Βρυξέλλες, 30.11.2016

SWD(2016) 419 final

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

που συνοδεύει το έγγραφο

Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 2009/28/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές

{COM(2016) 767 final}
{SWD(2016) 416 final}
{SWD(2016) 417 final}
{SWD(2016) 418 final}


Δελτίο συνοπτικής παρουσίασης

Εκτίμηση επιπτώσεων της πρότασης οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 2009/28/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2009, σχετικά με την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές

Α. Ανάγκη ανάληψης δράσης

Ποιο είναι το πρόβλημα και γιατί είναι πρόβλημα σε επίπεδο ΕΕ;

Η οδηγία 2009/28/ΕΚ (η «οδηγία ΑΠΕ») θεσπίζει ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο για την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, με εθνικούς δεσμευτικούς στόχους για το μερίδιο ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση κάθε κράτους μέλους το 2020. Τον Οκτώβριο του 2014 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συμφώνησε στον δεσμευτικό στόχο σε επίπεδο ΕΕ για μερίδιο τουλάχιστον 27 % ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στην κατανάλωση της ΕΕ το 2030, ο οποίος θα πρέπει να επιτευχθεί χωρίς να καθοριστούν εθνικοί δεσμευτικοί στόχοι. Αναμένεται ότι ο συνδυασμός των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων των τρεχουσών πολιτικών, της καλύτερης αποδοτικότητας από άποψη κόστους χάρη στην τεχνολογική πρόοδο, των πρωτοβουλιών σχετικά με το σύστημα εμπορίας εκπομπών (ΣΕΔΕ) και τους τομείς που δεν εντάσσονται στο ΣΕΔΕ, του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, της διακυβέρνησης και της ενεργειακής απόδοσης, θα οδηγήσει σε αύξηση του μεριδίου της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Εντούτοις, αν δεν ληφθούν πρόσθετα μέτρα πολιτικής σε επίπεδο ΕΕ, η αύξηση αυτή δεν θα είναι οικονομικά αποδοτική και δεν θα επαρκεί για την επίτευξη του συμφωνημένου μεριδίου ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε επίπεδο ΕΕ.

Τι θα πρέπει να επιτευχθεί; 

Στο πλαίσιο της στρατηγικής για την Ενεργειακή Ένωση, η επανεξέταση της οδηγίας ΑΠΕ έχει τέσσερις κύριους στόχους: i) συμβολή στον περιορισμό της παγκόσμιας μέσης αύξησης της θερμοκρασίας σε λιγότερο από 2° C, με στόχο την επίτευξη 1,5° C σύμφωνα με τη δέσμευση που ανέλαβε η ΕΕ όσον αφορά τους στόχους της συμφωνίας του Παρισιού COP 21· ii) επίτευξη με οικονομικά αποδοτικό τρόπο μεριδίου ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές τουλάχιστον 27 % στην ΕΕ το 2030· iii) ενεργειακά ασφαλέστερη οικονομία της ΕΕ μέσω της μείωσης της εξάρτησης από τις εξαγωγές· iv) συμβολή στην ανάδειξη της ΕΕ ως παγκόσμιου ηγέτη στις ΑΠΕ και παγκόσμιου κέντρου ανάπτυξης προηγμένων και ανταγωνιστικών τεχνολογιών ΑΠΕ.

Ποια είναι η προστιθέμενη αξία της δράσης σε επίπεδο ΕΕ (επικουρικότητα); 

Λόγω της ύπαρξης συγκεκριμένων ανεπαρκειών και φραγμών της αγοράς απαιτείται η άσκηση πολιτικών σε επίπεδο ΕΕ για να διασφαλιστεί ότι θα επιτευχθεί συλλογικά από τα κράτη μέλη ο δεσμευτικός σε επίπεδο ΕΕ στόχος για μερίδιο ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές τουλάχιστον 27 %, με τον οικονομικά πλέον αποδοτικό και λιγότερο στρεβλωτικό τρόπο. Η δράση σε επίπεδο ΕΕ θα δημιουργήσει επενδυτική ασφάλεια σε ένα ενωσιακό κανονιστικό πλαίσιο, θα επιτρέψει τη συνεκτική και οικονομικά αποδοτική ανάπτυξη της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε ολόκληρη την ΕΕ και την αποδοτική λειτουργία της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, με σεβασμό παράλληλα των δυνατοτήτων των κρατών μελών όσον αφορά την παραγωγή διαφόρων μορφών ανανεώσιμης ενέργειας σύμφωνα με το ενεργειακό μείγμα της επιλογής τους.

Β. Λύσεις

Ποιες είναι οι διάφορες επιλογές για την επίτευξη των στόχων; Υπάρχει προτιμώμενη επιλογή ή όχι; Αν όχι, γιατί; 

Εξετάστηκαν νομοθετικές και μη νομοθετικές επιλογές πολιτικής για την προώθηση της ανάπτυξης της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Στην εκτίμηση επιπτώσεων πραγματοποιήθηκε λεπτομερής ανάλυση κάθε επιλογής πολιτικής με μια προοδευτική προσέγγιση από το σενάριο «διατήρηση της υφιστάμενης κατάστασης» (Επ. 0) έως πιο ολοκληρωμένα μέτρα σε επίπεδο ΕΕ. Δεν προκρίθηκαν προτιμώμενες επιλογές για να διατηρηθεί η πολιτική διακριτική ευχέρεια της Επιτροπής να αποφασίσει μεταξύ των επιλογών στους παρακάτω πέντε τομείς:

i) Επιλογές για την αύξηση της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας (ΗΕ-ΑΠΕ)

Κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο για τα καθεστώτα στήριξης: 1 χρήση αποκλειστικά και μόνο μηχανισμών της αγοράς· 2 δέσμη εργαλείων για την αποσαφήνιση των κανόνων· 3 υποχρεωτική μετάβαση προς επενδυτικές ενισχύσεις.

Πιο συντονισμένη περιφερειακή προσέγγιση: 1 υποχρεωτική περιφερειακή στήριξη· 2 υποχρεωτικό μερικό άνοιγμα των καθεστώτων στήριξης στη διασυνοριακή συμμετοχή.

Χρηματοδοτικό μέσο με εστίαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας: 1 χρηματοδοτικό μέσο σε επίπεδο ΕΕ με ευρέα κριτήρια επιλεξιμότητας· 2 χρηματοδοτικό μέσο σε επίπεδο ΕΕ για τη στήριξη έργων ΑΠΕ υψηλότερου κινδύνου.

Διοικητική απλούστευση με σκοπό: 1 ενισχυμένες διατάξεις με «υπηρεσία μίας στάσης», χρονικά όρια και απλουστευμένες διαδικασίες για αλλαγή ενεργειακής πηγής· 2 χρονικά περιορισμένες διαδικασίες αδειοδότησης, μέσω της αυτόματης έγκρισης και της απλής κοινοποίησης για μικρά έργα.

ii) Επιλογές για την αύξηση της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στον τομέα της θέρμανσης και της ψύξης (ΑΠΕ-Θ&Ψ):

Ενσωμάτωση της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στην παροχή θέρμανσης και ψύξης: 1 θέσπιση υποχρέωσης ΑΠΕ-Θ&Ψ για τους προμηθευτές ορυκτών καυσίμων· 2 ίδια υποχρέωση, αλλα για όλους τους προμηθευτές καυσίμων.

Διευκόλυνση της υιοθέτησης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της απορριπτόμενης θερμότητας στα συστήματα τηλεθέρμανσης και τηλεψύξης: 1 ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών· 2 πιστοποιητικά ενεργειακής απόδοσης και δημιουργία πρόσβασης στην τοπική Θ&Ψ· 3 μέτρα του σημείου 2 + πρόσθετο ενισχυμένο πλαίσιο για τα δικαιώματα των καταναλωτών.

iii) Επιλογές για την αύξηση της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στον τομέα των μεταφορών (ΑΠΕ-Μ):

Ενσωμάτωση της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στον τομέα των μεταφορών:
1 υποχρέωση σε επίπεδο ΕΕ για ενσωμάτωση προηγμένων ανανεώσιμων καυσίμων· 2 υποχρέωση σε επίπεδο ΕΕ για ενσωμάτωση όλων των προηγμένων ανανεώσιμων καυσίμων κίνησης, με σταδιακή κατάργηση των βασιζόμενων σε εδώδιμα φυτά βιοκαυσίμων (επιμέρους επιλογές: 2Α μερική σταδιακή κατάργηση των βασιζόμενων σε εδώδιμα φυτά βιοκαυσίμων έως το 2030· 2Β πλήρης σταδιακή κατάργηση των εν λόγω βιοκαυσίμων έως το 2030· 2Γ ταχύτερη σταδιακή κατάργηση του βασιζόμενου σε εδώδιμα φυτά βιοντίζελ και μεγαλύτερη μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου έως το 2030)· 3 προηγούμενες επιλογές συν ειδική υποχρέωση σε επίπεδο ΕΕ για ενσωμάτωση ανανεώσιμων καυσίμων για τις αεροπορικές και τις θαλάσσιες μεταφορές. 4 υποχρέωση μείωσης των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου (οδηγία για την ποιότητα των καυσίμων) (επιμέρους επιλογές: 4Β γενική υποχρέωση μείωσης των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου από τα καύσιμα και την ηλεκτρική ενέργεια· 4Γ υποχρέωση μείωσης των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου από τα προηγμένα καύσιμα και την ηλεκτρική ενέργεια· 4Δ μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου από τα προηγμένα καύσιμα, την ηλεκτρική ενέργεια και τα συμβατικά καύσιμα).

iv) Επιλογές για την ενίσχυση της θέσης των καταναλωτών ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και την ενημέρωσή τους:

Ενίσχυση της θέσης των καταναλωτών με την παροχή της δυνατότητας παραγωγής, αυτοκατανάλωσης και αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές: 1 κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για την αυτοκατανάλωση· 2 ενίσχυση της θέσης των καταναλωτών με την παροχή της δυνατότητας αυτοκατανάλωσης και αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές· 3 εξ αποστάσεως αυτοκατανάλωση για τους δήμους.

Κοινοποίηση πληροφοριών για την ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές: 1 εδραίωση του συστήματος των εγγυήσεων προέλευσης (ΕΠ)· 2 μέτρα του σημείου 1 + καθιέρωση υποχρεωτικής κοινοποίησης των ΕΠ· 3 μέτρα του σημείου 2 + επέκταση των ΕΠ σε όλες τις πηγές ηλεκτροπαραγωγής.

Ιχνηλάτηση των ανανεώσιμων καυσίμων που χρησιμοποιούνται για θέρμανση και ψύξη και στις μεταφορές: 1 επέκταση των ΕΠ στα ανανεώσιμα αέρια καύσιμα· 2 επέκταση των ΕΠ στα ανανεώσιμα υγρά και αέρια καύσιμα· 3 ανάπτυξη εναλλακτικού συστήματος ιχνηλάτησης για τα ανανεώσιμα υγρά και αέρια καύσιμα.

v) Επιλογές για τη διασφάλιση της επίτευξης ποσοστού ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές τουλάχιστον 27 % το 2030:

Εθνικοί στόχοι για το 2020: εθνικοί στόχοι για το 2020 ως βάση έναντι του σεναρίου αναφοράς.

Πορεία: γραμμική έναντι μη γραμμικής.

Μηχανισμοί για την αποφυγή χάσματος φιλοδοξιών ως προς τον στόχο της ΕΕ για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας: 1 επανεξέταση των φιλοδοξιών των εθνικών σχεδίων· 2 συμπερίληψη ρήτρας επανεξέτασης για την πρόταση πρόσθετων μηχανισμών υλοποίησης σε επίπεδο ΕΕ σε μεταγενέστερο στάδιο, εφόσον χρειαστεί· 3 αύξηση των φιλοδοξιών των μέτρων σε επίπεδο ΕΕ· 4 καθιέρωση δεσμευτικών εθνικών στόχων.

Αποφυγή και κάλυψη χάσματος υλοποίησης: 1 επανεξέταση των εθνικών σχεδίων· 2 συμπερίληψη ρήτρας επανεξέτασης για την πρόταση πρόσθετων μηχανισμών υλοποίησης σε επίπεδο ΕΕ σε μεταγενέστερο στάδιο, εφόσον χρειαστεί· 3 αύξηση των φιλοδοξιών των μέτρων σε επίπεδο ΕΕ· 4 καθιέρωση δεσμευτικών εθνικών στόχων.

Ποιες απόψεις διατύπωσαν οι διάφοροι ενδιαφερόμενοι φορείς; Ποιος υποστηρίζει την κάθε επιλογή;

Πραγματοποιήθηκε διαδικτυακή δημόσια διαβούλευση από τις 18 Νοεμβρίου 2015 έως τις 10 Φεβρουαρίου 2016. Η δημόσια διαβούλευση επιβεβαιώνει την ύπαρξη ευρείας συναίνεσης μεταξύ κρατών μελών, ΜΚΟ και ομάδων προβληματισμού, επενδυτών και ενώσεων όσον αφορά την ανάγκη για ένα σταθερό και προβλέψιμο νομικό πλαίσιο της ΕΕ για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τη σημασία του καθορισμού μέτρων στους τομείς ΗΕ-ΑΠΕ, ΑΠΕ-Θ&Ψ και ΑΠΕ-Μ, την ενισχυμένη συμμετοχή των καταναλωτών στην εσωτερική αγορά ενέργειας, την εξάλειψη των διοικητικών εμποδίων και την επίτευξη του δεσμευτικού στόχου τουλάχιστον 27 % σε επίπεδο ΕΕ. Σε γενικές γραμμές, όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη συμφώνησαν ότι πρέπει να ενισχυθεί η ανάπτυξη των υποδομών, ιδίως όσον αφορά τα έξυπνα δίκτυα και τα συστήματα αποθήκευσης.

Τα κράτη μέλη τόνισαν τη δέσμευσή τους όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, παράλληλα με την ανάγκη αποσύνδεσης από την οικονομική ανάπτυξη και διασφάλισης της βιωσιμότητας των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Ορισμένα κράτη μέλη υπογράμμισαν τον ρόλο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ως προς την ενεργειακή ασφάλεια και την εξάρτηση από τις εισαγωγές. Η βιομηχανία τόνισε την ανάγκη για ανάπτυξη αγοράς κατάλληλης για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, μέσω της ενοποίησης της αγοράς, ενός ενισχυμένου καθεστώτος προστασίας των επενδύσεων μακροπρόθεσμα, και ζήτησε ένα σταθερό κανονιστικό πλαίσιο για την τόνωση των επενδύσεων, τη διαφάλιση της οικονομικής βιωσιμότητας και την αύξηση της ανταγωνιστικότητας σε επίπεδο ΕΕ. Οι ΜΚΟ υπογράμμισαν τη σημασία της καθιέρωσης των δικαιωμάτων των καταναλωτών για να αυξηθεί η αποκέντρωση, να ενισχυθεί ο ρόλος των τοπικών κοινοτήτων και να τονωθεί η αποδοχή μελλοντικών συστημάτων από το κοινό.

Γ. Επιπτώσεις της προτιμώμενης επιλογής

Ποια είναι τα οφέλη της προτιμώμενης επιλογής (εάν υπάρχει, ειδάλλως των κυριότερων επιλογών); 

Προς το παρόν δεν είναι δυνατόν να ποσοτικοποιηθεί πλήρως ο αντίκτυπος, διότι δεν έχουν προκριθεί προτιμώμενες επιλογές. Οι παραπάνω επιλογές 1 έως 4 καλύπτουν το θέμα της επενδυτικής αβεβαιότητας, την αύξηση της αποδοτικότητας από άποψη κόστους, την αντιμετώπιση των ανεπαρκειών της αγοράς, την επικαιροποίηση του ισχύοντος κανονιστικού πλαισίου και τη μεγαλύτερη συμμετοχή των πολιτών.

Η υλοποίηση των κύριων μέτρων θα βοηθήσει την ΕΕ να επιτύχει τον στόχο της για μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου (με τη συνεισφορά στην πρόσθετη μείωση κατά 5 % των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου που απαιτείται σε σύγκριση με τις προβλέψεις του σεναρίου αναφοράς). Μπορεί επίσης να συμβάλει στη μείωση των δαπανών εισαγωγής ενέργειας (τα σωρευτικά αποτελέσματα της υλοποίησης των στόχων για το 2030 θα οδηγούσαν σε μείωση κατά 221 δισ. EUR κατά την περίοδο 2021-2030) και στη δημιουργία πρόσθετων παράλληλων οφελών, όπως η συμβολή στη γενική μείωση του κόστους ελέγχου της ρύπανσης και της ζημίας στην υγεία της τάξης των 12,3-19,5 δισ. EUR/έτος).

Ποιο είναι το κόστος της προτιμώμενης επιλογής (εάν υπάρχει, ειδάλλως των κυριότερων επιλογών); 

Οι κύριες επιλογές που αναπτύχθηκαν ενδέχεται να συνεπάγονται κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις σε επίπεδο κρατών μελών. Όπου είναι δυνατόν, οι επιπτώσεις έχουν προσδιοριστεί ποσοτικά.

Ποιες είναι οι επιπτώσεις στις ΜΜΕ και στην ανταγωνιστικότητα;

Η εκτιμήση επιπτώσεων περιέχει ειδικές εξαιρέσεις για τις ΜΜΕ, ώστε να διασφαλιστεί ότι τα μέτρα για την επίτευξη του στόχου σε επίπεδο ΕΕ για ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές έως το 2030 προωθούν την ανταγωνιστικότητά τους (π.χ. διοικητική απλούστευση, ειδικές διατάξεις για δημόσια στήριξη, ευρύτερα μέτρα σχετικά με την αυτοκατανάλωση).

Θα υπάρξουν σημαντικές επιπτώσεις στους εθνικούς προϋπολογισμούς και στις εθνικές διοικήσεις; 

Τα κράτη μέλη θα κληθούν να συμβάλουν στην κοινή προσπάθεια για επίτευξη του συμφωνημένου στόχου για το 2030 σε επίπεδο ΕΕ για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, μέσω μιας δέσμης μέτρων που ενδέχεται να έχουν επιπτώσεις στους εθνικούς προϋπολισμούς και στις εθνικές διοικήσεις.

Δ. Παρακολούθηση

Πότε θα επανεξεταστεί η πολιτική;

Ορισμένες διατάξεις της οδηγίας ΑΠΕ λήγουν τον Δεκέμβριο του 2020, ιδίως όσον αφορά τους εθνικούς δεσμευτικούς στόχους. Στόχος της εκτίμησης επιπτώσεων είναι να εξεταστούν τα μέτρα που θα πρέπει να συμπεριληφθούν στην οδηγία ΑΠΕ μετά το 2020. Σε ορισμένες επιλογές τονίζεται η ανάγκη να προβλεφθεί η συμπεριλήψη ρητρών επανεξέτασης στην αναθεωρημένη οδηγία ΑΠΕ για τη διασφάλιση της ορθής παρακολούθησης και υλοποίησης της μετάβασης από τους εθνικούς δεσμευτικούς στόχους σε έναν στόχο σε επίπεδο ΕΕ για το 2030.


Βρυξέλλες, 30.11.2016

SWD(2016) 419 final

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

Αειφορία της βιοενέργειας

που συνοδεύει το έγγραφο

Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 2009/28/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2009, σχετικά με την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (αναδιατύπωση)

{COM(2016) 767 final}
{SWD(2016) 416 final}
{SWD(2016) 417 final}
{SWD(2016) 418 final}


Δελτίο συνοπτικής παρουσίασης

Εκτίμηση επιπτώσεων για την αειφορία της βιοενέργειας

Α. Ανάγκη ανάληψης δράσης

Γιατί; Ποιο είναι το πρόβλημα;

Μολονότι η αύξηση της παραγωγής βιοενέργειας διαδραματίζει καίριο ρόλο στην επίτευξη των στόχων της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια, διάφορα προβλήματα και δυνητικοί κίνδυνοι συνδέονται με την αυξανόμενη χρήση της στον τομέα της θέρμανσης και του ηλεκτρισμού. Από τη δημόσια διαβούλευση προέκυψε επίσης ότι η κοινή γνώμη έχει ανάμεικτη άποψη σχετικά με τα οφέλη και τους κινδύνους της βιοενέργειας, γεγονός που μπορεί να υπονομεύσει τις επενδύσεις στον τομέα, ιδίως ελλείψει ισχυρού πλαισίου δημόσιας πολιτικής.

Με βάση τα σχόλια των ενδιαφερόμενων μερών, μελέτες και άλλα επιστημονικά στοιχεία, οι υπηρεσίες της Επιτροπής προσδιόρισαν τρία βασικά προβλήματα ή δυνητικούς κινδύνους που συνδέονται με τη χρήση στερεής βιομάζας για θερμότητα και ηλεκτρισμό: i) οι κλιματικές επιδόσεις της βιοενέργειας· ii) οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα, την ποιότητα του εδάφους και του αέρα· iii) η αυξανόμενη καύση μεγάλων ποσοτήτων βιομάζας σε εγκαταστάσεις χαμηλής απόδοσης.

Η παρούσα εκτίμηση επιπτώσεων παρέχει συμπληρωματική ανάλυση προς την εκτίμηση επιπτώσεων που συνοδεύει την προτεινόμενη αναθεώρηση της οδηγίας για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, στην οποία εξετάζονται συγκεκριμένα ζητήματα που αφορούν τη χρήση βιοκαυσίμων στις μεταφορές, και ιδίως οι εκπομπές από την έμμεση αλλαγή της χρήσης γης και η ανάπτυξη των προηγμένων βιοκαυσίμων.

Τι αναμένεται να επιτευχθεί με την παρούσα πρωτοβουλία;

Κύριος σκοπός της πρωτοβουλίας είναι να διασφαλιστεί η αειφορία της παραγωγής βιοενέργειας και της χρήσης της για θέρμανση και ηλεκτρισμό. Προς τούτο, είναι απαραίτητο να αντιμετωπιστούν τα προαναφερόμενα προβλήματα και κίνδυνοι μέσω ενός σαφούς πλαισίου πολιτικής, ώστε κάθε νέα δράση να συμπληρώνει αποτελεσματικά τις πολιτικές και τα μέτρα που υπάρχουν ήδη τόσο σε ενωσιακό όσο και σε εθνικό επίπεδο.

Η πρωτοβουλία έχει ως στόχο να αποφέρει οφέλη όσον αφορά τη δράση για το κλίμα, την προστασία του περιβάλλοντος, την αποδοτικότητα των πόρων και τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, διατηρώντας ταυτόχρονα τη δράση στο πλαίσιο της αναλογικότητας προς το μέγεθος των προβλημάτων και κινδύνων. Η πρωτοβουλία αναμένεται επίσης να συμβάλει στους πρωταρχικούς στόχους της Επιτροπής, ιδίως μέσω της προώθησης i) της ανάπτυξης, της απασχόλησης και των επενδύσεων και ii) του ηγετικού ρόλου της ΕΕ στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Ποια είναι η προστιθέμενη αξία της δράσης σε επίπεδο ΕΕ; 

Οι στόχοι για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας καθορίζονται σε ενωσιακό επίπεδο· συγκεκριμένα, ο στόχος για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας οδήγησε σε αύξηση της κατανάλωσης βιομάζας για παραγωγή ενέργειας στην ΕΕ κατά την τελευταία δεκαετία. Επομένως, είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί σε ενωσιακό επίπεδο ότι η χρήση βιοενέργειας για την επίτευξη των στόχων για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας υποστηρίζει επίσης τον γενικό στόχο για το κλίμα. Ορισμένοι από τους κινδύνους ως προς την αειφορία που συνδέονται με την ανάπτυξη της βιοενέργειας έχουν διασυνοριακή διάσταση και, επομένως, μπορούν να αντιμετωπιστούν πιο αποτελεσματικά σε ενωσιακό επίπεδο. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, όπως η κλιματική αλλαγή, η βιοποικιλότητα ή η ατμοσφαιρική ρύπανση. Οι επιπτώσεις που οφείλονται στην αγορά είναι επίσης δυνατόν να εμφανιστούν και πέραν των συνόρων, όπως συμβαίνει για παράδειγμα όσον αφορά τα προβλήματα ανταγωνισμού για τις πρώτες ύλες βιομάζας.

Β. Λύσεις

Ποιες νομοθετικές και μη νομοθετικές επιλογές πολιτικής έχουν εξεταστεί; Υπάρχει προτιμώμενη επιλογή ή όχι; Γιατί; 

Κατά τη διαδικασία διαβούλευσης και την εξέταση των στοιχείων τέθηκε το ακόλουθο δίλημμα:

- αφενός, πολλά ενδιαφερόμενα μέρη θεωρούν ότι η μελλοντική ανάπτυξη της βιοενέργειας, που είναι σημαντική για την αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων, παρεμποδίζεται από τις αμφιβολίες του κοινού για τα περιβαλλοντικά οφέλη ορισμένων χρήσεων της βιομάζας για την παραγωγή ενέργειας·

- αφετέρου, προκύπτει με σαφήνεια από τα επιστημονικά στοιχεία ότι οι συνολικές επιπτώσεις της χρήσης βιομάζας για την παραγωγή ενέργειας στις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου και στη βιοποικιλότητα βασίζονται σε υπερβολικά πολλές μεταβλητές και δεν μπορούν να εκτιμηθούν ή να διασφαλιστούν με γενικές προδιαγραφές, αλλά θα πρέπει μάλλον να εξετάζονται κατά περίπτωση και ανάλογα με την εκάστοτε εγκατάσταση.

Ως εκ τούτου, δεν είναι δυνατόν να γίνει αξιόπιστη διάκριση, σε επίπεδο ΕΕ, μεταξύ «αειφόρων» και «μη αειφόρων» πηγών βιοενέργειας για τους τομείς της θέρμανσης και της ηλεκτρικής ενέργειας και να καθοριστεί η διάκριση αυτή στη νομοθεσία. Αντί αυτού, μια μη κανονιστική επιλογή και τέσσερις κανονιστικές επιλογές αποσκοπούν στην αντιμετώπιση των αιτιών των προβλημάτων και των κινδύνων που αναφέρονται ανωτέρω. Το σενάριο αναφοράς (επιλογή 1) βασίζεται στην ενσωμάτωση των λύσεων σε άλλα στοιχεία του πλαισίου πολιτικής για το κλίμα και την ενέργεια για το 2030, καθώς και σε άλλες υφιστάμενες πολιτικές. Λόγω των σημαντικών αποτελεσμάτων των πολιτικών αυτών χωρίς πρόσθετες ειδικές ρυθμίσεις, η επιλογή αυτή αποτελεί την αποτελεσματικότερη προσέγγιση όσον αφορά την ισορροπία μεταξύ αποτελεσμάτων και διοικητικού φόρου. Ωστόσο, η επιλογή αυτή δεν παρέχει νομοθετικά μέτρα διασφάλισης σε περίπτωση που οι πρακτικές οι οποίες επιδεινώνουν τα προβλήματα αναπτυχθούν σε μεγαλύτερο βαθμό απ’ ό,τι προβλέπεται στις εργασίες μοντελοποίησης. Αυτό είναι σημαντικό δεδομένου του επιπέδου αβεβαιότητας σχετικά με τη μελλοντική ανάπτυξη βιομάζας, συμπεριλαμβανομένων της μορφής του εμπορίου και της επιλογής πρώτων υλών. Οι πρόσθετες τέσσερις επιλογές πολιτικής προτείνουν σειρά μέτρων διασφάλισης κατά των κινδύνων που έχουν προσδιοριστεί, αν και το ιδιαίτερο πρόβλημα των επιπτώσεων της βιομάζας στο κλίμα («βιογενής άνθρακας») είναι ιδιαίτερα δυσεπίλυτο. Με βάση τα ανωτέρω, οι υπηρεσίες της Επιτροπής δεν ήταν σε θέση να προσδιορίσουν μια επιλογή πολιτικής που να είναι σαφώς προτιμητέα από τις άλλες.

Ποιος υποστηρίζει την κάθε επιλογή; 

Στη διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη, το 35 % όσων απάντησαν είναι της γνώμης ότι οι υφιστάμενες ενωσιακές και εθνικές πολιτικές επαρκούν για να αντιμετωπιστούν τα περί ων ο λόγος ζητήματα, ενώ το 59 % αυτών ζητούν ένα νέο μέσο πολιτικής σε επίπεδο ΕΕ. Δεν συγκεντρώνει σημαντική υποστήριξη η επιλογή 2, η οποία θα επισημοποιούσε τα κριτήρια αειφορίας που αποτελούν προς το παρόν αντικείμενο σύστασης της Επιτροπής. Την επιλογή 3 υποστηρίζουν αρκετοί παραγωγοί και χρήστες βιοενέργειας και διάφορα κράτη μέλη. Αρκετές μη ενεργειακές βιομηχανίες που χρησιμοποιούν ξυλεία και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών τάσσονται υπέρ της εξέτασης του θέματος της απόδοσης μετατροπής (επιλογή 4). Η δεύτερη ομάδα θα υποστήριζε επίσης σε μεγάλο βαθμό τον καθορισμό συνολικού ανώτατου ορίου για τη βιοενέργεια.

Γ. Επιπτώσεις της προτιμώμενης επιλογής

Ποια είναι τα οφέλη της προτιμώμενης επιλογής (αν υπάρχει, ειδάλλως των κυριότερων επιλογών);

Από την ανάλυση προκύπτει ότι, υπό τις συνθήκες που προβλέπονται στα μοντέλα, οι εξεταζόμενες επιλογές πολιτικής θα είχαν μόνο περιορισμένα —αν και θετικά— αποτελέσματα στα προβλήματα που διαπιστώθηκαν. Θα λειτουργούσαν μάλλον ως μέτρα διασφάλισης σε περίπτωση που οι πρακτικές οι οποίες επιδεινώνουν τα προβλήματα αναπτυχθούν σε μεγαλύτερο βαθμό απ’  ό,τι προβλέπεται στις εργασίες μοντελοποίησης.

Αν και η βιοενέργεια είναι καίριας σημασίας για να επιτευχθεί ο στόχος του ποσοστού τουλάχιστον 27 % ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στο ενεργειακό μείγμα της ΕΕ έως το 2030, ένα οριακά υψηλότερο μερίδιο βιοενέργειας έναντι άλλων ανανεώσιμων πηγών θα είχε ως αποτέλεσμα οριακά χαμηλότερα κίνητρα για τις αναδυόμενες τεχνολογίες. Οι επιλογές που περιλαμβάνουν περιορισμούς της χρήσης βιοενέργειας (1, 3, 4 και 5) θα τονώσουν επομένως έμμεσα την εστίαση του ενεργειακού τομέα σε άλλες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, με αποτέλεσμα την πραγματοποίηση πρόσθετων επενδύσεων και τη δημιουργία θέσεων εργασίας στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Δεδομένου ότι όλες οι επιλογές έχουν μάλλον περιορισμένη ποσοτικοποιημένη επίδραση στις μελλοντικές ποσότητες βιοενέργειας, τα αποτελέσματα για την ανάπτυξη και την απασχόληση είναι επίσης περιορισμένα.

Ποιο είναι το κόστος της προτιμώμενης επιλογής (αν υπάρχει, ειδάλλως των κυριότερων επιλογών);

Λόγω των νέων νομικών απαιτήσεων που συνεπάγονται οι επιλογές 2 έως 5 θα προκύψουν πρόσθετα διοικητικά έξοδα για τους παραγωγούς γεωργικής βιομάζας, τους ιδιοκτήτες δασών και την αξιακή αλυσίδα ξύλου, καθώς και τις εγκαταστάσεις παραγωγής βιοενέργειας. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, τα εν λόγω έξοδα θα κυμαίνονται μεταξύ 63 και 150 εκατ. EUR σε εφάπαξ δαπάνες και μεταξύ 31 και 51 εκατ. EUR σε τακτικές ετήσιες δαπάνες (σωρευτικά για όλους τους φορείς εκμετάλλευσης). Αυτό το επιπλέον κόστος είναι πιθανό να μετακυλιστεί στον τελικό καταναλωτή (χωρίς δημόσια επιδότηση) ή στην ευρύτερη κοινωνία (με τη χορήγηση επιδοτήσεων) ή στον συνδυασμό και των δύο. Όπως περιγράφεται ανωτέρω, οι επιλογές θα αποφέρουν συνολικά μικρό οικονομικό όφελος που συνδέεται με την οριακή στροφή σε άλλες πηγές ανανεώσιμης ενέργειας.

Πώς θα επηρεαστούν οι μεγάλες, οι μικρομεσαίες και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις;

Οι ΜΜΕ και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις εκπροσωπούνται ευρέως στην παραγωγή και την αλυσίδα χρήσης βιοενέργειας μέσω, ιδίως, των μικρών ιδιοκτητών δασών και των μικρών εγκαταστάσεων παραγωγής βιοενέργειας. Η δεύτερη ομάδα, ωστόσο, θα επηρεαζόταν μόνο σε συνάρτηση με το ελάχιστο μέγεθος των εγκαταστάσεων που υπόκεινται σε απαίτηση αειφορίας (1-5 MW, 5-10 MW, 10-20 MW ή άνω των 20 MW). Οι μικροί ιδιοκτήτες δασών ενδέχεται να επηρεαστούν από τις εξεταζόμενες επιλογές πολιτικής, αλλά σε μικρότερο βαθμό στην περίπτωση προσέγγισης βάσει κινδύνου (επιλογή 3).

Θα υπάρξουν σημαντικές επιπτώσεις στους εθνικούς προϋπολογισμούς και στις εθνικές διοικήσεις;

Θα υπάρξουν περιορισμένα μόνο διοικητικά έξοδα για τις εθνικές αρχές όσον αφορά την εφαρμογή της νομοθεσίας και τα αντίστοιχα καθήκοντα υποβολής εκθέσεων, παρακολούθησης και επαλήθευσης. Στα εν λόγω έξοδα περιλαμβάνονται εφάπαξ δαπάνες που κυμαίνονται από 60 000 έως 200 000 EUR, καθώς και τακτικές ετήσιες δαπάνες από 400 000 έως 1 εκατ. EUR.

Θα υπάρξουν άλλες σημαντικές επιπτώσεις;

Όχι.

Δ. Παρακολούθηση

Πότε θα επανεξεταστεί η πολιτική;  

Η πολιτική θα επανεξετάζεται σε τακτά διαστήματα στο πλαίσιο της διακυβέρνησης της Ενεργειακής Ένωσης, και για την εκτίμηση της εξέλιξης των προβλημάτων και των κινδύνων που προσδιορίστηκαν στην εκτίμηση επιπτώσεων θα λαμβάνεται ιδιαίτερα υπόψη η παρακολούθηση των συνολικών ποσοτήτων βιομάζας που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ενέργειας, καθώς και το είδος βιομάζας, το είδος πρώτων υλών, η γεωγραφική προέλευση και η τελική χρήση αυτών. Δεν προβλέπεται καμία ιδιαίτερη ρήτρα επανεξέτασης.