ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
?????????, 20.6.2016
COM(2016) 406 final
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ
σχετικά με τα εμπόδια για το εμπόριο και τις επενδύσεις και τις τάσεις προστατευτισμού
1 Ιουλίου 2014 - 31 Δεκεμβρίου 2015
{SWD(2016) 204 final}
ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Η παρούσα έκθεση περιλαμβάνει και αντικαθιστά την έκθεση της Γενικής Διεύθυνσης Εμπορίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την παρακολούθηση των μέτρων που ενδέχεται να είναι περιοριστικά για το εμπόριο («Έκθεση για τον προστατευτισμό») και την έκθεση της Επιτροπής για τα εμπόδια στο εμπόριο και στις επενδύσεις («ΕΕΕΕ»). Και οι δύο εκθέσεις δημοσιεύονται σε τακτική βάση από το 2008 και το 2011 αντίστοιχα.
Το πρώτο μέρος της παρούσας έκθεσης αντιστοιχεί στην έκθεση για τον προστατευτισμό. Παρουσιάζει συνοπτικά τις τάσεις προστατευτισμού που παρατηρήθηκαν σε 31 εμπορικούς εταίρους της ΕΕ 1 κατά την περίοδο από την 1η Ιουλίου 2014 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2015 («περίοδος αναφοράς») συμπληρωματικά προς μια παρόμοια εξαμηνιαία έκθεση του ΠΟΕ σχετικά με μέτρα προστατευτισμού που εγκρίθηκαν από χώρες της G20. 2 Η έκθεση διαπιστώνει ότι το οπλοστάσιο των εμπορικών περιοριστικών μέτρων που θεσπίστηκαν από το 2008 και μετά εξακολουθεί να αυξάνεται, αν και με ελαφρώς βραδύτερο ρυθμό σε σχέση με τα προηγούμενα έτη.
Το δεύτερο μέρος αντανακλά την ΕΕΕΕ και παρέχει μια επισκόπηση των υφιστάμενων κύριων εμποδίων για το εμπόριο σε ορισμένους από τους βασικούς οικονομικούς εταίρους της ΕΕ [Mercosur, Κίνα, Ινδία, Ιαπωνία, Ρωσία και Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (ΗΠΑ)], των νέων εμποδίων για το εμπόριο που ανέκυψαν κατά την περίοδο αναφοράς και των δράσεων της ΕΕ για την αντιμετώπισή τους.
Το τρίτο μέρος περιγράφει τη στρατηγική της Επιτροπής για την αντιμετώπιση των εμποδίων για το εμπόριο και τις επενδύσεις. Υπογραμμίζει τη σπουδαιότητα των διαπραγματεύσεων και της εφαρμογής πολυμερών, πλειονομερών και διμερών συμφωνιών και της στρατηγικής για την πρόσβαση στην αγορά σε αυτό το πλαίσιο. Υπό το πρίσμα της ανακοίνωσης της Επιτροπής «Εμπόριο για όλους» 3 , τονίζει την κοινή αρμοδιότητα της Επιτροπής, των κρατών μελών της ΕΕ, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των ενδιαφερομένων για την υλοποίηση και προτείνει μια «ενισχυμένη εταιρική σχέση» για τον σκοπό αυτό.
I.Παγκόσμια μακροοικονομική κατάσταση και κύριες τάσεις
Η επισκόπηση των τάσεων προστατευτισμού δεν είναι δυνατό να μη συνδεθεί με τις παγκόσμιες οικονομικές τάσεις:
A.Η συγκεχυμένη εικόνα των μακροοικονομικών και εμπορικών επιδόσεων
Το 2015 η ανάπτυξη ενισχύθηκε στις προηγμένες οικονομίες (συμπεριλαμβανομένης της ΕΕ), ενώ ο αναδυόμενος κόσμος εισήλθε σε μια αρκετά πιο δύσκολη συγκυρία που διαμορφώθηκε κυρίως από την επιβράδυνση της οικονομίας στην Κίνα, την πτώση των τιμών των βασικών προϊόντων και τους αυστηρότερους διεθνείς χρηματοοικονομικούς όρους. Συνολικά, η παγκόσμια οικονομία σημείωσε μια μικρή επιβράδυνση σε 3,1 % (από 3,4 % το 2014). Σε αυτό το πλαίσιο, η παγκόσμια εμπορική δραστηριότητα το 2015 ήταν σχετικά περιορισμένη: ο όγκος των εμπορικών συναλλαγών μειώθηκε κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους (-0,7 % το πρώτο και το δεύτερο τρίμηνο, σε τριμηνιαία βάση) και επέστρεψε στην ανάπτυξη (+ 1,9 %) κατά το τρίτο τρίμηνο 4 . Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες προβλέψεις του ΔΝΤ για το 2016, η αύξηση του όγκου του παγκόσμιου εμπορίου (αγαθών και υπηρεσιών) θα επιταχυνθεί κατά 3,4 % 5 . Το ΔΝΤ επισημαίνει επίσης έναν μακρύ κατάλογο κινδύνων όσον αφορά τις προοπτικές που θα μπορούσαν ενδεχομένως να οδηγήσουν σε χαμηλότερες από τις αναμενόμενες επιδόσεις του εμπορικού τομέα. Επιπλέον, ο ΠΟΕ υπογράμμισε ότι η επέκταση του παγκόσμιου εμπορίου βρίσκεται ήδη κάτω από τον μέσο όρο του 5 % της τελευταίας εικοσαετίας (1995-2015).
Οι προοπτικές, κατά συνέπεια, χαρακτηρίζονται από υψηλό βαθμό αβεβαιότητας. Η βαθιά ύφεση στις προηγμένες οικονομίες που ακολούθησε την εμφάνιση της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης άνοιξε τον δρόμο για μια άτυπη παγκόσμια ανάκαμψη με υποστήριξη από τις αναδυόμενες οικονομίες, που παρέμειναν διαρθρωτικά ευπαθείς και αποδείχθηκε ότι εξαρτώνται υπερβολικά από την Κίνα, από πολύ μεγάλες εισροές κεφαλαίου και από έσοδα προερχόμενα από τις εξαγωγές βασικών προϊόντων. Αποδεικνύεται ότι αυτό αποτελεί πρόκληση για την ευρωστία της παγκόσμιας οικονομικής κατάστασης και υπάρχει κίνδυνος να παρεμποδίσει την επιτάχυνση της επέκτασης του εμπορίου κατά τους προσεχείς μήνες. Υπάρχουν επίσης ανησυχίες ότι η τρέχουσα υποτονική ανάπτυξη του εμπορίου έχει περισσότερο διαρθρωτικό χαρακτήρα, γεγονός που αντικατοπτρίζει τη μείωση της ανταπόκρισης (ή της ελαστικότητας) του εμπορίου στο ΑΕΠ με την πάροδο του χρόνου. Η μακροοικονομική αβεβαιότητα στον αναδυόμενο και αναπτυσσόμενο κόσμο, μαζί με την αναμενόμενη αύξηση της μεταβλητότητας των συναλλαγματικών και χρηματοπιστωτικών αγορών κατά τους προσεχείς μήνες, επιβάλλει να παραμείνει πολιτική προτεραιότητα η παρακολούθηση των μέτρων προστατευτισμού.
B. Νέα μέτρα που ενδέχεται να είναι περιοριστικά για το εμπόριο κατά την περίοδο από την 1η Ιουλίου 2014 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2015
1.Γενικές τάσεις προστατευτισμού
α) Γενικά
Όπως και σε προηγούμενες εκθέσεις για τον προστατευτισμό, η Επιτροπή έλαβε υπόψη όλα τα μέτρα που ενδέχεται να περιορίζουν το εμπόριο («σχετικά μέτρα») τα οποία είχαν εγκριθεί, είχαν τροποποιηθεί ουσιωδώς ή βρίσκονταν σε προχωρημένο στάδιο υιοθέτησης από 31 εμπορικούς εταίρους της ΕΕ κατά την περίοδο αναφοράς. Το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που συνοδεύει την παρούσα έκθεση παραθέτει όλα τα σχετικά μέτρα ανά χώρα και παρέχει μια λεπτομερέστερη ανάλυση των τάσεων προστατευτισμού. Κατάλογος όλων των σχετικών μέτρων, των μέτρων που έχουν καταργηθεί και των μέτρων διευκόλυνσης του εμπορίου που έχουν θεσπιστεί από το 2008 δημοσιεύεται στον ιστότοπο της Επιτροπής (« overview of potentially trade-restrictive measures December 2015 »).
Ανάλογα με την πολυπλοκότητα, το πεδίο κάλυψης προϊόντος, τη διάρκεια και τον συνολικό χαρακτήρα των σχετικών μέτρων, οι επιπτώσεις τους στις συναλλαγές μπορεί να ποικίλλουν και να έχουν περισσότερο ή λιγότερο εκτεταμένες συνέπειες για τις επιχειρήσεις της ΕΕ ή τρίτων χωρών. Επίσης, η Επιτροπή ενδέχεται να μην έχει πλήρη εικόνα όλων των νέων σχετικών μέτρων, που συχνά θεσπίζονται με αδιαφανή τρόπο. Όπως και σε προηγούμενες εκθέσεις για τον προστατευτισμό, στόχος του τμήματος αυτού είναι να παρουσιάσει μια επισκόπηση των τάσεων προστατευτισμού και όχι πλήρη κατάλογο των νέων εμποδίων για το εμπόριο. Το τμήμα αυτό δεν προδικάζει τη νομιμότητα ή μη νομιμότητα των σχετικών μέτρων. Ωστόσο, όλα τα σχετικά μέτρα που έχουν προσδιοριστεί έχουν τη δυνατότητα να περιορίζουν αδικαιολόγητα τις εμπορικές συναλλαγές.
Κατά τη 18μηνη περίοδο αναφοράς επιβλήθηκαν συνολικά 201 νέα σχετικά μέτρα, ενώ αποσύρθηκαν μόνο 16 σχετικά μέτρα που είχαν επιβληθεί προηγουμένως. Από τον εκ νέου υπολογισμό με βάση μια πλασματική περίοδο 13 μηνών για σύγκριση με προηγούμενες εκθέσεις για τον προστατευτισμό προκύπτουν συνολικά περίπου 145 πρόσφατα εγκεκριμένα σχετικά μέτρα, δηλαδή μείωση κατά 15 % σε σύγκριση με τα 170 σχετικά μέτρα που προσδιορίστηκαν στην προηγούμενη έκθεση για τον προστατευτισμό. Ωστόσο, το σύνολο των σχετικών μέτρων που έχουν προσδιοριστεί από το 2008 αυξάνεται σε 1059, ενώ έκτοτε έχουν καταργηθεί μόνο 180 μέτρα.
Κατά συνέπεια, οι τάσεις προστατευτισμού που παρατηρήθηκαν σε προηγούμενες περιόδους, καθώς και στην 14η έκθεση παρακολούθησης του εμπορίου του ΠΟΕ 6 , επιβεβαιώνονται σε μεγάλο βαθμό κατά την εν λόγω περίοδο αναφοράς. Το ίδιο ισχύει και για πολλές χώρες μέλη της G20, παρά την υπόσχεσή τους να απέχουν από τη θέσπιση νέων μέτρων προστατευτισμού και να καταργήσουν τα υφιστάμενα (βλ. υποσημείωση 2).
Όπως και στην τελευταία έκθεση για τον προστατευτισμό, το μεγαλύτερο μέρος των νέων σχετικών μέτρων θεσπίστηκε από τις ίδιες αναδυόμενες οικονομίες: η Κίνα, η Ρωσία, η Ινδονησία και η Ινδία έλαβαν σχεδόν τα μισά από τα νέα σχετικά μέτρα που έχουν προσδιοριστεί. Ακολούθησαν η Νότια Αφρική, η Αργεντινή, η Τουρκία, ο Ισημερινός, η Αλγερία, η Βραζιλία, το Μεξικό, η Ταϊλάνδη, οι ΗΠΑ, η Αίγυπτος, η Νιγηρία και η Μαλαισία.
Οι πίνακες 1 και 2 παρουσιάζουν μια γραφική παράσταση των βασικών συμπερασμάτων για την εν λόγω περίοδο αναφοράς:
Πίνακας 1: Δυνητικά περιοριστικά για το εμπόριο μέτρα ανά χώρα από τον Οκτώβριο του 2008 (* - χώρες της G20)
Πίνακας 2: Δυνητικά περιοριστικά για το εμπόριο μέτρα ανά είδος από τον Οκτώβριο του 2008
β) Μέτρα που λαμβάνονται στα σύνορα
Όπως φαίνεται στον πίνακα 2, όσον αφορά τα είδη των σχετικών μέτρων, και πάλι οι χώρες χρησιμοποίησαν κυρίως μέτρα που λαμβάνονται στα σύνορα και τα οποία επηρεάζουν άμεσα τις εισαγωγές και τις εξαγωγές, συνήθως με δασμολογικές αυξήσεις, ποσοτικούς περιορισμούς, άδειες εισαγωγής ή πλήρεις απαγορεύσεις εμπορικών συναλλαγών. Κατά την 18μηνη περίοδο, ο αριθμός των νέων μέτρων κατά την εισαγωγή ήταν και πάλι πολύ υψηλότερος (80) από τον αριθμό των εξαγωγικών περιορισμών (12). Αν υπολογιστεί σε βάση 13 μηνών για λόγους σύγκρισης με την τελευταία έκθεση για τον προστατευτισμό, ο αριθμός των νέων μέτρων κατά την εισαγωγή παραμένει σταθερός, ενώ ο αριθμός των νέων εξαγωγικών περιορισμών έχει μειωθεί κατά το ήμισυ. Παρόλο που αυτό αποτελεί θετική εξέλιξη, η αύξηση των περιορισμών στα σύνορα απέχει ακόμη πολύ από το να αντισταθμίζεται από τον αριθμό των μέτρων αυτού του είδους που καταργούνται.
γ) Μέτρα «πίσω από τα σύνορα»
Κατά την περίοδο αναφοράς παρουσιάζεται επίσης σημαντική αύξηση του αριθμού των νέων μέτρων που εφαρμόζονται «πίσω από τα σύνορα» (81). Αυτό σημαίνει μεγαλύτερη εξάρτηση από εσωτερικά μέτρα που επηρεάζουν τον ανταγωνισμό από το εξωτερικό, τα οποία συχνά είναι δυσκολότερο να αντιμετωπιστούν απ’ ό,τι τα εμπόδια στα σύνορα. Περιλαμβάνουν νέα μέτρα στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων (23) και στον τομέα των υπηρεσιών και των επενδύσεων (27) (και στους δύο τομείς, σύμφωνα με τον μέσο όρο της τελευταίας επταετίας), καθώς και 31 «άλλα» μέτρα «πίσω από τα σύνορα». Η Κίνα χρησιμοποίησε ξανά τον μεγαλύτερο αριθμό μέτρων «πίσω από τα σύνορα», ακολουθούμενη από τη Ρωσία.
Η Ρωσία έχει τον μεγαλύτερο αριθμό μέτρων που περιορίζουν τις δημόσιες συμβάσεις, ακολουθούμενη από τις ΗΠΑ. Σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο αναφοράς, ο αριθμός των μέτρων αυτών αυξήθηκε σημαντικά στη Ρωσία, αλλά μειώθηκε στις ΗΠΑ. Οι συνεχιζόμενες τάσεις προστατευτισμού στον τομέα αυτό επιβεβαιώνουν πόσο σημαντικό είναι να εξασφαλιστεί η ευρύτερη δυνατή κάλυψη της συμφωνίας για τις δημόσιες συμβάσεις (ΣΔΣ) και των προσπαθειών της ΕΕ στις διαπραγματεύσεις για τα σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις κεφάλαια των συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών (ΣΕΣ), συμπεριλαμβανομένης της ΤΤΙΡ. Δείχνει επίσης τη σημασία που έχει η επίτευξη προόδου με το προτεινόμενο «μέσο για τις διεθνείς δημόσιες συμβάσεις» (βλ. τμήμα III.A.1).
Κυρίως στον τομέα των υπηρεσιών και των επενδύσεων, η Κίνα έχει θεσπίσει τον μεγαλύτερο αριθμό περιοριστικών μέτρων, ακολουθούμενη από την Ινδονησία. Η συνεχιζόμενη τάση προστατευτισμού σε πολλές χώρες στον τομέα αυτό υπογραμμίζει την ανάγκη για μια φιλόδοξη πολυμερή συμφωνία για το εμπόριο υπηρεσιών (TiSA), καθώς και φιλόδοξα αποτελέσματα σχετικά με τις διμερείς διαπραγματεύσεις για τις υπηρεσίες και τις επενδύσεις, ξεκινώντας με τη διμερή επενδυτική συμφωνία με την Κίνα (βλ. τμήμα ΙΙΙ).
Επιπλέον, τα 31 μέτρα «πίσω από τα σύνορα» που χαρακτηρίζονται «άλλα» από εκείνα που σχετίζονται με τις υπηρεσίες, τις επενδύσεις ή τις δημόσιες συμβάσεις εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν σημαντικό μέρος (38 %) των πρόσφατα εγκεκριμένων μέτρων «πίσω από τα σύνορα», μολονότι ο αριθμός τους μειώθηκε (κατά περίπου 34 %) σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο αναφοράς. Κατά κανόνα, περιλαμβάνουν φορολογικά μέτρα που εισάγουν διακρίσεις ή άλλες διατάξεις που εισάγουν διακρίσεις υπέρ των τοπικών επιχειρήσεων ή που απαιτούν τοπικό περιεχόμενο, διαδικασίες καταχώρισης και άλλα πρότυπα και τεχνικές απαιτήσεις. Τέτοια μέτρα έχουν ως επί το πλείστον παρατηρηθεί στην Κίνα, ενώ ακολουθούν η Αργεντινή, η Ταϊλάνδη, η Ινδονησία και η Αλγερία. Η Ρωσία επίσης ακολουθεί μια πολιτική υποκατάστασης των εισαγωγών με μεγάλο αριθμό μέτρων που περιλαμβάνουν απαιτήσεις τοπικού περιεχομένου, μεταξύ άλλων και όσον αφορά τα καθεστώτα επιδοτήσεών της (βλ. μέρος II.ΣΤ).
δ) Δέσμες κινήτρων και άλλα κίνητρα
Τέλος, πολλές χώρες εξακολούθησαν να υποστηρίζουν τους οικονομικούς φορείς τους με νέες επιδοτήσεις, κίνητρα και άλλα μέτρα (28). Μολονότι παρατηρείται μείωση του αριθμού των νέων αυτών μέτρων σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο παρακολούθησης, αυτό δεν ισχύει για τον αριθμό των προσφάτως θεσπισμένων μέτρων παροχής κινήτρων με στόχο την προώθηση των εξαγωγών (11), ο οποίος παραμένει σταθερός. Τα μέτρα αυτά μπορούν να στρεβλώσουν τους όρους ανταγωνισμού σε παγκόσμιο επίπεδο και επισημαίνονται τακτικά στην επιτροπή του ΠΟΕ για τις επιδοτήσεις και τα αντισταθμιστικά μέτρα (ΕΑΜ).
ε) Μέτρα διευκόλυνσης του εμπορίου
Εκτός από την παρακολούθηση των τάσεων προστατευτισμού, η Επιτροπή έλαβε επίσης υπόψη τα μέτρα που ενδέχεται να βελτιώνουν τους όρους εμπορίου ή επενδύσεων. Κατά την περίοδο αναφοράς προσδιορίστηκαν 70 μέτρα διευκόλυνσης του εμπορίου, από τα οποία ποσοστό άνω του 40 % τέθηκε σε εφαρμογή από τρεις χώρες μαζί, την Κίνα, την Αργεντινή και το Μεξικό. Σε 13μηνη βάση, ο αριθμός αυτός (46) είναι σημαντικά υψηλότερος σε σύγκριση με την τελευταία περίοδο παρακολούθησης (36). Πρόκειται για θετική εξέλιξη, δεδομένου ότι τα μέτρα αυτά συμβάλλουν στην ελευθέρωση των παγκόσμιων εμπορικών ροών και στον περιορισμό των υφιστάμενων τάσεων προστατευτισμού, π.χ. μέσω της μείωσης των εισαγωγικών ή εξαγωγικών δασμών, της διευκόλυνσης των διαδικασιών εισαγωγής ή της χαλάρωσης των περιορισμών στην αλλοδαπή ιδιοκτησία. Ωστόσο, δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως μέτρα εξάλειψης των υφιστάμενων εμποδίων σύμφωνα με τη δέσμευση της G20 για την κατάργηση (βλ. υποσημείωση 2).
2.Τάσεις προστατευτισμού σε συγκεκριμένους τομείς
Όπως επισημάνθηκε σε προηγούμενες εκθέσεις για τον προστατευτισμό, πολλές χώρες εξακολουθούν να διατηρούν εμπόδια για τις εξαγωγές πρώτων υλών και διατάξεις που εισάγουν διακρίσεις σχετικά με τα ενεργειακά προϊόντα. Κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς οι υφιστάμενοι εξαγωγικοί περιορισμοί όσον αφορά τις πρώτες ύλες διατηρήθηκαν σε μεγάλο βαθμό (π.χ. στην Αλγερία, στην Ινδονησία, στην Αίγυπτο, στην Ινδία και στη Νότια Αφρική), ενώ νέοι περιορισμοί τέθηκαν σε ισχύ (π.χ. στην Ινδονησία, στη Μαλαισία και στην Ουκρανία). Στον τομέα της ενέργειας έγινε συχνή χρήση απαιτήσεων τοπικού περιεχομένου (π.χ. στο Μαρόκο, στη Νιγηρία, στην Τουρκία και στη Νότια Κορέα). Η αντιμετώπιση των εμποδίων πρόσβασης στην αγορά και το άνοιγμα των αγορών στους τομείς αυτούς εξακολουθούν να αποτελούν προτεραιότητα. Η Επιτροπή έχει επίσης δεσμευτεί 7 να περιλαμβάνει ένα κεφάλαιο για την ενέργεια και τις πρώτες ύλες σε κάθε συμφωνία εμπορίου στο πλαίσιο του ευρύτερου έργου της για την ίδρυση Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Ένωσης 8 και σύμφωνα με την πρωτοβουλία για τις πρώτες ύλες 9 .
Περαιτέρω, η ψηφιοποίηση της οικονομίας επέφερε νέα είδη εμποδίων για το εμπόριο. Από το 2008 έχουν εκδοθεί πάνω από 35 σχετικά μέτρα στον τομέα της τεχνολογίας των πληροφοριών και των επικοινωνιών (ΤΠΕ) (κυρίως στην Κίνα, την Ινδία, τη Ρωσία και την Ινδονησία), εκ των οποίων περισσότερα από 15 εκδόθηκαν ή τέθηκαν σε εφαρμογή κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς. Τα μέτρα αυτά συχνά περιλαμβάνουν απαιτήσεις σχετικά με τον τόπο εγκατάστασης ή απαιτήσεις τοπικού περιεχομένου. Η Επιτροπή θα χρησιμοποιήσει όλα τα διαθέσιμα εμπορικά εργαλεία για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων. Σε όλες τις εμπορικές συμφωνίες, ιδίως τις ΣΕΣ και την TiSA (βλ. σημείο ΙΙ.Α.1), θα επιδιώξει να θεσπίσει κανόνες σχετικά με τα πρότυπα των ΤΠΕ, το ηλεκτρονικό εμπόριο και τις διασυνοριακές ροές δεδομένων και να αντιμετωπίσει τις νέες μορφές ψηφιακού προστατευτισμού 10 . Το θετικό είναι ότι η προσφάτως συναφθείσα συμφωνία για την τεχνολογία των πληροφοριών (ITA2, βλ. σημείο ΙΙΙ.A.1) θα έχει σημαντικό ρόλο στην περαιτέρω κατάργηση των τελωνειακών δασμών σε προϊόντα ΤΠΕ.
Τέλος, η οξεία επιδείνωση της παγκόσμιας πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας στον τομέα του χάλυβα είχε ως συνέπεια την αύξηση των προστατευτικών μέτρων στον τομέα αυτόν, ιδίως με τη μορφή μέτρων που λαμβάνονται στα σύνορα (κυρίως δασμοί), καθώς και με αυξημένη χρήση των μέσων εμπορικής άμυνας, συμπεριλαμβανομένων των μέτρων διασφάλισης (βλ. σημείο III.A.3.). Η ΕΕ συζητά επίσης με τους εταίρους της σε διμερές επίπεδο (ιδίως με την Κίνα) και στο πλαίσιο της Επιτροπής Χάλυβα του ΟΟΣΑ για την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων του προβλήματος της πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας. Δεδομένου ότι θα χρειαστεί κάποιο χρονικό διάστημα για πραγματικές λύσεις, η τάση αυτή αναμένεται να συνεχιστεί και μετά την περίοδο αναφοράς. Αυτό επιβεβαιώνεται π.χ. από το καθεστώς αδειοδότησης εισαγωγών και την ποσόστωση για τα προϊόντα χάλυβα που θεσπίστηκαν στις αρχές του 2016 στην Αλγερία, τον δεύτερο μεγαλύτερο προορισμό των εξαγωγών χάλυβα της ΕΕ.
II.ΚΥΡΙΑ ΕΜΠΟΔΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝΤΑΝ ΑΠΟ ΟΡΙΣΜΕΝΟΥΣ ΒΑΣΙΚΟΥΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥΣ ΕΤΑΙΡΟΥΣ ΤΗΣ ΕΕ ΣΤΙΣ 31 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2015
Το παρόν τμήμα περιγράφει τα πιο σημαντικά εμπόδια για το εμπόριο που διατηρούν ορισμένοι από τους βασικούς οικονομικούς εταίρους της ΕΕ. Όπως και οι προηγούμενες ΕΕΕΕ, η παρούσα έκθεση εστιάζεται ιδίως στην Αργεντινή/τη Βραζιλία (Mercosur), την Κίνα, την Ινδία, την Ιαπωνία, τη Ρωσία και τις ΗΠΑ.
A.Αργεντινή
Παρόλο που η Αργεντινή εξακολουθεί να είναι μια από τις χώρες που έχουν θεσπίσει τον υψηλότερο αριθμό σχετικών μέτρων από το 2008, η εικόνα που παρουσιάζει κατά την περίοδο αναφοράς είναι ενθαρρυντική, λόγω της θέσπισης μικρότερου αριθμού σχετικών μέτρων απ’ ό,τι σε προηγούμενες περιόδους και λόγω αρκετών θετικών εξελίξεων μετά την ανάληψη καθηκόντων της νέας κυβέρνησης της Αργεντινής τον Δεκέμβριο του 2015.
Τα μέτρα διευκόλυνσης του εμπορίου περιλαμβάνουν την εξάλειψη, τον Δεκέμβριο του 2015, της «προηγούμενης υπεύθυνης δήλωσης εισαγωγής» («DJAI») για τις εισαγωγές εμπορευμάτων (ένα σοβαρό εμπόδιο κατά τα τελευταία έτη) σε συνέχεια απόφασης του ΠΟΕ σε υπόθεση που κινήθηκε από την ΕΕ κ.ά. (DS438). Ωστόσο, η DJAI εξακολουθεί να ισχύει για τις υπηρεσίες. Επίσης, για τα εμπορεύματα αντικαταστάθηκε από ένα νέο σύστημα παρακολούθησης των εισαγωγών (SΙMI) και από απαιτήσεις αδειοδότησης (αυτόματης για το μεγαλύτερο μέρος των εισαγωγών, αλλά μη αυτόματης για περίπου 1400 δασμολογικές κλάσεις). Επιπλέον, οι εισαγωγείς υποδημάτων και κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων οφείλουν να υποβάλλουν υπεύθυνη δήλωση για τη σύνθεση του προϊόντος. Η Επιτροπή θα παρακολουθήσει εκ του σύνεγγυς τα νέα αυτά μέτρα.
Περαιτέρω, η νέα κυβέρνηση προέβη σε άρση των περισσότερων συναλλαγματικών ελέγχων και επέτρεψε την ελεύθερη διακύμανση του πέσο, με σκοπό τη μεγαλύτερη εισροή συναλλάγματος και επενδύσεων.
Επιπλέον, κατάργησε το σύστημα των αδειών εξαγωγής και τους περισσότερους 11 φόρους εξαγωγής για τα γεωργικά και βιομηχανικά προϊόντα (ένα μακροχρόνιο πρόβλημα για την οικονομία της ΕΕ όσον αφορά την ανοικτή και ασφαλή πρόσβαση στις πρώτες ύλες). Οι φόροι εξαγωγής για τη σόγια και τα υποπροϊόντα σόγιας μειώθηκαν. Τέλος, η Αργεντινή τροποποίησε και τον φόρο πολυτελείας που εφαρμοζόταν σε οχήματα, μοτοσικλέτες και σκάφη, εξαλείφοντας τις άμεσες διακρίσεις έναντι των εισαγόμενων προϊόντων. Ο τροποποιημένος φόρος θα εφαρμόζεται χωρίς διακρίσεις, αλλά ενδέχεται να εξακολουθεί να επηρεάζει ορισμένα (ακριβότερα) εισαγόμενα αυτοκίνητα περισσότερο από τα εγχωρίως παραγόμενα.
B. Βραζιλία
Ο αριθμός των νέων σχετικών μέτρων που θέσπισε η Βραζιλία κατά την περίοδο αναφοράς παρέμεινε σταθερός, αλλά εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικά εμπόδια. Η Βραζιλία συνεχίζει να καταφεύγει σε μέτρα που λαμβάνονται στα σύνορα καθώς επίσης και σε μέτρα «πίσω από τα σύνορα», μεταξύ άλλων, με την παροχή στήριξης που εισάγει διακρίσεις στην τοπική οικονομία σε ένα ευρύ φάσμα οικονομικών τομέων.
Επενδύσεις: ορισμένοι τομείς, όπως μέσα ενημέρωσης και επικοινωνίες, αεροπορικές μεταφορές, μεταφορές, ταχυδρομικές υπηρεσίες, εξορυκτικές δραστηριότητες και υγειονομική περίθαλψη, εξακολουθούν να υπόκεινται σε περιορισμούς αλλοδαπής ιδιοκτησίας. Η ΕΕ επιδιώκει την αντιμετώπιση αυτών των περιορισμών τόσο σε διμερές επίπεδο στις διαπραγματεύσεις με τη Mercosur, όσο και σε πολυμερές επίπεδο.
Οι φόροι και οι επιδοτήσεις που εξαρτώνται από το τοπικό περιεχόμενο εξακολουθούν να εφαρμόζονται σε πολλούς τομείς, συγκεκριμένα στα αυτοκίνητα, τα ηλεκτρονικά είδη, τα αυτοματοποιημένα μηχανήματα και άλλα σχετικά εμπορεύματα. Η ΕΕ προσέφυγε στον ΠΟΕ κατά της Βραζιλίας (DS472) σχετικά με φορολογικά πλεονεκτήματα που εισάγουν διακρίσεις στους τομείς της αυτοκινητοβιομηχανίας, των ηλεκτρονικών ειδών και της τεχνολογίας, και για την υπόθεση αυτή συγκροτήθηκε ειδική ομάδα στις 17 Δεκεμβρίου 2014. Η διαφορά αυτή συνεκδικάζεται πλέον με μια παρόμοια υπόθεση την οποία κίνησε η Ιαπωνία (DS497). Τον Ιούλιο του 2014 η Βραζιλία επίσης επανέφερε το πρόγραμμα «Reintegra», το οποίο παρέχει εξαγωγικές επιδοτήσεις υπό μορφή φορολογικών πλεονεκτημάτων στις ημεδαπές επιχειρήσεις που εξάγουν τουλάχιστον το 50 % της παραγωγής τους. Το πρόγραμμα καλύπτει σήμερα το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών της Βραζιλίας. Η Επιτροπή παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς το θέμα αυτό με τη Βραζιλία μέσω των συνεδριάσεων της μεικτής επιτροπής ΕΕ-Βραζιλίας για το εμπόριο, με ιδιαίτερη έμφαση στη μέθοδο υπολογισμού των πιστώσεων φόρου. Η συμβατότητα του προγράμματος με τη συμφωνία του ΠΟΕ για τις επιδοτήσεις και τα αντισταθμιστικά μέτρα (ΕΑΜ) βρίσκεται επίσης στο στάδιο της αξιολόγησης.
Άλλες φορολογικές διακρίσεις: Έπειτα από απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου σχετικά με τη φορολογική βάση υπολογισμού των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης 12 , τον Ιούνιο του 2015 η Βραζιλία αύξησε τους συντελεστές των εν λόγω φόρων για τα εισαγόμενα εμπορεύματα, με μεγαλύτερη αύξηση για ορισμένες ειδικές κατηγορίες προϊόντων (π.χ. φάρμακα, καλλυντικά και ελαστικά), γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα διακριτική μεταχείριση των εισαγωγών και αυξημένη προστασία της αγοράς. Η ΕΕ εξακολουθεί να επισημαίνει το θέμα αυτό στη Βραζιλία.
Δημόσιες συμβάσεις: Η Βραζιλία διατηρεί μέτρα που καθορίζουν προτιμησιακά περιθώρια (από 8 έως 25 %, σε ένα ευρύ φάσμα τομέων) για ορισμένα εγχώρια προϊόντα σε διαδικασίες δημόσιων διαγωνισμών. Η Επιτροπή αντιμετωπίζει το θέμα αυτό στο πλαίσιο της στρατηγικής της για τις δημόσιες συμβάσεις.
ΥΦΜ: Η Βραζιλία διατηρεί μακρές, περίπλοκες και μη προβλέψιμες διαδικασίες έγκρισης· π.χ. όσον αφορά την έγκριση των ετικετών για τα προϊόντα ζωικής προέλευσης, τις καθυστερήσεις στη διενέργεια των ελέγχων, ή τις δαπανηρές αναλύσεις κινδύνου επιβλαβών οργανισμών για τα φυτικά προϊόντα που πρέπει να εκτελούνται από την αρμόδια αρχή της Βραζιλίας (MAPA). Τα ανωτέρω έχουν οδηγήσει σε σημαντική και μακροχρόνια σώρευση εκκρεμών αιτήσεων της ΕΕ για τη διάθεση ζωικών και φυτικών προϊόντων στην αγορά. Η Βραζιλία αδυνατεί επίσης να εφαρμόσει τα διεθνή πρότυπα σχετικά με την περιφερειοποίηση για τους φυτικούς και ζωικούς επιβλαβείς οργανισμούς και ασθένειες, ενώ συχνά καθυστερεί την εκ των προτέρων καταχώριση των εγκαταστάσεων της ΕΕ που επιθυμούν να εξάγουν προϊόντα ζωικής προέλευσης στη Βραζιλία. Η Επιτροπή θίγει τακτικά τα ζητήματα αυτά στις διμερείς επαφές της (π.χ. στις ετήσιες συνεδριάσεις του μηχανισμού διαβούλευσης ΕΕ-Βραζιλίας για τα ΥΦΜ) καθώς και στην επιτροπή του ΠΟΕ για τα ΥΦΜ.
Μέτρα διευκόλυνσης του εμπορίου: Στα θετικά στοιχεία συγκαταλέγεται το γεγονός ότι το σχετικό σύστημα που επιβάλλει διακριτική μεταχείριση για την εγχώρια φορολόγηση των οίνων και των οινοπνευματωδών ποτών καταργήθηκε στις 30 Δεκεμβρίου 2015. Εξακολουθεί να εφαρμόζεται διακριτική μεταχείριση με ονομαστικό φορολογικό συντελεστή 5 % υπέρ της cachaça έναντι άλλων οινοπνευματωδών ποτών, αλλά οι προτάσεις για υψηλότερο περιθώριο διακρίσεων 13 % απορρίφθηκαν κατόπιν των αντιρρήσεων που προέβαλε η ΕΕ και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη. Η Βραζιλία ανήγγειλε επίσης ότι το 2016 αναμένεται να εκδοθεί νέα νομοθεσία η οποία θα επιταχύνει και θα απλουστεύσει τις διαδικασίες έγκρισης ετικέτας, ενώ χαλάρωσε τις απαιτήσεις τοπικού περιεχομένου για την αναζήτηση πετρελαίου και φυσικού αερίου με την πρόσφατη έγκριση προγράμματος παροχής κινήτρων. Στον τομέα των ΥΦΜ (υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά μέτρα), το 2015 σημειώθηκε σημαντική πρόοδος όσον αφορά τις εξαγωγές από την ΕΕ στη Βραζιλία γαλακτοκομικών, χοίρειου κρέατος, ψαριών, μελιού, βόειου κρέατος και συναφών προϊόντων και ορισμένων φυτών και φυτικών προϊόντων, έπειτα από πολιτική δέσμευση της Βραζιλίας και της ΕΕ. Η ΜΑΡΑ, μολονότι δεν έχει ακόμη αρχίσει διαρθρωμένο διάλογο σχετικά με τις εισαγωγές και τις εξαγωγές (όπου θα αναφέρονται τα νομικά και διοικητικά μέτρα και χρονοδιαγράμματα για τη διεκπεραίωση όλων των εκκρεμών αιτήσεων πρόσβασης στην αγορά και την επίλυση των υγειονομικών και φυτοϋγειονομικών θεμάτων), ανήγγειλε επίσης άνοιγμα της αγοράς για πρόσθετα προϊόντα, προγραμμάτισε ελέγχους σε διάφορα κράτη μέλη της ΕΕ για το 2015 και το 2016 και ανέλαβε την αντιμετώπιση συστημικών ζητημάτων και του μακροσκελούς καταλόγου των εκκρεμουσών αιτήσεων.
Γ. Κίνα
Η Κίνα θέσπισε περισσότερα νέα σχετικά μέτρα από οποιαδήποτε άλλη χώρα κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς, παρά τη δέσμευσή της να αυξήσει την πρόσβαση στην αγορά για τον ιδιωτικό τομέα, συμπεριλαμβανομένων των ξένων επιχειρήσεων 13 . Τα περισσότερα από τα νέα μέτρα είναι μέτρα «πίσω από τα σύνορα», ιδίως όσον αφορά τις υπηρεσίες και τις επενδύσεις.
Οι εταιρείες της ΕΕ εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν πολλά εμπόδια στην Κίνα, συμπεριλαμβανομένων απαιτήσεων για τοπικούς εταίρους, περιορισμούς εισόδου στην αγορά, διαδικασίες έγκρισης, μεταφορά τεχνολογίας καθώς επίσης και πρακτικές μετά την εγκατάσταση που εισάγουν διακρίσεις, π.χ. στον τομέα των τεχνικών κανονισμών και προτύπων.
Εθνικές απαιτήσεις ασφάλειας: Πολλά από τα νέα μέτρα έχουν ληφθεί με πρόσχημα λόγους «εθνικής ασφάλειας», μεταξύ άλλων και στον κυβερνοχώρο. Ως παραδείγματα μπορούν να αναφερθούν ο νόμος περί εθνικής ασφάλειας, ο νόμος κατά της τρομοκρατίας, το νομοσχέδιο για την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο, το νομοσχέδιο για τη διαχείριση αλλοδαπών ΜΚΟ και μέτρα που έχουν ληφθεί στο πλαίσιο των «ασφαλών και ελέγξιμων ΤΠΕ» (στον τραπεζικό και στον ασφαλιστικό τομέα). Μεγάλο μέρος της νομοθεσίας αυτής υπερβαίνει τα βασικά μελήματα εθνικής ασφάλειας, περιλαμβάνει γενικούς και ασαφείς ορισμούς της εθνικής ασφάλειας που δημιουργούν ανασφάλεια δικαίου, υποχρεώνει τις επιχειρήσεις να παραδίδουν ευαίσθητα δεδομένα στις αρχές και γενικά ενέχει τον κίνδυνο επιβολής περιττών περιορισμών στις εμπορικές δραστηριότητες. Κάτι τέτοιο δεν είναι σύμφωνο με τη δέσμευση της τρίτης Ολομέλειας της Κίνας για «προβλέψιμους και ανοικτούς επενδυτικούς όρους» και ενδέχεται να μειώσει το εμπόριο, τις επενδύσεις και την καινοτομία στην Κίνα.
Η ΕΕ έχει επισημάνει επανειλημμένως τα ζητήματα αυτά στην Κίνα σε διμερές επίπεδο και έχει εκφράσει τις απόψεις της σχετικά με την ανωτέρω νομοθεσία κατά τη διάρκεια δημόσιων διαβουλεύσεων. Αυτό φαίνεται ότι είχε κάποια επίδραση όσον αφορά την αναστολή των κατευθυντήριων γραμμών για ασφαλείς ΤΠΕ για τον τραπεζικό τομέα. Ωστόσο, οι προαναφερόμενες ανησυχίες παραμένουν και η Επιτροπή συνεχίζει να παρακολουθεί προσεκτικά την κατάσταση.
Επενδύσεις: Η πρόοδος στο άνοιγμα τομέων που είναι κλειστοί για άμεσες ξένες επενδύσεις παραμένει αργή. Οι περιορισμοί περιλαμβάνουν απαιτήσεις για κοινές επιχειρήσεις, περιορισμούς όσον αφορά τη μεταφορά τεχνολογίας, καθώς και απαιτήσεις τοπικού περιεχομένου και διοικητικής προέγκρισης. Περαιτέρω, το σχέδιο «νόμου περί ξένων επενδύσεων», που δημοσιεύτηκε το 2015, περιλαμβάνει ορισμένα θετικά στοιχεία, αλλά και ενισχύει τους ελέγχους επανεξέτασης της εθνικής ασφάλειας και επιβάλλει προηγούμενη έγκριση για επενδύσεις που υπερβαίνουν ορισμένο όριο. Οι τομείς στους οποίους οι ξένες επενδύσεις περιορίζονται ρητά φαίνεται να έχουν παραμείνει σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητοι με νέους περιορισμούς σε ορισμένους τομείς. Τον Οκτώβριο του 2015 η Κίνα ανακοίνωσε ένα εθνικής εμβέλειας σύστημα «αρνητικού καταλόγου», το οποίο προβλέπει την έγκριση δύο καταλόγων τομέων στους οποίους οι επενδύσεις απαγορεύονται ή υπόκεινται σε περιορισμούς: έναν κατάλογο για τους εγχώριους επενδυτές (και τους ξένους επενδυτές από περιοχές δικαιοδοσίας που έχουν συνάψει επενδυτική συμφωνία με την Κίνα) και έναν άλλο κατάλογο για τους άλλους ξένους επενδυτές. Το σύστημα έχει σκοπό να είναι απλούστερο και πιο διαφανές, δεδομένου ότι για τους τομείς εκτός του καταλόγου, κατ’ αρχήν, δεν θα πρέπει να προβλέπεται προηγούμενη έγκριση για την πραγματοποίηση επενδύσεων. Ωστόσο, δεν έχει τεθεί ακόμη σε εφαρμογή και εξακολουθεί να εισάγει διακρίσεις. Επίσης, τα θέματα εθνικής ασφάλειας μπορούν να έχουν προτεραιότητα.
Οι εν εξελίξει διαπραγματεύσεις ΕΕ-Κίνας για μια επενδυτική συμφωνία επικεντρώνονται κυρίως σε θέματα πρόσβασης στην αγορά επενδύσεων και σε ζητήματα προστασίας, συμπεριλαμβανομένης της βελτίωσης του ρυθμιστικού περιβάλλοντος. Το 2015 οι διαπραγματεύσεις δεν είχαν ακόμη εξετάσει συγκεκριμένους τομείς.
Δημόσιες συμβάσεις: Η ΕΕ εξακολουθεί να ενθαρρύνει την Κίνα, αφενός, να βελτιώσει την προσφορά της όσον αφορά την πρόσβαση στην αγορά για την προσχώρηση στην ΣΔΣ του ΠΟΕ και, αφετέρου, να ευθυγραμμίσει τη νομοθεσία της με αυτή. Τον Δεκέμβριο του 2014 η Κίνα υπέβαλε αναθεωρημένη προσφορά ΣΔΣ. Η ΕΕ χαιρετίζει την πρόοδο όσον αφορά την κάλυψη σε περιφερειακό/τοπικό επίπεδο, αλλά χρειάζονται ακόμη σημαντικές βελτιώσεις, ιδίως όσον αφορά την κάλυψη των κρατικών επιχειρήσεων.
Διανοητική ιδιοκτησία: Η Επιτροπή εξακολουθεί να έχει σοβαρές ανησυχίες όσον αφορά τις απαιτήσεις κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, τις αιτήσεις εμπορικού σήματος κακή τη πίστει, την προστασία του εμπορικού απορρήτου και την κίνηση δικαστικών διαδικασιών για υποθέσεις ανταγωνισμού κατά αλλοδαπών κατόχων δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας. Το διοικητικό και δικαστικό σύστημα επιβολής της νομοθεσίας στην Κίνα παραμένει προβληματικό, ιδίως για τις ξένες εταιρείες. Οι πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου επιδείνωσαν περαιτέρω το σοβαρό πρόβλημα παραποίησης που υπάρχει στην Κίνα. Όλα αυτά τα ζητήματα εγείρονται διμερώς με την Κίνα, ιδίως μέσω του ετήσιου διαλόγου ΕΕ-Κίνας για τη διανοητική ιδιοκτησία και της εξαμηνιαίας ομάδας εργασίας για τη διανοητική ιδιοκτησία.
Υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά μέτρα (ΥΦΜ): Η Κίνα εξακολουθεί να αποτελεί πολύ σημαντική αγορά για τις εξαγωγές γεωργικών τροφίμων της ΕΕ και προσφέρει τεράστιο δυναμικό ανάπτυξης. Οι εταιρείες της ΕΕ αντιμετωπίζουν πολλά μέτρα υγειονομικού και φυτοϋγειονομικού χαρακτήρα όσον αφορά τις εισαγωγές στην Κίνα, παρά τα πολύ υψηλά πρότυπα της ΕΕ για την ασφάλεια των τροφίμων. Αυτά περιλαμβάνουν υπερβολικά επαχθείς διαδικασίες έγκρισης, που προκαλούν καθυστερήσεις ακόμη και επί χρόνια σε ορισμένες περιπτώσεις (κυρίως για το κρέας)· απαγορεύσεις σε εθνικό επίπεδο χωρίς επιστημονική αιτιολόγηση (π.χ. η άνω των 15 ετών απαγόρευση των εισαγωγών βοείου κρέατος από τα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ, υποτίθεται λόγω ΣΕΒ)· μη συμμόρφωση με τα διεθνή πρότυπα· και απαγορεύσεις σε εθνικό επίπεδο ύστερα από οποιαδήποτε εκδήλωση σοβαρής ασθένειας (όπως η γρίπη των πτηνών και η αφρικανική πανώλη των χοίρων), που δεν συνάδουν με τους διεθνείς κανόνες σχετικά με την περιφερειοποίηση. Το 2015 η Κίνα επαναδιατύπωσε τον νόμο της περί ασφάλειας των τροφίμων, ιδίως για τις εισαγωγές γαλακτοκομικών προϊόντων. Η Επιτροπή έχει διατυπώσει απόψεις όσον αφορά το σχετικό σχέδιο εκτελεστικών κανόνων με σκοπό την αποφυγή περιττών περιορισμών. Τα υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά θέματα αντιμετωπίζονται μέσω διαφόρων διμερών συνομιλιών.
Τεχνικά εμπόδια στο εμπόριο: Όσον αφορά τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα και τα φάρμακα, το ρυθμιστικό σύστημα της Κίνας θα πρέπει να ευθυγραμμιστεί με τα διεθνή πρότυπα σε θέματα όπως οι κλινικές δοκιμές και οι απαιτήσεις καταχώρισης. Επίσης, η διαδικασία καταχώρισης για τα συστατικά των νέωνκαλλυντικών θα πρέπει να βελτιωθεί και να περιορίζεται στα συστατικά υψηλότερου κινδύνου. Όσον αφορά την επισήμανση των καλλυντικών με τη χρήση αυτοκόλλητων σημάτων («επίθεση ετικέτας»), είναι θετικό το γεγονός ότι η Κίνα ανέστειλε ένα μέτρο που είχε στόχο την απαγόρευση της τοποθέτησης ετικετών. Η Επιτροπή εξετάζει αυτά τα ζητήματα σε διμερείς εμπορικές συνομιλίες και ειδικούς κατά κλάδο τεχνικούς διαλόγους.
Δ. Ινδία
Η Ινδία εξακολουθεί να περιλαμβάνεται στις τέσσερις χώρες με τον μεγαλύτερο αριθμό νέων σχετικών μέτρων.
Δασμοί: H Iνδία αύξησε τους δασμούς σε πολλά προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων των ΤΠΕ, του χάλυβα και των μηχανοκίνητων οχημάτων. Όσον αφορά τις ΤΠΕ, η Ινδία επιβάλλει πράγματι τελωνειακό δασμό 10 % για τέσσερις ομάδες προϊόντων ΤΠΕ, ισχυριζόμενη ότι δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της συμφωνίας για την τεχνολογία των πληροφοριών 1 (ITA1). Η Επιτροπή θίγει τακτικά το ζήτημα κατά τις συναντήσεις της με την Ινδία, μεταξύ άλλων και στο πλαίσιο της ομάδας εργασίας ΕΕ-Ινδίας για τις ΤΠΕ και στην υποεπιτροπή για το εμπόριο, ενώ στην αντιπροσωπεία της ΕΕ στο Δελχί έχει συσταθεί ομάδα για την πρόσβαση στην αγορά (στην οποία συμμετέχουν η ΕΕ, τα κράτη μέλη και οι ενδιαφερόμενοι), που παρακολουθεί στενά τα θέματα που συνδέονται με τις ΤΠΕ. Σχετικά με τον χάλυβα, σε μια προσπάθεια να περιοριστούν οι αρνητικές επιπτώσεις της παγκόσμιας πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας, η Ινδία επέβαλε προσωρινό δασμό διασφάλισης 20 %, αύξησε τους τελωνειακούς δασμούς για ορισμένα προϊόντα χάλυβα και επέκτεινε την υποχρεωτική πιστοποίηση της ΒΙS (βλ. κατωτέρω «Τεχνικά εμπόδια στο εμπόριο»).
ΥΦΜ: Οι απαιτήσεις της Ινδίας φαίνονται υπέρμετρες και συχνά αποκλίνουν από τα διεθνή πρότυπα. Στις εξαγωγές της ΕΕ που επηρεάζονται περιλαμβάνονται τα ζώα και τα ζωικά προϊόντα (κυρίως το σπέρμα των βοοειδών και το χοίρειο κρέας), τα φυτά και τα φυτικά προϊόντα, τα μεταποιημένα τρόφιμα και τα οινοπνευματώδη ποτά. Η Ινδία εξετάζει παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν από εταιρείες και αρχές της ΕΕ σχετικά με το σχέδιο κανονισμού της Ινδίας, του 2015, για τα οινοπνευματώδη ποτά, ενώ η αρμόδια αρχή (FSSAI) δέχθηκε να πραγματοποιήσει διάλογο με την ΕΕ και να συναντηθεί με την ευρωπαϊκή βιομηχανία.
Περαιτέρω, τον Σεπτέμβριο του 2015 η Ινδία επέβαλε περιορισμούς στις εισαγωγές μήλων αποκλειστικά στο λιμάνι του Mουμπάι, με αποτέλεσμα την αύξηση του κόστους για τους εξαγωγείς της ΕΕ έως ότου το προϊόν φτάσει στον τελικό προορισμό του. Η Ινδία τελικά απέσυρε το μέτρο τον Ιανουάριο του 2016, αφού προηγουμένως η ΕΕ έθεσε το ζήτημα αυτό διμερώς και σε επιτροπές του ΠΟΕ.
Τεχνικά εμπόδια στο εμπόριο: Τα προϊόντα ΤΠΕ και χάλυβα, καθώς και τα ελαστικά, εξακολούθησαν να υπόκεινται σε δυσανάλογες απαιτήσεις αξιολόγησης της συμμόρφωσης που δεν συνάδουν, κατά τα φαινόμενα, με τη συμφωνία του ΠΟΕ για τα τεχνικά εμπόδια στο εμπόριο. Ειδικότερα, οι προτεινόμενες υποχρεωτικές δοκιμές ασφάλειας και η πιστοποίηση εντός της χώρας για τα στοιχεία δικτύων τηλεπικοινωνιών (οι οποίες έχουν αναβληθεί μέχρι τον Απρίλιο του 2016) εγείρουν ερωτήματα σχετικά με τις μεθόδους δοκιμών, τα έξοδα και τις καθυστερήσεις. Περαιτέρω, το υποχρεωτικό καθεστώς πιστοποίησης της ινδικής υπηρεσίας τυποποίησης (Bureau of Indian Standards-BIS) για 15 προϊόντα χάλυβα επεκτάθηκε σε 21 επιπλέον προϊόντα χάλυβα και σε τρία προϊόντα από ανοξείδωτο χάλυβα, επιβάλλοντας ένα πρόσθετο βάρος στη βιομηχανία χάλυβα της ΕΕ υπό τη μορφή επαχθών και χρονοβόρων διαδικασιών αξιολόγησης της συμμόρφωσης και επιθεωρήσεων στο εργοστάσιο. Όσον αφορά τα ελαστικά, οι απαιτήσεις σχετικά με τα τέλη σήμανσης και τις τραπεζικές εγγυήσεις εξακολουθούν να αποτελούν τα μεγαλύτερα εμπόδια για τους εξαγωγείς της ΕΕ. Επίσης, το νέο σύστημα BIS για δοκιμές και επιθεώρηση με σκοπό την πιστοποίηση των αυτοκινήτων και των πνευματικών ελαστικών για επιβατικά αυτοκίνητα εισάγει την έννοια της «μονάδας ελέγχου» (5 000 ελαστικά της ίδιας οικογένειας) και απαιτεί δοκιμή σε κάθε δέκατη μονάδα ελέγχου. Πρόκειται για βελτίωση σε σχέση με την προηγούμενη απαίτηση για τριμηνιαίες δοκιμές συμμόρφωσης της παραγωγής για όλα τα μεγέθη ελαστικών που εισάγονται στην Ινδία, αλλά εξακολουθεί να είναι πολύ επαχθής. Η ΕΕ επεσήμανε το ζήτημα στην Ινδία και ζήτησε κοινοποίηση του μέτρου στον ΠΟΕ. Το 2015 οι εταιρείες της ΕΕ αντιμετώπισαν, επίσης, τεχνικά εμπόδια στο εμπόριο όσον αφορά την εφαρμογή της μεταρρύθμισης της Ινδίας για την ελευθέρωση του λιανικού εμπορίου και των ασφαλιστικών υπηρεσιών και σχετικά με τη διάθεση στην αγορά και την επισήμανση των οινοπνευματωδών ποτών.
Η Επιτροπή θέτει τακτικά αυτά τα MΔΜ υπόψη των επιτροπών του ΠΟΕ για τα τεχνικά εμπόδια και τα υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά μέτρα, διμερώς στις σχετικές ομάδες εργασίας ΕΕ-Ινδίας και στην υποεπιτροπή εμπορίου ΕΕ-Ινδίας. Διατηρείται, εξάλλου, στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη της ΕΕ και τους ενδιαφερομένους, τόσο στο Δελχί όσο και στις Βρυξέλλες.
Δημόσιες συμβάσεις: Δεν έχει σημειωθεί περαιτέρω ουσιαστική πρόοδος όσον αφορά την εφαρμογή της πολιτικής προτιμησιακής πρόσβασης στην αγορά για τα ηλεκτρονικά προϊόντα που κατασκευάζονται εγχωρίως, στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων.
Διανοητική ιδιοκτησία: Η αποτελεσματική προστασία των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην Ινδία εξακολουθεί να είναι δύσκολη. Στους σχετικούς λόγους περιλαμβάνονται περιοριστικά κριτήρια για τη χορήγηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας, όπως ο υπερβολικά περιοριστικός ορισμός της «εφεύρεσης» που προβάλλεται ως επιχείρημα για την άρνηση προστασίας των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για τα καινοτόμα φάρμακα που στηρίζονται σε προϋπάρχοντα προϊόντα, σε συνδυασμό με δυσκολίες όσον αφορά την επιβολή διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και τα υπερβολικά γενικά κριτήρια για τη χορήγηση υποχρεωτικών αδειών εκμετάλλευσης ή την ανάκληση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Αυτό αφορά τα φάρμακα, τα χημικά προϊόντα και άλλους τομείς όπου προωθείται η καινοτομία σε τοπικό επίπεδο. Η Ινδία έχει μέχρι στιγμής αρνηθεί εκκλήσεις της ΕΕ για τακτικό διάλογο στον τομέα της διανοητικής ιδιοκτησίας (σύμφωνα με ειδική συμφωνία του 2005), αλλά η Επιτροπή εξακολουθεί να επισημαίνει τις ανησυχίες της μέσω άλλων διμερών επαφών, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο της υποεπιτροπής εμπορίου ΕΕ-Ινδίας.
Επενδύσεις: Όσον αφορά το πολυσηματικό λιανικό εμπόριο, η νέα κυβέρνηση της Ινδίας δεν απέσυρε το υφιστάμενο ανώτατο όριο του 51 % των άμεσων ξένων επενδύσεων (παρά τις προεκλογικές εξαγγελίες περί αποκλεισμού αυτού του μέρους του λιανικού εμπορίου από τις άμεσες ξένες επενδύσεις), αλλά άφησε την εφαρμογή του στη διακριτική ευχέρεια κάθε μεμονωμένης ινδικής πολιτείας, χωρίς να εξασφαλίζεται η επιβολή του από την κεντρική κυβέρνηση. Αυτό περιορίζει de facto τις επενδύσεις της ΕΕ στην πλειονότητα των πολιτειών της Ινδίας. Το θετικό είναι ότι οι απαιτήσεις τοπικού περιεχομένου σε ποσοστό 30 % για τις άμεσες ξένες επενδύσεις στη λιανική ενιαίου σήματος (που πρέπει να επιτευχθεί εντός πέντε ετών από τη λήψη της πρώτης δόσης άμεσων ξένων επενδύσεων) χαλάρωσαν τον Νοέμβριο του 2015 και ο ισχύων όρος είναι ότι το ποσοστό τοπικού περιεχομένου θα πρέπει να είναι 30 % πέντε χρόνια μετά την έναρξη των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Το τρέχον κείμενο της κοινοποίησης αναφέρει ότι το ποσοστό τοπικού περιεχομένου 30 % θα πρέπει να επιτευχθεί αμέσως μετά την έναρξη των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, αλλά το αρμόδιο υπουργείο υποσχέθηκε να προβεί σε διόρθωση. Επίσης, στο πλαίσιο των τακτικών συζητήσεων μεταξύ της ΕΕ και των αρμόδιων αρχών της Ινδίας, από τον Νοέμβριο του 2015 επιτρέπεται στους εμπόρους λιανικής ενιαίου σήματος να πργματοποιούν πωλήσεις μέσω διαδικτύου.
Ε. Ιαπωνία
Η ΕΕ επιδιώκει την αντιμετώπιση των πολυάριθμων μακροχρόνιων εμποδίων πρόσβασης στην αγορά [συμπεριλαμβανομένων των δασμών, των μη δασμολογικών μέτρων (ΜΔΜ - δηλαδή τεχνικά εμπόδια στο εμπόριο και υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά μέτρα) και των περιορισμών σε σχέση με τις δημόσιες συμβάσεις] στις ολοκληρωμένες διαπραγματεύσεις για ΣΕΣ με την Ιαπωνία. Αυτό είχε ήδη κάποια απτά αποτελέσματα:
ΜΔΜ: Ορισμένα θέματα σχετικά με τεχνικά εμπόδια στο εμπόριο και υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά μέτρα (π.χ. όσον αφορά τα βιολογικά τρόφιμα, τις άδειες χονδρικής πώλησης οινοπνευματωδών ποτών) έχουν ήδη επιλυθεί. Σε ορισμένα άλλα, για τα οποία η Ιαπωνία δεσμεύτηκε να αναλάβει δράση κατά το πρώτο έτος των διαπραγματεύσεων, έχει καταγραφεί σημαντική πρόοδος, μεταξύ άλλων όσον αφορά την έγκριση διεθνών προτύπων (π.χ. φάρμακα, πρόσθετα τροφίμων, διαδικασίες χορήγησης άδειας για ιατρικές συσκευές και πρότυπα της αυτοκινητοβιομηχανίας βάσει των κανονισμών ΟΕΕ/ΗΕ). Περαιτέρω, από τις 31 Δεκεμβρίου 2015 η Ιαπωνία έχει άρει τη μακροχρόνια απαγόρευση του βόειου κρέατος (με βάση τον εικαζόμενο κίνδυνο ΣΕΒ) για τέσσερα κράτη μέλη της ΕΕ, ενώ οι διαδικασίες εξέταση αιτήσεων ήταν σε προχωρημένο στάδιο για τρία άλλα κράτη μέλη. Οι συζητήσεις συνεχίζονται και στο ζήτημα των περιορισμών στις εισαγωγές χοίρειου κρέατος και προϊόντων χοίρειου κρέατος από ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ, τους οποίους εξακολουθεί να διατηρεί η Ιαπωνία.
Σε γενικές γραμμές, οι διαπραγματεύσεις όσον αφορά τα ΜΔΜ συνεχίζονται με βάση έναν δεύτερο κατάλογο που υποβλήθηκε στην Ιαπωνία τον Δεκέμβριο του 2014. Ο εν λόγω κατάλογος περιλαμβάνει πολλά εκκρεμή θέματα σχετικά με υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά μέτρα, όπως η έγκριση προσθέτων τροφίμων. Άλλα πιθανά ΜΔΜ αντιμετωπίζονται στο πλαίσιο ειδικών κεφαλαίων της ΣΕΣ, όπως οι επιδοτήσεις, για τις οποίες οι κανόνες θα συζητηθούν στο κεφάλαιο περί ανταγωνισμού.
Δημόσιες συμβάσεις: Η ΕΕ διαπραγματεύεται επίσης το περαιτέρω άνοιγμα της ιαπωνικής αγοράς δημόσιων συμβάσεων, συμπεριλαμβανομένης της αγοράς σιδηροδρομικών μεταφορών. Στο πλαίσιο των συζητήσεων σχετικά με την αποκαλούμενη «δέσμη ενός έτους», η Ιαπωνία έχει ήδη λάβει συγκεκριμένα μέτρα για την αύξηση της διαφάνειας στην ιαπωνική αγορά δημόσιων συμβάσεων. Οι συζητήσεις συνεχίζονται επί του παρόντος με στόχο τη βελτίωση της πρόσβασης στην αγορά για τις εταιρείες της ΕΕ, ιδίως με την αντιμετώπιση της αποκαλούμενης «ρήτρας ασφάλειας λειτουργίας» την οποία μπορεί να επικαλείται η Ιαπωνία για να αποφεύγει τις διαδικασίες δημόσιων διαγωνισμών.
ΣΤ. Ρωσία
Η εμπορική πολιτική της ΕΕ έναντι της Ρωσίας εστιάζεται στην επίλυση ενός φάσματος μέτρων περιορισμού του εμπορίου τα οποία η Ρωσία έχει πρόσφατα θέσει σε εφαρμογή, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων μέτρων που παραβιάζουν τις δεσμεύσεις της στο πλαίσιο του ΠΟΕ. Η Ρωσία έλαβε, μετά την Κίνα, τον μεγαλύτερο αριθμό νέων σχετικών μέτρων κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς, ως επί το πλείστον μέτρα απευθείας στα σύνορα.
ΥΦΜ: Κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς η Ρωσία επέβαλε 10 νέες απαγορεύσεις εισαγωγών σε σχέση με υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά μέτρα. Υπάρχει μια εν εξελίξει προσφυγή της ΕΕ ενώπιον του ΠΟΕ κατά της Ρωσίας σχετικά με τους περιορισμούς στις εισαγωγές ζώντων χοίρων, χοίρειου κρέατος και ορισμένων προϊόντων χοίρων καταγωγής ΕΕ (DS 475). Στις 7 Αυγούστου 2014 η Ρωσία επέβαλε μια νέα, πολιτικά υποκινούμενη απαγόρευση για τα γεωργικά προϊόντα και τα τρόφιμα που προέρχονται από την ΕΕ, η οποία εφαρμόζεται στις χώρες — περιλαμβανομένων και των κρατών μελών της ΕΕ — που επέβαλαν κυρώσεις κατά της Ρωσίας στο πλαίσιο της κρίσης στην Ουκρανία. Οι συνολικές ζημίες των εξαγωγών της ΕΕ έχουν αντισταθμιστεί εν μέρει από την αύξηση των εξαγωγών στην Κίνα, τη Νότια Κορέα, το Χονγκ Κονγκ, την Τουρκία και τις ΗΠΑ. Ωστόσο, ορισμένα κράτη μέλη και τομείς έχουν πληγεί σοβαρά (π.χ. ο γαλακτοκομικός τομέας στη Φινλανδία και στις χώρες της Βαλτικής).
Δασμοί: Οι δασμοί της Ρωσίας στο χαρτί και τα προϊόντα από χαρτί, τις συσκευές (όπως ψυγεία) και το φοινικέλαιο φαίνεται ότι παραβιάζουν τις δεσμεύσεις παγιοποιημένου δασμού της Ρωσίας ενώπιον του ΠΟΕ. Στις 31 Οκτωβρίου 2014 η ΕΕ κίνησε διαδικασία ενώπιον του ΠΟΕ σχετικά με την αμφισβήτηση των εν λόγω δασμών (DS485). Στις 15 Σεπτεμβρίου 2014 η ΕΕ κίνησε επίσης διαδικασία ενώπιον του ΠΟΕ (DS479) κατά της παράνομης επιβολής, εκ μέρους της Ρωσίας, δασμών αντιντάμπινγκ για τα ελαφρά επαγγελματικά οχήματα από τη Γερμανία και την Ιταλία.
Τεχνικά εμπόδια στο εμπόριο: Ορισμένοι τεχνικοί κανονισμοί της Ρωσίας, που έχουν πλέον εγκριθεί στο επίπεδο της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης, επιβάλλουν υπερβολικά επαχθείς απαιτήσεις περί αξιολόγησης της συμμόρφωσης που δεν συνάδουν με τα διεθνή πρότυπα. Η Επιτροπή ανησυχεί ιδιαίτερα για δύο από αυτές: το σχέδιο τεχνικού κανονισμού για την ασφάλεια των οινοπνευματωδών ποτών (ιδίως τις διατάξεις για τη μπύρα, το κρασί και τα οινοπνευματώδη υψηλού αλκοολικού τίτλου) και το σχέδιο τροποποιήσεων του κανονισμού «για την ασφάλεια των προϊόντων που προορίζονται για παιδιά και εφήβους». Η Επιτροπή εξέφρασε ανησυχίες όσον αφορά τους κανονισμούς αυτούς, τόσο σε διμερές επίπεδο όσο και στην επιτροπή του ΠΟΕ για τα τεχνικά εμπόδια στο εμπόριο, και ζήτησε από τη Ρωσία να εξασφαλίσει επαρκή χρόνο πριν από την έναρξη ισχύος τους για να μπορέσουν οι κατασκευαστές να προσαρμοστούν.
Επιδοτήσεις: Η Ρωσία θέσπισε μια σειρά προγραμμάτων επιδότησης που εισάγουν διακρίσεις υπέρ των ρώσων παραγωγών, ιδίως στον τομέα των αυτοκινήτων (επιδοτήσεις με απαιτήσεις τοπικού περιεχομένου) και υπό μορφή επιδοτήσεων στους παραγωγούς αγροτικού εξοπλισμού και γεωργικών μηχανημάτων υπό συνθήκες τοπικού περιεχομένου. Αυτό είναι επιζήμιο για τους ενωσιακούς εξαγωγείς αυτοκινήτων και αγροτικών μηχανημάτων (ιδίως θεριζοαλωνιστικών μηχανών) που συγκεντρώνουν το έντονο ενδιαφέρον της ρωσικής αγοράς. Η Επιτροπή το επεσήμανε αυτό αρκετές φορές διμερώς και σε επιτροπές του ΠΟΕ.
Δημόσιες συμβάσεις: Η Ρωσία θέσπισε μια σειρά τομεακών μέτρων στη διάρκεια της περιόδου αναφοράς για τον περιορισμό της πρόσβασης των μη ρωσικών εταιρειών στις δημόσιες συμβάσεις. Η Ρωσία δεν έχει υπογράψει τη ΣΔΣ, αλλά η εν λόγω σειρά μέτρων ενδέχεται τελικά να είναι οικονομικά αντιπαραγωγική. Επίσης, θέσπισε νομοθεσία που αποσκοπεί στην επισημοποίηση της πολιτικής για προτίμηση των ρωσικών εμπορευμάτων στις δημόσιες συμβάσεις από τις ρωσικές κρατικές επιχειρήσεις και τα επενδυτικά σχέδια (μεταξύ άλλων, με ιδιωτικές εταιρείες), με ελάχιστο ποσοστό συμμετοχής του κράτους 10 %.
Ζ. Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (ΗΠΑ)
Για τις ΗΠΑ, τα εμπόδια πρόσβασης στην αγορά εξετάζονται κυρίως στις εν εξελίξει διαπραγματεύσεις για την ΤΤΙΡ.
Δημόσιες συμβάσεις: Μετά τη Ρωσία, οι ΗΠΑ εισήγαγαν τον μεγαλύτερο αριθμό νέων περιορισμών για τις δημόσιες συμβάσεις κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς. Οι περιορισμοί «Buy American» σε ομοσπονδιακό, πολιτειακό και τοπικό επίπεδο εξακολουθούν να καλύπτουν μεγάλο μέρος των δημόσιων προμηθειών.
Διανοητική ιδιοκτησία: Οι εταιρείες της ΕΕ αντιμετωπίζουν δυσκολίες όσον αφορά την προστασία των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, ιδίως για τις γεωγραφικές ενδείξεις της ΕΕ στους τομείς των οίνων, του τυριού και του κρέατος.
ΥΦΜ/Tεχνικά εμπόδια στο εμπόριο: Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να διατηρούν πολλά μακροχρόνια εμπόδια στο εμπόριο (όπως απαιτήσεις πιστοποίησης από τρίτο μέρος ή απαιτήσεις τοπικών προτύπων σε ορισμένους τομείς, κυρίως τα έργα μηχανικού) καθώς επίσης και περιορισμούς των εισαγωγών για λόγους ΥΦΜ όσον αφορά το κρέας (κρέας αιγοπροβάτων, βόειο κρέας) και τα προϊόντα αβγών, καθώς και υπερβολικές καθυστερήσεις στη διεκπεραίωση των αιτήσεων εισαγωγής από εταιρείες της ΕΕ όσον αφορά ορισμένα ζωικά και φυτικά προϊόντα.
Οι διαπραγματεύσεις για την TTIP παρέχουν μια σημαντική ευκαιρία για κατάργηση των περιορισμών αυτών, καλύτερη προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων της ΕΕ και στις ΗΠΑ και ανάληψη δεσμεύσεων για ταχύτερη επεξεργασία των αιτήσεων στο πλαίσιο των ΥΦΜ.
Επιδοτήσεις: Κατά την περίοδο αναφοράς η ΕΕ κίνησε νέα διαδικασία κατά των ΗΠΑ ενώπιον του ΠΟΕ σχετικά με τις επιδοτήσεις που χορηγήθηκαν στην εταιρεία Boeing (DS487).
III.Στρατηγική της ΕΕ για την αντιμετώπιση των εμποδίων στο εμπόριο και στις επενδύσεις
A.Πολυμερείς και πλειονομερείς εμπορικές διαπραγματεύσεις και πλαίσιο
1.Πολυμερείς και πλειονομερείς εμπορικές διαπραγματεύσεις
Η συνεχής αύξηση του αριθμού των εμπορικών περιορισμών σε ολόκληρο τον κόσμο και οι περιορισμένες περιπτώσεις κατάργησης μέτρων που περιγράφονται ανωτέρω υπογραμμίζουν τη σημασία ενός ισχυρού πολυμερούς εμπορικού πλαισίου εντός του οποίου θα αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά τέτοιου είδους μέτρα προστατευτισμού. Ως εκ τούτου, η ΕΕ εξακολουθεί να υποστηρίζει ένθερμα την ενίσχυση της πολυμερούς ατζέντας για το εμπόριο και του συστήματος επίλυσης διαφορών, που εξακολουθούν να αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο της εμπορικής πολιτικής της ΕΕ 14 .
Στο πλαίσιο αυτό, η δέσμη «Ναϊρόμπι» του ΠΟΕ, που συμφωνήθηκε κατά την 10η υπουργική διάσκεψη του ΠΟΕ στις 15-18 Δεκεμβρίου 2015, κατέληξε σε μια πολύ σημαντική συμφωνία που αποσκοπεί στην εξασφάλιση δικαιότερου παγκόσμιου εμπορίου και στην υποστήριξη της ανάπτυξης. Επιτεύχθηκε συμφωνία, μεταξύ άλλων, για να καταργηθούν οι επιδοτήσεις και άλλα καθεστώτα αθέμιτης υποστήριξης των εξαγωγών γεωργικών προϊόντων· για να εξασφαλιστεί ότι η επισιτιστική βοήθεια προς τις αναπτυσσόμενες χώρες παρέχεται κατά τρόπο που δεν προκαλεί στρεβλώσεις στις τοπικές αγορές· για να επιδιωχθεί απλούστευση των όρων που πρέπει να πληρούν οι εξαγωγείς από τις φτωχότερες χώρες, ώστε τα προϊόντα τους να επωφελούνται από τις εμπορικές συμφωνίες (κανόνες καταγωγής) και να δοθούν περισσότερες ευκαιρίες στις επιχειρήσεις από τις φτωχότερες χώρες για να παρέχουν υπηρεσίες σε άλλα κράτη μέλη του ΠΟΕ. Τα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί σε συγκεκριμένα ζητήματα στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες, καθώς και οι αποφάσεις σχετικά με την προσχώρηση του Αφγανιστάν και της Λιβερίας, έδειξαν ότι ο ΠΟΕ δίνει προσοχή στις ανάγκες των πιο ευάλωτων μελών του. Επιπλέον, κατά τη 10η υπουργική διάσκεψη του ΠΟΕ συνάφθηκε η συμφωνία για τις τεχνολογίες των πληροφοριών (ITA2), η οποία καταργεί τους τελωνειακούς δασμούς σε περισσότερα από 200 προϊόντα υψηλής τεχνολογίας [στα οποία περιλαμβάνονται οι ημιαγωγοί, ο ιατρικός εξοπλισμός, οι κονσόλες παιχνιδιών και οι συσκευές δορυφορικού προσδιορισμού γεωγραφικής θέσης (GPS)], επεκτείνοντας τη συμφωνία για τις τεχνολογίες των πληροφοριών του 1996, με αποτέλεσμα να καλύπτει παγκόσμιες εμπορικές συναλλαγές ύψους 1,3 τρισεκατομμυρίων ευρώ.
Στις 5 Οκτωβρίου 2015 η ΕΕ επικύρωσε τη συμφωνία του ΠΟΕ για τη διευκόλυνση του εμπορίου, τη σημαντικότερη πολυμερή εμπορική συμφωνία από τη δεκαετία του ’90. Η συμφωνία για τη διευκόλυνση του εμπορίου αναμένεται να απλουστεύσει σημαντικά και να εκσυγχρονίσει τις τελωνειακές διαδικασίες σε ολόκληρο τον κόσμο. Αναμένεται ότι αυτό θα βοηθήσει ιδίως τις μικρές επιχειρήσεις να αποκτήσουν πρόσβαση σε νέες ευκαιρίες εξαγωγών. Αναμένεται, επίσης, να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην αύξηση της συμμετοχής των αναπτυσσόμενων χωρών στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας. 15
Σε πλειονομερές επίπεδο, οι διαπραγματεύσεις για την TiSA σημείωσαν ικανοποιητική πρόοδο και αναμένεται να επιταχυνθούν το 2016. Επί του παρόντος η TiSA βρίσκεται υπό διαπραγμάτευση από 23 μέλη του ΠΟΕ (περιλαμβανομένης της ΕΕ), τα οποία από κοινού αντιστοιχούν στο 70 % του παγκόσμιου εμπορίου στον τομέα των υπηρεσιών. Η συμφωνία αποσκοπεί στην ελευθέρωση του εμπορίου στον τομέα των υπηρεσιών πέραν της GATS σε τομείς όπως η αδειοδότηση, οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, οι τηλεπικοινωνίες, το ηλεκτρονικό εμπόριο, οι θαλάσσιες μεταφορές και η προσωρινή μετακίνηση επαγγελματιών στο εξωτερικό για παροχή υπηρεσιών. Οι υπηρεσίες αντιπροσωπεύουν περίπου το 70 % του ΑΕΠ και της απασχόλησης στην ΕΕ και αποτελούν όλο και πιο σημαντικό μέρος του διεθνούς εμπορίου. Η TiSA έχει σημαντικές δυνατότητες να βοηθήσει τις επιχειρήσεις της ΕΕ στην εξαγωγή υπηρεσιών.
Από τον Ιούλιο του 2014 η Ευρωπαϊκή Ένωση και 16 άλλα μέλη του ΠΟΕ διαπραγματεύονται, επίσης, μια συμφωνία για την ελευθέρωση του διεθνούς εμπορίου περιβαλλοντικών αγαθών («συμφωνία για τα περιβαλλοντικά αγαθά») με στόχο την άρση των εμποδίων στο εμπόριο και στις επενδύσεις στον τομέα των αγαθών, των υπηρεσιών και των τεχνολογιών, που μπορούν να συμβάλουν στην προστασία ή στη βελτίωση του περιβάλλοντος. Επί του παρόντος οι συνομιλίες επικεντρώνονται στην εξάλειψη των δασμών σε ένα ευρύ φάσμα περιβαλλοντικών αγαθών. Η ΕΕ φιλοδοξεί επίσης να συμπεριλάβει υπηρεσίες που σχετίζονται με την εξαγωγή περιβαλλοντικών αγαθών (π.χ. επισκευή και συντήρηση ανεμογεννητριών) και με την αντιμετώπιση των μη δασμολογικών εμποδίων, όπως οι απαιτήσεις τοπικού περιεχομένου ή οι περιορισμοί στις επενδύσεις. Η ΕΕ είναι πρωτοπόρος παγκοσμίως στις εξαγωγές και εισαγωγές περιβαλλοντικών αγαθών και, επομένως, η συμφωνία για τα περιβαλλοντικά αγαθά μπορεί να δημιουργήσει σημαντικές ευκαιρίες για τις επιχειρήσεις της ΕΕ.
Η αναθεωρημένη ΣΔΣ τέθηκε σε ισχύ στις 6 Απριλίου 2014. Ενώ η διαδικασία κύρωσης βρίσκεται σε εξέλιξη, συνεχίζονται οι συζητήσεις σχετικά με τις προσεχείς προσχωρήσεις στη συμφωνία και, ιδίως, την προσχώρηση της Κίνας και της Αυστραλίας. Η ΕΕ συμμετέχει σε αυτές τις συζητήσεις με σκοπό να εξασφαλίσει την ευρύτερη δυνατή κάλυψη.
Επιπροσθέτως, στις 29 Ιανουαρίου 2016 η Επιτροπή ενέκρινε τροποποιημένη πρόταση για ένα «μέσο για τις διεθνείς δημόσιες συμβάσεις» 16 , ένα εργαλείο για την προώθηση περαιτέρω ανοίγματος των αγορών δημόσιων συμβάσεων σε όλο τον κόσμο. Ενώ η ΕΕ είναι ανοικτή οικονομία, πολλοί από τους σημαντικούς εμπορικούς εταίρους της ΕΕ εφαρμόζουν περιοριστικές πρακτικές που εισάγουν διακρίσεις εις βάρος των επιχειρήσεων της ΕΕ. Κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς εγκρίθηκαν και πάλι πολλά νέα τέτοια μέτρα [βλ. σημείο I.B.1. γ)]. Αναμένεται ότι το νέο προτεινόμενο εργαλείο θα επιτρέψει στην Επιτροπή να κινεί δημόσιες έρευνες σε περιπτώσεις εικαζόμενης εισαγωγής διακρίσεων εις βάρος εταιρειών της ΕΕ σε αγορές δημόσιων συμβάσεων τρίτων χωρών. Σε περίπτωση επιβεβαίωσης της ύπαρξης διακρίσεων, η Επιτροπή θα μπορούσε να καλέσει τη σχετική χώρα να συμμετάσχει σε διαβουλεύσεις σχετικά με το άνοιγμα της αγοράς δημόσιων συμβάσεων. Εάν αυτό αποτύχει, οι προσφορές από εταιρείες της σχετικής χώρας σε προσκλήσεις υποβολής προσφορών της ΕΕ θα μπορούσαν να υπόκεινται σε μηχανισμό προσαρμογής των τιμών, ώστε να παρέχεται ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στις προσφορές άλλων μη ενωσιακών και ενωσιακών εταιρειών. Στα τέλη του 2015 η πρόταση αποτέλεσε αντικείμενο συζήτησης στο Συμβούλιο. Αναμένεται να εγκριθεί με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία (συναπόφαση).
2.Επιτροπές και διαδικασίες επίλυσης διαφορών στο πλαίσιο του ΠΟΕ
Η ΕΕ παραμένει ένα από τα πιο προορατικά μέλη του ΠΟΕ στις επιτροπές του ΠΟΕ οι οποίες ασχολούνται με τα τεχνικά εμπόδια στο εμπόριο, τα υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά μέτρα, τις διαδικασίες έκδοσης αδειών εισαγωγής και τα επενδυτικά μέτρα στον τομέα του εμπορίου. Οι εν λόγω επιτροπές είναι αποτελεσματικά φόρα για την ανάδειξη των ανησυχιών της ΕΕ, την ενημέρωση, την ευαισθητοποίηση και τη δημιουργία συμμαχιών με άλλα θιγόμενα μέλη του ΠΟΕ και για την επίλυση προβλημάτων ή – εάν χρειαστεί – για προετοιμασία του εδάφους για περαιτέρω μέτρα επιβολής.
Οι διαδικασίες επίλυσης διαφορών (DS) στο πλαίσιο του ΠΟΕ παραμένουν το καλύτερο μέσο όταν τα άλλα μέσα επιβολής αποδεικνύονται ανεπαρκή. Αν και οι διαδικασίες αυτές απαιτούν πολύ χρόνο και πολλούς πόρους, μπορούν να αντιμετωπίσουν σημαντικά εμπόδια με συστηματικό τρόπο και, μακροπρόθεσμα, αυξάνουν την ασφάλεια δικαίου.
Κατά την περίοδο αναφοράς η ΕΕ πραγματοποίησε δύο προσφυγές για επίλυση διαφορών ενώπιον του ΠΟΕ: μία κατά της Ρωσίας όσον αφορά τους δασμούς (DS485) και μία κατά των ΗΠΑ όσον αφορά τις επιδοτήσεις που χορηγήθηκαν στην εταιρεία Boeing (DS487). Συστάθηκαν, επίσης, ειδικές ομάδες του ΠΟΕ στο πλαίσιο διαφοράς με τη Βραζιλίας όσον αφορά τα φορολογικά πλεονεκτήματα για τους εγχώριους παραγωγούς αυτοκινήτων, ηλεκτρονικών και αυτοματοποιημένων εμπορευμάτων (DS472), καθώς και στο πλαίσιο δύο διαφορών με τη Ρωσία σχετικά με ορισμένα μέτρα που αφορούσαν την εισαγωγή χοίρων και χοίρειου κρέατος (DS475) και για τους δασμούς αντιντάμπινγκ για τα ελαφρά επαγγελματικά οχήματα (DS479). Περαιτέρω, ολοκληρώθηκαν οι διαδικασίες σχετικά με μια σημαντική διαφορά όσον αφορά τους περιορισμούς που επέβαλε η Αργεντινή στις εισαγωγές (DS438), με θετικό αποτέλεσμα για την ΕΕ (βλ. τμήμα II). Ένα άλλο σημαντικό παράδειγμα επιτυχούς προσφυγής της ΕΕ (DS 432) αφορά τους περιορισμούς που επέβαλε η Κίνα στις εξαγωγές σπάνιων γαιών, όταν τον Ιανουάριο και τον Απρίλιο του 2015 η Κίνα αποφάσισε να καταργήσει, αντίστοιχα, τις εξαγωγικές ποσοστώσεις και τους εξαγωγικούς δασμούς έπειτα από απόφαση που εκδόθηκε από το όργανο επίλυσης διαφορών του ΠΟΕ τον Αύγουστο του 2014.
3.Μέσα Εμπορικής Άμυνας (ΜΕΑ)
Η χρήση των μέσων εμπορικής άμυνας (μέτρα αντιντάμπινγκ, αντισταθμιστικά μέτρα και εγγυήσεις) υπόκειται στους κανόνες του ΠΟΕ. Τα μέτρα αυτά δεν αναφέρονται στην παρούσα έκθεση ως δυνητικά μέτρα προστατευτισμού, δεδομένου ότι αποσκοπούν ακριβώς στη διόρθωση της αντιανταγωνιστικής συμπεριφοράς ή στην αντίδραση σε αιφνίδιες αυξήσεις των εισαγωγών που προκαλούν ζημία. Στο τέλος της περιόδου αναφοράς ο αριθμός των ισχυόντων μέτρων εμπορικής άμυνας κατά της ΕΕ ή των κρατών μελών της παρέμενε σταθερός (151). Οι χώρες που παρουσίασαν τη μεγαλύτερη δραστηριότητα για την επιβολή των μέτρων αυτών ήταν η Βραζιλία, η Ινδία, η Αυστραλία, η Ινδονησία, το Μαρόκο και η Τουρκία. Η ΕΕ ανησυχεί ιδιαίτερα για την αυξημένη επιβολή μέτρων διασφάλισης (24 μέτρα κατά την περίοδο αναφοράς). Τα εν λόγω μέτρα εφαρμόζονται για όλες τις χώρες καταγωγής, ακόμη και αν δεν προκαλούν ζημία στον εγχώριο κλάδο παραγωγής, και χωρίς να καταδεικνύεται η ύπαρξη αθέμιτων εμπορικών πρακτικών.
Η Επιτροπή εξακολουθεί να παρακολουθεί ενεργά τις προσφυγές εμπορικής άμυνας που κινούν τρίτες χώρες κατά ενωσιακών εταιρειών 17 , προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι κάθε μέτρο εφαρμόζεται με αυστηρή τήρηση των σχετικών κανόνων του ΠΟΕ. Για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς η ΕΕ προσέφυγε στο όργανο επίλυσης διαφορών του ΠΟΕ κατά της Ρωσίας για καταχρηστική επιβολή δασμών αντιντάμπινγκ για τα ελαφρά επαγγελματικά οχήματα (βλ. μέρος II.ΣΤ).
Αντίστροφα, η ΕΕ εφαρμόζει επίσης μέσα εμπορικής άμυνας κατά των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών τρίτων χωρών. Στα τέλη του 2015 ίσχυαν συνολικά 97 οριστικά μέτρα (86 μέτρα αντιντάμπινγκ και 11 αντισταθμιστικά μέτρα). Τα εν λόγω μέτρα έθιγαν περισσότερο τους τομείς του χάλυβα και των χημικών προϊόντων. Η Κίνα ήταν η χώρα κατά της οποίας στράφηκαν τα περισσότερα μέτρα (56). Ωστόσο, λιγότερο από το 1 % των συνολικών εισαγωγών της ΕΕ επηρεάζονται από τα μέσα εμπορικής άμυνας, πράγμα που καθιστά την ΕΕ έναν πολύ μετριοπαθή χρήστη των μέσων εμπορικής άμυνας σε παγκόσμιο επίπεδο.
Υπό το πρίσμα της τρέχουσας σημαντικής πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας και της ισχυρής πίεσης επί των τιμών στον τομέα του χάλυβα, από το δεύτερο εξάμηνο του 2015 και μετά παρατηρήθηκε αυξημένη χρήση μέσων εμπορικής άμυνας όσον αφορά τα προϊόντα χάλυβα. Στο τέλος του 2015, από τα 33 οριστικά μέτρα που ίσχυαν στον τομέα της χαλυβουργίας (30 μέτρα αντιντάμπινγκ και 3 αντισταθμιστικά μέτρα), τα 14 είχαν ως στόχο τις εισαγωγές χάλυβα καταγωγής Κίνας (13 μέτρα αντιντάμπινγκ και 1 αντισταθμιστικό μέτρο), ενώ άλλες έρευνες βρίσκονται σε εξέλιξη. Για την αντιμετώπιση της κρίσης της χαλυβουργίας, άλλες χώρες (οι ΗΠΑ, το Μαρόκο και η Ινδία ειδικότερα) έλαβαν με τη σειρά τους παρόμοια μέτρα, μεταξύ των οποίων ρήτρες διασφάλισης (Ινδία).
B.Ατζέντα για το διμερές εμπόριο
1.Διαπραγματεύσεις
Η ΕΕ επιδιώκει τη σύναψη διμερών και περιφερειακών συμφωνιών κατά τρόπο που να ευνοεί την επιστροφή του ΠΟΕ στο επίκεντρο της παγκόσμιας εμπορικής δραστηριότητας 18 . Η ΕΕ έχει την πιο φιλόδοξη ατζέντα για το διμερές εμπόριο στον κόσμο, με ισχύουσες προτιμησιακές εμπορικές συμφωνίες με 52 χώρες και με εν εξελίξει διαπραγματεύσεις για συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών (ΣΕΣ) και συμφωνίες οικονομικής εταιρικής σχέσης (ΣΟΕΣ) με 80 χώρες, μεταξύ των οποίων ορισμένοι από τους βασικούς οικονομικούς της εταίρους (ΗΠΑ, Ιαπωνία, Mercosur και Ινδία — παρά το γεγονός ότι οι διαπραγματεύσεις με την Ινδία επί του παρόντος παραμένουν στάσιμες). Διαπραγματεύεται, επίσης, επενδυτικές συμφωνίες με την Κίνα και τη Μιανμάρ 19 . Ενώ οι ισχύουσες ΣΕΣ κάλυπταν λιγότερο από το ένα τέταρτο των εμπορικών συναλλαγών της ΕΕ πριν από μία δεκαετία, σήμερα καλύπτουν πάνω από το ένα τρίτο των εμπορικών συναλλαγών της ΕΕ και θα καλύπτουν τα δύο τρίτα εάν και όταν ολοκληρωθούν όλες οι εν εξελίξει διαπραγματεύσεις.
Οι διμερείς και οι περιφερειακές διαπραγματεύσεις είναι πολύ σημαντικές για την εξάλειψη των εμποδίων για το εμπόριο και το άνοιγμα των αγορών. Αυτό ισχύει τόσο κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, όσο και μετά την ολοκλήρωσή τους. Για παράδειγμα, ακόμη και πριν από την επίσημη έναρξη των εν εξελίξει διαπραγματεύσεων για ΣΕΣ με την Ιαπωνία, ξεκίνησαν ουσιαστικές εργασίες σχετικά με τα ΜΔΜ, οι οποίες κατέληξαν σε απτά αποτελέσματα κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, π.χ. στο θέμα της χορήγησης αδειών χονδρικής πώλησης οινοπνευματωδών ποτών (βλ. τμήμα II).
Επιπλέον, τον Δεκέμβριο του 2015 ολοκληρώθηκαν οι διαπραγματεύσεις ΣΕΣ με το Βιετνάμ 20 . Σύμφωνα με τη συνήθη διαδικασία, το κείμενο της ΣΕΣ θα υποβληθεί τώρα σε νομική εξέταση και θα μεταφραστεί σε όλες τις γλώσσες της ΕΕ, προτού υποβληθεί στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για κύρωση. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου η Επιτροπή συνεργάζεται ήδη στενά με το Βιετνάμ με σκοπό να προσδιορίσει τη νομοθεσία που πρέπει να εγκριθεί ή να τροποποιηθεί από αμφότερες τις πλευρές, ώστε να ευθυγραμμιστεί με τη νέα ΣΕΣ. Κατά τη διαδικασία αυτή αναμένεται να απομακρυνθούν αρκετά μακροχρόνια εμπόδια όσον αφορά την πρόσβαση στην αγορά, γεγονός που θα επιτρέψει να υπάρξουν γρήγορα αποτελέσματα όταν τεθεί σε ισχύ η ΣΕΣ (βλ. ιστότοπο της Επιτροπής: « overview of potentially trade-restrictive measures December 2015 »).
Επίσης, οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της ΕΕ και του Ισημερινού για ένα πρωτόκολλο προσχώρησης στη ΣΕΣ ΕΕ-Κολομβίας και Περού ολοκληρώθηκαν στις 17 Ιουλίου 2014 και το πρωτόκολλο πρόκειται τώρα να υπογραφεί και να κυρωθεί από τα συμβαλλόμενα μέρη. Ομοίως, οι διαπραγματεύσεις για τη ΣΕΣ ΕΕ-Καναδά (CETA) ολοκληρώθηκαν στις 26 Σεπτεμβρίου 2014 και οι διαπραγματεύσεις για τη ΣΕΣ ΕΕ-Σινγκαπούρης στις 17 Οκτωβρίου 2014.
2.Εφαρμογή και επιβολή των υφιστάμενων ΣΕΣ
Όπως τονίζεται στην ανακοίνωση «Εμπόριο για όλους», προκειμένου να διασφαλιστεί ότι, μόλις οι ΣΕΣ τεθούν σε ισχύ, θα επέλθει το προσδοκώμενο άνοιγμα της αγοράς και θα εμφανιστούν επιχειρηματικές ευκαιρίες επί τόπου, είναι πολύ σημαντικό να εξασφαλίζεται η πληρέστερη δυνατή εφαρμογή τους. Επί του παρόντος, αυτό γίνεται κυρίως μέσω της στρατηγικής πρόσβασης στην αγορά (βλέπε τμήμα Γ.), κάνοντας χρήση των ειδικών δομών που έχουν δημιουργηθεί στο πλαίσιο των ΣΕΣ (όπως οι ειδικές επιτροπές εμπορίου, που επιτρέπουν την έγκαιρη ανταλλαγή και διπλωματική επίλυση εμποδίων στην αγορά και, ως έσχατο μέσο, οι ειδικοί μηχανισμοί επίλυσης διαφορών) καθώς και μέσω των γενικών υφιστάμενων δομών, όπως οι επιτροπές του ΠΟΕ ή το όργανο επίλυσης διαφορών του ΠΟΕ 21 , εάν κριθούν καταλληλότερες.
H ΣΕΣ της ΕΕ με τη Νότια Κορέα, που εφαρμόζεται από την 1η Ιουλίου 2011, δείχνει τη σημασία της αποτελεσματικής παρακολούθησης για να εξασφαλιστεί η πληρέστερη δυνατή εφαρμογή της ΣΕΣ 22 . Κατά την περίοδο που καλύπτεται από την παρούσα έκθεση, έγινε συνεπώς δυνατό να επιλυθούν ορισμένα ζητήματα εφαρμογής της ΣΕΣ και πρόσβασης στην αγορά. Για παράδειγμα, στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, κατόπιν συνεχών πιέσεων από την ΕΕ και σύμφωνα με τη δέσμευση που ανέλαβε η Κορέα στο πλαίσιο της ΣΕΣ, τον Ιούνιο του 2015 τέθηκε σε εφαρμογή ένα νέο πλαίσιο που επιτρέπει στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα της ΕΕ να μεταφέρουν δεδομένα στο εξωτερικό και να πραγματοποιούν εξωτερικές αναθέσεις εγκαταστάσεων τεχνολογίας πληροφοριών, ώστε να διευκολύνονται σε μεγάλο βαθμό οι δραστηριότητές τους στην Κορέα. Επιπλέον, όσον αφορά τα βιολογικά τρόφιμα, ένα καθεστώς ισοδυναμίας που ολοκληρώθηκε το φθινόπωρο του 2014 άρχισε να ισχύει στα τέλη Φεβρουαρίου 2015 και έκτοτε εφαρμόζεται απρόσκοπτα. Περαιτέρω, στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας, έπειτα από παρέμβαση της ΕΕ, από το καλοκαίρι του 2015 οι κορεατικές αρχές αποδέχονται τα εγκεκριμένα οχήματα «Euro VI» χωρίς πρόσθετα υπερβολικά αιτήματα για πληροφορίες. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα όσον αφορά την πρόσβαση στην αγορά στον τομέα αυτόν και είναι σημαντικό να συνεχιστεί η στενή παρακολούθηση του θέματος.
Επίσης, η διαδικασία εφαρμογής της ΣΕΣ ΕΕ-Κολομβίας και Περού 23 λειτουργεί ικανοποιητικά. Παραμένουν κάποιες ανησυχίες, όσον αφορά π.χ. τα ΥΦΜ για το Περού και τη φορολόγηση των οινοπνευματωδών ποτών στην Κολομβία και το Περού. Στα θετικά συγκεταλέγεται το γεγονός ότι, τον Ιούνιο του 2005 η Κολομβία εισήγαγε μια ενιαία διαδικασία που καλύπτει όλα τα αναγκαία μέτρα για την έγκριση των εξαγωγών προϊόντων ζωικής προέλευσης από την ΕΕ. Αυτό απλουστεύει τις διατυπώσεις που επιβάλλονται στους εξαγωγείς της ΕΕ και μειώνει τις προθεσμίες απάντησης, διευκολύνοντας την πρόσβαση της ΕΕ στην αγορά. Επιπλέον, 526 εταιρείες της Κολομβίας και 1133 εταιρείες του Περού, πολλές από τις οποίες είναι ΜΜΕ, πραγματοποίησαν για πρώτη φορά εξαγωγές στην ΕΕ μετά την έναρξη ισχύος της ΣΕΣ.
Η έναρξη εφαρμογής των σφαιρικών και σε βάθος ΣΕΣ (DCFTA) ΕΕ-Γεωργίας και ΕΕ-Δημοκρατίας της Μολδαβίας, την 1η Σεπτεμβρίου 2014, επέτρεψε τη στενή συνεργασία με επιχειρηματικές οργανώσεις και τα κράτη μέλη για τη στήριξη των μεταρρυθμίσεων στη διακυβέρνηση του εμπορίου και για την εντατικοποίηση των προσπαθειών αντιμετώπισης των εμποδίων για το εμπόριο στις χώρες αυτές. Καθώς το επιχειρηματικό κλίμα στη Γεωργία είναι ιδιαίτερα ευνοϊκό, η Επιτροπή εργάστηκε εντατικά για την επίλυση πολλών επιχειρηματικών προβλημάτων στη Δημοκρατία της Μολδαβίας (π.χ. στους τομείς της ενέργειας, των ασφαλίσεων, των τελωνειακών διατυπώσεων, της επίγειας εξυπηρέτησης). Αναμένεται ότι η εφαρμογή της ατζέντας μεταρρυθμίσεων των DCFTA θα εξασφαλίσει ισότιμους όρους ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις της ΕΕ και τις τοπικές επιχειρήσεις σε αυτές τις χώρες.
Η αποτελεσματική παρακολούθηση και εφαρμογή των ΣΕΣ, κατά συνέπεια, θα δημιουργήσει νέες ευκαιρίες πρόσβασης στην αγορά και θα συμβάλει στην άρση των υφιστάμενων εμποδίων.
Γ. Στρατηγική πρόσβασης στην αγορά: προς την ενίσχυση της εταιρικής σχέσης
Η στρατηγική πρόσβασης στην αγορά 24 συμπληρώνει τις πολυμερείς, πλειονομερείς και διμερείς εμπορικές διαπραγματεύσεις της ΕΕ, διασφαλίζοντας ότι οι εμπορικές ευκαιρίες που δημιουργούνται από τη σύναψη εμπορικών συμφωνιών (ΣΕΣ και συμφωνίες του ΠΟΕ) σημαίνουν και πραγματική πρόσβαση στην αγορά για τους ευρωπαίους εξαγωγείς. Η στρατηγική βασίζεται σε μια «εταιρική σχέση για την πρόσβαση στην αγορά» που περιλαμβάνει τακτικό συντονισμό μεταξύ της Επιτροπής, των κρατών μελών και των επιχειρήσεων τόσο στις Βρυξέλλες όσο και σε τρίτες χώρες. Η στρατηγική πρόσβασης στην αγορά έχει αποδειχθεί αποτελεσματικό εργαλείο για τη συλλογή πληροφοριών σχετικά με τα εμπόδια για το εμπόριο και για τον καθορισμό προτεραιοτήτων και μιας κοινής στρατηγικής για την εξάλειψη των εμποδίων. Η στρατηγική αυτή μπορεί να περιλαμβάνει από διπλωματικά διαβήματα, συζητήσεις στο πλαίσιο ειδικών επιτροπών ή φορέων στο εσωτερικό του ΠΟΕ ή των ΣΕΣ, μέχρι διαμεσολάβηση και επίσημη επίλυση διαφορών.
Με δεδομένη την ολοένα και μεγαλύτερη ατζέντα για το διμερές εμπόριο και τον αριθμό των ΣΕΣ που θα τεθούν σε ισχύ τα αμέσως επόμενα έτη, η στρατηγική πρόσβασης στην αγορά θα διαδραματίζει ολοένα σημαντικότερο ρόλο στην προώθηση των εμπορικών συμφερόντων και δικαιωμάτων της ΕΕ. Η εξασφάλιση της ορθής εφαρμογής και επιβολής των ΣΕΣ της ΕΕ θα είναι ζωτικής σημασίας για να διασφαλίζεται ότι εξασφαλίζουν πραγματική πρόσβαση στην αγορά και πραγματικές επιχειρηματικές ευκαιρίες για τους εξαγωγείς της ΕΕ στο εξωτερικό. Εντούτοις, αυτό δεν αποτελεί αποκλειστικά καθήκον της Επιτροπής, αλλά κοινή αρμοδιότητα της Επιτροπής, των κρατών μελών, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των ενδιαφερομένων. Κατά συνέπεια, στην ανακοίνωση του 2015 «Εμπόριο για όλους» η Επιτροπή πρότεινε μια «ενισχυμένη εταιρική σχέση» με τα κράτη μέλη, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τους ενδιαφερομένους για την εφαρμογή των εμπορικών συμφωνιών. Με τον τρόπο αυτό θα επεκταθεί και θα ενισχυθεί η υπάρχουσα εταιρική σχέση για την πρόσβαση στην αγορά πέρα από την άρση των εμποδίων για το εμπόριο και τις επενδύσεις. Η εταιρική σχέση θα καλύπτει την εφαρμογή των ΣΕΣ, συμπεριλαμβανομένων ενισχυμένων δραστηριοτήτων ευαισθητοποίησης και τελωνειακής συνεργασίας, διευκόλυνσης του εμπορίου και βιώσιμης ανάπτυξης.
Συμπέρασμα
Η ελαφρά επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας και η σχετικά υποτονική παγκόσμια εμπορική δραστηριότητα το 2015 συνοδεύονταν από την αυξημένη προσφυγή σε μέτρα που ενδέχεται να περιορίζουν το εμπόριο κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς μεταξύ Ιουλίου 2014 και Δεκεμβρίου 2015 και από πολύ περιορισμένες περιπτώσης κατάργησης προηγούμενων μέτρων. Επομένως, το οπλοστάσιο των περιοριστικών εμπορικών μέτρων που θεσπίστηκαν από το 2008 και μετά συνεχίζει να αυξάνεται. Όπως και κατά τα προηγούμενα έτη, οι αναδυόμενες χώρες κατέφυγαν σε περιοριστικά μέτρα στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό, αλλά και οι ανεπτυγμένες χώρες, συμπεριλαμβανομένων μελών της G20, εξακολουθούν να εφαρμόζουν τέτοιες πρακτικές, παρά τις επανειλημμένες δεσμεύσεις τους να μη θεσπίζουν μέτρα εμπορικού προστατευτισμού και να καταργήσουν τα υφιστάμενα μέτρα.
Εξάλλου, ορισμένοι από τους βασικούς οικονομικούς εταίρους της ΕΕ που αναλύονται στην παρούσα έκθεση εξακολουθούν να διατηρούν μεγάλο αριθμό εμποδίων για το εμπόριο. Για τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, η ΕΕ επιδιώκει την αντιμετώπιση αυτών των εμποδίων στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για ΣΕΣ, ενώ ορισμένα εμπόδια ήδη έγινε δυνατό να εξαλειφθούν, ιδίως για την Ιαπωνία. Παρά το ότι παραμένουν πολλά σημαντικά εμπόδια, σημειώθηκαν και ορισμένες θετικές εξελίξεις στις χώρες της Mercosur (στη Βραζιλία και, ιδίως, στην Αργεντινή) έπειτα από προσπάθειες της ΕΕ σε διμερές και σε πολυμερές επίπεδο, καθώς και στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για τη ΣΕΣ. Για την Ινδία η πρόοδος παραμένει δύσκολη, ενώ η εξάλειψη των εμποδίων πρόσβασης στην αγορά παραμένει ιδιαίτερα δυσχερής στην Κίνα και τη Ρωσία, όπου οι περιπτώσεις επιτυχίας κατά την περίοδο αναφοράς ήταν πολύ λίγες.
Με βάση τα ανωτέρω, η αποτελεσματική περαιτέρω πρόοδος στην ατζέντα του πολυμερούς, πλειονομερούς και διμερούς εμπορίου εξακολουθεί να έχει ζωτική σημασία, ενώ ταυτόχρονα, είναι αναγκαίο να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην αποτελεσματική εφαρμογή και επιβολή των εμπορικών συμφωνιών. Στο πλαίσιο αυτό, η στρατηγική πρόσβασης στην αγορά της ΕΕ με την εταιρική της σχέση για πρόσβαση στην αγορά ανάμεσα στην Επιτροπή, τα κράτη μέλη και τους ενδιαφερομένους, παραμένει πρωταρχικής σημασίας. Υπό το πρίσμα της ολοένα διευρυνόμενης ατζέντας του διμερούς εμπορίου, προτείνεται μια «ενισχυμένη εταιρική σχέση» με τα κράτη μέλη, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τους ενδιαφερομένους, με σκοπό να ενώσουν τις δυνάμεις τους για την εφαρμογή των εμπορικών συμφωνιών, εξασφαλίζοντας ότι αυτές εξασφαλίζουν πραγματική πρόσβαση στην αγορά και σε επιχειρηματικές ευκαιρίες στον μέγιστο βαθμό.
Ταυτόχρονα, είναι αναγκαίο να συνεχιστούν οι προτροπές για μεγαλύτερη δράση κατά του προστατευτισμού σε παγκόσμιο πολιτικό επίπεδο, λαμβανομένων υπόψη των θετικών συνεπειών που έχουν οι ανοικτές αγορές για την καινοτομία, την παραγωγικότητα, την οικονομική ανάπτυξη και την ευημερία.
Τον Νοέμβριο του 2013 συνεδρίασε η τρίτη ολομέλεια του 18ου Εθνικού Συνεδρίου της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας. Καθόρισε την κατεύθυνση των πολιτικών της Κίνας έως το 2020. http://www.china.org.cn/china/third_plenary_session/2014-01/16/content_31212602.htm