΑ (κανόνας περί ισοσκελισμένου προϋπολογισμού).

4.3.

Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ θεωρεί προβληματική την πρόταση να ενσωματωθεί η ΣΣΣΔ, και ιδίως το Δημοσιονομικό Σύμφωνο, στο νομικό πλαίσιο της ΕΕ χωρίς πρόσθετη ευελιξία, ειδικά όσον αφορά τις δημόσιες επενδύσεις ή τις κοινωνικές πτυχές. Όπου είναι αναγκαίο, οι επενδύσεις αυτού του είδους θα πρέπει να στοχεύουν στη βελτίωση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας μέσω της χρηματοδότησης σχεδίων που σχετίζονται με την έρευνα και ανάπτυξη, τις υλικές και κοινωνικές υποδομές, την ψηφιοποίηση της οικονομίας και τη συνεχή ανάπτυξη δεξιοτήτων για να υπάρχει ανταπόκριση στις τεχνολογικές αλλαγές και στην παγκοσμιότητα.

4.4.

Οι ισορροπημένοι προϋπολογισμοί που δεν επιτρέπουν χρηματοδοτούμενες με δανεισμό δημόσιες επενδύσεις θα επηρεάσουν αρνητικά την οικονομική ανάπτυξη (μέσω αύξησης των φόρων και περικοπών στις δημόσιες δαπάνες). Οι δημόσιες επενδύσεις —σήμερα στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 20 ετών στην ΕΕ— δεν θα πρέπει να θεωρούνται κόστος και, ως εκ τούτου, μέρος των δημοσίων ελλειμμάτων, αλλά πηγή μελλοντικών εσόδων προκειμένου να επιτευχθεί ομαλός επιχειρηματικός κύκλος και να διασφαλιστεί η ανάπτυξη και η δημιουργία θέσεων εργασίας.

4.5.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί την έκθεση της Ειδικής Ομάδας Υψηλού Επιπέδου, υπό την προεδρία των κκ. Romano Prodi και Christian Sautter, σχετικά με την ενίσχυση των επενδύσεων στην κοινωνική υποδομή στην Ευρώπη ώστε να επιταχυνθεί η δημιουργία θέσεων εργασίας και να βελτιωθεί η ευημερία, η υγεία, η στέγαση και οι δεξιότητες των πολιτών (11).

4.6.

Εάν επιτευχθεί συμφωνία ώστε οι μελλοντοστραφείς παραγωγικές δημόσιες επενδύσεις να τυγχάνουν ευνοϊκότερης μεταχείρισης, η ενσωμάτωση της ΣΣΣΔ μαζί με το ΕΝΤ στο νομικό πλαίσιο της ΕΕ έχει τη δυνατότητα να ενισχύσει τη δημοσιονομική μας εργαλειοθήκη και να προωθήσει μια πιο αποτελεσματική, νόμιμη και δημοκρατική διακυβέρνηση της ΟΝΕ.

5.   Νέα δημοσιονομικά μέσα για μια σταθερή ευρωζώνη

5.1.

Η λειτουργία μακροοικονομικής σταθεροποίησης είναι ιδιαίτερα σημαντική καθώς η απουσία της ήταν μία από τις αιτίες της στρατηγικής κρίσης στην ΕΕ. Αν και τα κράτη μέλη διαθέτουν πιο περιορισμένα περιθώρια αυτόνομης δράσης και άσκησης επιρροής στην αγορά εργασίας και στο σύστημα του κοινωνικού κράτους, δεν έχουν ακόμη δημιουργηθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο δίκτυα κοινωνικής προστασίας τα οποία να παρέχουν τη δυνατότητα σε όλους τους πολίτες να επωφεληθούν από την ανάπτυξη και τον παγκόσμιο ανταγωνισμό (12).

5.2.

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως την πρόταση για τη θέσπιση ειδικού μηχανισμού σύγκλισης για τα κράτη μέλη που είναι σε πορεία ένταξης στην ευρωζώνη. Με τον τρόπο αυτό θα ενισχυθεί ο ρόλος της ευρωζώνης διεθνώς και θα αυξηθεί η χρήση του ευρώ ως νομίσματος. Η τεχνική υποστήριξη πρέπει να στοχεύει στην επίτευξη πραγματικής σύγκλισης ώστε να αντιμετωπίζονται και να μετριάζονται τυχόν κίνδυνοι για τη γενική ευημερία των πολιτών και των οικονομιών των υποψήφιων προς ένταξη στην ευρωζώνη χωρών.

5.3.

Η κατάλληλη λύση είναι οι υγιείς δημοσιονομικές πολιτικές και οι δαπάνες με προσανατολισμό στις επενδύσεις, έχοντας κατά νου ότι η υψηλή αναλογία μεταξύ δημόσιου χρέους και ΑΕγχΠ είναι συχνά αποτέλεσμα της οικονομικής κρίσης και της ύφεσης. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί τη θέσπιση ομαλού μηχανισμού που θα μπορεί να ενεργοποιηθεί ταχέως σε περίπτωση ύφεσης και θεωρεί επαρκή τον προτεινόμενο συντελεστή ύψους 1 % του ΑΕγχΠ.

5.4.

Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της δημιουργίας ενός προϋπολογισμού της ευρωζώνης ως μέρος του προϋπολογισμού της ΕΕ. Αυτό θα αποτρέψει τη δημιουργία νέων θεσμικών οργάνων που θα οδηγούσαν σε πολιτική διάσταση μεταξύ των χωρών της ευρωζώνης και των χωρών εκτός αυτής. Σε κάθε περίπτωση απαιτείται σοβαρή μεταρρύθμιση του προϋπολογισμού της ΕΕ.

5.5.

Η ύπαρξη αυτόνομου και ουσιαστικού προϋπολογισμού της ευρωζώνης, με τα δικά του ειδικά φορολογικά έσοδα, θα καθιστούσε δυνατή προσωρινά τη μεταφορά σημαντικών πόρων σε περίπτωση περιφερειακών κλυδωνισμών, την αντιμετώπιση σοβαρών υφέσεων σε ολόκληρη τη ζώνη και τη διασφάλιση της αναγκαίας χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, με λειτουργία μακροοικονομικής σταθεροποίησης για την προστασία των επενδύσεων και την καταπολέμηση της ανεργίας και της επισφαλούς εργασίας, όπως έχει ήδη υποστηρίξει η ΕΟΚΕ (13).

6.   Ευρωπαίος υπουργός Οικονομίας και Οικονομικών

6.1.

Η ΕΟΚΕ έχει επανειλημμένα (14) υποστηρίξει την ανάγκη καθιέρωσης ενός υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών για την ΟΝΕ ως ενός πρώτου βήματος προς την ενίσχυση της συνέπειας των σχετικών πολιτικών που επί του παρόντος είναι κατακερματισμένες εξαιτίας της συμμετοχής πολλαπλών διαφορετικών θεσμικών οργάνων. Το εν λόγω πρόσωπο πρέπει να εκπροσωπεί την ΟΝΕ στους διεθνείς οργανισμούς. Θα πρέπει δε να διαχειρίζεται τον δικό του/της ειδικό προϋπολογισμό, με γνώμονα τις αρχές της απλότητας, της διαφάνειας, της ισότητας και της δημοκρατικής λογοδοσίας. Επίσης θα πρέπει να προσδιορίζει τον επιθυμητό συνολικό δημοσιονομικό προσανατολισμό της ευρωζώνης και τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να επιτυγχάνεται.

6.2.

Οι λειτουργίες και τα χαρακτηριστικά που περιγράφονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής αντιστοιχούν περισσότερο σε αρμοδιότητες υπουργού Οικονομικών της ευρωζώνης και όχι ολόκληρης της ΕΕ. Ωστόσο, η πρόταση της Επιτροπής δεν αφορά τη θέση πραγματικού και ενεργού υπουργού Οικονομικών, η δε εσφαλμένη ονομασία θα μπορούσε να δημιουργήσει λανθασμένες προσδοκίες και σύγχυση.

6.3.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η συγχώνευση της θέσης υπεύθυνου της εκπροσώπησης της ευρωζώνης σε επίπεδο ΕΕ με τη θέση του προέδρου της Ευρωομάδας, του προέδρου του Συμβουλίου των Διοικητών του νέου ΕΝΤ και του αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα αποτελέσει υπερβολική συγκέντρωση εκτελεστικής εξουσίας στα χέρια ενός ατόμου. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ θεωρεί αντιδημοκρατικό να προτείνεται ο πρόεδρος της Ευρωομάδας να λαμβάνει αυτόματα δύο εντολές προκειμένου να συγχρονίσει την εντολή του στην Ευρωομάδα με την αντίστοιχη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

6.4.

Η ΕΟΚΕ φοβάται ότι η προτεινόμενη διάρθρωση, με τη σημερινή της μορφή, θα επιφέρει σύγχυση μεταξύ των αντίστοιχων ρόλων της Επιτροπής και του Συμβουλίου, υπονομεύοντας τη λεπτή ισορροπία μεταξύ των κοινοτικών συμφερόντων και των εθνικών συμφερόντων πάνω στην οποία οικοδομείται η ΕΕ. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί την περαιτέρω διεξοδική εξέταση και ενίσχυση της δημοκρατικής λογοδοσίας της πρότασης περί καθιέρωσης της συγκεκριμένης θέσης υπουργού.

6.5.

Δεν είναι επίσης σαφές στην ανακοίνωση εάν θα δημιουργηθούν περισσότερες υπουργικές θέσεις ή εάν πρόκειται απλώς για μία μεμονωμένη περίπτωση. Η θέση αυτή θα έχει νόημα μόνον όταν η ΕΕ θα διαθέτει τον δικό της προϋπολογισμό και τα δικά της έσοδα από τη φορολογία, σε συνδυασμό με μέσα και πολιτικές διαχείρισης του προϋπολογισμού και, ως εκ τούτου, θα είναι σε θέση να προωθεί την οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική ισότητα.

---

(1)  Ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλισης καταθέσεων (ΕΕ C 177 της 18.5.2016, σ. 21).

(2)  Οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ (2016) (ΕΕ C 177 της 18.5.2016, σ. 41)· Οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ (2017) (ΕΕ C 173 της 31.5.2017, σ. 33)· Οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ 2017 (πρόσθετη γνωμοδότηση) (ΕΕ C 81 της 2.3.2018, σ. 216).

(3)  Οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης.

(4)  ΜΣΑ/Μείζονες μεταρρυθμίσεις οικονομικής πολιτικής (ΕΕ C 271 της 19.9.2013, σ. 45)· Ολοκλήρωση της ΟΝΕ — Επόμενη ευρωπαϊκή νομοθετική περίοδος (ΕΕ C 451 της 16.12.2014, σ. 10) και Ολοκλήρωση της ΟΝΕ: ο πολιτικός πυλώνας (ΕΕ C 332 της 8.10.2015, σ. 8).

(5)  Εμβάθυνση της ΟΝΕ έως το 2025, σημείο 1.5 (ΕΕ C 81 της 2.3.2018, σ. 124).

(6)  Ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων

(7)  Ολοκλήρωση της ΟΝΕ: ο πολιτικός πυλώνας (ΕΕ C 332 της 8.10.2015, σ. 8) και Εμβάθυνση της ΟΝΕ έως το 2025 (ΕΕ C 81 της 2.3.2018, σ. 124).

(8)  Τα οικονομικά της ΕΕ μέχρι το 2025, σημεία 1.2 και 1.3 (ΕΕ C 81 της 2.3.2018, σ. 131).

(9)  Η κοινοτική μέθοδος για την επίτευξη μιας δημοκρατικής και κοινωνικής ΟΝΕ, σημείο 1.2 (ΕΕ C 13 της 15.1.2016, σ. 33).

(10)  Ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλισης καταθέσεων (ΕΕ C 177 της 18.5.2016, σ. 21).

(11)  L. Fransen, G. del Bufalo και E. Reviglio, Ενίσχυση των επενδύσεων στην κοινωνική υποδομή στην Ευρώπη. Έκθεση της Ειδικής Ομάδας Υψηλού Επιπέδου για την Επένδυση στην Κοινωνική Υποδομή στην Ευρώπη, Έγγραφο συζήτησης για την Ευρωπαϊκή Οικονομία, αριθ. 74, Ιανουάριος 2018.

(12)  Τα οικονομικά της ΕΕ μέχρι το 2025, σημείο 3.3.1 (ΕΕ C 81 της 2.3.2018, σ. 131).

(13)  Τα οικονομικά της ΕΕ μέχρι το 2025, σημείο 3.3 (ΕΕ C 81 της 2.3.2018, σ. 131).

(14)  Ανάπτυξη και δημόσιο χρέος στην ΕΕ: δύο καινοτόμες προτάσεις, σημείο 3.2 (ΕΕ C 143 της 22.5.2012, σ. 10)· Ολοκλήρωση της ΟΝΕ: ο πολιτικός πυλώνας, σημεία 4.3.1 και 4.3.4 (ΕΕ C 332 της 8.10.2015, σ. 8)· Οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ (2016), σημείο 3.5 (ΕΕ C 177 της 18.5.2016, σ. 41)· Οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ (2017), σημείο 1.13 (ΕΕ C 173 της 31.5.2017, σ. 33)· Έγγραφο προβληματισμού για την εμβάθυνση της οικονομικής και νομισματικής ένωσης, σημείο 1.11 (ΕΕ C 81 της 2.3.2018, σ. 124).