ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 27.6.2016

COM(2016) 424 final

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

σχετικά με την αξιολόγηση της εφαρμογής του πλαισίου της ΕΕ για εθνικές στρατηγικές ένταξης των Ρομά και της σύστασης του Συμβουλίου για αποτελεσματικά μέτρα ένταξης των Ρομά στα κράτη μέλη — 2016

{SWD(2016) 209 final}

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

σχετικά με την αξιολόγηση της εφαρμογής του πλαισίου της ΕΕ για εθνικές στρατηγικές ένταξης των Ρομά και της σύστασης του Συμβουλίου για αποτελεσματικά μέτρα ένταξης των Ρομά στα κράτη μέλη — 2016

1. Εισαγωγή

Σύμφωνα με το πλαίσιο της ΕΕ για εθνικές στρατηγικές ένταξης των Ρομά μέχρι το 2020 1 , τα κράτη μέλη ανέλαβαν τη δέσμευση να αναπτύσσουν, να εφαρμόζουν και να παρακολουθούν τις στρατηγικές 2 σύμφωνα με μια ολοκληρωμένη και τεκμηριωμένη προσέγγιση. Η Επιτροπή αξιολογεί την εφαρμογή τού πλαισίου και υποβάλλει ετησίως έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Το πλαίσιο της ΕΕ ενισχύθηκε με τη σύσταση του Συμβουλίου για αποτελεσματικά μέτρα ένταξης των Ρομά στα κράτη μέλη 3 . Η σύσταση επέκτεινε το πλαίσιο σε επιπλέον τομείς και κάλεσε τα κράτη μέλη να κοινοποιούν ετησίως στην Επιτροπή τόσο τα μέτρα που λαμβάνουν σύμφωνα με τη σύσταση όσο και την επιτευχθείσα πρόοδο ως προς την εφαρμογή των στρατηγικών. 

Η ανακοίνωση παρουσιάζει τα γενικά συμπεράσματα σχετικά με την πρόοδο που έχει επιτευχθεί ως προς την υλοποίηση του πλαισίου της ΕΕ. Επιπλέον, εξετάζει, για πρώτη φορά, τα μέτρα ένταξης των Ρομά που εφαρμόστηκαν στο πλαίσιο της σύστασης του Συμβουλίου. Το συνοδευτικό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής παρουσιάζει αξιολόγηση ανά χώρα και προβάλλει παραδείγματα πρακτικών στους διάφορους θεματικούς τομείς. Έχει καταρτιστεί λεπτομερές υπόδειγμα υποβολής στοιχείων, προς υποστήριξη της υποβολής εκθέσεων από τα κράτη μέλη 4 . Ορισμένα κράτη μέλη (Γαλλία, Γερμανία, Σλοβενία) επέλεξαν εναλλακτικό τρόπο υποβολής εκθέσεων, ενώ άλλα κράτη μέλη (Δανία, Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες) 5 δεν υπέβαλαν έκθεση σχετικά με τα μέτρα τους.

2. Ο ρόλος της Επιτροπής στη στήριξη των κρατών μελών

Η Επιτροπή έχει συνδέσει την παρακολούθηση της προόδου όσον αφορά την ένταξη των Ρομά με την ευρύτερη ατζέντα της για την ανάπτυξη – τη στρατηγική «Ευρώπη 2020». Από το 2012, πέντε κράτη μέλη με τις μεγαλύτερες κοινότητες Ρομά και τις εντονότερες προκλήσεις έχουν λάβει ειδικές ανά χώρα συστάσεις προκειμένου οι βασικές πολιτικές τους να προβλέπουν λιγότερους αποκλεισμούς για τους Ρομά. Το 2016 οι συστάσεις που προτάθηκαν από την Επιτροπή εστιάζονταν στην προώθηση της συμμετοχής των παιδιών Ρομά σε ποιοτική κανονική εκπαίδευση 6 . Τα νομικά, στρατηγικά και οικονομικά μέσα σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχουν ευθυγραμμιστεί πλήρως με την έναρξη της περιόδου δημοσιονομικού προγραμματισμού 2014-2020.

2.1. Δημιουργία ικανοτήτων και προώθηση συνεργασιών

Η Επιτροπή εξακολουθεί να διευκολύνει τον διάλογο μεταξύ των κρατών μελών στο πλαίσιο του δικτύου εθνικών σημείων επαφής για τους Ρομά 7 . Συνεχίζει επίσης τις εργασίες της ειδικής ομάδας για τους Ρομά, η οποία φέρνει σε επαφή τις αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής που συμβάλλουν στην ενωσιακή διαδικασία για την ένταξη των Ρομά. Πραγματοποιούνται διμερείς επισκέψεις παρακολούθησης στα κράτη μέλη, στο πλαίσιο των οποίων διεξάγονται εμβριθείς συζητήσεις μεταξύ της Επιτροπής, των εθνικών και τοπικών αρχών και της κοινωνίας των πολιτών, καθώς και επισκέψεις σε κοινότητες Ρομά.

Η ευρωπαϊκή πλατφόρμα για την ένταξη των Ρομά, στην οποία συμμετέχουν όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τροποποιήθηκε το 2015 προκειμένου να εξασφαλιστεί μια πιο συμμετοχική διαδικασία. Οι ευρωπαϊκές κεντρικές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που διατηρούν τακτικό διάλογο με την Επιτροπή συμμετείχαν ενεργά στη μεταρρύθμιση και την προετοιμασία της ευρωπαϊκής πλατφόρμας, η οποία το 2015 επικεντρώθηκε στην πολυμερή συνεργασία και στην καταπολέμηση των διακρίσεων και του αντιαθιγγανισμού.

Η Επιτροπή δεσμεύτηκε να στηρίξει τα κράτη μέλη στην ανάπτυξη εθνικών πλατφορμών για τους Ρομά. Οι πλατφόρμες αυτές αναμένεται ότι θα διαδραματίσουν καίριο ρόλο στην εξασφάλιση της διαφανούς και χωρίς αποκλεισμούς συμμετοχής όλων των ενδιαφερομένων στην εφαρμογή, στην παρακολούθηση και στην υποβολή εκθέσεων.

Η Επιτροπή ενίσχυσε επίσης τις πρωτοβουλίες για την ανάπτυξη τοπικών ικανοτήτων και τη δικτύωση, υποστηρίζοντας:

•την αδελφοποίηση των τοπικών αρχών (στο πλαίσιο της διακρατικής εκστρατείας «Για τους Ρομά, μαζί με τους Ρομά») 8 ·

•τα κοινά προγράμματα 9 με το Συμβούλιο της Ευρώπης για την ενίσχυση της διαμεσολάβησης, του διαρθρωμένου διαλόγου και της δημιουργίας ικανοτήτων στις κοινότητες Ρομά και τις τοπικές κοινότητες·

•τα δίκτυα διακρατικής συνεργασίας μεταξύ των αρχών σε εθνικό και τοπικό επίπεδο, καθώς και με τις ΜΚΟ (υπέρ) των Ρομά.

2.2. Καταπολέμηση των διακρίσεων και του αντιαθιγγανισμού

Το 2015 η Επιτροπή ενέτεινε τη δράση για την καταπολέμηση των διακρίσεων, του διαχωρισμού και του αντιαθιγγανισμού, συμπεριλαμβανομένων της ρητορικής μίσους και των εγκλημάτων μίσους. Η Επιτροπή, ως θεματοφύλακας των Συνθηκών, αναλαμβάνει να εγγυάται ότι η νομοθεσία για την καταπολέμηση των διακρίσεων, όπως η οδηγία για τη φυλετική ισότητα 10 , μεταφέρεται και επιβάλλεται ορθά. Η Επιτροπή κίνησε, για δεύτερη φορά, διαδικασία επί παραβάσει σχετικά με διακρίσεις σε βάρος των παιδιών Ρομά στην εκπαίδευση 11 , και συνέχισε να διερευνά εικαζόμενες διακρίσεις στην εκπαίδευση και τη στέγαση σε αρκετά κράτη μέλη.

Η Επιτροπή ξεκίνησε διάλογο με τα κράτη μέλη προκειμένου να εξασφαλίσει την πλήρη και ορθή μεταφορά και εφαρμογή της απόφασης-πλαισίου του Συμβουλίου για τον ρατσισμό και την ξενοφοβία 12 , αφού απέκτησε την εξουσία να επιβλέπει την εφαρμογή της. Επίσης, ενέτεινε τις προσπάθειές της για να βοηθήσει τα κράτη μέλη να εξασφαλίσουν τη λήψη αποτελεσματικών επιτόπιων μέτρων για την καταπολέμηση της ρητορικής μίσους και των εγκλημάτων μίσους. Επιπλέον, η Επιτροπή είχε συζητήσεις με τις εταιρείες ΤΠ, τα κράτη μέλη και την κοινωνία των πολιτών, με σκοπό να εξασφαλίσει την ταχεία αφαίρεση παράνομης ρητορικής μίσους από το διαδίκτυο και να προωθήσει την ανάπτυξη ενός διαφορετικού αφηγήματος.

Η Επιτροπή εγκαινίασε τη διακρατική εκστρατεία ευαισθητοποίησης «Για τους Ρομά, μαζί με τους Ρομά», η οποία αποσκοπεί στην κατάρριψη των στερεοτύπων κατά των Ρομά, με τη συνεργασία με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, την προώθηση της διαπολιτισμικής κατανόησης, τη διοργάνωση σχολικών διαγωνισμών ζωγραφικής, και την υποστήριξη σχεδίων αδελφοποίησης μεταξύ των τοπικών αρχών.

Το 2015 η Επιτροπή δημοσίευσε μια δέσμη τριών εγγράφων αναφοράς, για να υποστηρίξει τα κράτη μέλη στην καταπολέμηση των διακρίσεων και του διαχωρισμού:

•τις οδηγίες για τον τρόπο με τον οποίο τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά και επενδυτικά ταμεία 2014-2020 μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αντιμετώπιση του εκπαιδευτικού και του χωροταξικού διαχωρισμού, με την παροχή συμβουλών εμπειρογνωμόνων σχετικά με την εφαρμογή στα κράτη μέλη που πλήττονται περισσότερο 13 ·

•το ενημερωτικό φυλλάδιο «Μάθετε τα δικαιώματά σας», με οδηγίες σχετικά με τον τρόπο υποβολής καταγγελίας σε περίπτωση δυσμενούς διάκρισης, αναλυτική παρουσίαση των δικαιωμάτων των θυμάτων σε απλή γλώσσα, ώστε να βελτιώνεται η εφαρμογή των οδηγιών σχετικά με την ισότητα και η ευαισθητοποίηση ως προς τα δικαιώματα 14 .

•την ευρωπαϊκή εργαλειοθήκη για τα σχολεία σχετικά με τις ορθές πρακτικές στον τομέα της εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένων πρακτικών για την παροχή στοχευμένης υποστήριξης στα παιδιά Ρομά και την ενασχόληση με οικογένειες Ρομά 15 .

Η Επιτροπή υποστήριξε σθεναρά το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την αθιγγανοφοβία στην Ευρώπη και την αναγνώριση από την ΕΕ της ημέρας μνήμης της γενοκτονίας των Ρομά 16 . Η Επιτροπή, στο πλαίσιο του προγράμματός της «Ευρώπη για τους πολίτες», χρηματοδότησε δράσεις για την επέτειο του ολοκαυτώματος των Ρομά, και –στο πλαίσιο του προγράμματος «Δικαιώματα, Ισότητα και Ιθαγένεια»– τοπικά, εθνικά και διεθνικά έργα για την ένταξη των Ρομά και την καταπολέμηση των διακρίσεων.

3. Η κατάσταση πραγμάτων όσον αφορά την ένταξη των Ρομά στα κράτη μέλη

Η προσφυγική κρίση, προστιθέμενη στην οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση, δημιούργησε μια άνευ προηγουμένου πρόκληση για τα κράτη μέλη. Οι δημόσιες αρχές υφίστανται την πίεση που συνεπάγεται η αντιμετώπιση των αναγκών που έχουν οι νεοαφιχθέντες πρόσφυγες, επιπλέον των αναγκών που έχουν οι ευάλωτοι πολίτες Ρομά και οι υπήκοοι ΕΕ ή τρίτων χωρών με καταγωγή Ρομά που ζουν στο έδαφός τους. Παρά τις προκλήσεις που δημιουργεί η ενσωμάτωση αυτών των κοινοτήτων, τα κράτη μέλη δεν θα πρέπει να δίνουν προτεραιότητα σε κάποια από αυτές έναντι άλλων. Απαιτείται ισορροπημένη προσέγγιση, η οποία να συγκεράζει όλες τις ανάγκες ένταξης με αλληλοϋποστηρικτικές και συντονισμένες ενέργειες.

Η αξιολόγηση βασίζεται σε στοιχεία που παρέχουν τα κράτη μέλη, τα οποία συμπληρώνονται με πληροφορίες από την κοινωνία των πολιτών. Στο πλαίσιο της ομάδας εργασίας για τους δείκτες ένταξης των Ρομά (η οποία συντονίζεται από τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, με τη συμμετοχή 17 κρατών μελών και της Επιτροπής) καταβάλλονται προσπάθειες για τη διαμόρφωση κοινού πλαισίου σχετικά με τους δείκτες για τους Ρομά. Ενώ η διαδικασία είχε ως αποτέλεσμα την κατάρτιση λεπτομερούς υποδείγματος για την υποβολή εκθέσεων σχετικά με τα μέτρα που τέθηκαν σε εφαρμογή, χρειάζονται περαιτέρω εργασίες για την ανάπτυξη εντός πλαισίου δεικτών για την ένταξη των Ρομά, ώστε να είναι εφικτή η σύνδεση των μέτρων με τις εισροές και τα αποτελέσματα. Το υπόδειγμα που χρησιμοποιήθηκε για τη φετινή διαδικασία υποβολής εκθέσεων δημιούργησε δυσκολίες για ορισμένα κράτη μέλη. Η Επιτροπή έχει δεσμευθεί να διαμορφώσει μια φιλική για τον χρήστη μεθοδολογία υποβολής στοιχείων, η οποία θα συνδέεται στενά με το πλαίσιο δεικτών.

3.1. Οριζόντια μέτρα

Οι διακρίσεις εξακολουθούν να αποτελούν φαινόμενο ευρείας κλίμακας σε ολόκληρη την ΕΕ και διαπιστώνονται σε όλες τις κοινωνίες, και σε όλους τους βασικούς τομείς. Αυτό επιβεβαιώνεται από τα πορίσματα της πρόσφατης έρευνας του Ευρωβαρόμετρου 17 , καθώς και από την ανατροφοδότηση από την κοινωνία των πολιτών. Τα κράτη μέλη δίνουν έμφαση στην προώθηση του διαπολιτισμικού διαλόγου, της πολυμορφίας, της ενημέρωσης σχετικά με την ιστορία και τον πολιτισμό των Ρομά, συμπεριλαμβανομένου του ολοκαυτώματός τους. Ορισμένα κράτη μέλη περιλαμβάνουν ήδη τα στοιχεία αυτά στα σχολικά τους προγράμματα. Είναι σημαντικό να καταπολεμηθούν οι διακρίσεις σε βάρος των Ρομά μέσω της αγωγής των παιδιών και της ένταξης της εκπαίδευσης σ’ αυτή την ευρύτερη προοπτική. Ορισμένα κράτη μέλη διοργανώνουν δραστηριότητες κατάρτισης που στοχεύουν στην ευαισθητοποίηση των δημόσιων υπαλλήλων και των παρόχων υπηρεσιών, ώστε να διαθέτουν την κατάλληλη διαπολιτισμική αντίληψη όταν συναλλάσσονται με τους Ρομά. Ορισμένα πραγματοποιούν επίσης εκστρατείες κατά των εγκλημάτων μίσους. Όλα αυτά τα μέτρα είναι θεμελιώδους σημασίας για την προώθηση της ισότητας. Τα κράτη μέλη παροτρύνονται να αναπτύσσουν τέτοια μέτρα.

Παρά τις προσπάθειες αυτές, δεν διαπιστώνονται απτές βελτιώσεις στην πράξη. Ως εκ τούτου, απαιτείται συστηματικότερη προσέγγιση και τα κράτη μέλη καλούνται να επιδείξουν μεγαλύτερη πολιτική βούληση για την καταπολέμηση των διακρίσεων. Ο αντιαθιγγανισμός ως ιδιαίτερη μορφή ρατσισμού, που είναι άρρηκτα συνυφασμένος με βαθιά ριζωμένα στερεότυπα και τον στιγματισμό των Ρομά, βρίσκεται σε άνοδο. Συνδέεται με αύξηση της ριζοσπαστικοποίησης και του εξτρεμισμού στην ΕΕ. Έχει καίρια σημασία οι δημόσιες αρχές να αποστασιοποιηθούν από τη ρατσιστική και ξενοφοβική ρητορική που στοχοποιεί τους Ρομά, και να ποινικοποιήσουν αποτελεσματικά τη ρητορική κατά των Ρομά, τη ρητορική μίσους και τα εγκλήματα μίσους. Είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό ότι η απροθυμία δράσης συμβάλλει επίσης στην αποδοχή της μισαλλοδοξίας στις κοινωνίες.

Μολονότι ορισμένα κράτη μέλη έλαβαν μέτρα για την εξάλειψη των διακρίσεων και του διαχωρισμού των Ρομά εκδίδοντας νομοθεσία κατά των αποκλεισμών –κυρίως στον τομέα της εκπαίδευσης, για να προωθήσουν την ισότιμη πρόσβαση των παιδιών Ρομά στην κανονική εκπαίδευση 18 –, ο αποκλεισμός από τον χώρο εργασίας, καθώς και ο διαχωρισμός στην εκπαίδευση και τη στέγαση παραμένουν. Για τον λόγο αυτό, τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να καταβάλουν μεγαλύτερες προσπάθειες για να εξασφαλιστεί η έμπρακτη εφαρμογή της νομοθεσίας κατά των διακρίσεων, με στόχο την αποτελεσματική εξάλειψη των πρακτικών διαχωρισμού και διακρίσεων.

Τα περισσότερα κράτη μέλη ανέφεραν ότι έλαβαν μέτρα για την προώθηση της συμμετοχής των Ρομά, αλλά είναι αναγκαίο να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στη νεολαία Ρομά. Η κατάσταση των παιδιών Ρομά παραμένει ιδιαίτερα ανησυχητική. Ορισμένα κράτη μέλη λαμβάνουν μέτρα για την καταπολέμηση της παρενόχλησης και του εκφοβισμού. Εξακολουθεί, όμως, να υφίσταται αποκλεισμός. Σε ορισμένα κράτη μέλη, αυτό συνδέεται με τη μη εγγραφή σε μητρώα και την απουσία εγγράφων ταυτότητας, το χαμηλό ποσοστό συμμετοχής στην προσχολική εκπαίδευση και φροντίδα, και τα υψηλά ποσοστά πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου.

Μέτρα που συνέστησε το Συμβούλιο	Κράτη μέλη που γνωστοποίησαν τη λήψη μέτρων
Διασφάλιση αποτελεσματικής εφαρμογής της οδηγίας για τη φυλετική ισότητα	BE, BG, CZ, DE, FI, HR, IT, LT, SI, SK, UK
Υλοποίηση μέτρων εξάλειψης του διαχωρισμού σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο	ES, HR, SK
Εξασφάλιση πλήρους συμμόρφωσης των καταναγκαστικών εξώσεων με τη νομοθεσία της ΕΕ και τις διεθνείς υποχρεώσεις που αφορούν τα ανθρώπινα δικαιώματα	-
Ευαισθητοποίηση σχετικά με τα οφέλη που απορρέουν από την ένταξη των Ρομά	AT, ES, LV
Μεγαλύτερη ενημέρωση του κοινού σχετικά με την ποικιλομορφία των κοινωνιών και ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης για την ένταξη των Ρομά	AT, DE, ES, LV, PT, SI, SK
Καταπολέμηση της φρασεολογίας που στρέφεται κατά των Ρομά και της ρητορικής μίσους	AT, DE, ES, HR, SE, SK
Καταπολέμηση των πολλαπλών διακρίσεων σε βάρος των παιδιών και των γυναικών Ρομά	AT, CZ, DE, ES, HR, HU, PT, SE, SI, SK
Καταπολέμηση της (ενδοοικογενειακής) βίας κατά των γυναικών και των κοριτσιών	AT, DE, EL, ES, FI, HR, HU, UK
Καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και της σωματεμπορίας	AT, BG, HR, HU, IT
Καταπολέμηση των γάμων ανηλίκων και των καταναγκαστικών γάμων, καθώς και της επαιτείας με τη συμμετοχή παιδιών	SI
Στήριξη της ενεργού συμμετοχής των Ρομά στα κοινά, μέσω της προώθησης την κοινωνικής, οικονομικής, πολιτικής και πολιτιστικής τους συμμετοχής	AT, BE, BG, CZ, DE, ES, FI, HR, HU, LT, LV, PT, SE, SI SK, UK
Προώθηση της κατάρτισης και της απασχόλησης ειδικευμένων διαμεσολαβητών	BE, BG, CZ, ES, HR, PT, SI
Ευαισθητοποίηση των Ρομά για τα δικαιώματά τους	AT, DE, ES, HR
Άλλο	BE, BG, FR, HU, HR, IT, LV PT, UK

Οι γυναίκες Ρομά καλύπτονται κυρίως από μέτρα γενικής εφαρμογής. Ωστόσο, δεδομένου ότι αντιμετωπίζουν πολλαπλές μορφές διακρίσεων (βία, εμπορία ανθρώπων και σωματεμπορία, γάμους ανηλίκων και καταναγκαστικούς γάμους, και επαιτεία με τη συμμετοχή παιδιών), θα πρέπει επίσης να καλυφθούν με πιο στοχευμένα μέτρα στο πλαίσιο μιας στρατηγικής προσέγγισης που θα είναι ειδική για κάθε φύλο και θα επιδεικνύει ευαισθησία για τα παιδιά. Σε μεγάλο βαθμό, δεν λαμβάνονται μέτρα στους συγκεκριμένους τομείς, παρά τις ενδείξεις για αύξηση της εμπορίας και σωματεμπορίας των Ρομά για τους σκοπούς αυτούς 19 .

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να αντιμετωπίσουν με αποτελεσματικότερο τρόπο την ειδική κατάσταση των Ρομά, εφαρμόζοντας έναν συνδυασμό γενικών και στοχευμένων μέτρων, ώστε να εξασφαλίσουν την ισότιμη πρόσβασή τους στα δικαιώματα και στις βασικές υπηρεσίες.

3.2. Εκπαίδευση

Τα μέτρα για την ένταξη των Ρομά που λαμβάνονται από τα κράτη μέλη εξακολουθούν να εστιάζονται πρωτίστως στην εκπαίδευση. Τα περισσότερα κράτη μέλη δήλωσαν ότι έλαβαν μέτρα σχετικά με την προσχολική εκπαίδευση και φροντίδα, την πρόωρη εγκατάλειψη του σχολείου, τη χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση και την εξατομικευμένη στήριξη. Πολλά κράτη μέλη έχουν θεσπίσει στρατηγικές κατά της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου· οι στρατηγικές αυτές, ωστόσο, δεν στοχεύουν ρητά τους Ρομά, οι οποίοι εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν ιδιαίτερα μεγάλο ποσοστό μεταξύ των μαθητών που εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο. Δίνεται αξιοσημείωτη προσοχή στην προώθηση τόσο της πρόσβασης στην προσχολική εκπαίδευση όσο και της ποιότητας της εκπαίδευσης αυτής, κάτι που συμβάλλει στην αποτροπή της εγκατάλειψης του σχολείου και στη βελτίωση των εκπαιδευτικών αποτελεσμάτων σε μεταγενέστερο στάδιο. Τα τελευταία χρόνια έχει γίνει αισθητή μια θετική μεταστροφή, η οποία αναγνωρίζει την κομβική σημασία της προσχολικής εκπαίδευσης. Αυτό σηματοδοτείται από τη χορήγηση αυξημένων κονδυλίων για τη δημιουργία παιδικών σταθμών και τη θέσπιση νομοθετικών αλλαγών σε αρκετά κράτη μέλη με σκοπό την εισαγωγή ή την επέκταση της υποχρεωτικής προσχολικής εκπαίδευσης 20 .

Μέτρα που συνέστησε το Συμβούλιο	Κράτη μέλη που γνωστοποίησαν τη λήψη μέτρων
Εξάλειψη του διαχωρισμού	BE, BG, ES, IE, IT, RO, SI, SK
Τερματισμός της απρόσφορης τοποθέτησης σε σχολεία ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης	BG, CZ, SK.
Καταπολέμηση της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου	AT, BE, BG, CY, DE, ES, FI, FR, HR, HU, IT, RO, SE, SK, UK
Προώθηση της πρόσβασης στις δομές προσχολικής εκπαίδευσης και φροντίδας και προαγωγή της ποιότητας των δομών αυτών	AT, BG, CZ, ES, FI, HR, HU, IT, PL, RO, SK
Παροχή εξατομικευμένης υποστήριξης	AT, CZ, DE, ES, HR, IT, LT, LV, PL, RO, SK, UK
Προώθηση μεθόδων διδασκαλίας και μάθησης χωρίς αποκλεισμούς	AT, BG, CY, CZ, DE, ES, HR, HU, LV, PT, RO, SI, SK, UK
Ενθάρρυνση της συμμετοχής των γονιών και της κατάρτισης των εκπαιδευτικών	AT, BE, BG, CY, DE, ES, FI, IT, LV, SI, SK
Προώθηση της παρακολούθησης και της ολοκλήρωσης της δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης	AT, BG, CZ, DE, ES, FI, HR, HU, PL, UK
Διεύρυνση της πρόσβασης στην εκπαίδευση δεύτερης ευκαιρίας και στην εκπαίδευση ενηλίκων	UK, BG, CY, DE, ES, SI
Άλλο	BE, CZ, ES, FI, DE, HR, HU, IT, LT, LV, RO, SI, SK, UK

Μια πιο πρόσφατη θετική εξέλιξη είναι η προώθηση της εκπαίδευσης χωρίς αποκλεισμούς και της εξατομικευμένης υποστήριξης στα παιδιά στο πλαίσιο της γενικής εκπαίδευσης, κάτι που συμβάλλει στην αποτροπή της τοποθέτησης σε ειδικά σχολεία με βάση το κοινωνικό υπόβαθρο. Το νομικό περιβάλλον που καταπολεμά τους αποκλεισμούς, το οποίο έχει ενισχυθεί σε διάφορα κράτη μέλη, πρέπει να συνοδεύεται από αποτελεσματικά μέτρα εφαρμογής. Η σωστή παρακολούθηση, η βιώσιμη χρηματοδότηση και η σχετική κατάρτιση των εκπαιδευτικών είναι στοιχεία που πρέπει να συνδέονται με την επίτευξη απτών αποτελεσμάτων. Πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στην παροχή εκπαίδευσης δεύτερης ευκαιρίας και εκπαίδευσης ενηλίκων, και να διευκολυνθεί η μετάβαση μεταξύ των βαθμίδων εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Θα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα η επιδίωξη ενεργών μέτρων για την εξάλειψη του διαχωρισμού, ώστε να εξασφαλίζεται η παροχή καλής ποιότητας εκπαίδευσης στα παιδιά Ρομά στο πλαίσιο της γενικής εκπαίδευσης. Τα προγράμματα κατάρτισης θα πρέπει να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες της αγοράς εργασίας, ώστε να βελτιώνονται αποτελεσματικά οι προοπτικές απασχόλησης.

3.3. Απασχόληση

Η συμμετοχή των Ρομά στην αγορά εργασίας εξακολουθεί να είναι πολύ ισχνή. Τα κράτη μέλη έδωσαν προτεραιότητα στα γενικά μέτρα σχετικά με τους ανέργους, την κατάρτιση και τις επιδοτούμενες θέσεις εργασίας για τους μακροχρόνια άνεργους. Τα κράτη μέλη παρέχουν επίσης μέτρα ενεργοποίησης/δημόσιων έργων, καθώς και μέτρα που προορίζονται για άτομα που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών χωρίς, ωστόσο, τα μέτρα αυτά να έχουν σημαντικό αντίκτυπο για τους Ρομά. Τα περισσότερα κράτη μέλη δήλωσαν ότι έλαβαν μέτρα υποστήριξης της πρώτης εργασιακής εμπειρίας, της επαγγελματικής κατάρτισης ή της κατάρτισης στον χώρο εργασίας, της διά βίου μάθησης και της ανάπτυξης δεξιοτήτων. Αρκετά κράτη μέλη έχουν αναλάβει πρωτοβουλίες σχετικά με τις γενικές υπηρεσίες απασχόλησης και την αυτοαπασχόληση ή την επιχειρηματικότητα. Παρ’ όλα αυτά τα μέτρα, οι Ρομά εξακολουθούν να αποτελούν την πλέον υποεκπροσωπούμενη ομάδα στην αγορά εργασίας. Τα χαμηλά επίπεδα στους τομείς της εκπαίδευσης και των δεξιοτήτων, καθώς και οι εκτεταμένες διακρίσεις συνιστούν στοιχεία που εξηγούν τα ισχνά αποτελέσματα στην απασχόληση. Τα μέτρα ενεργοποίησης και δημόσιων έργων έχουν πιθανώς βελτιώσει τις στατιστικές για την απασχόληση, αλλά αντί να λειτουργήσουν ως σύνδεσμος με την ανοικτή αγορά εργασίας, επέφεραν περιχαράκωση, εγκλωβίζοντας τους συμμετέχοντες σε θέσεις εργασίας χαμηλής ποιότητας και χαμηλών απολαβών, οι οποίες είναι ανεπαρκείς για να εξασφαλίσουν την έξοδο από τη φτώχεια.

Μέτρα που συνέστησε το Συμβούλιο	Κράτη μέλη που γνωστοποίησαν τη λήψη μέτρων
Υποστήριξη της πρώτης εργασιακής εμπειρίας, της επαγγελματικής εκπαίδευσης, της κατάρτισης στον χώρο εργασίας και της διά βίου μάθησης	AT, BE, BG, DE, EL, ES, FI, HR, HU, IT, LT, LV, PL, PT, SI, SK, UK
Υποστήριξη της αυτοαπασχόλησης και της επιχειρηματικότητας	AT, BE, BG, ES, HR, HU, LT, SI, SK
Παροχή ισότιμης πρόσβασης σε γενικές δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης με εξατομικευμένη υποστήριξη	AT, BE, BG, DE, ES, FR, HR, HU, IT, LV, PT, SE, SI, SK
Εξάλειψη των φραγμών, συμπεριλαμβανομένων των διακρίσεων, για την (επαν)ένταξη στην αγορά εργασίας	AT, FI, DE, ES, HR, HU, LT, SK, UK
Άλλο	BE, CZ, EL, HU, LT, PT, RO, SK

Είναι προφανές ότι χρειάζονται σφαιρικές και ειδικά προσαρμοσμένες προσεγγίσεις. Θα πρέπει να αξιοποιηθούν καλύτερα τα καινοτόμα μέτρα –η προώθηση των κοινωνικών επιχειρήσεων και της επιχειρηματικότητας των Ρομά, η παροχή κινήτρων για τους εργοδότες, η προσέγγιση εργοδοτών του ιδιωτικού τομέα, η στόχευση των Ρομά στο πλαίσιο των εγγυήσεων για τη νεολαία, και προώθηση της κοινωνικής παραμέτρου στις δημόσιες συμβάσεις· εξίσου θα πρέπει να αξιοποιηθούν και οι ολοκληρωμένες προσεγγίσεις για την ενεργό ένταξη. Έχεις επίσης κομβική σημασία να παρακολουθείται στενά ο αντίκτυπος που έχει κάθε μέτρο στην απασχόληση των Ρομά. Η καταπολέμηση των πρακτικών που εισάγουν διακρίσεις στην αγορά εργασίας θα πρέπει να ενταθεί και θα πρέπει να υπάρξει στενότερη συνεργασία με την επιθεώρηση εργασίας. Οι πιστώσεις από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο θα πρέπει να ενεργοποιηθούν πλήρως, ώστε να εξασφαλιστούν η αποτελεσματικότητα και η βιωσιμότητα των μέτρων μέσω της ολοκληρωμένης και εξατομικευμένης υποστήριξης. Θα πρέπει επίσης να αξιοποιηθούν πλήρως οι δυνατότητες που παρέχονται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης, με σκοπό να προωθηθεί η απασχόληση των Ρομά σε αγροτικές περιοχές, όπου άλλωστε ζει η πλειονότητά τους.

3.4. Υγεία

Η εξάλειψη των ανισοτήτων που αντιμετωπίζουν οι Ρομά στον τομέα της υγείας εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση, ιδίως στις πιο μειονεκτικές περιοχές. Τα περισσότερα κράτη μέλη ανέφεραν ότι έλαβαν μέτρα που διευκολύνουν την πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη και εστιάζονται στα μέτρα πρόληψης και προστασίας, ιδίως στον εμβολιασμό των παιδιών, τον οικογενειακό προγραμματισμό και την ευαισθητοποίηση σε θέματα υγείας. Συνεργάζονται επίσης με τον τομέα των ΜΚΟ. Ωστόσο, για ορισμένους Ρομά, η πρόσβαση στην υγεία είναι περιορισμένη λόγω της μη εγγραφής τους σε μητρώα και της έλλειψης ασφαλιστικής κάλυψης υγείας. Απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες για την προσέγγιση αυτών των ευάλωτων ατόμων, μεταξύ άλλων με τη συμμετοχή τους σε πρωτοβουλίες ιατροφαρμακευτικής και κοινωνικής περίθαλψης. Σε όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να πραγματοποιηθούν δραστηριότητες ευαισθητοποίησης που να στοχεύουν τόσο στους επαγγελματίες του τομέα της υγείας όσο και στους Ρομά.

Μέτρα που συνέστησε το Συμβούλιο	Κράτη μέλη που γνωστοποίησαν τη λήψη μέτρων
Άρση των εμποδίων στην πρόσβαση στο σύστημα υγειονομικής περίθαλψης	AT, BE, BG, CZ, DE, ES, FI, FR, HU, LT, PL, RO, SE, SI, SK, UK
Βελτίωση της πρόσβασης σε προληπτικές ιατρικές εξετάσεις, στην προγεννητική και μεταγεννητική φροντίδα, στον οικογενειακό προγραμματισμό κ.λπ.	AT, BG, DE, ES, IT, PL, SI, SK
Προώθηση της πρόσβασης σε προγράμματα δωρεάν εμβολιασμού για τα παιδιά και τις πλέον μειονεκτούσες ομάδες και περιοχές	AT, BE, BG, DE, ES, HU, PL, RO, SI, SK
Προώθηση της ευαισθητοποίησης σε θέματα υγείας	AT, BG, CZ, DE, ES, FI, HR, HU, IT, PL, SI, SK
Άλλο	BE, BG, EL, ES, FI, HR, IT, LT, PL, SK

3.5. Στέγαση

Τα σημαντικότερα στεγαστικά προβλήματα —και συγκεκριμένα η καταπολέμηση του διαχωρισμού και αποτροπή των καταναγκαστικών εξώσεων— έχουν αντιμετωπιστεί ανεπαρκώς 21 . Πολλά κράτη μέλη ανέφεραν ότι έλαβαν μέτρα για την προώθηση της πρόσβασης χωρίς διακρίσεις σε κοινωνική στέγη, ενώ άλλα ανέφεραν τη λήψη μέτρων για την καταπολέμηση του διαχωρισμού. Αμφότεροι οι τομείς θα πρέπει να έχουν σημαντική θέση σε μια μελλοντική συνεκτική και δυναμική δράση, η οποία θα χρηματοδοτηθεί ενδεχομένως από κονδύλια της ΕΕ. Θα πρέπει να αποφεύγεται οποιαδήποτε χρήση των ευρωπαϊκών διαρθρωτικών και επενδυτικών ταμείων (ΕΔΕΤ) που θα οδηγούσε σε (περαιτέρω) διαχωρισμό των υποδομών. Η καταπολέμηση των διακρίσεων απαιτεί μακρόπνοη προσέγγιση. Οι προϋποθέσεις για την επιτυχή εξάλειψη των διαχωρισμών περιλαμβάνουν:

•τη στόχευση των περιφερειών που υστερούν και των προσώπων που διατρέχουν κίνδυνο·

•τη διασφάλιση του συντονισμού μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων και τη συμμετοχή των πληττόμενων κοινοτήτων Ρομά κατά την υλοποίηση·

•τον συνδυασμό της ανάπτυξης υποδομών και της ανάπτυξης ανθρωπίνων πόρων·

•τη νομιμοποίηση των κατοικιών·

•την έναρξη προπαρασκευαστικών και συνοδευτικών μέτρων·

•την παροχή κατάλληλης στέγασης σε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο·

•την εδραίωση της κατάργησης του διαχωρισμού σε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση.

Μέτρα που συνέστησε το Συμβούλιο	Κράτη μέλη που γνωστοποίησαν τη λήψη μέτρων
Κατάργηση του χωροταξικού διαχωρισμού και προώθηση της εξάλειψης του διαχωρισμού	CZ, HU, ES, IT, RO
Προώθηση της πρόσβασης χωρίς διακρίσεις σε κοινωνική στέγη	AT, BE, BG, CZ, DE, ES, FI, FR, IT, SK, UK
Παροχή χώρων στάθμευσης για μετακινούμενους Ρομά	AT, BE, FR, UK
Εξασφάλιση πρόσβασης σε υπηρεσίες κοινής ωφέλειας	ES, HR, RO, SI
Άλλο	AT, BE, BG, CZ, ES, HR, HU, IT, LT, PL, PT, RO, SK

Ορισμένες από τις οικείες χώρες έχουν επίσης εφαρμόσει μέτρα σχετικά με μια άλλη προτεραιότητα που επισημαίνεται στο πλαίσιο της ΕΕ και στη σύσταση: την παροχή χώρων στάθμευσης για τους νομάδες ανάλογα με τις ανάγκες σε τοπικό επίπεδο. Η πρόσβαση σε υπηρεσίες κοινής ωφέλειας θα πρέπει να εξασφαλίζεται από όλα τα κράτη μέλη, ώστε να βελτιωθούν οι συνθήκες διαβίωσης των Ρομά.

3.6. Διαρθρωτικά μέτρα

Έχουν γίνει θετικά βήματα για την καθιέρωση του έργου και της θεσμικής ικανότητας των εθνικών σημείων επαφής για τους Ρομά, αν και τόσο η εντολή τους όσο και οι πόροι τους εξακολουθούν να διαφέρουν σημαντικά. Πολλά από αυτά τα σημεία επαφής δραστηριοποιούνται όχι μόνο στον συντονισμό των σχετικών πολιτικών, αλλά και στον σχεδιασμό και την επανεξέτασή τους. Πολλά συμμετείχαν ενεργά στην ευθυγράμμιση των προτεραιοτήτων πολιτικής, με διαθέσιμα κονδύλια από την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020 22 . Οι προσπάθειές τους συνέβαλαν στην επιλογή της κοινωνικοοικονομικής ένταξης των περιθωριοποιημένων κοινοτήτων των Ρομά ως ειδικής επενδυτικής προτεραιότητας στο πλαίσιο των επιχειρησιακών προγραμμάτων. Αυτό εξασφάλισε τη βιώσιμη χρηματοδότηση των μέτρων ένταξης των Ρομά μέχρι το 2020.

Ορισμένα εθνικά σημεία επαφής για τους Ρομά συνεργάζονται στενά με τις τοπικές αρχές, παρέχοντας μεθοδολογική υποστήριξη για την κατάρτιση τοπικών σχεδίων δράσης, και συνεργάζονται με τους εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών (υπέρ των) Ρομά. Η προβολή του έργου τους σε όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς αυξάνεται. Ωστόσο, υπάρχει ανάγκη για περαιτέρω βελτίωση, ιδίως όσον αφορά τη συνεργασία με τις τοπικές αρχές, την κοινωνία των πολιτών και ειδικότερα τον ιδιωτικό τομέα όσον αφορά την εφαρμογή. Από τις εκθέσεις των κρατών μελών προκύπτει ότι οι εθνικές δημόσιες αρχές εφαρμόζουν τα περισσότερα από τα αναφερόμενα μέτρα, ιδίως στους τομείς της εκπαίδευσης και της υγείας, ενώ οι τοπικές αρχές είναι, κατά κανόνα, αρμόδιες για την εφαρμογή μέτρων στον τομέα της στέγασης και της απασχόλησης. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών δραστηριοποιούνται πρωτίστως στον τομέα της υγείας και δευτερευόντως στον τομέα της εκπαίδευσης· ωστόσο, η συνεργασία τους όσον αφορά την εφαρμογή σε όλους τους σχετικούς τομείς θα πρέπει να προωθηθεί περαιτέρω. Ο δυνητικός ρόλος του ιδιωτικού τομέα παραμένει, σε μεγάλο βαθμό, αναξιοποίητος.

Σε πολλά κράτη μέλη έχει καθιερωθεί η συνεργασία μεταξύ των σημείων επαφής και των φορέων ισότητας 23 . Και οι δύο αυτοί παράγοντες τροφοδοτούν τις πολιτικές και παρέχουν στήριξη, όποτε κρίνεται σκόπιμο. Εξακολουθεί να υπάρχει ανάγκη να αυξηθούν οι ανθρώπινοι και οι οικονομικοί πόροι και για τους δύο παράγοντες, ώστε να βελτιωθεί η συνεργασία τους και να γίνει πιο αποτελεσματική.

Η διακρατική συνεργασία εδραιώνει τη σημασία της όλο και περισσότερο, ενώ εφαρμόζεται και προωθείται από όλους τους ενδιαφερομένους σε όλα τα επίπεδα. Η ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών πραγματοποιείται μεταξύ αρχών τόσο σε εθνικό επίπεδο (π.χ. το δίκτυο EURoma που εξασφαλίζει την επικοινωνία των σημείων επαφής και των διαχειριστικών αρχών, με στόχο να βελτιωθεί η χρήση των ΕΔΕΤ για την ένταξη των Ρομά), όσο και σε περιφερειακό επίπεδο (π.χ. στο πλαίσιο της στρατηγικής της ΕΕ για την περιοχή του Δούναβη). Έχουν συναφθεί διμερείς εθνικές συμφωνίες (π.χ. μεταξύ της Γαλλίας και της Ρουμανίας και μεταξύ της Σουηδίας και της Ρουμανίας), ώστε να επισπευστεί η διακρατική συνεργασία για την ένταξη των Ρομά. Η διακρατική συνεργασία σε τοπικό επίπεδο καλύπτει επίσης την ένταξη των Ρομά (π.χ. στο πλαίσιο της ειδικής ομάδας του δικτύου Eurocities για τους Ρομά ή της νέας πτυχής τους προγράμματος ROMACT για την υποστήριξη της ανάπτυξης ικανοτήτων και διεθνικών δραστηριοτήτων συνεργασίας για την υποστήριξη των τοπικών αρχών). Πολλά θετικά παραδείγματα συνεργασίας μεταξύ δήμων της Δυτικής και Ανατολικής Ευρώπης αφορούν κυρίως την παροχή υπηρεσιών στους Ρομά, όπως στον τομέα της εκπαίδευσης (π.χ. η Γλασκόβη και το Όσλο με το Μπέλφαστ, το Αράντ, την Κράιοβα και την Τιμισοάρα) και στον τομέα της απασχόλησης (π.χ. η Γάνδη με τη Γλασκόβη, την Αθήνα και το Μάλμε).

Τα κράτη μέλη έχουν λάβει μέτρα για να εξασφαλίσουν την παρακολούθηση των εθνικών στρατηγικών για την ένταξη των Ρομά. Η απαίτηση των ΕΔΕΤ για την ύπαρξη αυστηρών μεθόδων παρακολούθησης συμβάλλει σημαντικά στη βελτίωση της αξιολόγησης των επιπτώσεων που επιφέρουν τα μέτρα για την ένταξη των Ρομά. Ωστόσο, πρέπει να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες για να καταστεί δυνατή η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων που έχουν τα αναφερόμενα στοχευμένα και γενικά μέτρα στους Ρομά, καθώς και του αντικτύπου τους στις τάσεις κατακερματισμού, στις σχολικές επιδόσεις και τα επίπεδα απασχόλησης των Ρομά, καθώς και στην πρόσβασή τους στη στέγαση και τις υπηρεσίες υγείας σ’ ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο. Για τον σκοπό αυτό, ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων θα συνεχίσει τις εργασίες με σκοπό την κατάρτιση δεικτών για την ένταξη των Ρομά, οι οποίοι αναμένεται ότι θα συμβάλουν στην ανάπτυξη της μεθοδολογίας αναφοράς με τη συλλογή στοιχείων από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Η παρακολούθηση των μέτρων ένταξης των Ρομά και των ΕΔΕΤ για την ενσωμάτωση των Ρομά θα πρέπει να εναρμονιστεί καλύτερα μέσω του στενότερου συντονισμού των σημείων επαφής και των αρχών διαχείρισης των ΕΔΕΤ, ώστε να διασφαλιστεί ότι τα κονδύλια θα χορηγούνται πράγματι στους Ρομά.

3.7. Χρηματοδότηση

Η Επιτροπή, στην ανακοίνωση που εξέδωσε το 2015, παρουσίασε τις ευκαιρίες που προσφέρονται στο πλαίσιο της περιόδου προγραμματισμού 2014-2020. Η κατανομή των γενικότερων χρηματοδοτικών κονδυλίων που χορηγούνται στα κράτη μέλη για την κοινωνική ένταξη και την καταπολέμηση της φτώχειας και των διακρίσεων παρουσιάζεται ανά χώρα στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι, με βάση την ευρύτερη κατανομή για την κοινωνική ένταξη, 12 κράτη μέλη 24 επέλεξαν τη νέα επενδυτική προτεραιότητα που προβλέπει τη ρητή, αλλά όχι αποκλειστική στόχευση των Ρομά, προτεραιότητα στην οποία χορηγήθηκαν συνολικά 1,5 δισ. ευρώ. Προσδιορίστηκαν ορισμένες άλλες επενδυτικές προτεραιότητες των ΕΔΕΤ που θα συμβάλουν στην ένταξη των Ρομά 25 .

Από την άποψη της εθνικής δημόσιας χρηματοδότησης, μεταξύ των ουσιωδών τομέων πολιτικής, η εκπαίδευση και η στέγαση προσελκύουν τις περισσότερες επενδύσεις, ενώ πολύ μικρότερο ποσοστό κατευθύνεται στην απασχόληση και ακόμη μικρότερο στην υγεία. Η αναφερόμενη εθνική χρηματοδότηση για οριζόντια και διαρθρωτικά μέτρα είναι ασήμαντη. Ως προς τη χρηματοδότηση από τα ΕΔΕΤ και σύμφωνα με τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, η χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση (συμπεριλαμβανομένης της προσχολικής εκπαίδευσης) και απασχόληση είναι οι δύο πρωταρχικοί τομείς επενδύσεων, ενώ η στέγαση λαμβάνει επίσης σημαντικά κονδύλια. Το ποσό που διατίθεται για επενδύσεις στην υγεία είναι πολύ χαμηλότερο. Ως προς τα οριζόντια και τα διαρθρωτικά μέτρα, η προστασία των γυναικών και των παιδιών και η καταπολέμηση των διακρίσεων λαμβάνουν την υψηλότερη χρηματοδότηση, κυρίως από τα ΕΔΕΤ.

Αρκετά κράτη μέλη έχουν προβεί στη χαρτογράφηση των κοινοτήτων Ρομά με την εισαγωγή εθνοτικών ή κοινωνικοοικονομικών δεικτών (δηλ. υποβαθμισμένες/διαχωρισμένες γειτονιές, άτομα που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη, χάρτες της φτώχειας κ.λπ.), προκειμένου να βελτιωθούν η στόχευση και η κατανομή των ΕΔΕΤ για την ένταξη των Ρομά.

4. Διεύρυνση

Η ένταξη των Ρομά εξακολουθεί να αποτελεί κομβική προτεραιότητα στο πλαίσιο της διαδικασίας διεύρυνσης. Η Επιτροπή συνεργάζεται στενά με τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων και την Τουρκία και παρακολουθεί την υλοποίηση των δεσμεύσεων. Καταβάλλεται μια σημαντική προσπάθεια στο πλαίσιο του μηχανισμού προενταξιακής βοήθειας (ΜΠΒ ΙΙ) για να υποστηριχθούν τα προγράμματα για την ένταξη των Ρομά σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Ωστόσο, η κατάσταση των περισσότερων κοινοτήτων των Ρομά παραμένει πηγή ανησυχίας. Η θέσπιση νομοθεσίας ή η έκδοση εγγράφων πολιτικής δεν αρκούν. Θα πρέπει να διατεθούν επαρκείς δημοσιονομικοί πόροι σε εθνικό επίπεδο για την υλοποίηση των μέτρων ένταξης, με ιδιαίτερη προσοχή στην υλοποίηση σε τοπικό επίπεδο. Οι κοινότητες των Ρομά πρέπει να συμμετέχουν πλήρως στον σχεδιασμό, την υλοποίηση και την παρακολούθηση. Η πρωτοβουλία «Δεκαετία ένταξης των Ρομά» 26 εξασφάλισε ότι η ένταξη των Ρομά θα αποτελεί πλέον στοιχείο της πολιτικής ατζέντας. Το στάδιο που ακολουθεί τη συγκεκριμένη πρωτοβουλία θα πρέπει να επικεντρωθεί στην επίτευξη μετρήσιμων επιτόπιων αποτελεσμάτων, τα οποία θα μειώνουν σαφώς το χάσμα μεταξύ των Ρομά και των μη Ρομά και θα δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στους τομείς προτεραιότητας (εκπαίδευση, απασχόληση, υγεία, στέγαση και έγγραφα προσωπικής κατάστασης), καθώς και στους εγκάρσιους τομείς που αφορούν το φύλο και τον αντιαθιγγανισμό. Οι πολιτικές για την ένταξη των Ρομά πρέπει να ενισχυθούν απέναντι στην τρέχουσα προσφυγική κρίση· ένα σημαντικό ποσοστό των επιστρεφόντων στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, οι οποίες ορίζονται πλέον ασφαλείς χώρες καταγωγής, είναι Ρομά.

5. Συμπεράσματα και προοπτικές

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχουν τεθεί σε εφαρμογή τα νομικά, στρατηγικά και χρηματοδοτικά μέσα. Τα κράτη μέλη έχουν συστήσει δομές συντονισμού, έχουν εφαρμόσει στοχευμένα και γενικά μέτρα ανταποκρινόμενα στη σύσταση του Συμβουλίου, και έχουν χορηγήσει χρηματοδότηση. Η αξιολόγηση έχει εντοπίσει ορισμένες θετικές τάσεις, όπως την αυξανόμενη έμφαση στην προσχολική εκπαίδευση, τη νέα διασύνδεση μεταξύ των πολιτικών προτεραιοτήτων για την ένταξη των Ρομά και της χρήσης των ΕΔΕΤ 2014-2020, καθώς και τον ρόλο των εθνικών σημείων επαφής για τους Ρομά στον σχεδιασμό της συγκεκριμένης χρηματοδότησης. Ωστόσο, οι προσπάθειες αυτές δεν στάθηκε δυνατό να εμποδίσουν την περαιτέρω επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης των Ρομά και τη διαδεδομένη εχθρική στάση που τηρούν απέναντί τους οι κοινωνίες της πλειοψηφίας. Εντοπίστηκαν σοβαρά εμπόδια στην καταπολέμηση των διακρίσεων κατά των Ρομά, ιδίως του διαχωρισμού σε θέματα στέγασης και εκπαίδευσης, και στην αποτροπή των καταναγκαστικών εξώσεων. Η εξασφάλιση βιώσιμων δεσμεύσεων σε τοπικό επίπεδο και υλοποίησης των μέτρων εξακολουθούν να αποτελούν εκκρεμή ζητήματα. Η συνεργασία με την κοινωνία των πολιτών και η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στην υλοποίηση παραμένουν ανεπαρκείς. Η αποτύπωση των επιπτώσεων που έχουν οι προσπάθειες ενσωμάτωσης επιτόπου θα πρέπει επίσης να βελτιωθεί.

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξασφαλίσουν την εκ νέου πολιτική δέσμευση για την ένταξη των Ρομά, ώστε τα υφιστάμενα νομικά, στρατηγικά και χρηματοδοτικά μέσα να αξιοποιηθούν πλήρως για να αποφέρουν απτά επιτόπια αποτελέσματα. Η εφαρμογή σε τοπικό επίπεδο είναι υψίστης σημασίας.

Η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν επειγόντως τις ακόλουθες επείγουσες προτεραιότητες:

Εφαρμογή της νομοθεσίας κατά των διακρίσεων και κατά του ρατσισμού και της ξενοφοβίας και παροχή διασφαλίσεων σε εθνικό και τοπικό επίπεδο, με:

oτην παρακολούθηση, την καταπολέμηση, την υποβολή εκθέσεων και την επιβολή κυρώσεων σε περίπτωση διακρίσεων κατά των Ρομά σε κάθε τομέα πολιτικής·

oτην ποινικοποίηση της δημόσιας υποκίνησης βίας ή μίσους, μεταξύ άλλων για λόγους εθνοτικής καταγωγής·

oτην πάταξη της εμπορίας ανθρώπων και της σωματεμπορίας, με μέτρα ειδικά για κάθε φύλο και μέτρα με γνώμονα τα παιδιά·

oτη στόχευση της κοινωνίας της πλειοψηφίας και των βασικών ενδιαφερομένων μέσω εκστρατειών ευαισθητοποίησης και εκστρατειών κατά των διακρίσεων, ώστε να προωθηθεί η κατανόηση των οικονομικών επιταγών και των αμοιβαίων οφελών της ένταξης των Ρομά.

Αποτροπή των εξώσεων λόγω εθνοτικής καταγωγής, αφενός, εξασφαλίζοντας ότι οι εκδιώξεις διεξάγονται με πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων, ότι παρέχεται κατάλληλη εναλλακτική στέγαση στις οικογένειες που υφίστανται έξωση, ώστε να αποτρέπεται η αστεγία και η επιδείνωση του αποκλεισμού και, αφετέρου, διερευνώντας τις δυνατότητες που προσφέρονται στο πλαίσιο των επενδύσεων των ΕΔΕΤ για τη βελτίωση της κατάστασης όσον αφορά τη στέγαση των Ρομά.

Εξάλειψη του διαχωρισμού στην εκπαίδευση και τη στέγαση σύμφωνα με τις κατευθύνσεις που έχει δώσει η Επιτροπή μέσω της νομοθεσίας, της μεταρρύθμισης των πολιτικών με στόχο την κατάργηση των αποκλεισμών, της κατάρτισης των εκπαιδευτικών, της διάδοσης των μεθόδων κατάργησης των αποκλεισμών και σαφών μέτρων εξάλειψης του διαχωρισμού σε συνδυασμό με στοχευμένη στήριξη για την άρση όλων των εμποδίων όσον αφορά την πρόσβαση, με πλήρη αξιοποίηση των ευκαιριών που προσφέρονται στο πλαίσιο των ΕΔΕΤ.

Εφαρμογή διασφαλίσεων και στοχευμένων μέτρων για να εξασφαλιστεί ότι οι γενικές παρεμβάσεις θα ωφελήσουν πράγματι τους Ρομά, ιδίως στους τομείς της απασχόλησης και της υγείας.

Επέκταση και πολλαπλασιασμός των πρωτοβουλιών μικρότερης κλίμακας που έχουν αποδειχθεί επιτυχείς, με τη χρήση των ταμείων της περιόδου 2014-2020.

Περαιτέρω ανάπτυξη μεθοδολογιών για τη συλλογή δεδομένων, την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων, ώστε να ικανοποιούνται οι προσδοκίες όσον αφορά τη λογοδοσία για τη χρήση των δημόσιων πόρων και να διασφαλίζεται ότι ο αντίκτυπος των στοχευμένων και γενικών μέτρων για τους Ρομά θα εκτιμάται και θα οδηγεί στην άντληση διδαγμάτων και στην επανεξέταση των πολιτικών.

Πλήρης αξιοποίηση των εθνικών πλατφορμών για τους Ρομά ώστε να εξασφαλίζεται η χωρίς αποκλεισμούς συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων φορέων στην εφαρμογή, την παρακολούθηση, την υποβολή εκθέσεων και την επανεξέταση της πολιτικής, με σκοπό την προώθηση των ανταλλαγών, της αξιολόγησης και της μεταφοράς ορθών πρακτικών, την οικοδόμηση εταιρικών σχέσεων και την περαιτέρω κινητοποίηση των κοινοτήτων των Ρομά, των τοπικών αρχών, της κοινωνίας των πολιτών και του ιδιωτικού τομέα.

Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να υποστηρίζει τα κράτη μέλη, να εξασφαλίζει την αναγκαία δέσμευση για την ένταξη των Ρομά σε ευρωπαϊκό επίπεδο και να χρησιμοποιεί κάθε διαθέσιμο μέσο για την προώθηση του διαλόγου και της συνεργασίας. Οι βασικές προτεραιότητες της Επιτροπής περιλαμβάνουν τα εξής:

Ανάληψη δράσης για να εξασφαλιστούν η πλήρης επιβολή της νομοθεσίας κατά των διακρίσεων και η καταπολέμηση του αντιαθιγγανισμού, με τη χρήση των διαθέσιμων νομικών μέσων.

Στήριξη των εθνικών πλατφορμών για τους Ρομά, με σκοπό την προώθηση της χωρίς αποκλεισμούς συνεργασίας όλων των ενδιαφερομένων σε εθνικό επίπεδο.

Στήριξη των προσπαθειών που καταβάλλουν τα κράτη μέλη για την ένταξη των Ρομά, με τη διευκόλυνση των ανταλλαγών, της συνεργασίας και του στοχοθετημένου θεματικού διαλόγου στο πλαίσιο του δικτύου των εθνικών σημείων επαφής για τους Ρομά.

Εξασφάλιση υψηλού επιπέδου διαλόγου και καθοδήγησης σε επίπεδο πολιτικής, με την πραγματοποίηση διμερών αποστολών παρακολούθησης, με τη συμμετοχή εθνικών και τοπικών αρχών καθώς και της κοινωνίας των πολιτών.

Προώθηση της συμμετοχής και του διαλόγου σε ευρωπαϊκό επίπεδο όλων των ενδιαφερομένων στο πλαίσιο της μεταρρυθμισμένης ευρωπαϊκής πλατφόρμας για την ένταξη των Ρομά.

Στήριξη της δημιουργίας ικανοτήτων των τοπικών αρχών και της κοινωνίας των πολιτών, ώστε να προωθηθεί η ενεργός τους κινητοποίηση.

Ανάπτυξη μιας στρατηγικής προσέγγισης για την ένταξη των Ρομά μετά το 2020, ενόψει της ενδεχόμενης αναθεώρησης της σύστασης του Συμβουλίου που έχει προβλεφθεί για το 2019, με βάση τις εναπομένουσες αποκλίσεις μεταξύ των Ρομά και των μη Ρομά στον τομέα της εκπαίδευσης, της απασχόλησης, της υγείας και της στέγασης, και την καταπολέμηση των διακρίσεων, καθώς και τις τρέχουσες συζητήσεις σχετικά με την ενδιάμεση αξιολόγηση του πλαισίου της ΕΕ για τις εθνικές στρατηγικές ένταξης των Ρομά.

(1)

COM(2011) 173 τελικό· έγγραφο το οποίο εγκρίθηκε από τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων στις 23 και 24 Ιουνίου 2011.

(2)

Ο όρος «στρατηγική» καλύπτει επίσης τις ολοκληρωμένες δέσμες μέτρων πολιτικής. Τα κράτη μέλη θα αναφέρονται με τις ακόλουθες συντομογραφίες: AT-Αυστρία, BE-Βέλγιο, BG-Βουλγαρία, CY-Κύπρος, CZ-Τσεχική Δημοκρατία, DE-Γερμανία, DK-Δανία, EE-Εσθονία, EL-Ελλάδα, ES-Ισπανία, FI-Φινλανδία, FR-Γαλλία, HU-Ουγγαρία, HR-Κροατία, IE-Ιρλανδία, IT-Ιταλία, LT-Λιθουανία, LU-Λουξεμβούργο, LV-Λετονία, MT-Μάλτα, NL-Κάτω Χώρες, PL-Πολωνία, PT-Πορτογαλία, RO-Ρουμανία, SE-Σουηδία, SI-Σλοβενία, SK-Σλοβακία, UK-Ηνωμένο Βασίλειο. Η MT δεν έχει πληθυσμό Ρομά στο έδαφός της.

(3)

ΕΕ C 378 της 24.12.2013, σ. 1.

(4)

Η ομάδα εργασίας που ασχολείται με τους δείκτες για τους Ρομά, με τη βοήθεια του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και με τη συμμετοχή 17 κρατών μελών (AT, BE, BG, CZ, EL, ES, FI, FR, HR, HU, IE, IT, NL, PT, RO, SK, UK), ανέπτυξε το πλαίσιο υποβολής εκθέσεων με βάση τη δομή της σύστασης. Εξακολουθεί να εκκρεμεί η ολοκλήρωση ενός πλαισίου δεικτών για την ένταξη των Ρομά, οι οποίοι να συνδέουν τα μέτρα με τις εισροές και τα αποτελέσματα.

(5)

 Οι NL υπέβαλαν ποιοτική μελέτη που είχε ανατεθεί από την κυβέρνηση στο Πανεπιστήμιο Erasmus σχετικά με τις συνθήκες διαβίωσης των Ρομά. Η DK δεν είχε ορίσει εθνικό σημείο επαφής για τους Ρομά για μακρό χρονικό διάστημα. Ορίστηκε πρόσφατα ένα σημείο επαφής, αλλά δεν υποβλήθηκε στην Επιτροπή έκθεση σχετικά με τα μέτρα που εφαρμόστηκαν στο πλαίσιο της σύστασης του Συμβουλίου.

(6)

BG, CZ, HU, RO, SK: http://ec.europa.eu/europe2020/making-it-happen/country-specific-recommendations/index_el.htm .

(7)

 Το δίκτυο συνεδριάζει δύο φορές τον χρόνο. Ιδρύθηκε το 2012 με στόχο να προαγάγει την αμοιβαία μάθηση και τη συνεργασία για την εφαρμογή των εθνικών στρατηγικών ένταξης των Ρομά και να παράσχει τη στήριξη της Επιτροπής σε θέματα που προσδιορίζονται από τα σημεία επαφής. Οι θεματικές ομάδες εργασίας (οι οποίες εστιάζονται, επί του παρόντος, στη διακρατική συνεργασία και τα παιδιά Ρομά) δίνουν τη δυνατότητα διεξοδικότερων συζητήσεων εντός του δικτύου.

(8)

  http://ec.europa.eu/justice/discrimination/roma/for-roma-with-roma/index_en.htm .

(9)

Προγράμματα ROMED2 και ROMACT.

(10)

Οδηγία 2000/43/ΕΚ του Συμβουλίου, της 29ης Ιουνίου 2000, περί εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχείρισης προσώπων ασχέτως φυλετικής ή εθνοτικής τους καταγωγής (ΕΕ L 180 της 19.7.2000).

(11)

Κατά της Σλοβακίας, τον Απρίλιο του 2015. Η πρώτη διαδικασία κινήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2014 κατά της Τσεχικής Δημοκρατίας.

(12)

2008/913/ΔΕΥ (ΕΕ L 328 της 28.11.2008).

(13)

  http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docgener/informat/2014/thematic_guidance_fiche_segregation_en.pdf .

(14)

  http://ec.europa.eu/justice/discrimination/files/rights_against_discrimination_web_en.pdf .

(15)

  http://www.schooleducationgateway.eu/en/pub/resources/toolkitsforschools/general.htm .

(16)

15.4.2015, 2015/2615(RSP).

(17)

Ειδικό ευρωβαρόμετρο 437, 2015.

(18)

BG, CZ, SK.

(19)

Ευρωπόλ, Επικρατούσα κατάσταση σχετικά με την εμπορία ανθρώπων και τη σωματεμπορία στην ΕΕ.

(20)

 BG, CZ, HU, FI.

(21)

Το 2015 οι διεθνείς οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα και η κοινωνία των πολιτών εξέφρασαν διάφορες ανησυχίες σχετικά με μια σειρά καταναγκαστικών εξώσεων που πραγματοποιήθηκαν σε διάφορα κράτη μέλη. Βλ. π.χ. http://www.coe.int/en/web/commissioner/-/european-countries-must-stop-forced-evictions-of-roma . Στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν προσφέρθηκε καμία εναλλακτική δυνατότητα κοινωνικής στέγασης και, μερικές φορές, τα παιδιά απομακρύνθηκαν από τις οικογένειές τους.

(22)

 Σχετικά με τα ΕΔΕΤ: http://ec.europa.eu/regional_policy/en/funding/ · για την ενισχυμένη εταιρική σχέση στον σχεδιασμό, την εφαρμογή και την παρακολούθηση της χρηματοδότησης από τα ΕΔΕΤ: http://ec.europa.eu/regional_policy/en/policy/what/glossary/e/european-code-of-conduct .

(23)

Αμφότεροι οι παράγοντες έχουν συσταθεί δυνάμει των οδηγιών της ΕΕ για την ισότητα: 2000/43/ΕΚ, 2004/113/ΕΚ και 2006/54/ΕΚ.

(24)

 AT, BE, BG, CZ, ES, FR, EL, HU, IT, PL, RO, SK.

(25)

 Για παράδειγμα, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου: μείωση της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου και προαγωγή της ισότιμης πρόσβασης σε καλής ποιότητας προσχολική, πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση· ή καταπολέμηση κάθε μορφής διακρίσεων και προώθηση των ίσων ευκαιριών. Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης: κοινωνικές, υγειονομικές και εκπαιδευτικές υποδομές ή στήριξη της φυσικής, οικονομικής και κοινωνικής αναζωογόνησης υποβαθμισμένων κοινοτήτων.

(26)

  http://www.romadecade.org/ .