ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 10.2.2016

COM(2016) 85 final

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με την πορεία υλοποίησης των δράσεων προτεραιότητας στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού θεματολογίου για τη μετανάστευση

Ανακοίνωση σχετικά με την πορεία υλοποίησης των δράσεων προτεραιότητας στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού θεματολογίου για τη μετανάστευση

I    ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΔΙΑΧΕIΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚHΣ ΚΡΙΣΗΣ 

Υπάρχουν πάνω από 60 εκατομμύρια πρόσφυγες και εσωτερικά εκτοπισμένα άτομα σε όλο τον κόσμο – πρόκειται για τη σοβαρότερη προσφυγική κρίση από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι συγκρούσεις και η κρίση στη Συρία και αλλού υπήρξαν η θρυαλλίδα, αλλά οι υποκείμενες τάσεις όσον αφορά τη δημογραφία, την αλλαγή του κλίματος, τη φτώχεια, την παγκοσμιοποίηση στον τομέα των μεταφορών και επικοινωνιών συνέβαλαν από κοινού στον τεράστιο αριθμό μεταναστών και προσφύγων που κατέφθασαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2015. Αυτός ο συνδυασμός παραγόντων δεν είναι πιθανό να αντιστραφεί στο προβλέψιμο μέλλον. Το 2016, θα πρέπει λοιπόν να ενισχύσουμε εκ βάθρων το σύστημα μετανάστευσης της ΕΕ. Πρέπει να προχωρήσουμε πέρα από την αντιμετώπιση των συνεπειών των άναρχων και άτακτων ροών ανθρώπων και να στραφούμε στην πραγματική ετοιμότητα για τη διαχείριση των ροών αυτών, καθώς και σε διαχειριζόμενα και νόμιμα μέσα εισόδου για όσους χρήζουν προστασίας, μεριμνώντας παράλληλα για τη γρήγορη και αποτελεσματική ταυτοποίηση και επιστροφή όσων δεν έχουν δικαίωμα να βρίσκονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το δεύτερο εξάμηνο του 2015, πρωτοφανής αριθμός ατόμων εισήλθε παράτυπα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Την περίοδο αιχμής, τον Οκτώβριο του 2015, περισσότερα από 200 000 άτομα έφθασαν στην Ελλάδα σε ένα μήνα. Ακόμα και με τη σημαντική μείωση σε λίγο πάνω από 60 000 που παρατηρήθηκε τον Ιανουάριο, τα αριθμητικά στοιχεία παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα για τους χειμερινούς μήνες σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη. Η ένταση των συγκρούσεων στη Συρία τις τελευταίες ημέρες αναμένεται να οδηγήσει σε περαιτέρω εισροή προσφύγων στην Τουρκία. Αυτό σημαίνει ότι θα συνεχίσουμε να επικαλούμαστε την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη, σύμφωνα, αφενός, με τις ευθύνες που έχει αναλάβει η ΕΕ στο πλαίσιο της σύμβασης της Γενεύης του 1951 για το καθεστώς των προσφύγων και, αφετέρου, με τις ανθρωπιστικές αξίες τις οποίες ασπάζονται όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΕΕ πρέπει επίσης να βοηθά τους πρόσφυγες πιο κοντά στις πατρίδες τους, ώστε να μην αναγκάζονται πλέον να πραγματοποιούν επικίνδυνα ταξίδια. Η μείωση των ροών είναι βεβαίως ιδιαίτερα επιθυμητή δεδομένης της αδυναμίας, συχνά, των εθνικών και τοπικών αρχών να τις διαχειριστούν, ωστόσο δεν θα πρέπει να τρέφουμε την ψευδαίσθηση ότι η προσφυγική κρίση θα λήξει αν δεν αντιμετωπιστούν οριστικά τα βαθύτερα αίτιά της: η αστάθεια, ο πόλεμος και η τρομοκρατία στην άμεση γειτονία της ΕΕ, ιδίως οι ακατάπαυστες πολεμικές συγκρούσεις και οι θηριωδίες στη Συρία. Ο μόνος υπεύθυνος τρόπος δράσης είναι, αφενός, να αντιμετωπίσουμε αυτή την πραγματικότητα και να την εξηγήσουμε τίμια και ειλικρινά στους πολίτες και, αφετέρου, να εντείνουμε τις προσπάθειες για καλύτερη και αποτελεσματικότερη διαχείριση των επιπτώσεων αυτής της κατάστασης στην Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω μιας καλύτερα συντονισμένης ευρωπαϊκής προσέγγισης και σύμφωνα με τους από κοινού συμφωνηθέντες κανόνες και αξίες της ΕΕ.

Τους τελευταίους μήνες, δημιουργήθηκε μια διαδρομή που διασχίζει την Ανατολική Μεσόγειο και τα Δυτικά Βαλκάνια, μέσω της οποίας οι μετανάστες μετακινούνται γρήγορα προς τα βόρεια διασχίζοντας αλλεπάλληλα σύνορα, πράγμα που βρίσκεται σε απόλυτη αντίφαση με τις αρχές του Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου και με τους κανόνες του Σένγκεν. Τούτο, με τη σειρά του, έκανε πολλά κράτη μέλη να καταφύγουν στην επαναφορά προσωρινών ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα, θέτοντας έτσι υπό αμφισβήτηση την εύρυθμη λειτουργία της ζώνης Σένγκεν ως χώρου ελεύθερης κυκλοφορίας, καθώς και τα οφέλη που προσφέρει στους ευρωπαίους πολίτες και την ευρωπαϊκή οικονομία. Η ασφάλεια επίσης αποτελεί ύψιστο μέλημα, ιδίως μετά από τις πρόσφατες τρομοκρατικές επιθέσεις σε ευρωπαϊκό έδαφος, καθώς ορισμένα μέλη την επικαλέστηκαν για να δικαιολογήσουν τη λήψη τέτοιων προσωρινών μέτρων. Ο στόχος πρέπει να είναι να ληφθεί μέριμνα ώστε κάθε πρόσωπο που εισέρχεται στην ΕΕ να υποβάλλεται σε διεξοδικό έλεγχο ασφαλείας.

Κατά το τελευταίο εξάμηνο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εργάζεται συστηματικά και αδιάλειπτα για μια ταχεία και συντονισμένη ευρωπαϊκή απόκριση. Υπέβαλε σειρά προτάσεων οι οποίες έχουν σκοπό να εφοδιάσουν τα κράτη μέλη με τα εργαλεία που είναι αναγκαία για τη διαχείριση του μεγάλου αριθμού αφίξεων. Πολλές από τις προτάσεις αυτές έχουν ήδη εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Από τον τριπλασιασμό της παρουσίας μας στη θάλασσα· μέσω ενός νέου συστήματος αλληλεγγύης έκτακτης ανάγκης για τη μετεγκατάσταση αιτούντων άσυλο από τις χώρες που πλήττονται περισσότερο· μέσω μιας άνευ προηγουμένου κινητοποίησης του προϋπολογισμού της ΕΕ με ποσό άνω των 10 δισεκατομμυρίων ευρώ για την αντιμετώπιση της προσφυγικής κρίσης και την παροχή βοήθειας στις χώρες που πλήττονται περισσότερο· την παροχή ενός πλαισίου συντονισμού και συνεργασίας για τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων· την έναρξη νέας εταιρικής σχέσης με την Τουρκία· μέχρι μια φιλόδοξη πρόταση για νέα Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή, ενισχύουμε την ευρωπαϊκή πολιτική ασύλου και μετανάστευσης για την αντιμετώπιση των νέων προκλήσεων που αντιμετωπίζει.

Παρόλο που έχουν πλέον καταγραφεί σημαντικά δομικά στοιχεία ενός βιώσιμου συστήματος διαχείρισης της μετανάστευσης, αυτό που λείπει είναι η γρήγορη, πλήρης επιτόπια εφαρμογή τους. Τον Δεκέμβριο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε έκθεση σχετικά με την πρόοδο που έχει σημειωθεί όσον αφορά την εκτέλεση των αποφάσεων που έλαβαν τα κράτη μέλη στην οποία διαπιστώνεται ότι η εφαρμογή υπήρξε πολύ αργή. Δύο μήνες αργότερα, έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος σε μια σειρά θεμάτων. Πάντως, πολλές προθεσμίες δεν έχουν τηρηθεί και η υλοποίηση πολλών δεσμεύσεων παραμένει αργή. Χρειάζεται να αναληφθούν πολιτικές ευθύνες στο ανώτατο επίπεδο σε όλα τα κράτη μέλη, ώστε να εξασφαλιστεί ότι, χάρη στη συμφωνηθείσα συντονισμένη ευρωπαϊκή απόκριση, η προσφυγική κρίση θα μπορέσει να αντιμετωπιστεί ταχέως και αποτελεσματικά επί τόπου από τις εθνικές και περιφερειακές αρχές με την υποστήριξη και τη βοήθεια που διέθεσε η ΕΕ κατά τους τελευταίους μήνες.

Η αποκατάσταση της εύτακτης διαχείρισης των συνόρων στη διαδρομή Ανατολικής Μεσογείου/Δυτικών Βαλκανίων αποτελεί σήμερα την πλέον επείγουσα προτεραιότητα για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Κατά την προσεχή σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, οι ηγέτες πρέπει να δεσμευθούν να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να αποκατασταθεί η τάξη στο σύστημα μετανάστευσης και για να επιβληθεί ο έλεγχος των παράνομων και ανεξέλεγκτων ροών μέσω της διαδρομής Ανατολικής Μεσογείου/Δυτικών Βαλκανίων πριν την άνοιξη. Αυτό θα απαιτήσει να ληφθούν δύσκολες αποφάσεις, να αναληφθεί αποφασιστική δράση, να επιδειχθεί ευθύνη και αλληλεγγύη από όλα τα κράτη μέλη.

Το σημαντικότερο είναι ότι όλα τα κράτη μέλη πρέπει να δεσμευτούν ότι θα θέσουν τέλος στην ελεύθερη διέλευση χωρίς ελέγχους («wave-through») για όσους εκδηλώνουν ενδιαφέρον να υποβάλουν αίτηση ασύλου αλλού. Οι άνθρωποι που εισέρχονται στην Ένωση πρέπει να γνωρίζουν ότι αν έχουν ανάγκη προστασίας θα την λάβουν, αλλά ότι δεν αποφασίζουν αυτοί πού. Εάν δεν πληρούν τις προϋποθέσεις για προστασία, θα πρέπει να επιστρέψουν, με πλήρη σεβασμό της αρχής της μη επαναπροώθησης.

Η Ελλάδα και οι χώρες που βρίσκονται στη συνέχεια της διαδρομής των Δυτικών Βαλκανίων θα χρειαστούν σημαντική υποστήριξη για την αποτελεσματική καταχώριση και διεκπεραίωση όσων έχουν ανάγκη προστασίας, καθώς και για την ταχεία επιστροφή όσων δεν έχουν ανάγκη προστασίας στις χώρες καταγωγής τους ή σε άλλες ασφαλείς τρίτες χώρες μέσω των οποίων έχουν διέλθει. Τα άλλα κράτη μέλη πρέπει να υλοποιήσουν τις δεσμεύσεις τους να αναλάβουν από κοινού την ευθύνη για την υποδοχή και την παροχή ασύλου σε όσους τη δικαιούνται, με την επιτάχυνση της εφαρμογής των προγραμμάτων επείγουσας μετεγκατάστασης που βρίσκονται ήδη σε ισχύ από τον Σεπτέμβριο του 2015. Ως εκ τούτου, η Ελλάδα θα πρέπει μεν να λάβει τα απαραίτητα μέτρα ώστε να επιστρέψει στην κανονική εφαρμογή του ελέγχου των εξωτερικών συνόρων του Σένγκεν και των κανόνων του Δουβλίνου, αλλά δεν μπορεί να αφεθεί να αντιμετωπίσει μόνη της τις συνέπειες που έχει η προσφυγική κρίση και θα πρέπει να εξακολουθήσει να λαμβάνει χρηματοδοτική στήριξη και τεχνική βοήθεια από τα θεσμικά όργανα και οργανισμούς της ΕΕ και από όλα τα άλλα κράτη μέλη για να ανταποκριθεί στις ευθύνες που συνεπάγεται η ιδιότητα του κράτους μέλους πρώτης εισόδου, όπως προβλέπεται από τους από κοινού συμφωνηθέντες κανόνες της ΕΕ.

Η παρούσα ανακοίνωση προβαίνει σε απολογισμό της εφαρμογής των δράσεων που συμφωνήθηκαν για την αντιμετώπιση της προσφυγικής κρίσης και επισημαίνει τους βασικούς τομείς στους οποίους θα πρέπει να εντείνουμε τις προσπάθειες στο άμεσο μέλλον ώστε να επανακτήσουμε τον έλεγχο της κατάστασης. Η Επιτροπή θα παράσχει περισσότερες πληροφορίες για τις περισσότερο θεμελιώδεις αλλαγές που είναι αναγκαίες για μια βιώσιμη πολιτική για τη μετανάστευση, και ιδίως για τη μεταρρύθμιση του συστήματος του Δουβλίνου, ενόψει του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Μαρτίου.

Για την αποτελεσματική διαχείριση της προσφυγικής κρίσης, στη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Φεβρουαρίου οι ηγέτες πρέπει να αναλάβουν δέσμευση για:   Επείγουσα ολοκλήρωση της δημιουργίας των κέντρων πρώτης υποδοχής στην Ελλάδα και την Ιταλία ώστε να διασφαλιστεί η καταχώριση και η στήριξη των μεταναστών και των προσφύγων σύμφωνα με την αρχή ότι κανείς δεν θα πρέπει να εισέρχεται στην ΕΕ χωρίς να έχει καταγραφεί και να έχουν ληφθεί τα δακτυλικά αποτυπώματά του δεόντως, με ειδική στήριξη της ΕΕ για να εξασφαλιστούν η αύξηση της ικανότητας υποδοχής και πλήρως λειτουργικές διαδικασίες ασύλου και επιστροφής. Να τεθεί τέλος στην ελεύθερη διέλευση χωρίς ελέγχους («wave-through») και να δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην εφαρμογή των κανόνων της ΕΕ για το άσυλο και τη διαχείριση των συνόρων. Σημαντική επίσπευση του συμφωνηθέντος προγράμματος μετεγκατάστασης, ώστε να ανακουφιστούν η Ιταλία και η Ελλάδα. Πιο αποφασιστική και συνεπή χρήση των διατάξεων που επιτρέπουν την επιστροφή των αιτούντων άσυλο σε ασφαλείς τρίτες χώρες. Εφαρμογή της συμφωνηθείσας προσέγγισης για τη βελτίωση της συνεργασίας και του συντονισμού μεταξύ των χωρών κατά μήκος της διαδρομής των Δυτικών Βαλκανίων. Σημαντική κλιμάκωση όλων των προσπαθειών για την εξασφάλιση της αποτελεσματικής επιστροφής και επανεισδοχής και για την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων της μετανάστευσης με τη μεγιστοποίηση κάθε είδους μόχλευσης, περιλαμβανομένων των εμπορικών προτιμήσεων και της βοήθειας για την ανάπτυξη, προκειμένου να εξασφαλιστεί η δέσμευση τρίτων χωρών για την επίτευξη συγκεκριμένων αποτελεσμάτων· Προώθηση των δράσεων στο πλαίσιο: του κοινού σχεδίου δράσης ΕΕ-Τουρκίας για την αναχαίτιση των ροών από την Τουρκία· και ταχεία υλοποίηση των έργων στο πλαίσιο της Διευκόλυνσης για τους Πρόσφυγες στην Τουρκία. Εντατικότερους ελέγχους στα εξωτερικά σύνορα, εγκρίνοντας το Ευρωπαϊκό Σύστημα Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής το αργότερο έως τον Ιούνιο, αν όχι νωρίτερα, ώστε να αρχίσει να λειτουργεί κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Στήριξη για την κάλυψη των βασικών αναγκών των πιο ευάλωτων μεταναστών και προσφύγων, και ιδίως των παιδιών. Κλιμάκωση της ικανότητας της ΕΕ να παρέχει ανθρωπιστική βοήθεια σε τρίτες χώρες, και δημιουργία ικανότητας παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας εντός της ΕΕ, για την υποστήριξη χωρών που αντιμετωπίζουν μεγάλο πλήθος προσφύγων και μεταναστών. Ενίσχυση της στήριξης που παρέχει η ΕΕ στους σύριους πρόσφυγες, μεταξύ άλλων με τη διάνοιξη νόμιμων οδών μέσω της επανεγκατάστασης και της έγκρισης του εθελοντικού ανθρωπιστικού προγράμματος εισδοχής σύριων προσφύγων από κοινού με την Τουρκία, όπως συνέστησε η Επιτροπή στις 15 Δεκεμβρίου 2015.

II    ΤΙ ΕΧΕΙ ΓΙΝΕΙ ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ

II.1    Επιχειρησιακά μέτρα

Διαχείριση των ροών μεταναστών και προσφύγων

Η διάσωση στη θάλασσα αποτέλεσε πρώτη προτεραιότητα για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Κατά τη διάρκεια του 2015, χάρη στις κοινές επιχειρήσεις του Frontex Τρίτων και Ποσειδών, διασώθηκαν περισσότερα από 250 000 άτομα 1 . Χάρη στις επεμβάσεις αυτές και στην ανάληψη δράσης από τις ομάδες ταχείας επέμβασης του Frontex στο Αιγαίο, μπόρεσαν να ανιχνευτούν περισσότεροι από ένα εκατομμύριο παράτυποι μετανάστες και να συλληφθούν περισσότεροι από 900 ύποπτοι για λαθραία διακίνηση.

Η δράση της ΕΕ αποσκοπεί επίσης στην άμεση αντιμετώπιση της λαθραίας διακίνησης μεταναστών. Στη Νότια και Κεντρική Μεσόγειο, η επιχείρηση Sophia της EUNAVFOR MED πέρασε με επιτυχία σε μια φάση που περιλαμβάνει την επιβίβαση, έρευνα, κατάσχεση και εκτροπή, σε διεθνή ύδατα, σκαφών για τα οποία υπάρχουν υπόνοιες ότι χρησιμοποιούνται για λαθραία διακίνηση μεταναστών ή εμπορία ανθρώπων. Μέχρι σήμερα, διέσωσε περισσότερα από 9 000 άτομα και είναι έτοιμη να επεκτείνει τις δραστηριότητές της στα λιβυκά χωρικά ύδατα, εφόσον το επιτρέψουν οι θεσμικές και πολιτικές εξελίξεις στη Λιβύη.

Οι οργανισμοί της ΕΕ, η Ευρωπόλ, ο Frontex και η Eurojust, έχουν αυξήσει την ικανότητά τους να αντιμετωπίζουν τη λαθραία διακίνηση μεταναστών, χάρη στη συνεκτική συνεργασία, πρόσθετους πόρους και μόνιμη παρουσία στα κράτη μέλη που υφίστανται πιέσεις. Αυτό περιλαμβάνει την επιτόπια συλλογή πληροφοριών στα κέντρα πρώτης υποδοχής ώστε να βοηθηθούν οι εθνικές αρχές να συγκεντρώνουν πληροφορίες και να πραγματοποιούν έρευνες. Το 2015, 10 735 νέοι ύποπτοι που συνδέονται με τη λαθραία διακίνηση μεταναστών προστέθηκαν στη βάση δεδομένων της Ευρωπόλ, στην οποία έχουν συλλεγεί πληροφορίες για περισσότερους από 38 600 υπόπτους. Η Europol θα θέσει προσεχώς (στις 22 Φεβρουαρίου) σε λειτουργία το Ευρωπαϊκό Κέντρο κατά της Παράνομης Διακίνησης Μεταναστών, το οποίο θα αποτελέσει κομβικό σημείο πληροφόρησης της ΕΕ για την παράνομη διακίνηση μεταναστών 2 .

Με την αποφασιστική, στοχευμένη στήριξη της ΕΕ, η Ελλάδα και η Ιταλία άρχισαν να δημιουργούν – και σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν ολοκληρώσει – κέντρα πρώτης υποδοχής (hotspots) 3 , ώστε να εξασφαλίζεται η διαλογή, η ταυτοποίηση και η λήψη των δακτυλικών αποτυπωμάτων των υπηκόων τρίτων χωρών που φθάνουν παράτυπα στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ. Η καταγραφή αποτελεί ένα καίριας σημασίας πρώτο βήμα για τον έλεγχο και τη διαχείριση των ροών. Τα κέντρα πρώτης υποδοχής έχουν σχεδιαστεί ώστε να διασφαλίζεται ότι ολοκληρωμένες ομάδες συνοριακών υπαλλήλων λειτουργούν σε ειδικές εγκαταστάσεις, 24 ώρες το εικοσιτετράωρο και επτά ημέρες την εβδομάδα. Κάθε άτομο που φθάνει στα εξωτερικά σύνορα θα πρέπει να καταγράφεται και να υποβάλλεται σε λήψη των δακτυλικών αποτυπωμάτων και σε έλεγχο των εγγράφων του σε αντιπαραβολή με τις εθνικές και διεθνείς βάσεις δεδομένων ασφαλείας. Οι υπήκοοι τρίτων χωρών που φθάνουν παράτυπα θα πρέπει στη συνέχεια να κατευθύνονται προς μία από τις ακόλουθες τρεις διαδικασίες: το εθνικό σύστημα ασύλου, το ευρωπαϊκό σύστημα μετεγκατάστασης ή το σύστημα επιστροφής. Το ποσοστό των μεταναστών των οποίων τα δακτυλικά αποτυπώματα περιέχονται στη βάση δεδομένων Eurodac αυξήθηκε στην Ελλάδα από 8% τον Σεπτέμβριο του 2015 σε 78% τον Ιανουάριο του 2016, και στην Ιταλία από 36% σε 87% κατά την ίδια περίοδο 4 . Αυτά τα αριθμητικά στοιχεία αναμένεται να βελτιωθούν περαιτέρω, καθώς τα κέντρα πρώτης υποδοχής καθίστανται πλήρως λειτουργικά. Η Επιτροπή έχει μόνιμη παρουσία και στα δύο κράτη μέλη, με αποκλειστικό σκοπό την παροχή βοήθειας στις εθνικές αρχές. Μόνον 518 εμπειρογνώμονες του Frontex και 21 εμπειρογνώμονες της EASO έχουν επί του παρόντος τοποθετηθεί στα κέντρα πρώτης υποδοχής, το οποίο απέχει πολύ από την κάλυψη των αναγκών. Η απάντηση των κρατών μελών στο αίτημα για τις ομάδες ταχείας επέμβασης σημείωσε μεγαλύτερη επιτυχία 5 . 

Η Επιτροπή έχει κινητοποιήσει τον προϋπολογισμό της ΕΕ με πρωτοφανή τρόπο, προκειμένου να διαθέσει ποσό άνω των 10 δισ. ευρώ για την αντιμετώπιση της προσφυγικής κρίσης. Για παράδειγμα, το 2015 διατέθηκαν 174 εκατ. ευρώ για την ενίσχυση της χρηματοδότησης έκτακτης ανάγκης· το ποσό αυτό καταβλήθηκε ταχέως και χρησιμοποιήθηκε πλήρως έως το τέλος του έτους. Το 2016 διατέθηκαν 161 εκατ. ευρώ με τον ίδιο τρόπο. Περίπου 146 εκατ. ευρώ χορηγήθηκαν στην Ελλάδα ως χρηματοδότηση έκτακτης ανάγκης.

Άλλο βασικό στοιχείο της στήριξης της ΕΕ αποτέλεσε η μετεγκατάσταση. Έχουν δημιουργηθεί τόσο η νομοθεσία όσο και οι δομές, ώστε να επιτραπεί η επείγουσα μετεγκατάσταση έως και 160 000 ατόμων που σαφώς χρήζουν διεθνούς προστασίας σε άλλα κράτη μέλη της ΕΕ 6 . Ποσό ύψους 640 εκατ. ευρώ χορηγήθηκε από τον προϋπολογισμό της ΕΕ για τη στήριξη της μετεγκατάστασης 7 . Ωστόσο, ο ρυθμός προόδου είναι πολύ βραδύτερος από τον απαιτούμενο (βλ. ενότητα σχετικά με τη μετεγκατάσταση και παράρτημα 4).

Λόγω της σοβαρής μεταναστευτικής πίεσης και των ιδιαίτερων δυσκολιών που αντιμετωπίζει η Σουηδία, τον Δεκέμβριο η Επιτροπή πρότεινε να ανασταλούν προσωρινά οι υποχρεώσεις της χώρας αυτής στο πλαίσιο της μετεγκατάστασης. Η Επιτροπή προτείνει σήμερα παρόμοια αναστολή των υποχρεώσεων μετεγκατάστασης της Αυστρίας.

Τον Δεκέμβριο, η Επιτροπή ενέκρινε πρόγραμμα ύψους 80 εκατ. ευρώ, με στόχο τη συνεισφορά στην οικοδόμηση ικανότητας υποδοχής για τη στέγαση μεταναστών και προσφύγων στην Ελλάδα, σύμφωνα με τον συμφωνηθέντα στόχο της δημιουργίας 50 000 πρόσθετων θέσεων, συμπεριλαμβανομένου ενός δικτύου 20 000 θέσεων για τους αιτούντες άσυλο το οποίο διαχειρίζεται η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), με τη χρήση συστήματος κουπονιών, καθώς και τη στήριξη της δημιουργίας 7 000 θέσεων στις περιοχές των κέντρων πρώτης υποδοχής. Στο πλαίσιο του συστήματος κουπονιών υπάρχουν σήμερα 14 950 διαθέσιμες θέσεις.

Η Επιτροπή δημιούργησε ειδική ομάδα για τη στρατηγική πληροφόρησης των μεταναστών, η οποία είναι επιφορτισμένη με τον καθορισμό και τη διάδοση χρήσιμων πληροφοριών στους αιτούντες άσυλο σχετικά με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους. Είναι ζωτικής σημασίας τα άτομα να γνωρίζουν ότι έχουν το δικαίωμα υποβολής αίτησης ασύλου, αλλά όχι το δικαίωμα επιλογής του κράτους μέλους, και να είναι σωστά ενημερωμένα για τις συνέπειες του προγράμματος μετεγκατάστασης. Ο πρώτος φάκελος πληροφόρησης για το άσυλο και τη μετεγκατάσταση διατίθεται σε 14 γλώσσες 8 και χρησιμοποιείται σήμερα από την EASO στα κέντρα πρώτης υποδοχής.

Αλληλεγγύη και ευθύνη

Ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας της Ένωσης έχει χρησιμοποιηθεί για την υποστήριξη πέντε χωρών, με τέσσερις αιτήσεις να είναι υπό διεκπεραίωση, από τη Σερβία, τη Σλοβενία, την Κροατία και την Ελλάδα. Συνολικά, 15 χώρες έχουν υποβάλει προσφορές συνδρομής, με την παροχή υλικού όπως σκηνές, εξοπλισμός για τον ύπνο, μέσα ατομικής προστασίας, θερμαντικές συσκευές, γεννήτριες και μέσα φωτισμού. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στηρίζει οικονομικά τη μεταφορά της βοήθειας που προσφέρουν οι συμμετέχουσες χώρες και διευκολύνει τον συνολικό συντονισμό της μεταφοράς και της υλικοτεχνικής υποστήριξης. Η Επιτροπή αύξησε πρόσφατα τη χρηματοδότησή της και καλύπτει πλέον το 85% του κόστους μεταφοράς της εν λόγω βοήθειας, αν και δεν έχουν ακόμη ικανοποιηθεί ορισμένες αιτήσεις συνδρομής κρατών μελών, όπως περιγράφεται στο παράρτημα 9.

Έχουν λάβει χώρα εβδομαδιαίες συνεδριάσεις που οργάνωσε η Επιτροπή για την παρακολούθηση το σχεδίου των 17 σημείων που συμφωνήθηκε κατά τη σύνοδο των ηγετών υπό την αιγίδα του Προέδρου Juncker αναφορικά με τις προσφυγικές ροές κατά μήκος της διαδρομής των Δυτικών Βαλκανίων. Σε μια εποχή κατά την οποία οι επικοινωνίες είχαν σχεδόν καταρρεύσει, ο συντονισμός αυτός ήταν ζωτικής σημασίας για τη μείωση του κινδύνου λήψης απρόβλεπτων μέτρων σε μια χώρα με αντίκτυπο σε κάποια άλλη. Η ενέργεια αυτή συνοδεύτηκε από άμεση στήριξη. Η Επιτροπή έχει διαθέσει 10 εκατ. ευρώ στη Σερβία και την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, προκειμένου να υπάρξει απτή πρόοδος, μέσω της ενίσχυσης της επιχειρησιακής ικανότητας σε θέματα διαχείρισης της μετανάστευσης 9 . Η στήριξη αυτή προστίθεται σε ποσό 22 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε για ανθρωπιστική βοήθεια.

II.2    Εξωτερική διάσταση

Η εξωτερική και η εσωτερική διάσταση της μετανάστευσης είναι στενά αλληλένδετες. Η δράση της ΕΕ επικεντρώθηκε τόσο στην αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων των εντεινόμενων μεταναστευτικών ροών, δηλαδή των λόγων που προκαλούν τις ροές αυτές και των λόγων που τις διευκολύνουν, όσο και στην εξάλειψη της ανάγκης των προσφύγων να πραγματοποιούν το επικίνδυνο ταξίδι προς την Ευρώπη, παρέχοντάς τους βοήθεια πλησιέστερα στον τόπο τους. Επικεντρώθηκε επίσης στην ενίσχυση της συνεργασίας σε θέματα διαχείρισης της μετανάστευσης με τις τρίτες χώρες καταγωγής και διέλευσης, ως ουσιώδες μέρος της εταιρικής τους σχέσης με την ΕΕ και τα κράτη μέλη της.

Οι διπλωματικές προσπάθειες για την επίλυση κρίσεων, όπως οι κρίσεις στη Συρία και στη Λιβύη, και την καταπολέμηση της απειλής του Ντάες, επικεντρώνονται στα βαθύτερα αίτια που προκαλούν τις ροές και αποσκοπούν στη δημιουργία σταθερού περιβάλλοντος για την επιστροφή των προσφύγων. Οι προσπάθειες αυτές πρέπει να καταβληθούν σε παγκόσμιο επίπεδο. Στην περίπτωση της Λιβύης, η ΕΕ έχει προσφέρει πολιτική, χρηματοδοτική και υλικοτεχνική στήριξη στο πλαίσιο των προσπαθειών των Ηνωμένων Εθνών να τεθεί τέρμα στην πολιτική κρίση και την κρίση ασφάλειας. Τους τελευταίους μήνες σημειώθηκε σημαντική πρόοδος, με την υπογραφή, τον Δεκέμβριο, της πολιτικής συμφωνίας για τη Λιβύη. Ωστόσο, η πρόοδος είναι εύθραυστη και πρέπει να εδραιωθεί ταχέως, με μια κυβέρνηση εθνικής ενότητας που να διαθέτει επαρκή εξουσία ώστε να είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τις απειλές και τις προκλήσεις που τίθενται στη Λιβύη. Πρέπει να δοθεί συνέχεια στη συμφωνία που υπογράφηκε τον Δεκέμβριο με μια κυβέρνηση εθνικής ενότητας που να είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τις απειλές και τις προκλήσεις που τίθενται στη χώρα: η ΕΕ διαθέτει δέσμη βοήθειας ύψους 100 εκατ. ευρώ έτοιμη για να συνδράμει τη μελλοντική κυβέρνηση. Όσον αφορά τη Συρία, η ΕΕ, εκτός του ότι είναι ο σημαντικότερος χορηγός ανθρωπιστικής και αναπτυξιακής βοήθειας, έχει διαδραματίσει και εξακολουθεί να διαδραματίζει καίριο ρόλο στη δημιουργία και τις εργασίες της Διεθνούς ομάδας στήριξης της Συρίας, συμπεριλαμβανομένων των προσπαθειών για την ομόφωνη έγκριση της απόφασης του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ σχετικά με την κατάρτιση χάρτη πορείας για τις ενδοσυριακές συνομιλίες και την πολιτική διαδικασία. Τη στιγμή που εντείνονται οι εχθροπραξίες στη βόρεια Συρία, πρέπει να καταβληθούν μεγαλύτερες διπλωματικές προσπάθειες.

Η ΕΕ ανταποκρίθηκε στις ολέθριες επιπτώσεις της συριακής κρίσης με διάφορους τρόπους. Όσον αφορά την ανθρωπιστική βοήθεια στη Συρία και στις γειτονικές χώρες υποδοχής, η συνεισφορά από τον προϋπολογισμό της ΕΕ υπερέβη τα 400 εκατ. ευρώ το 2015, στο πλαίσιο της συνολικής δέσμευσης της ΕΕ ύψους άνω των 5 δισ. ευρώ για ανθρωπιστική και αναπτυξιακή βοήθεια καθώς και για βοήθεια σταθεροποίησης. Η εν λόγω συνεισφορά περιελάμβανε άμεση στήριξη στους Σύριους που εξακολουθούν να βρίσκονται στη Συρία, καθώς και στις χώρες που δέχονται το μεγαλύτερο κατά κεφαλήν ποσοστό Σύριων προσφύγων. Ποσό μεγαλύτερο από 160 εκατ. ευρώ αφιερώθηκε σε επιχειρήσεις διάσωσης στο εσωτερικό της Συρίας, σε τομείς όπως η υγεία, η προστασία, το νερό, η αποχέτευση, η διατροφή και η στέγαση: 97 εκατ. ευρώ για τους πρόσφυγες στο Λίβανο, 58 εκατ. ευρώ στην Ιορδανία και 35 εκατ. ευρώ στην Τουρκία. Το περιφερειακό καταπιστευματικό ταμείο της ΕΕ για την κρίση στη Συρία παρέχει ένα πολύ ευέλικτο και αποτελεσματικό μέσο για τη συγκέντρωση και την υλοποίηση της συνδρομής από την ΕΕ και τα κράτη μέλη της. Μέχρι στιγμής, το ταμείο προσέλκυσε συνεισφορές ύψους 654 εκατ. ευρώ, αν και οι εθνικές συνεισφορές δεν έχουν ακόμη επιτύχει τον στόχο της ευθυγράμμισης με τη συνεισφορά από τον προϋπολογισμό της ΕΕ 10 . Το ταμείο στηρίζει έως 1,5 εκατομμύριο Σύριους πρόσφυγες και τις υπέρμετρα βεβαρημένες κοινότητες υποδοχής στον Λίβανο, την Τουρκία, την Ιορδανία και το Ιράκ, μέσω της παροχής βασικής εκπαίδευσης και προστασίας στα παιδιά, καλύτερης πρόσβασης στην υγειονομική περίθαλψη, καλύτερων υποδομών ύδρευσης και επεξεργασίας λυμάτων, καθώς και στήριξης για οικονομικές ευκαιρίες και κοινωνική ένταξη. Όπως ανακοινώθηκε στη διάσκεψη του Λονδίνου για τη «Στήριξη της Συρίας και της περιοχής» που πραγματοποιήθηκε την προηγούμενη εβδομάδα, η συνεισφορά της ΕΕ για την αντιμετώπιση της κρίσης στη Συρία θα ανέλθει σε 1 115 δισ. ευρώ το 2016. Η Επιτροπή λαμβάνει μέτρα για να διασφαλίσει ότι η συνεισφορά της ΕΕ θα συνεχιστεί στα ίδια επίπεδα το 2017. Στη διάσκεψη, η Επιτροπή ανέλαβε επίσης ηγετικό ρόλο στη διεθνή απόκριση, προτείνοντας την ανάπτυξη «συμφώνων» για την Ιορδανία και τον Λίβανο. Τα σύμφωνα αποτελούν συνολικές δέσμες μέτρων που περιλαμβάνουν σειρά μέτρων πολιτικής σε όλο το φάσμα αρμοδιοτήτων της Ένωσης, και ιδίως των εμπορικών προτιμήσεων.

Στη διάσκεψη κορυφής της Βαλέτα, που πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 2015, συναντήθηκαν Ευρωπαίοι και Αφρικανοί αρχηγοί κρατών ή κυβερνήσεων, με στόχο την ενίσχυση της συνεργασίας σε θέματα μετανάστευσης μεταξύ των χωρών καταγωγής, διέλευσης και προορισμού. Υπογραμμίστηκε η ανάγκη να ενισχυθούν οι προσπάθειες, ώστε να αναχαιτισθεί η παράτυπη μετανάστευση στην Ευρώπη και να ενσωματωθεί η μετανάστευση στη συνεργασία για την ανάπτυξη, και συμφωνήθηκαν συγκεκριμένες δράσεις που πρέπει να υλοποιηθούν έως το τέλος του 2016. Η ΕΕ δημιούργησε ένα καταπιστευματικό ταμείο έκτακτης ανάγκης για την Αφρική, το οποίο προωθεί τη σταθερότητα, αντιμετωπίζει τα βαθύτερα αίτια της παράτυπης μετανάστευσης και του εκτοπισμού ατόμων, και ενισχύει τη συνεργασία σε θέματα μετανάστευσης με τις χώρες καταγωγής και διέλευσης. Τα επίπεδα χρηματοδότησης προσεγγίζουν το 1,9 δισ. ευρώ, αν και πολύ απέχουν από την επίτευξη του στόχου της ευθυγράμμισης της εθνικής χρηματοδότησης με την ενωσιακή χρηματοδότηση, με τις εθνικές συνεισφορές να ανέρχονται σε λιγότερο από 82 εκατ. ευρώ 11 . Έχουν ήδη συμφωνηθεί σχέδια συνολικού ύψους άνω των 350 εκατ. ευρώ, τα οποία καλύπτουν τομείς όπως, μεταξύ άλλων, η δημιουργία θέσεων εργασίας, η καλύτερη διαχείριση της μετανάστευσης και η ενίσχυση της ασφάλειας 12 . Επιπλέον, η ΕΕ εξακολούθησε να παρέχει στήριξη στους πρόσφυγες και στα εσωτερικά εκτοπισμένα άτομα στη Λιβύη. Σε διπλωματικό επίπεδο, η Ύπατη Εκπρόσωπος/Αντιπρόεδρος της Επιτροπής και η Επιτροπή έχουν επίσης αναλάβει δράση για τη συμπερίληψη της μετανάστευσης και της ασφάλειας στις διμερείς πολιτικές προτεραιότητες με τις χώρες της Αφρικής.

 

Το κοινό σχέδιο δράσης ΕΕ-Τουρκίας 13 αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προόδου στη συνεργασία για τη στήριξη των Σύριων προσφύγων που βρίσκονται υπό καθεστώς προσωρινής προστασίας στην Τουρκία και τη διαχείριση της μετανάστευσης για την αντιμετώπιση της κρίσης που προκλήθηκε από την κατάσταση στη Συρία (βλ. ενότητα για τη συνεργασία με την Τουρκία κατωτέρω). Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της θα ενισχύσουν τη συνεργασία τους με την Τουρκία και θα εντείνουν σημαντικά την πολιτική και οικονομική συμμετοχή τους. Μια σημαντική συνεισφορά της ΕΕ, που αποτυπώνει το πνεύμα κατανομής των ευθυνών, είναι η νέα διευκόλυνση για τους πρόσφυγες στην Τουρκία, η οποία δημιουργήθηκε από την Επιτροπή στις 24 Νοεμβρίου 2015, με χρηματοδότηση που συμφωνήθηκε από τα κράτη μέλη στις 3 Φεβρουαρίου 2016. Η εν λόγω διευκόλυνση συγκεντρώνει τον προϋπολογισμό της ΕΕ και τους πόρους των κρατών μελών για την παροχή, από σήμερα, δέσμης συνολικής και συντονισμένης συνδρομής για την υποστήριξη 2 εκατομμυρίων Σύριων προσφύγων στην Τουρκία. Το ποσό αυτό θα ανέλθει σε 3 δισ. ευρώ το 2016-17.

III    ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΟΜΕΝΕΣ ΕΒΔΟΜΑΔΕΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΕΠΟΜΕΝΟΥΣ ΜΗΝΕΣ

Οι έντονες πιέσεις που ασκούνται λόγω των προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών αποτελούν τεράστια πρόκληση για τη διαχείριση της μετανάστευσης της ΕΕ. Η διαχείριση των συνόρων και οι διαδικασίες ασύλου στα σημεία πρώτης εισόδου δεν κατόρθωσαν να αντιμετωπίσουν αυτή την πρόκληση. Δημιουργήθηκε ροή προσφύγων και μεταναστών που ήταν σαφώς αντίθετη προς τους βασικούς κανόνες του συστήματος ασύλου της ΕΕ. Οι ίδιοι οι πρόσφυγες επεδίωκαν να μεταβούν στη χώρα που επιθυμούσαν, ενώ οι κανόνες της ΕΕ υπαγορεύουν ότι πρέπει να ζητήσουν προστασία στην πρώτη χώρα εισόδου τους στην Ένωση. Οι χώρες κατά μήκος της διαδρομής, αντί να εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους για τη διεκπεραίωση των αιτήσεων ασύλου, θεώρησαν ότι αποτελούν απλώς και μόνο χώρες διέλευσης. Τούτο είχε ως αποτέλεσμα να καταρρεύσει η εφαρμογή των κανόνων και να ασκηθεί δυσανάλογη και αφόρητη πίεση προς τρία κύρια κράτη μέλη προορισμού. Επιπλέον, κατέστη ακόμη δυσκολότερη η επιτάχυνση των διαδικασιών μετεγκατάστασης. Η αποκατάσταση της τάξης υπό αυτές τις συνθήκες απαιτεί ταχεία και συντονισμένη δράση σε επίπεδο ΕΕ, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι άμεσες ελλείψεις και να περιοριστεί η κλίμακα των μεταναστευτικών ροών.

III.1    Σταθεροποίηση της κατάστασης στα κράτη μέλη που υφίστανται τη μεγαλύτερη πίεση

Απαιτείται σαφώς η ανάληψη δράσης για την αντιμετώπιση της τεράστιας πίεσης που υφίστανται τα κράτη μέλη τα οποία δέχονται τις περισσότερες πρώτες αφίξεις προσφύγων και μεταναστών στην ΕΕ. Η δράση αυτή προϋποθέτει τη στήριξη όλων των κρατών μελών με ιδιαίτερη έμφαση στην παροχή βοήθειας προς την Ελλάδα και την Ιταλία.

Η προσέγγιση των κέντρων πρώτης υποδοχής καθιστά δυνατή την επικέντρωση σε περιοχές που υφίστανται την εντονότερη πίεση. Τα κέντρα πρώτης υποδοχής παρέχουν στοιχεία ευταξίας και μεθόδου στο πλαίσιο ενός άνευ προηγουμένου όγκου αφίξεων. Ωστόσο, έξι μήνες μετά τη δρομολόγησή τους, τον περασμένο Σεπτέμβριο, η πρόοδος που σημειώνεται δε συμβαδίζει με την κλίμακα της πρόκλησης. Σήμερα μόλις τρία 14 κέντρα πρώτης υποδοχής είναι πλήρως λειτουργικά. Η άμεση διασφάλιση της πλήρους λειτουργίας των κέντρων πρώτης υποδοχής έχει θεμελιώδη σημασία. Πρέπει όλα να ολοκληρωθούν επειγόντως, καθώς διαφορετικά υφίσταται σοβαρός κίνδυνος οι πιέσεις απλώς να μεταφερθούν προς το πιο αδύναμο σημείο. Οι επόμενες ημέρες πρέπει να αξιοποιηθούν για να επιταχυνθεί η διαδικασία, ώστε τα κέντρα πρώτης υποδοχής να τεθούν άμεσα σε πλήρη λειτουργία. Τούτο σημαίνει ότι πρέπει να αντιμετωπιστούν, με τη στήριξη των υπαλλήλων της ΕΕ και των κρατών μελών που είναι παρόντες επιτόπου, οι ελλείψεις σε υποδομές, σε προσωπικό και στη σύνδεση των κέντρων πρώτης υποδοχής με το υπόλοιπο σύστημα μετανάστευσης. Οι κανόνες για την καταχώριση, την ταυτοποίηση, τη λήψη δακτυλικών αποτυπωμάτων και τους ελέγχους ασφάλειας των αφίξεων πρέπει να εφαρμόζονται αποτελεσματικά και συστηματικά. Επιπλέον, είναι καθοριστικής σημασίας τα κράτη μέλη να παρέχουν την απαιτούμενη εμπειρογνωμοσύνη ανταποκρινόμενα στις προσκλήσεις του FRONTEX και της EASO για εμπειρογνώμονες 15 . 

Στην περίπτωση της Ελλάδας, απαιτείται η επιτάχυνση των εργασιών και η αντιμετώπιση των ελλείψεων με ανανεωμένη αποφασιστικότητα. Η ανάπτυξη των κέντρων πρώτης υποδοχής πραγματοποιείται με αργούς ρυθμούς, καθώς απαιτείται η οικοδόμησή τους εξαρχής με ελλείψεις στις υποδομές, τη στελέχωση και το συντονισμό. Επί του παρόντος, μόνο ένα κέντρο πρώτης υποδοχής μπορεί να θεωρηθεί πλήρως λειτουργικό, ενώ επίκειται η ολοκλήρωση άλλων 16 . Έπειτα από έντονο διάλογο με την Επιτροπή, η ελληνική κυβέρνηση δεσμεύτηκε προσφάτως για τη συμμετοχή των ενόπλων δυνάμεων, ώστε να καταστούν τα κέντρα πρώτης υποδοχής πλήρως λειτουργικά έως το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Φεβρουαρίου. Αυτό συνεπάγεται την ολοκλήρωση της κατασκευής των κέντρων, την παροχή βασικών υπηρεσιών και την ανάπτυξη του απαιτούμενου προσωπικού. Θα πρέπει να αυξηθεί η ικανότητα υποδοχής και να στηριχθούν τόσο οι ανθρωπιστικές ανάγκες όσο και η καλύτερη διαχείριση των ροών ενώ η διατεθείσα ήδη χρηματοδότηση της ΕΕ να συμβάλει στην ταχεία επίτευξη του στόχου των 50 000 θέσεων που συμφωνήθηκε στη σύνοδο των ηγετών των Δυτικών Βαλκανίων. Θα πρέπει να εφαρμόζονται τυποποιημένες διαδικασίες σε όλα τα στάδια της διαδικασίας και να ολοκληρωθεί η πλήρης ανάπτυξη των συσκευών λήψης δακτυλικών αποτυπωμάτων του Eurodac. Επίσης, δεν πρέπει να υφίστανται κενά στη στήριξη της ΕΕ και είναι αναγκαία η παρουσία των οργανισμών σε όλα τα νησιά.

Στην Ιταλία, ο ρυθμός των αφίξεων μειώθηκε λόγω του χειμώνα, αλλά η χώρα πρέπει να προετοιμαστεί για το ενδεχόμενο απότομης αύξησης, όταν βελτιωθούν οι καιρικές συνθήκες 17 . Μόνο δύο κέντρα πρώτης υποδοχής 18 είναι πλήρως λειτουργικά. Έχει δρομολογηθεί η ανακαίνιση και το άνοιγμα δύο ακόμη κέντρων πρώτης υποδοχής. Οι αργοί ρυθμοί προόδου όσον αφορά τα δύο τελευταία κέντρα πρώτης υποδοχής οφείλονται στην τρέχουσα χρήση του ενός χώρου ως κέντρου μετεγκατάστασης και σε διοικητικά προβλήματα με τις λιμενικές αρχές όσον αφορά τον άλλο χώρο. Απαιτούνται επίσης πρόσθετα μέτρα για την κάλυψη των κενών και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας, όπως είναι, για παράδειγμα, η βελτίωση της ιατρικής στήριξης, η ενίσχυση του συντονισμού της αποβίβασης μεταναστών που διασώζονται στη θάλασσα και η πλήρης συνδεσιμότητα των βάσεων δεδομένων για τους σκοπούς των ελέγχων ασφάλειας. Η Επιτροπή είναι έτοιμη να οργανώσει μια καινοτόμο κινητή ομάδα κέντρων πρώτης υποδοχής (με τη συμμετοχή υπαλλήλων του Frontex και της EASO) στην Ανατολική Σικελία, η οποία θα υποστηρίζει τις διαδικασίες ταυτοποίησης, λήψης δακτυλικών αποτυπωμάτων και πληροφόρησης των μεταναστών που δεν δύνανται να αποβιβαστούν στους λιμένες των προκαθορισμένων κέντρων πρώτης υποδοχής, προκειμένου να καλυφθούν τα κενά που εντοπίζονται στη λήψη δακτυλικών αποτυπωμάτων και την καταγραφή των προσφύγων πέρα από τα κέντρα πρώτης υποδοχής. Η σύνδεση με την ηπειρωτική χώρα είναι σημαντική, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι μετανάστες παραμένουν στο σύστημα είτε πληρούν τις προϋποθέσεις επιστροφής είτε δικαιούνται να συνεχίσουν τις διαδικασίες ασύλου.

Τα ενισχυμένα μέτρα ασφάλειας πρέπει να αποτελούν βασικό χαρακτηριστικό των κέντρων πρώτης υποδοχής τόσο στην Ιταλία όσο και στην Ελλάδα. Έχουν εντοπιστεί προβλήματα όσον αφορά τη συνέπεια των εκδιδόμενων εγγράφων τα οποία φαίνεται να είναι εντονότερα σε σημεία πίεσης, όπως η μεταφορά από τα κέντρα πρώτης υποδοχής στην ηπειρωτική χώρα. Στην Ελλάδα, η εισαγωγή χαρακτηριστικών ασφαλείας στο έγγραφο που εκδίδεται κατά την καταγραφή έχει θεμελιώδη σημασία για την πρόληψη πιθανής ανταλλαγής ή πλαστογράφησης των εν λόγω εγγράφων. Οι έλεγχοι με τη χρήση βάσεων δεδομένων ασφαλείας και επαλήθευσης εγγράφων της Interpol και της ΕΕ, ιδίως του Συστήματος Πληροφοριών Σένγκεν, πρέπει να καταστούν συστηματικοί, και οι προσκεκλημένοι υπάλληλοι του Frontex πρέπει να έχουν πρόσβαση στις ευρωπαϊκές βάσεις δεδομένων. Οι συστηματικοί έλεγχοι με τη χρήση βάσεων δεδομένων ασφαλείας είναι αναγκαίοι όχι μόνο βάσει της νομοθεσίας της ΕΕ αλλά και υπό το πρίσμα πραγματικής τρομοκρατικής απειλής. Η Ελλάδα και η Ιταλία έχουν ήδη αντιμετωπίσει το ζήτημα που προκύπτει όταν μετανάστες αρνούνται να ληφθούν τα δακτυλικά τους αποτυπώματα. Η εθνική νομοθεσία θα πρέπει να τροποποιηθεί κατά προτεραιότητα και να ληφθούν όλα τα απαιτούμενα επιχειρησιακά μέτρα, ώστε να εξασφαλιστεί η λήψη δακτυλικών αποτυπωμάτων όλων των προσφύγων – συμπεριλαμβανομένης ήπιας χρήσης εξαναγκασμού ως έσχατης λύσης – και να προληφθούν οι δευτερογενείς μετακινήσεις μεταναστών που δεν έχουν ταυτοποιηθεί και καταγραφεί. Έχει σημειωθεί πρόοδος, ωστόσο, οι ενέργειες πρέπει να επιταχυνθούν, ώστε να να διασφαλιστεί η πλήρης κατά 100 % κάλυψη της ταυτοποίησης και καταγραφής όλων των εισερχομένων έως το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου. Ταυτοχρόνως, είναι απαραίτητη η ενίσχυση της έρευνας και της δίωξης εγκληματιών που χρησιμοποιούν παραποιημένα ταξιδιωτικά έγγραφα και έγγραφα ταυτότητας με σκοπό την παράνομη διακίνηση μεταναστών.

Καθοριστικό στοιχείο της προσέγγισης των κέντρων πρώτης υποδοχής αποτελεί το γεγονός ότι συμβάλλουν στην ταυτοποίηση όσων χρήζουν διεθνούς προστασίας και όσων δεν χρήζουν με τη διαδικασία ταυτοποίησης και διαλογής των αιτήσεων. Η ΕΕ και οι οργανισμοί της θα πρέπει να είναι έτοιμοι να παρέχουν κάθε είδους βοήθεια για την εφαρμογή αυτή της διαδικασίας. Υπό αυτή την έννοια, η σύνδεση με το σύστημα επιστροφής έχει ιδιαίτερη σημασία. Την 1η Φεβρουαρίου, ο Frontex δρομολόγησε νέο πρόγραμμα στήριξης των επιστροφών με ιδιαίτερη έμφαση στην Ελλάδα, την Ιταλία και τη Βουλγαρία, το οποίο αποβλέπει στην παροχή ευρείας και ευέλικτης στήριξης. Στην Ελλάδα, έχουν σημειωθεί προσφάτως ορισμένες επιτυχίες σε αυτόν τον τομέα: ήδη το 2013, το ποσοστό επιστροφών ήταν 59 %, πάνω από το μέσο όρο της ΕΕ. Σήμερα, πρέπει να καταβληθεί ιδιαίτερη προσπάθεια για να επιταχυνθούν οι διαδικασίες. Η Ελλάδα πρέπει να εκδίδει ταχέως αποφάσεις επιστροφής για μετανάστες που εισέρχονται παράτυπα στο έδαφός της, εφόσον δεν υποβάλουν αίτηση ασύλου ή δεν πληρούν τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση ασύλου. Θα πρέπει να χρησιμοποιεί ταχείες διαδικασίες, εφόσον είναι διαθέσιμες, για την επιστροφή των μεταναστών, καθώς επίσης και να εξασφαλίζει ότι όλοι παραμένουν υπό τον έλεγχο των αρχών κατά τη διάρκεια των διαδικασιών. Αυτό συνεπάγεται επίσης τη λήψη μέτρων, ώστε να αποτρέπεται η διαφυγή των παράτυπων μεταναστών πριν την επιστροφή τους, μεταξύ άλλων, μέσω της κράτησης.

Η Ιταλία έχει επίσης αντιμετωπίσει προβλήματα στη διασφάλιση αποτελεσματικών επιστροφών. Έχει σημειώσει πρόοδο στην εφαρμογή ενός νέου προγράμματος υποβοηθούμενης εκούσιας επιστροφής, το οποίο αναμένεται ότι θα καταστεί σύντομα λειτουργικό, καταβάλλει προσπάθειες στον τομέα της επανεισδοχής και εφαρμόζει επιτυχώς ταχείες διαδικασίες για την έκδοση αποφάσεων επιστροφής και επανεισδοχής παράτυπων μεταναστών σε ορισμένες αφρικανικές χώρες. Ωστόσο, η περίπτωση παράτυπων μεταναστών που διαφεύγουν πριν την ολοκλήρωση των διαδικασιών εξακολουθεί να αποτελεί πρόβλημα. Πρέπει να εξεταστεί επειγόντως το ενδεχόμενο περιορισμένης ικανότητας κράτησης και ανώτατου ορίου διοικητικής κράτησης 90 ημερών για τους σκοπούς της επιστροφής. Η ΕΕ και οι οργανισμοί της θα εξακολουθήσουν να στηρίζουν τις ιταλικές αρχές στα θέματα αυτά.

 

Επανέναρξη των μεταφορών στην Ελλάδα βάσει του καθεστώτος του Δουβλίνου

Για να λειτουργήσει το κοινό ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου, πρέπει να υπάρχει πραγματική δυνατότητα επιστροφής των αιτούντων άσυλο στο κράτος πρώτης εισόδου στην ΕΕ («μεταφορές βάσει του καθεστώτος του Δουβλίνου»), όπως προβλέπουν οι από κοινού συμφωνηθέντες κανόνες της ΕΕ. Τον Οκτώβριο, η Επιτροπή υπενθύμισε ότι από την περίοδο 2010-11, τα κράτη μέλη δεν έχουν τη δυνατότητα να πραγματοποιούν μεταφορές βάσει του καθεστώτος του Δουβλίνου προς την Ελλάδα 19 . Οι συστημικές ελλείψεις που διαπιστώθηκαν από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αφορούσαν, μεταξύ άλλων, την πλήρη πρόσβαση στο σύστημα ασύλου, καθώς και την παροχή και την ποιότητα της ικανότητας υποδοχής. Την ευθύνη των αποφάσεων για την επανέναρξη αυτών των μεταφορών φέρουν αποκλειστικά οι αρχές των κρατών μελών, υπό τον έλεγχο των εθνικών δικαστηρίων και το Δικαστήριο. Παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί έκτοτε, εξακολουθούν να υφίστανται ελλείψεις στους τομείς της ικανότητας και των συνθηκών υποδοχής, της πρόσβασης στη διαδικασία ασύλου, των προσφυγών και της νομικής συνδρομής. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή εξέδωσε σήμερα σύσταση στην οποία απαριθμούνται συγκεκριμένα μέτρα που απαιτούνται ώστε να επανέλθει η Ελλάδα στο σύστημα του Δουβλίνου 20 . Η υποβολή εκθέσεων από την Ελλάδα όσον αφορά την πρόοδο που σημειώνει στην υλοποίηση των προτεινόμενων δράσεων, καθώς και άλλες εισηγήσεις, όπως, για παράδειγμα, εκθέσεις της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης σχετικά με την εκτέλεση αποφάσεων και της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, θα επιτρέψουν να εκτιμηθεί σαφέστερα κατά πόσον οι συνθήκες είναι τέτοιες που να επιτρέπουν στα κράτη μέλη να αρχίσουν εκ νέου μεμονωμένες μεταφορές προς την Ελλάδα δυνάμει του κανονισμού του Δουβλίνου, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι ο αριθμός των μεταφορών και οι κατηγορίες των προσώπων προς μεταφορά θα πρέπει να ανταποκρίνονται στη συγκεκριμένη πρόοδο που σημειώνεται.

Βασικά επόμενα βήματα: Με την πλήρη στήριξη της ΕΕ, η Ελλάδα και η Ιταλία οφείλουν να δημιουργήσουν πλήρως λειτουργικά κέντρα πρώτης υποδοχής σε όλες τις περιοχές, και μάλιστα το ταχύτερο δυνατόν. Τα λοιπά κράτη μέλη οφείλουν επειγόντως να καλύψουν τις εναπομένουσες ανάγκες σε εμπειρογνώμονες του Frontex και της EASO. Η Ελλάδα και η Ιταλία οφείλουν να εντείνουν τις προσπάθειές τους για την επαναφορά αποτελεσματικών επιστροφών και την πρόληψη της διαφυγής των παράτυπων μεταναστών πριν την επιστροφή τους.  Η Ελλάδα οφείλει να εφαρμόσει τα μέτρα που προβλέπονται στη σημερινή σύσταση της Επιτροπής, προκειμένου να αρχίσουν εκ νέου οι μεταφορές βάσει Δουβλίνου, κατά περίπτωση, και σύμφωνα με την πρόοδο που σημειώνεται.

III.2    Εφαρμογή της μετεγκατάστασης

Οι δύο νομικά δεσμευτικές αποφάσεις μετεγκατάστασης που εξέδωσε το Συμβούλιο αναγνωρίζουν την ανάγκη παροχής επείγουσας βοήθειας έκτακτης ανάγκης στην Ελλάδα και την Ιταλία. Η μετεγκατάσταση αποτελεί σημαντικό εργαλείο για τη μείωση των επιβαρύνσεων των κρατών μελών που υφίστανται τη μεγαλύτερη πίεση, καθώς και για την αποκατάσταση της τάξης όσον αφορά τη διαχείριση της μετανάστευσης. Ωστόσο, απαιτείται αποτελεσματική συνεργασία μεταξύ των χωρών μετεγκατάστασης και των κρατών μελών υποδοχής. Καταρχάς, η δέσμευση της Ελλάδας και της Ιταλίας για την εύρυθμη και ενδελεχή καταγραφή και τον έλεγχο έχει σαφώς ζωτική σημασία. Τα δύο κράτη μέλη αναπτύσσουν συστήματα για την ταυτοποίηση, παραπομπή, καταγραφή και μεταφορά των υποψηφίων προς μετεγκατάσταση, καθώς και για τη διενέργεια ιατρικών ελέγχων και ελέγχων ασφάλειας πριν την αναχώρησή τους.

Οι αιτούντες άσυλο θα πρέπει να κατανοήσουν ότι η μετεγκατάσταση προσφέρει περισσότερη ασφάλεια σε σύγκριση με τη διαφυγή από το τοπικό σύστημα ασύλου και ότι δεν θα τους επιτραπεί η παράτυπη μετακίνηση στο κράτος μέλος της επιλογής τους. Στην περίπτωση της Ελλάδας, για τον εν λόγω σκοπό απαιτείται καλύτερος έλεγχος (με τη στήριξη και τη βοήθεια της ΕΕ) των συνόρων μεταξύ της Ελλάδας και της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας, ώστε να διασφαλίζεται συγκεκριμένα η καταγραφή όσων εισήλθαν παράτυπα στο έδαφος της ΕΕ, καθώς και η γρήγορη και αποτελεσματική ταυτοποίηση και επιστροφή όσων δεν έχουν δικαίωμα να βρίσκονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση.  Είναι επίσης ζωτικής σημασίας οι δευτερογενείς μετακινήσεις σε άλλα κράτη μέλη να υπόκεινται σε κυρώσεις και τα άτομα αυτά να επαναπροωθούνται στο κράτος μέλος μετεγκατάστασης.

Ωστόσο, κυριότερος παράγοντας παραμένει η πολιτική βούληση των κρατών μελών για την επιτυχία της διαδικασίας μετεγκατάστασης 21 . Παρά την αύξηση του αριθμού των ταυτοποιημένων επιλέξιμων υποψηφίων προς μετεγκατάσταση, τα κράτη μέλη έχουν έως σήμερα επισημοποιήσει μόλις λίγο περισσότερες από 2 000 προσφορές θέσεων, ενώ μόνο δώδεκα κράτη μέλη έχουν δεχθεί μετεγκατασταθέντες. Έως την 8η Φεβρουαρίου, μόλις 218 άτομα έχουν μετεγκατασταθεί από την Ελλάδα και 279 από την Ιταλία 22 . Πέντε κράτη μέλη δεν έχουν ακόμη μεριμνήσει για τη διάθεση θέσεων μετεγκατάστασης 23 . Ο αργός ρυθμός της μετεγκατάστασης έχει αποδοθεί σε παράγοντες όπως η έλλειψη ειδικών σημείων επαφής (για τη διενέργεια υγειονομικών ελέγχων και ελέγχων ασφαλείας που είναι οι μόνοι λόγοι για τους οποίους ένα κράτος μέλος μετεγκατάστασης μπορεί να αρνηθεί να δεχθεί έναν υποψήφιο μετεγκατάστασης), και η ανεπαρκής ικανότητα υποδοχής όσον αφορά αφίξεις στο κράτος μέλος υποδοχής. Πρέπει να σταματήσουν οι καθυστερήσεις και οι απαγορευτικές προτιμήσεις όσον αφορά την υπόδειξη και την κάλυψη των διαθέσιμων θέσεων από τα κράτη μέλη μετεγκατάστασης.

Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή απευθύνει σήμερα επιστολή σε όλα τα κράτη μέλη για να τους υπενθυμίσει τις υποχρεώσεις τους βάσει των δύο αποφάσεων και να τα καλέσει να επιταχύνουν τον ρυθμό εφαρμογής ενόψει του σαφώς διατυπωμένου στόχου για παροχή επείγουσας βοήθειας. Καθώς οι συνοριακοί έλεγχοι κατά μήκος της διαδρομής των Δυτικών Βαλκανίων γίνονται αυστηρότεροι, αναμένεται να αυξηθούν οι πιέσεις τις οποίες είχαν στόχο να αμβλύνουν οι αποφάσεις αυτές, καθιστώντας έτσι ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη για αλληλεγγύη.

 

Βασικά επόμενα βήματα: Τα κράτη μέλη οφείλουν να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους επιταχύνοντας την εφαρμογή των αποφάσεων μετεγκατάστασης. Τα κράτη μέλη και οι οργανισμοί της ΕΕ (Frontex, EASO) οφείλουν να στηρίξουν την Ελλάδα για τη βελτίωση του ελέγχου των συνόρων μεταξύ της Ελλάδας και της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας, ώστε να διασφαλίζεται συγκεκριμένα η καταγραφή όσων εισήλθαν παράτυπα στο έδαφος της ΕΕ, καθώς και η γρήγορη και αποτελεσματική ταυτοποίηση και επιστροφή όσων δεν έχουν δικαίωμα να βρίσκονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

III.3    Ισχυρά σύνορα

Η διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ συνεπάγεται ευθύνες. Όταν ένα άτομο διασχίζει τα σύνορα παράτυπα, πρέπει να του δίνεται η δυνατότητα να αιτηθεί διεθνή προστασία: σε αυτή την περίπτωση, το κράτος μέλος πρώτης εισόδου οφείλει να χορηγήσει στον ενδιαφερόμενο πρόσβαση στις εθνικές διαδικασίες ασύλου, όπως απαιτείται βάσει της διεθνούς και της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Εάν δεν υποβάλει αίτηση ασύλου, το κράτος μέλος πρώτης εισόδου δύναται και πρέπει να αρνείται την είσοδο. Η εν λόγω ευθύνη των συνοριακών ελέγχων αποτελεί αντίστροφη όψη των υποχρεώσεων των μεταναστών στα σύνορα, στη βάση της αρχής ότι «αν δεν γίνει καταγραφή, δεν κατοχυρώνονται δικαιώματα». Οι υπήκοοι τρίτης χώρας πρέπει να πληρούν τους όρους εισόδου που θεσπίζονται στον κώδικα συνόρων του Σένγκεν, όπως, μεταξύ άλλων, να διαθέτουν έγκυρα ταξιδιωτικά έγγραφα 24 . Τα οικεία κράτη μέλη οφείλουν να λάβουν κατάλληλα μέτρα, ώστε να διασφαλίζεται ότι τα άτομα στα οποία έχει χορηγηθεί άδεια εισόδου στο έδαφός τους λόγω αίτησης χορήγησης ασύλου δεν δύνανται να διαφύγουν έως ότου εξεταστεί και εκδοθεί απόφαση σχετικά με την εν λόγω αίτηση ασύλου. Πρέπει να διευκρινιστεί ότι, εάν οι ενδιαφερόμενοι επιθυμούν να διέλθουν από το οικείο κράτος μέλος προκειμένου να αιτηθούν άσυλο σε άλλο κράτος μέλος, τούτο δεν αποτελεί αποδεκτό λόγο χορήγησης άδειας εισόδου. Το δικαίωμα πρόσβασης σε δίκαιες διαδικασίες ασύλου, το οποίο αναγνωρίζεται δυνάμει της διεθνούς νομοθεσίας περί προσφύγων και γίνεται σεβαστό από τα κράτη μέλη της ΕΕ και τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, δεν μπορεί να προβάλλεται ως πρόσχημα για την επιλογή της χώρας στην οποία ο αιτών άσυλο υποβάλλει αίτηση ασύλου.

Τους τελευταίους μήνες, ωστόσο, αυτή η τακτική τείνει να εφαρμόζεται συστηματικά στους συνοριακούς ελέγχους στη διαδρομή των Δυτικών Βαλκανίων. Αντιμέτωπες με έντονη μεταναστευτική πίεση, ορισμένες χώρες, συμπεριλαμβανομένων κρατών μελών, θεώρησαν ότι αποτελούν απλώς και μόνο χώρες διέλευσης και, ως εκ τούτου, ανέπτυξαν ιδιαίτερα βραχυπρόθεσμη και περιορισμένης κλίμακας ικανότητα υποδοχής , ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μετέφεραν τους μετανάστες από το ένα σύνορο στο άλλο. Η συνεργασία μεταξύ των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων παραμένει ανεπαρκής. Παρατηρήθηκαν συχνές περιπτώσεις κατά τις οποίες οι αποφάσεις ληφθείσες μονομερώς από μια χώρα προκάλεσαν αλυσιδωτές επιπτώσεις στα σύνορα όλων των ανάντη χωρών. Το αποτέλεσμα ήταν η de facto υιοθέτηση μιας πολιτικής άρνησης εισόδου βάσει εθνικότητας ή επιθυμητής χώρας υποβολής αίτησης ασύλου. Οι πολιτικές αυτές δεν αποτελούν διαρθρωτική λύση στην πρόκληση που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή επέμεινε στη σημασία της καταγραφής των μεταναστών, την ανθεκτικότητα των συνόρων και την αύξηση της ικανότητας υποδοχής.

Το πρώτο βήμα προς την εξομάλυνση της κατάστασης συνίσταται στην αναγνώριση της ανάγκης συντονισμού των εν λόγω μέτρων, ώστε να αποφεύγεται η μετατόπιση των ευθυνών, η δημιουργία εντάσεων μεταξύ γειτονικών χωρών και ο εγκλωβισμός μεγάλου αριθμού μεταναστών κατά μήκος της διαδρομής. Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να προβλεφθούν μέτρα έγκαιρης προειδοποίησης και διαφάνειας. Το δεύτερο βήμα, ωστόσο, πρέπει σήμερα να είναιη αποκατάσταση της ευταξίας του συστήματος με τη χορήγηση άδειας εισόδου μόνο στους αιτούντες άσυλο στο εθνικό σύστημα ασύλου του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο βάσει των κανόνων του Δουβλίνου. Η επίγνωση ότι οι πρόσφυγες και οι μετανάστες έχουν ήδη διέλθει από άλλο κράτος μέλος έχει προφανώς υπονομεύσει την πρόθεση των κρατών μελών να εκπληρώσουν τις εν λόγω υποχρεώσεις· στόχος, όμως, πρέπει να είναι η διασφάλιση της συμμόρφωσης προς αυτόν τον κανόνα.

Εντούτοις, η πιο πρόσφατη τάση που παρατηρείται κατά μήκος των χωρών της διαδρομής των Δυτικών Βαλκανίων είναι ξεκάθαρη και συνίσταται σε αυστηρότερους συνοριακούς ελέγχους, γεγονός που ενδεχομένως οδηγήσει σε κλείσιμο των συνόρων, εάν δεν μειωθούν οι μεταναστευτικές ροές. Επομένως, είναι αναγκαίο να επιταχυνθεί η συμμόρφωση προς τις δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν στη σύνοδο των ηγετών των Δυτικών Βαλκανίων, και να διασφαλιστεί ότι οι αποφάσεις που λαμβάνονται από τις οικείες χώρες συντονίζονται πλήρως και, όπου απαιτείται, κατοχυρώνονται από τη νομοθεσία της ΕΕ.

Σε αυτό το πλαίσιο, αναμένεται ότι η Ελλάδα θα αναλάβει, με ενισχυμένη στήριξη από τον Frontex, τον πλήρη έλεγχο των συνόρων της με την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας. Η αρχή προς αυτή την κατεύθυνση έγινε ήδη, κατόπιν σχετικού αιτήματος από την Ελλάδα, με μερική ανάπτυξη προσωπικού του Frontex. Η ανάπτυξη αυτή πρέπει πλέον να ενταθεί και να αξιοποιηθεί κατά το μέγιστο δυνατό βαθμό με την αύξηση των καθηκόντων που επιτελούνται από αποσπασμένους υπαλλήλους. Αν και δεν είναι δυνατή η ανάπτυξη κοινής επιχείρισης του Frontex άμεσα στο έδαφος της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας, επί του παρόντος σχεδιάζονται εναλλακτικά μέσα συνδρομής του Frontex. Τυχόν συμπληρωματική δράση στη βόρεια πλευρά αυτών των συνόρων θα πρέπει να αναλαμβάνεται εντός του πλαισίου της ΕΕ.

Η ικανότητα της Ένωσης να διατηρεί ένα χώρο χωρίς ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα εξαρτάται από την ύπαρξη ασφαλών εξωτερικών συνόρων. Το σύστημα Σένγκεν διαθέτει μεγάλη ευελιξία ώστε να επιτρέπει στα κράτη μέλη να ανταποκρίνονται στις εξελισσόμενες συνθήκες. Οι κανόνες προβλέπουν την αντιμετώπιση ειδικών καταστάσεων με την προσωρινή επαναφορά των συνοριακών ελέγχων στο σύνολο ή σε συγκεκριμένα τμήματα των εσωτερικών συνόρων κράτους μέλους σε περίπτωση σοβαρής απειλής για την εσωτερική ασφάλεια και τη δημόσια τάξη. Η συνεχής αύξηση του αριθμού των αφικνούμενων μεταναστών και προσφύγων είχε ως αποτέλεσμα τη λήψη έκτακτων μέτρων από τα κράτη μέλη, όπως η ανάπτυξη περιφράξεων και η προσωρινή επαναφορά των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα 25 . Ο κώδικας συνόρων του Σένγκεν προβλέπει χρονικά όρια για την επαναφορά των συνοριακών ελέγχων, αναλόγως του έκτακτου χαρακτήρα τους, και η παράταση είναι δυνατή μόνο υπό αυστηρά καθορισμένες προϋποθέσεις. Οι συνοριακοί έλεγχοι θα πρέπει να αίρονται μετά από οκτώ μήνες συνολικά, εκτός εάν το Συμβούλιο προτείνει την παράτασή τους μετά την παρέλευση αυτού του χρονικού διαστήματος εξαιτίας επίμονων σοβαρών ελλείψεων όσον αφορά τον έλεγχο των εξωτερικών συνόρων, οι οποίες εντοπίζονται μέσω έκθεσης αξιολόγησης Σένγκεν και δεν έχουν αντιμετωπιστεί, και εφόσον διακυβεύεται η συνολική λειτουργία του χώρου Σένγκεν και υφίσταται σοβαρή απειλή για την εσωτερική ασφάλεια και τη δημόσια τάξη.

Στο πλαίσιο της συνήθους αξιολόγησης της διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων, το Νοέμβριο του 2015, διεξήχθη αιφνιδιαστική επίσκεψη αξιολόγησης Σένγκεν στα εξωτερικά σύνορα της Ελλάδας. Δύο ομάδες αποτελούμενες από εμπειρογνώμονες των κρατών μελών και της Επιτροπής αξιολόγησαν τα ελληνικά θαλάσσια σύνορα (σε δύο νησιά του Αιγαίου Πελάγους) και τα χερσαία σύνορα με την Τουρκία. Οι ελληνικές αρχές είχαν τη δυνατότητα να υποβάλλουν παρατηρήσεις σχετικά με τα στοιχεία της έκθεσης και, στη συνέχεια, η έκθεση έλαβε τη θετική γνωμοδότηση άλλων κρατών μελών στην επιτροπή αξιολόγησης Σένγκεν. Στις 2 Φεβρουαρίου, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι αδυναμίες που εντοπίστηκαν αποτελούν σοβαρές ελλείψεις. Επί του παρόντος, το Συμβούλιο εξετάζει τη διατύπωση συστάσεων για την αντιμετώπιση των σοβαρών αυτών ελλείψεων. Η Επιτροπή είναι έτοιμη να λάβει τα κατάλληλα εκτελεστικά μέτρα, μόλις το Συμβούλιο αποφασίσει σχετικά.

Οι δαπάνες της επαναφοράς των εσωτερικών συνοριακών ελέγχων

Η σταθεροποίηση του συστήματος Σένγκεν μέσω της χρήσης των μηχανισμών διασφάλισης έχει καθοριστική σημασία για να εξασφαλιστεί η επακόλουθη άρση όλων των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα. Σε περίπτωση που αυτός ο στόχος δεν επιτευχθεί, όχι μόνο θα χαθούν τα τεράστια οφέλη που συνεπάγεται για τους πολίτες η ελεύθερη διασυνοριακή κυκλοφορία, αλλά υπάρχει κίνδυνος οικονομικού κόστους για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, και κατά συνέπεια υπονόμευση της ενιαίας αγοράς 26 . Η επαναφορά των συνοριακών ελέγχων κατά τρόπο συστηματικό και σε βάθος χρόνου θα μπορούσε να επιφέρει σημαντικές άμεσες δαπάνες ιδίως στους Ευρωπαίους διασυνοριακούς εργαζόμενους, τους εργαζόμενους στις οδικές εμπορευματικές μεταφορές και τις δημόσιες διοικήσεις. Η ελεύθερη ανταλλαγή προϊόντων εντός της ΕΕ αντιπροσωπεύει σήμερα πάνω από 2 800 δισ. ευρώ σε αξία και 1 700 εκ. τόνους σε όγκο. Η επαναφορά των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα κατά τρόπο συστηματικό και σε βάθος χρόνου εκτιμάται ότι θα μπορούσε να κοστίσει από το πολύ 5 δισεκ. ευρώ έως το πολύ 18 δισ. ευρώ μόνο σε συνολικές άμεσες δαπάνες 27 . Ο αντίκτυπος θα υπερβεί τον κλάδο των μεταφορών και θα επηρεάσει τον όγκο και τις δαπάνες του εμπορίου προϊόντων, καθώς και την αποδοτικότητα του ευρωπαϊκού κλάδου της εφοδιαστικής με πιθανή αύξηση των τιμών. Επιπλέον, θα επιφέρει νέους περιορισμούς στην αγοράς εργασίας, καθώς 1 % των εργαζόμενων πολιτών που ζουν σε χώρες Σένγκεν διασχίζουν τα σύνορα για να εργαστούν και, κατά συνέπεια, θα επιβαρυνθούν σε περίπτωση επαναφοράς των ελέγχων 28 .

Εάν οι συνοριακοί έλεγχοι συνδεθούν με τον κατακερματισμό της κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής θεωρήσεων, από τις προσομοιώσεις προκύπτει μεγάλος πιθανός αντίκτυπος για τον κλάδο του τουρισμού (μεταξύ 10 δισ. και 20 δισ. ευρώ, ήτοι 0,07 %-0,14 % του ΑΕΠ της ΕΕ). Εάν δρομολογηθεί μια διαδικασία που θέτει σε κίνδυνο την εις βάθος οικονομική ολοκλήρωση, συμπεριλαμβανομένης της εύρυθμης λειτουργίας της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης, οι μεσοπρόθεσμες έμμεσες δαπάνες ενδέχεται να είναι δραματικά υψηλότερες σε σύγκριση με τις άμεσες εκτιμήσεις, δεδομένου ότι ο αντίκτυπος στο ενδοκοινοτικό εμπόριο, τις επενδύσεις και την κινητικότητα θα είναι άνευ προηγουμένου.

Μια βιώσιμη λύση για τα εξωτερικά σύνορα

Το Δεκέμβριο του 2015, η Επιτροπή εξέδωσε δέσμη μέτρων για τα σύνορα που στόχο έχει να συμβάλει στην καλύτερη διαχείριση της μετανάστευσης και στην αντιμετώπιση των απειλών κατά της ασφάλειας εντός της ΕΕ, μεριμνώντας παράλληλα για τη διασφάλιση της αρχής της ελεύθερης κυκλοφορίας στον χώρο Σένγκεν. Στο επίκεντρο αυτής της δέσμης μέτρων βρίσκεται η πρόταση της Επιτροπής, της 15ης Δεκεμβρίου 2015, για την Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή 29 . Στην πρόταση, προβλέπεται η θέσπιση κοινού συστήματος το οποίο θα αυξήσει σημαντικά την αποτελεσματικότητα των ελέγχων στα εξωτερικά σύνορα, θα συμβάλει στον πολύ ταχύτερο εντοπισμό αδυναμιών και θα καθορίσει σαφή επιχειρησιακά μέτρα για την αντιμετώπισή τους 30 . Ο Frontex πρέπει να μετατραπεί σε Ευρωπαϊκό Οργανισμό Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής το ταχύτερο δυνατόν, να αναλάβει νέα καθήκοντα και αρμοδιότητες και να διαθέτει ίδιους πόρους, ώστε να μπορεί να παρεμβαίνει επιχειρησιακά στα εξωτερικά σύνορα, όταν απαιτείται επείγουσα δράση. Ο Οργανισμός, εκτός του ότι θα διαθέτει το διπλάσιο προσωπικό σε σύγκριση με τον σημερινό Frontex, θα μπορεί να βασίζεται σε εφεδρεία τουλάχιστον 1 500 εθνικών εμπειρογνωμόνων με δυνατότητα ανάπτυξης εντός τριών ημερών. Με αυτόν τον τρόπο, αναμένεται ότι θα επιλυθεί το τρέχον πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο Frontex, όταν τα κράτη μέλη δεν ανταποκρίνονται στις προσκλήσεις του για εθνικούς συνοριακούς υπαλλήλους. Η πρόταση καλύπτει μια επιτακτική ανάγκη και τα σύνορα της ΕΕ θα παραμένουν ευάλωτα έως ότου αυτή η πρόταση τεθεί σε εφαρμογή. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου του 2015, το Συμβούλιο καλείται να λάβει θέση έως τον Ιούνιο. Η Επιτροπή υποστηρίζει τις εκκλήσεις που απηύθυναν ορισμένοι ηγέτες οι οποίοι επιδιώκουν να επιταχύνουν την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής και να την καταστήσουν λειτουργική κατά τη θερινή περίοδο. 

Επιπλέον, η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση για στοχευμένη τροποποίηση του κώδικα συνόρων του Σένγκεν ώστε να προβλέπονται συστηματικοί έλεγχοι των υπηκόων κρατών μελών της ΕΕ στα εξωτερικά σύνορα με χρήση οικείων βάσεων δεδομένων 31 . Αυτό θα συνέβαλε σημαντικά στην ασφάλεια, ιδίως όσον αφορά τους αλλοδαπούς τρομοκράτες μαχητές. Οι συστηματικοί έλεγχοι των υπηκόων τρίτων χωρών με χρήση οικείων βάσεων δεδομένων θα παραμείνουν υποχρεωτικοί κατά την είσοδο και την έξοδο.

Βασικά επόμενα βήματα: Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο οφείλουν να συμφωνήσουν το ταχύτερο δυνατόν και το αργότερο έως τον Ιούνιο για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής, προκειμένου να μπορέσουν να την καταστήσουν λειτουργική κατά τη θερινή περίοδο. Όλες οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων θα πρέπει να μεταβούν από την έγκαιρη προειδοποίηση για αλλαγές στους συνοριακούς κανόνες και διαδικασίες στην αποκατάσταση της πλήρους εφαρμογής της νομοθεσίας της ΕΕ και της διεθνούς νομοθεσίας. Η Ελλάδα οφείλει να αντιμετωπίσει άμεσα τις σοβαρές ελλείψεις που εντοπίστηκαν μέσω των διαδικασιών διασφάλισης Σένγκεν, συμπεριλαμβανομένου του πλήρους ελέγχου των συνόρων της με την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας. Τυχόν συμπληρωματική βοήθεια στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας θα πρέπει να παρέχεται εντός του πλαισίου της ΕΕ.

III.4    Υποστήριξη των βασικών αναγκών μεταναστών και προσφύγων

Η ανθρωπιστική επιταγή και τα θεμελιώδη δικαιώματα αποτελούν κατευθυντήριες αρχές στον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ προσεγγίζει τους πρόσφυγες και τους μετανάστες. Αυτές διέπουν πολλές από τις συγκεκριμένες δράσεις που είναι σε εξέλιξη: έρευνα και διάσωση στη Μεσόγειο και το Αιγαίο, συνεργασία με όσους αντιμετωπίζουν τεράστια εισροή προσφύγων, για να βελτιωθούν ζητήματα όπως η ικανότητα υποδοχής, και μέτρα αρωγής των κρατών μελών ώστε να βοηθήσουν όσους έχουν ανάγκη και να στηρίξουν την ένταξή τους.

Υπάρχουν δύο βασικές πτυχές που πρέπει να γίνονται σεβαστές στον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ και τα κράτη μέλη μεταχειρίζονται τους μετανάστες και τους πρόσφυγες. Η πρώτη αφορά την πρόσβαση στο σύστημα ασύλου και την ευκαιρία να ζητηθεί διεθνής προστασία, η οποία πρέπει να είναι ταχεία, αποτελεσματική και να προσφέρει την ευκαιρία εξέτασης κάθε επιμέρους περίπτωσης με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της, συμπεριλαμβανομένων των κατάλληλων διαδικασιών προσφυγής. Το δικαίωμα μη επαναπροώθησης 32 πρέπει πάντοτε να προστατεύεται. Η δεύτερη αφορά τον τρόπο μεταχείρισης που θα πρέπει να τυγχάνουν όλοι οι μετανάστες και οι πρόσφυγες. Τα βασικά πρότυπα πρέπει να σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα και την αξιοπρέπεια όλων των ανθρώπων.

Το ευρωπαϊκό θεματολόγιο για τη μετανάστευση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη προστασίας των παιδιών και στο να δοθεί συνέχεια στο πρόγραμμα δράσης για τους ασυνόδευτους ανηλίκους (2010-2014) 33 . Το εν λόγω έργο, που βρίσκεται σε εξέλιξη, θα υιοθετήσει ολοκληρωμένη προσέγγιση για την προστασία των παιδιών σε ολόκληρη τη μεταναστευτική αλυσίδα. Στη διαδικασία μετεγκατάστασης θα δίνεται επίσης προτεραιότητα στα ευάλωτα άτομα, ιδίως τους ασυνόδευτους ανηλίκους. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η ασφάλεια και η προστασία των παιδιών θα αποτελούν βασική μέριμνα των κέντρων πρώτης υποδοχής. Η τρέχουσα κατάσταση των βραχυπρόθεσμων και των συνεχιζόμενων δράσεων παρουσιάζεται στο παράρτημα 6.

Υπάρχουν επίσης ισχυρές ενδείξεις ότι εγκληματικά δίκτυα που εμπλέκονται σε εμπορία ανθρώπων έχουν εκμεταλλευτεί τη μεταναστευτική κρίση για να στοχεύσουν τα πιο ευάλωτα άτομα, ιδίως τις γυναίκες και τα παιδιά. Η έρευνα δείχνει ότι τα εν λόγω δίκτυα έχουν στοχεύσει τις εγκαταστάσεις υποδοχής σε ορισμένα κράτη μέλη, όπου έως και το 60 % των ασυνόδευτων παιδιών έχουν εξαφανιστεί, με σοβαρό κίνδυνο να πέσουν θύματα δικτύων εμπορίας ανθρώπων. Η Ευρωπόλ αναφέρει ότι υπάρχει έντονη επικάλυψη μεταξύ όσων πραγματοποιούν παράνομη διασυνοριακή διακίνηση προσφύγων και των συμμοριών που παγιδεύουν ανθρώπους για να τους εκμεταλλευτούν στο σεξουαλικό εμπόριο ή σε καταναγκαστική εργασία. Είναι, ως εκ τούτου πολύ σημαντικό να εντοπίζονται από το πρώτο στάδιο στα κέντρα πρώτης υποδοχής τα πραγματικά ή εν δυνάμει θύματα εμπορίας ανθρώπων, να ενημερώνονται για τα δικαιώματά τους, και να λαμβάνει χώρα η απαραίτητη συνεργασία με τις αστυνομικές και τις δικαστικές αρχές προκειμένου να διασφαλιστεί ο εντοπισμός και η ποινική δίωξη των διακινητών.

Καθώς εντείνονται οι συνοριακοί έλεγχοι, που είναι η τρέχουσα τάση κατά μήκος της οδού των Δυτικών Βαλκανίων, η ΕΕ πρέπει να είναι προετοιμασμένη να κλιμακώσει μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα την ανθρωπιστική βοήθεια κατά μήκος του συνόλου της διαδρομής. Για κάτι τέτοιο απαιτείται η ΕΕ να αναβαθμίσει την ικανότητά της να παρέχει ανθρωπιστική βοήθεια, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, για την υποστήριξη των χωρών που αντιμετωπίζουν μεγάλο αριθμό προσφύγων και μεταναστών.

Βασικά επόμενα βήματα Τα κράτη μέλη θα πρέπει κατά την υλοποίηση των κέντρων πρώτης υποδοχής και τη μετεγκατάσταση να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή στις ανάγκες των ασυνόδευτων ανηλίκων· Κλιμάκωση της ικανότητας της ΕΕ να παρέχει ανθρωπιστική βοήθεια σε τρίτες χώρες, και δημιουργία ικανότητας παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας εντός της ΕΕ, για την υποστήριξη χωρών που αντιμετωπίζουν μεγάλο πλήθος προσφύγων και μεταναστών. Η Επιτροπή θα στοχεύσει τη χρηματοδότηση για την ενίσχυση των παρεμβάσεων προστασίας των παιδιών που ζουν υπό συνθήκες μετανάστευσης, μεταξύ άλλων με προγράμματα εκπαίδευσης και προστασίας των παιδιών εντός και εκτός της ΕΕ.

III.5    Εξασφάλιση της αποτελεσματικότητας των επιστροφών και των επανεισδοχών

Η συστηματική και ταχεία επιστροφή των παράτυπων μεταναστών αποτελεί απαραίτητο στοιχείο για την επιτυχή διαχείριση της μετανάστευσης και ισχυρό αποτρεπτικό μέσο για την παράτυπη μετανάστευση. Η ΕΕ είναι πλήρως προσηλωμένη στην προστασία των προσώπων που προσπαθούν να διαφύγουν από τη βία και τις συγκρούσεις. Αλλά οι μετανάστες που δεν χρειάζονται προστασία θα πρέπει να επιστρέφουν αποτελεσματικά στη χώρα καταγωγής τους ή στις χώρες διέλευσης, με πλήρη σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειάς τους. Καίρια σημασία έχει επίσης ένα αποτελεσματικό σύστημα επιστροφών, ώστε να είναι δυνατή η επικέντρωση των πόρων στην υποδοχή των ατόμων που χρειάζονται προστασία. Αυτό απαιτεί δράση τόσο εντός της ΕΕ όσο και σε συνεργασία με τρίτες χώρες. Ωστόσο,τα εθνικά συστήματα επιστροφών αντιμετωπίζουν πολλά πρακτικά προβλήματα: έλλειψη ταξιδιωτικών εγγράφων, ανεπαρκείς δυνατότητες κράτησης στα κράτη μέλη, μακροχρόνιες και αναποτελεσματικές εθνικές διαδικασίες, που διευκολύνουν τη διαφυγή, και χώρες καταγωγής που παρεμποδίζουν την επανεισδοχή. Το ποσοστό των επιστροφών που εκτελέστηκαν το 2014 είναι χαμηλό – σχεδόν 16 % σε ορισμένες περιπτώσεις για τις αφρικανικές χώρες, ενώ το μέσο ποσοστό 40 % για την ΕΕ είναι από μόνο του υπερβολικά χαμηλό.

Βελτίωση του συστήματος επιστροφών

Δεδομένου του αυξανόμενου αριθμού μεταναστών που ταξίδεψαν το 2015 και αναμένεται να ταξιδέψουν το 2016, πρέπει να ενισχυθεί και να βελτιωθεί η ικανότητα επιστροφών της ΕΕ. Ένα αποτελεσματικό σύστημα επιστροφών έχει ζωτική σημασία για τη βιωσιμότητα των ευρωπαϊκών μεταναστευτικών πολιτικών: αν η Ευρώπη επιθυμεί να υποδεχθεί άτομα που χρειάζονται προστασία, θα πρέπει να επιστρέφει χωρίς καθυστέρηση όσους δεν έχουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής. Μέχρι στιγμής, τα κράτη μέλη δεν είχαν απόλυτη επιτυχία όσον αφορά τη δημιουργία εθνικών συστημάτων για την αντιμετώπιση της εν λόγω πρόκλησης, με συνέπεια να έχει πληγεί η αξιοπιστία του συλλογικού συστήματος επιστροφών της ΕΕ. Στο σχέδιο δράσης της Επιτροπής για την επιστροφή 34 προτείνεται πορεία για τη δημιουργία ισχυρού εθνικού και ευρωπαϊκού συστήματος επιστροφών.

Αυτό απαιτεί δράση τόσο εντός της ΕΕ όσο και σε συνεργασία με τρίτες χώρες. Εντός της ΕΕ, τα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόσουν πλήρως και ορθά την οδηγία περί επιστροφής και να συνεργαστούν με την Επιτροπή για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση νομικών και πρακτικών εμποδίων στη διενέργεια αποτελεσματικών επιστροφών – από την έκδοση αποφάσεων επιστροφής έως την εξασφάλιση ότι τα προς επιστροφή άτομα δεν θα διαφεύγουν της διαδικασίας, με ταυτόχρονη διασφάλιση των βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και προστασίας για όλους. Τον Δεκέμβριο, η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση για νέο ευρωπαϊκό ταξιδιωτικό έγγραφο για την επιστροφή 35 . Η εκούσια επιστροφή παραμένει η προτιμώμενη επιλογή –καθώς είναι αφενός πιο αξιοπρεπής και αφετέρου λιγότερο κοστοβόρος– και υποστηρίζεται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, καθώς και από κοινά προγράμματα και την ανταλλαγή των βέλτιστων πρακτικών. Ωστόσο, οι μετανάστες συχνά επιλέγουν την εκούσια επιστροφή μόνο αν υπάρχει σοβαρή και αξιόπιστη προοπτική υποχρεωτικής επιστροφής τους. Τα κράτη μέλη πρέπει επομένως να διασφαλίσουν ότι η εν λόγω προοπτική είναι πραγματική.

Η προσέγγιση της Επιτροπής συνοδεύτηκε με πρακτική και οικονομική στήριξη. Πρόκειται για τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης των επιστροφών, στο οποίο συμμετέχουν όλα τα κράτη μέλη και τα δίκτυα της ΕΕ που είναι υπεύθυνα για τις επιστροφές και την επανένταξη. Ο Frontex συντόνισε 66 πτήσεις ομαδικής επιστροφής και με αυτές τις κοινές επιχειρήσεις επέστρεψαν το 2015 συνολικά 3 565 μετανάστες 36 . Ο προϋπολογισμός του Frontex για τις επιστροφές έχει αυξηθεί σημαντικά για το 2016 – Οι κοινές επιχειρήσεις επιστροφής θα υποστηριχθούν με προϋπολογισμό 65 εκατομμυρίων ευρώ, σε σύγκριση με περίπου 10 εκατομμύρια ευρώ προηγουμένως. Το αποτέλεσμα θα φανεί στις επόμενες εβδομάδες σε συγκεκριμένες ενέργειες για τη στήριξη της επιστροφής παράτυπων μεταναστών από την Ελλάδα και την Ιταλία.

Συνεργασία με τρίτες χώρες όσον αφορά την επιστροφή και την επανεισδοχή

Η επιστροφή των παράτυπων μεταναστών που δεν χρειάζονται διεθνή προστασία είναι βασικό στοιχείο της μεταναστευτικής πολιτικής της ΕΕ. Οι τρίτες χώρες έχουν την υποχρέωση επανεισδοχής των υπηκόων τους. Αλλά οι επίμονες δυσκολίες εν προκειμένω, σε συνδυασμό με τις τάσεις της παράτυπης μετανάστευσης το 2015, έχουν πλέον καταστήσει την επιστροφή και την επανεισδοχή μία από τις κορυφαίες προτεραιότητες στις σχέσεις της ΕΕ με τρίτες χώρες καταγωγής και/ή διέλευσης 37 . Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη αναζητούν κίνητρα και αντικίνητρα που θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να διασφαλιστεί η αποτελεσματική εφαρμογή των υφιστάμενων συμφωνιών επανεισδοχής ή για να συναφθούν νέες. Κάτι τέτοιο συνάδει με το αίτημα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, τον Οκτώβριο του 2015, να καθοριστούν ολοκληρωμένες και εξατομικευμένες δέσμες μέτρων, προκειμένου να τονιστεί στους εταίρους η σημασία που έχει για τις σχέσεις στο σύνολό τους η συνεργασία στον τομέα της επανεισδοχής. Οι εν λόγω δέσμες κινήτρων και μοχλεύσεων, συμπεριλαμβανομένης της λειτουργίας των εμπορικών προτιμήσεων, θα πρέπει να εφαρμόζονται με συντονισμένο τρόπο από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη της. Τα εν λόγω μέτρα καταρτίζονται με σκοπό να υποβληθεί έκθεση στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου σχετικά με τα πρώτα αποτελέσματα.

Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στη βελτίωση της συνεργασίας με συγκεκριμένους εταίρους όσον αφορά την επιστροφή και την επανεισδοχή. Δίνεται έμφαση σε τρίτες χώρες με χαμηλό ποσοστό επιστροφής και με τις οποίες δεν σημειώνεται πρόοδος στις διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συμφωνίας επανεισδοχής, όπως η Αλγερία ή το Μαρόκο, ή όπου η ήδη συναφθείσα συμφωνία επανεισδοχής δεν εφαρμόζεται σωστά, όπως το Πακιστάν. Στην περίπτωση του Πακιστάν, παρά τις επαφές υψηλού επιπέδου και τις προσπάθειες της ΕΕ κατά το 2015, η εφαρμογή της ισχύουσας συμφωνίας επανεισδοχής αντιμετώπισε σειρά εμποδίων. Επιπλέον, δίνεται ιδιαίτερη προσοχή σε χώρες από τις οποίες έχουν αυξηθεί σημαντικά οι παράτυπες είσοδοι, όπως το Αφγανιστάν και το Μπαγκλαντές: περισσότεροι από 200 000 Αφγανοί εισήλθαν στην ΕΕ μέσω της Ελλάδας το 2015, ενώ ο αριθμός των υπηκόων Μπανγκλαντές που εισέρχονται παράτυπα τριπλασιάστηκε από το 2014 έως το 2015.

Στην Αφρική, μετά το σχέδιο δράσης της Βαλέτας, η Επιτροπή συνεργάζεται στενά με τις χώρες της υποσαχάριας Αφρικής, ώστε να μπορούν οι χώρες καταγωγής να εφαρμόσουν τη νομική υποχρέωση επανεισδοχής των υπηκόων τους, που απορρέει από τη συμφωνία του Κοτονού. Το ποσοστό των αποτελεσματικών επιστροφών είναι σήμερα χαμηλό – ανερχόμενο σε 16 % σε ορισμένες περιπτώσεις, σημαντικά χαμηλότερο από το μέσο ποσοστό 40 % για την ΕΕ, το οποίο όμως από μόνο του είναι επίσης υπερβολικά χαμηλό. Στα βήματα που αποσκοπούν στη βελτίωση της τρέχουσας κατάστασης περιλαμβάνεται ο προσδιορισμός πρακτικών τρόπων για να βοηθηθούν οι εν λόγω χώρες να υλοποιήσουν τις δεσμεύσεις τους για την επανεισδοχή.

Ασφαλείς τρίτες χώρες

Η οδηγία για τις διαδικασίες ασύλου παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να μην εξετάζουν την ουσία μιας αίτησης ασύλου, όταν, λόγω επαρκούς σχέσης με «ασφαλή τρίτη χώρα», ο αιτών μπορεί να ζητήσει προστασία στο έδαφός της. Εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις, η εν λόγω διάταξη επιτρέπει στα κράτη μέλη να περατώσουν τη διαδικασία ασύλου και να μεριμνήσουν για την επιστροφή του αιτούντα άσυλο στην εν λόγω ασφαλή τρίτη χώρα. Ωστόσο, επί του παρόντος, δεν προβλέπουν όλα τα κράτη μέλη στο εθνικό τους δίκαιο την εφαρμογή της δυνατότητας αυτής, ή το πράττουν υπό περιοριστικές προϋποθέσεις 38 . Όλα τα κράτη μέλη καλούνται επομένως να προβλέψουν στο εθνικό τους δίκαιο την έννοια των ασφαλών τρίτων χωρών και να την εφαρμόζουν όταν πληρούνται οι προϋποθέσεις. 

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η έννοια της ασφαλούς τρίτης χώρας, όπως ορίζεται στην οδηγία σχετικά με τις διαδικασίες ασύλου 39 , προβλέπει τη δυνατότητα χορήγησης προστασίας σύμφωνα με τη Σύμβαση της Γενεύης αλλά δεν απαιτεί η ασφαλής τρίτη χώρα να έχει κυρώσει τη Σύμβαση της Γενεύης χωρίς γεωγραφική επιφύλαξη. Επιπλέον, όσον αφορά το ζήτημα αν υπάρχει σύνδεσμος με τη συγκεκριμένη τρίτη χώρα, και κατά πόσον είναι συνεπώς εύλογο για τον αιτούντα να μεταβεί στη συγκεκριμένη χώρα, μπορεί επίσης να ληφθεί υπόψη το κατά πόσον ο αιτών διήλθε μέσω της εν λόγω ασφαλούς τρίτης χώρας ή εάν η τρίτη χώρα είναι γεωγραφικά πλησίον της χώρας καταγωγής του αιτούντος.

 

Βασικά επόμενα βήματα Σε συνεργασία με την Επιτροπή, τα κράτη μέλη θα πρέπει σύντομα να αντιμετωπίσουν τα διοικητικά εμπόδια και τα σημεία συμφόρησης, ώστε οι διαδικασίες επιστροφής να εκτελούνται με συστηματικότητα και ταχύτητα. Με την πλήρη συμμετοχή των κρατών μελών με βάση τις δικές τους διμερείς σχέσεις, θα πρέπει να εντατικοποιηθεί η συνεργασία με τις χώρες προτεραιότητας, προκειμένου να τεθούν σε εφαρμογή δέσμες κινήτρων και μόχλευση για τη βελτίωση των ποσοστών επανεισδοχής. Όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει να προβλέπουν στο πλαίσιο της εθνικής τους νομοθεσίας την έννοια των ασφαλών τρίτων χωρών και να την εφαρμόζουν όταν πληρούνται οι προϋποθέσεις.

III.6    Υλοποίηση του κοινού σχεδίου δράσης ΕΕ-Τουρκίας

Η υλοποίηση του κοινού σχεδίου δράσης ΕΕ-Τουρκίας θα αποτελέσει κλειδί για την αναχαίτιση της εισροής των παράτυπων μεταναστών κατά τις επόμενες εβδομάδες και μήνες, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι ο όγκος των παράτυπων αφίξεων παρέμεινε εξαιρετικά υψηλός κατά τη χειμερινή περίοδο παρά τις καιρικές συνθήκες. Αμέσως μετά την ενεργοποίηση του κοινού σχεδίου δράσης, η Τουρκία έλαβε σημαντικά μέτρα για την εφαρμογή του. Τα μέτρα για το άνοιγμα της αγοράς εργασίας στους Σύριους που τελούν υπό προσωρινή προστασία θα διευκολύνουν τους πρόσφυγες να βρουν νόμιμη απασχόληση. Άλλες πρωτοβουλίες σε εξέλιξη αποσκοπούν στην άρση των εμποδίων κατά τη συνεργασία με την ΕΕ για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης μεταναστών και της παράτυπης μετανάστευσης, καθώς και στη χρήση πληροφοριών που αποθαρρύνουν τους πρόσφυγες από το επικίνδυνο ταξίδι προς την Ευρώπη. Σύμφωνα με στοιχεία της Τουρκίας, αυξήθηκαν οι κρατήσεις παράτυπων μεταναστών και διακινητών στη χώρα· το 2015 συνελήφθησαν 3 700 διακινητές, ωστόσο, η συνεργασία στην επιβολή του νόμου και η δικαστική συνεργασία πρέπει να ενισχυθούν.

Πραγματοποιήθηκαν εντατικές επαφές με τις τουρκικές αρχές προκειμένου να διασφαλιστεί η λήψη συγκεκριμένων μέτρων ώστε να αρχίσει το ταχύτερο δυνατό η χρηματοδότηση έργων στο πλαίσιο της Διευκόλυνσης για τους Πρόσφυγες στην Τουρκία για την οποία διατίθεται ποσό 3 δισ. ευρώ. Στα τέλη του 2015 η Επιτροπή, σε συνεργασία με τις τουρκικές αρχές, ξεκίνησε αξιολόγηση αναγκών για τους Σύριους που βρίσκονται υπό καθεστώς προσωρινής προστασίας στην Τουρκία. Μια πρώτη επισκόπηση της αξιολόγησης αναγκών αναμένεται έως τα μέσα Φεβρουαρίου, για τον προσδιορισμό των έργων που θα χρηματοδοτηθούν από τη διευκόλυνση. Τομείς προτεραιότητας είναι η ανθρωπιστική βοήθεια στους πρόσφυγες, η κοινωνικοοικονομική στήριξη, η ένταξη στην αγορά εργασίας, η υγειονομική περίθαλψη και η κοινωνική ένταξη, οι δημοτικές υποδομές και η διαχείριση των προσφυγικών ροών 40 .

Ένα άλλο σημαντικό βήμα θα είναι η πρόοδος στον τομέα της επανεισδοχής. Η αποτελεσματική εφαρμογή της συμφωνίας επανεισδοχής ΕΕ-Τουρκίας 41 , τόσο όσον αφορά την επανεισδοχή ημεδαπών από την Τουρκία και, από την 1η Ιουνίου 2016 42 , την επανεισδοχή υπηκόων άλλων χωρών που έχουν διέλθει μέσω της Τουρκίας στην πορεία τους προς την ΕΕ, θα είναι ζωτικής σημασίας. Παράλληλα, καταβλήθηκαν εντατικές προσπάθειες ώστε να καταστεί η διμερής συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας όσον αφορά την επανεισδοχή υπηκόων άλλων χωρών αποτελεσματικότερη. Εντούτοις, μέχρι στιγμής, η εφαρμογή της υπήρξε ανεπαρκής. Η Επιτροπή εξετάζει επί του παρόντος πρόσθετα μέτρα στήριξης που θα μπορούσε να λάβει, και είναι πρόθυμη να συνεργαστεί στενά με τις ελληνικές και τις τουρκικές αρχές προκειμένου να αυξηθούν οι επιστροφές προς την Τουρκία στο πλαίσιο της ισχύουσας διμερούς συμφωνίας, αναμένοντας να τεθεί πλήρως σε ισχύ η συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας.

Βασικά επόμενα βήματα: Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει να δρομολογήσουν επειγόντως τις πρώτες δράσεις στο πλαίσιο της Διευκόλυνσης για τους Πρόσφυγες στην Τουρκία. Τα μέτρα που έλαβαν η Τουρκία και η ΕΕ πρέπει να οδηγήσουν ταχέως σε απτά αποτελέσματα όσον αφορά την αναχαίτιση της εισροής παράτυπων μεταναστών και την αποτελεσματική επιστροφή τους.

III.7    Στήριξη των προσφύγων εκτός της ΕΕ            

Η κατάσταση των Σύριων είναι απελπιστική, με 13,5 εκατομμύρια να χρήζουν ανθρωπιστικής βοήθειας, εκ των οποίων έξι εκατομμύρια παιδιά. Το 2016, η Επιτροπή θα διατηρήσει το υψηλό επίπεδο της ανθρωπιστικής βοήθειας που χορηγήθηκε το 2015 για την αντιμετώπιση των πλέον επειγουσών αναγκών των προσφύγων στην περιοχή που πλήττεται από τη συριακή κρίση. Εντός της Συρίας, παρά την κλιμάκωση των συγκρούσεων και την επιδείνωση της ανθρωπιστικής κατάστασης με νέα κύματα εκτόπισης, η ΕΕ θα διασφαλίσει ότι η βοήθεια, όπως τρόφιμα, νερό, κατάλυμα και εκπαίδευση, παρέχεται σε όσους την έχουν ανάγκη με ιδιαίτερη έμφαση στις πλέον ευάλωτες ομάδες. Από το καταπιστευματικό ταμείο για τη Συρία θα διατεθούν 350 εκατ. ευρώ για παροχή κατεπείγουσας βοήθειας σε 1,5 εκατομμύριο πρόσφυγες και στις υπέρμετρα βεβαρημένες κοινότητες υποδοχής στον Λίβανο, την Τουρκία, την Ιορδανία και το Ιράκ, για την κάλυψη βασικών αναγκών όπως η εκπαίδευση, η υγειονομική περίθαλψη και η υγιεινή. Η Επιτροπή θα θέσει επί του παρόντος ταχέως σε εφαρμογή τις δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί και θα διερευνήσει όλες τις επιλογές πολιτικής για τη συνέχεια που θα δοθεί. Για παράδειγμα, η Επιτροπή αναπτύσσει καινοτόμους τρόπους προκειμένου να αξιοποιήσει τις εμπορικές προτιμήσεις για τη στήριξη των προσφύγων στην Ιορδανία. Τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να θέσουν γρήγορα σε εφαρμογή τις δεσμεύσεις τους προκειμένου να συμβάλουν στην πραγματική βελτίωση της κατάστασης επί τόπου.

Η διεθνής κοινότητα οφείλει να εξακολουθήσει να εντείνει τις συλλογικές προσπάθειές της για παροχή βοήθειας στους Σύριους πρόσφυγες. Η ΕΕ πρέπει να αξιοποιήσει την ευκαιρία που της παρουσιάζεται να τονίσει την ανάγκη παγκόσμιας προσπάθειας σε μια σειρά διεθνών φόρα. Προς τον σκοπό αυτόν απαιτείται προσεκτική προετοιμασία της συνόδου υψηλού επιπέδου με θέμα «Επιμερισμός ευθυνών σε παγκόσμιο επίπεδο μέσω διαύλων αποδοχής Συρίων προσφύγων» που διοργανώνεται από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες στη Γενεύη στις 30 Μαρτίου, της ανθρωπιστικής διάσκεψης κορυφής του ΟΗΕ στην Κωνσταντινούπολη τον Μάιο 2016 και της συνόδου κορυφής για την αντιμετώπιση των μεγάλων μετακινήσεων των προσφύγων και των μεταναστών, που θα διεξαχθεί στο πλαίσιο της Γενικής Συνέλευσης των ΗΕ τον Σεπτέμβριο 2016. Οι συναντήσεις αυτές θα παράσχουν περαιτέρω δυνατότητες στην ΕΕ και τη διεθνή κοινότητα ώστε να επιδείξουν πιο μακροπρόθεσμη στήριξη στη Συρία και τις γειτονικές χώρες.

Αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων της εκτόπισης σε άλλες περιοχές

Η ΕΕ στηρίζει επίσης τους πρόσφυγες και τις χώρες υποδοχής σε άλλα μέρη του κόσμου που αντιμετωπίζουν καταστάσεις αναγκαστικής εκτόπισης. Στα μέσα του 2015 υπήρχαν 4,1 εκατομμύρια πρόσφυγες και έως 11,4 εκατομμύρια εσωτερικά εκτοπισμένα άτομα στις χώρες της υποσαχάριας Αφρικής. Το Σουδάν και η Αιθιοπία φιλοξενούν πάνω από 1 εκατομμύριο πρόσφυγες από γειτονικές χώρες, πέραν των περίπου 3,5 εκατομμυρίων εκτοπισμένων ατόμων στο εσωτερικό της χώρας. Περαιτέρω πίεση προέρχεται από την ταχεία αύξηση του αριθμού των νέων στην Αφρική 43 .

Η κατάσταση απαιτεί την αποφασιστική και διαρκή δέσμευση της Ένωσης και άλλων παγκόσμιων παραγόντων στις ενδιαφερόμενες χώρες. Χρηματοδοτικοί πόροι μπορούν να διατεθούν ταχέως ιδίως μέσω του Καταπιστευματικού ταμείου έκτακτης ανάγκης για την Αφρική. Προκειμένου να βοηθηθούν οι χώρες που καλύπτονται από το Καταπιστευματικό ταμείο στην υποδοχή των προσφύγων από την περιοχή, είναι σκόπιμο να δρομολογηθούν έργα που θα παρέχουν στους πρόσφυγες πρόσβαση στην εκπαίδευση, την κοινωνική πρόνοια και την αγορά εργασίας, και στις χώρες στήριξη για τη διαχείριση των συνόρων τους.

Διάνοιξη νόμιμων οδών

Ένας άλλος τρόπος για τη στήριξη των προσφύγων με συντεταγμένο τρόπο είναι μέσω των προγραμμάτων επανεγκατάστασης ή εισδοχής για ανθρωπιστικούς λόγους. Τα προγράμματα αυτά προσφέρουν ένα νομικό μέσο για την παροχή προστασίας σε όσους την έχουν ανάγκη χωρίς να προσφύγουν σε επικίνδυνα ταξίδια που ήταν η αιτία τόσο πολλών ανθρώπινων τραγωδιών. Η επανεγκατάσταση είναι μια συνολική προσέγγιση και οι εταίροι της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες (UNHCR) σε παγκόσμιο επίπεδο είναι σε θέση να στηρίξουν τη συνολική προσπάθεια παροχής βοήθειας σε όσους έχουν ανάγκη διεθνούς προστασίας.

 

Μετά τη σύσταση της Επιτροπής του Ιουνίου 2015 44 , εγκρίθηκε σύστημα επανεγκατάστασης για 22 504 άτομα για τη συνδρομή εκτοπισμένων ατόμων από χώρες εκτός της ΕΕ τα οποία χρήζουν σαφώς διεθνούς προστασίας. Προβλέπεται ότι η αποτελεσματική επανεγκατάσταση στο πλαίσιο του εγκριθέντος συστήματος θα πραγματοποιηθεί μετά από αίτηση της UNHCR και θα καλύπτει δύο έτη. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που διαβιβάστηκαν από τα κράτη που συμμετέχουν στο σύστημα, έως το τέλος του 2015 είχαν επανεγκατασταθεί 3 358 άτομα 45 . Οι δεσμεύσεις που συμφωνήθηκαν πρέπει να τηρηθούν εγκαίρως. Έως τον Απρίλιο, με βάση την πρακτική πείρα που αποκτήθηκε μέχρι τώρα, η Επιτροπή θα υποβάλει οριζόντια πρωτοβουλία επανεγκατάστασης, ώστε να εξασφαλιστεί συλλογική προσέγγιση της επανεγκατάστασης και να εδραιωθεί ως βασικό εργαλείο που διέπει τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ βοηθά τις χώρες που υποδέχονται μεγάλο αριθμό προσφύγων και παρέχει προστασία σε αυτούς, χωρίς να χρειάζεται να καταφύγουν σε επικίνδυνες παράνομες διαδρομές στα χέρια των λαθρεμπόρων.

Το εθελοντικό πρόγραμμα εισδοχής για ανθρωπιστικούς λόγους με την Τουρκία 46 πρέπει να εφαρμοστεί ταχέως για τη διάνοιξη νόμιμης οδού που θα επιτρέπει στα κράτη μέλη να προσφέρουν διεθνή προστασία σε άτομα που εκτοπίσθηκαν εξαιτίας της σύγκρουσης στη Συρία, και τα κράτη μέλη θα πρέπει να επισπεύσουν τις εργασίες σχετικά με τη σύσταση της Επιτροπής. Η ενεργοποίηση του συστήματος εξαρτάται από τη μείωση του αριθμού των προσώπων που διασχίζουν τα σύνορα παράνομα από την Τουρκία και μπορεί να προσαρμόζεται ανάλογα με το μέγεθος του πληθυσμού των προσφύγων στην Τουρκία. Η ταχεία έγκριση και εφαρμογή θα συμβάλουν σημαντικά στην αποτελεσματικότητα των σχέσεων με την Τουρκία σε θέματα μετανάστευσης και θα συμπληρώσουν την υλοποίηση των δράσεων που προβλέπονται στο κοινό σχέδιο δράσης ΕΕ-Τουρκίας.

Βασικά επόμενα βήματα: Η ΕΕ πρέπει να δώσει άμεση συνέχεια στις δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν κατά τη διάσκεψη του Λονδίνου. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της πρέπει να ενισχύσουν τη δέσμευσή τους για την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων της εκτόπισης, βελτιώνοντας τη συνεργασία σε θέματα συνδρομής και επιτυγχάνοντας τον στόχο του 0,7% που καθορίστηκε όσον αφορά την επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια (ΕΑΒ). Οι εθνικές δεσμεύσεις υπέρ του Καταπιστευματικού ταμείου έκτακτης ανάγκης για την Αφρική και του Συριακού Καταπιστευματικού ταμείου πρέπει να αυξηθούν προκειμένου να ευθυγραμμιστούν με τη συνεισφορά της ΕΕ. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να επιταχύνουν την επανεγκατάσταση όπως συμφωνήθηκε το 2015 και να εγκρίνουν ταχέως το εθελοντικό πρόγραμμα εισδοχής για ανθρωπιστικούς λόγους με την Τουρκία, όπως συνέστησε η Επιτροπή στις 15 Δεκεμβρίου 2015. Έως τον Απρίλιο, η Επιτροπή θα προτείνει πρωτοβουλία επανεγκατάστασης σε επίπεδο ΕΕ, ώστε να ενταθούν σημαντικά οι προσπάθειες επανεγκατάστασης.

IV    ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΗΣ ΕΕ/ΠΑΡΑΒΑΣΕΙΣ

Τον Σεπτέμβριο του 2015, η Επιτροπή δρομολόγησε πρωτοβουλία με στόχο να κινήσει ή να συνεχίσει διάφορες υποθέσεις όσον αφορά την πλήρη και ορθή εφαρμογή της νομοθεσίας σχετικά με τις διαδικασίες χορήγησης ασύλου, τις συνθήκες υποδοχής, τον κανονισμό του Δουβλίνου, τον κανονισμό EURODAC για τη λήψη δακτυλικών αποτυπωμάτων, και την επιστροφή. Στον τομέα του ασύλου, το 2015, η Επιτροπή εξέδωσε από τις 23 Σεπτεμβρίου 2015 συνολικά 58 αποφάσεις (προειδοποιητικές επιστολές και αιτιολογημένες γνώμες) σχετικά με τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο και τη συμμόρφωση με το κεκτημένο της ΕΕ διατάξεων σε θέματα ασύλου.

Μετά τα μέτρα που ελήφθησαν τον Σεπτέμβριο, πολλά κράτη μέλη κοινοποίησαν στην Επιτροπή τις εθνικές διατάξεις που θεωρείται ότι αποτελούν την πλήρη μεταφορά των σχετικών οδηγιών στο εθνικό δίκαιο. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής αξιολογούν επί του παρόντος την πληρότητα των κοινοποιηθέντων μέτρων 47 . Σε 9 περιπτώσεις για τις οποίες δεν υπήρχε πλήρης κοινοποίηση, η Επιτροπή αποφάσισε σήμερα να απευθύνει αιτιολογημένες γνώμες.

Όσον αφορά την οδηγία για την επιστροφή, η Επιτροπή απέστειλε διοικητικές επιστολές σε 10 κράτη μέλη ζητώντας διευκρινίσεις σχετικά με την έκδοση αποφάσεων επιστροφής και τα μέτρα που ελήφθησαν για την εξασφάλιση της αποτελεσματικής επιβολής τους. Αφού έλαβε τις παρατηρήσεις τους, η Επιτροπή συνεργάζεται στενά με τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη προκειμένου να εντοπίσει τα εμπόδια και τα σημεία συμφόρησης που δυσχεραίνουν επί του παρόντος την επιστροφή, καθώς και τις δράσεις που πρέπει να αναληφθούν για την αντιμετώπισή τους, έτσι ώστε να αυξηθεί το ποσοστό των επιστροφών και να διασφαλιστεί η πλήρης τήρηση των υποχρεώσεων.

Οι εργασίες της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή και τις παραβάσεις αντικατοπτρίζουν το γεγονός ότι μία από τις αδυναμίες του συστήματος διαχείρισης της μετανάστευσης της ΕΕ και του κοινού ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου ειδικότερα συνίσταται στη μη πλήρη μεταφορά των σχετικών διατάξεων στην εθνική νομοθεσία και στην ασυνεπή εφαρμογή τους. Η Επιτροπή εργάζεται σκληρά προκειμένου να βοηθήσει τα κράτη μέλη να επιτύχουν πλήρη συμμόρφωση. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να χρησιμοποιεί πλήρως τις εξουσίες που της παρέχει η Συνθήκη ώστε να δίνεται συνέχεια σε δυνητικές και πραγματικές διαδικασίες επί παραβάσει, προκειμένου να διασφαλίζεται η πλήρης συμμόρφωση με τους από κοινού συμφωνηθέντες κανόνες της ΕΕ.

V    ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Ενόψει του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Φεβρουαρίου, είναι επιτακτική ανάγκη να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια για να αποκατασταθεί η τάξη στο σύστημα μετανάστευσης και να επιβληθεί ο έλεγχος των παράτυπων ροών μέσω της διαδρομής Ανατολικής Μεσογείου/Δυτικών Βαλκανίων. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα πρέπει να δεσμευτεί να λάβει τα μέτρα που απαιτούνται, και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, οι οργανισμοί και όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ θα πρέπει να τα εφαρμόσουν με αποφασιστικότητα.

Η ορθή διαχείριση των συνόρων προϋποθέτει ότι όλοι οι νεοαφιχθέντες έχουν πράγματι καταχωριστεί και κατευθυνθεί σε εθνικές διαδικασίες ασύλου, διαδικασίες μετεγκατάστασης ή διαδικασίες επιστροφής, σύμφωνα με τους κανόνες του Δουβλίνου της ΕΕ. Η πλήρης εφαρμογή της νομοθεσίας της ΕΕ για το άσυλο και τη διαχείριση των συνόρων και η εφαρμογή των συλλογικών αποφάσεων που ελήφθησαν κατά το παρελθόν έτος θα εγγυώνται τον ισότιμο καταμερισμό των ευθυνών μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και θα διασφαλίζουν ότι κάθε κράτος είναι σε θέση να αντιμετωπίσει την κατάσταση.

Κατάργηση των κινήτρων για την παράτυπη μετανάστευση σημαίνει επίσης βελτίωση των συνθηκών στις χώρες προέλευσης, συνεργασία με τις κύριες χώρες διέλευσης όπως η Τουρκία, αξιόπιστους νόμιμους διαύλους μετανάστευσης και αποτελεσματική, συστηματική και έγκαιρη επιστροφή και επανεισδοχή των ατόμων που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει νομική και ηθική υποχρέωση, καθώς και ιστορική ευθύνη να παρέχει προστασία σε όσους τη χρειάζονται. Η Ευρώπη μπορεί — και πρέπει — να διαχειριστεί την προσφυγική κρίση συλλογικά. Αυτό απαιτεί συντονισμένες προσπάθειες σε πολλαπλά μέτωπα από όλες τις χώρες της ΕΕ, τα θεσμικά όργανα και τους οργανισμούς ώστε να εφαρμόσουν όλα όσα έχουν συμφωνηθεί. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια προκειμένου να βοηθήσει και να στηρίξει τα κράτη μέλη στην άσκηση των καθηκόντων τους.

Παραρτήματα

Παράρτημα 1: Κοινό Σχέδιο Δράσης ΕΕ-Τουρκίας — Έκθεση υλοποίησης        

Παράρτημα 2: Ελλάδα – Έκθεση για την τρέχουσα κατάσταση            

Παράρτημα 3: Ιταλία – Έκθεση για την τρέχουσα κατάσταση            

Παράρτημα 4: Μετεγκατάσταση – Πίνακας για την τρέχουσα κατάσταση                

Παράρτημα 5: Συνέχεια που δόθηκε στη σύνοδο των ηγετών των Δυτικών Βαλκανίων — Έκθεση για την τρέχουσα κατάσταση    

Παράρτημα 6: Εν εξελίξει δράσεις που συμβάλλουν στην προστασία των παιδιών-μεταναστών

Παράρτημα 7: Δεσμεύσεις συνεισφοράς των κρατών μελών στα καταπιστευματικά ταμεία — Πίνακας της τρέχουσας κατάστασης        

Παράρτημα 8: Εφαρμογή της νομοθεσίας της ΕΕ — Τρέχουσα κατάσταση

Παράρτημα 9: Στήριξη από τα κράτη μέλη του μηχανισμού πολιτικής προστασίας υπέρ της Σερβίας, της Σλοβενίας, της Κροατίας και της Ελλάδας

(1)

     Η επιχείρηση Τρίτων τριπλασιάστηκε σε μέγεθος τον Μάιο στην κεντρική Μεσόγειο και διέσωσε 155 000 άτομα από την 1η Ιανουαρίου 2015 έως την 31η Ιανουαρίου 2016. Η δράση στην Ανατολική Μεσόγειο κλιμακώθηκε τον Δεκέμβριο του 2015 με την κοινή επιχείρηση Ποσειδών, και διέσωσε περισσότερα από 107 000 άτομα την ίδια περίοδο.

(2)

     Το 30μελές ευρωπαϊκό κέντρο για την καταπολέμηση της λαθραίας διακίνησης μεταναστών θα αποτελέσει κομβικό σημείο πληροφόρησης αλλά θα εμβαθύνει επίσης τη συνεργασία μεταξύ βασικών φορέων, όπως οι μονάδες χρηματοοικονομικών πληροφοριών, η Μονάδα για την αναφορά διαδικτυακού περιεχομένου και τα εθνικά σημεία επαφής των κρατών μελών.

(3)

             Ανακοινώσεις της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο: εκθέσεις προόδου για την υλοποίηση των κέντρων πρώτης υποδοχής στην Ελλάδα και στην Ιταλία, COM(2015) 678 final και COM(2015) 679 final της 15ης Δεκεμβρίου 2015. Βλ. παραρτήματα 2 και 3.

(4)

             Η Ιταλία και η Ελλάδα συγκαταλέγονταν στα τέσσερα κράτη μέλη (όπως και η Κύπρος και η Κροατία) στα οποία η Επιτροπή είχε κινήσει διαδικασίες επί παραβάσει σχετικά με τον κανονισμό Eurodac.

(5)

     Το ποσοστό απάντησης στο τρέχον αίτημα του Frontex ανέρχεται σε 83%. Η EASO ζήτησε 374 εμπειρογνώμονες και έλαβε υπόσχεση για 201 εμπειρογνώμονες. 

(6)

             Τα διάφορα μέτρα για την έμπρακτη εφαρμογή της μετεγκατάστασης συμφωνήθηκαν στο φόρουμ για τη μετεγκατάσταση και την επανεγκατάσταση με τη συμμετοχή των κρατών μελών, που διοργανώθηκε από την Επιτροπή τον Σεπτέμβριο.

(7)

             Τον Δεκέμβριο διατέθηκε, μεταξύ άλλων, επιχορήγηση ύψους 20 εκατ. ευρώ για την υποβοήθηση της εφαρμογής στην Ελλάδα, καθώς και κατ’ αποκοπή ποσό ύψους 6 000 ευρώ στα κράτη μέλη για κάθε πρόσωπο που μετεγκαθίσταται και 500 ευρώ για συμμετοχή στα έξοδα μεταφοράς. Το ποσό αυτό θα καταβληθεί στα κράτη μέλη κατά την επόμενη διάθεση κονδυλίων στο πλαίσιο των εθνικών προγραμμάτων ΤΑΜΕ και ΤΕΑ.

(8)

         Αγγλικά, γαλλικά, ισπανικά, ιταλικά, πορτογαλικά, αραβικά, φαρσί, αρμένικα, παστού, ρωσικά, σομαλικά, αλβανικά, τιγκρίνια και ουρντού.

(9)

             Καθώς και επιπλέον ποσό 8 εκατ. ευρώ για περιφερειακό πρόγραμμα.

(10)

     Βλ. παράρτημα 7. Μέχρι στιγμής έχουν δεσμευθεί 654 εκατ. ευρώ στο καταπιστευματικό ταμείο για τη Συρία, εκ των οποίων 594 εκατ. ευρώ από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, αλλά μόνο 60,5 εκατ. ευρώ από 19 κράτη μέλη.

(11)

     Βλ. παράρτημα 7.

(12)

     Στα παραδείγματα περιλαμβάνονται: το Μάλι: 3 σχέδια ύψους 43,5 εκατ. ευρώ για τη στήριξη των τοπικών αρχών και των ευάλωτων πληθυσμών στο βόρειο Μάλι και τη δημιουργία θέσεων εργασίας στην υπόλοιπη χώρα· ο Νίγηρας: δύο σχέδια ύψους 32 εκατ. ευρώ, τα οποία θα υλοποιηθούν στην περιοχή Agadez του Νίγηρα για την παροχή βοήθειας στις αρχές όσον αφορά τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών και την προώθηση βιώσιμων εναλλακτικών λύσεων αντί της παράτυπης μετανάστευσης· η Σενεγάλη: ένα σχέδιο ύψους 8 εκατ. ευρώ για την παροχή βοήθειας στα πλέον ευάλωτα άτομα της χώρας, με τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και της ανθεκτικότητας των τοπικών πληθυσμών· η διαδικασία του Χαρτούμ: ένα σχέδιο ύψους 40 εκατ. ευρώ για την καλύτερη διαχείριση της μετανάστευσης μέσω της παροχής ανάπτυξης ικανοτήτων και βασικού εξοπλισμού, της διαμόρφωσης πολιτικών και της εκπόνησης νομοθεσίας σχετικά με την εμπορία ανθρώπων και τη διακίνηση μεταναστών, και της ευαισθητοποίησης σχετικά με τους κινδύνους της παράτυπης μετανάστευσης· η Αιθιοπία: ένα σχέδιο ύψους 20 εκατ. ευρώ για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των μεταναστών και των ατόμων που επιστρέφουν μέσω της επαγγελματικής κατάρτισης, της μικροχρηματοδότησης και της δημιουργίας θέσεων εργασίας, με στόχο τη δημιουργία συνθηκών για την επιστροφή και επανένταξη των Αιθιόπων προσφύγων· η Σομαλία: ένα σχέδιο ύψους 50 εκατ. ευρώ για τη στήριξη της οικειοθελούς επιστροφής των Σομαλών προσφύγων σε σταθερές περιοχές της Σομαλίας, με τη δημιουργία ευνοϊκού περιβάλλοντος για την επιστροφή και επανένταξή τους.

(13)

     Το κοινό σχέδιο δράσης ενεργοποιήθηκε στη σύνοδο κορυφής των αρχηγών κρατών ή κυβερνήσεων της ΕΕ με την Τουρκία, που πραγματοποιήθηκε στις 29 Νοεμβρίου 2015. Βλ. παράρτημα 1.

(14)

     Δύο στην Ιταλία και ένα στην Ελλάδα.

(15)

     Είναι επίσης αναγκαία η διατήρηση της εν λόγω στήριξης, καθώς, ενόψει της λήξης της θητείας των διαφόρων εμπειρογνωμόνων, υφίσταται πραγματικός κίνδυνος οπισθοδρόμησης της προόδου, εάν οι εμπειρογνώμονες ανακαλούνται χωρίς να αντικαθίστανται.

(16)

     Βλ. παράρτημα 2.

(17)

     Βλ. παράρτημα 3.

(18)

     Στη Lampedusa (από τον Οκτώβριο του 2015) και στο Pozzallo (από τις 19.01.2016).

(19)

     Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με τη διαχείριση της προσφυγικής κρίσης: η κατάσταση όσον αφορά την εφαρμογή των δράσεων προτεραιότητας στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος δράσης για τη μετανάστευση, COM(2015) 510 final, της 14ης Οκτωβρίου 2015.

(20)

     Σύσταση της Επιτροπής προς την Ελληνική Δημοκρατία σχετικά με τα επείγοντα μέτρα που πρέπει να ληφθούν από την Ελλάδα ενόψει της επανέναρξης των μεταφορών δυνάμει του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 604/2013 (C(2016) 871, της 10ης Φεβρουαρίου 2016).

(21)

     Τα διάφορα μέτρα για την έμπρακτη εφαρμογή της μετεγκατάστασης συμφωνήθηκαν στο φόρουμ για τη μετεγκατάσταση και την επανεγκατάσταση που διοργανώθηκε από την Επιτροπή το Σεπτέμβριο με τη συμμετοχή των κρατών μελών.

(22)

     Εκκρεμεί ο καθορισμός 8 000 θέσεων του πρώτου προγράμματος μετεγκατάστασης 40 000 θέσεων του για ένα συγκεκριμένο κράτος μέλος.

(23)

     Στοιχεία της 8ης Φεβρουαρίου 2016. Βλ. παράρτημα 4 για περισσότερες λεπτομέρειες.

(24)

     Τούτο ισχύει τόσο στα εξωτερικά όσο και στα εσωτερικά σύνορα όπου έχουν επανεισαχθεί συνοριακοί έλεγχοι. Κράτος μέλος δύναται επίσης να επιτρέπει την είσοδο, ακόμη και αν οι όροι εισόδου δεν πληρούνται, για ανθρωπιστικούς λόγους, εφόσον ενημερώνει σχετικά τα λοιπά κράτη μέλη.

(25)

     Έχει ήδη λήξει η επαναφορά των συνοριακών ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα της Ουγγαρίας και της Σλοβενίας. Η Γαλλία και η Μάλτα έχουν επίσης εφαρμόσει ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα, για λόγους ανεξάρτητους της μεταναστευτικής κρίσης.

(26)

     Σύμφωνα με το France Stratégie, το εμπόριο μεταξύ των χωρών της ζώνης Σένγκεν θα μπορούσε να μειωθεί τουλάχιστον κατά 10 % σε περίπτωση μόνιμης επαναφοράς των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα.

(27)

     Το πιο πιθανό σενάριο συνεπάγεται επιπρόσθετες δαπάνες ύψους 7,1 δισ. ευρώ, όπου στους οδικούς μεταφορείς θα αναλογεί πρόσθετο κόστος ύψους 3,4 δισ. ευρώ ετησίως (όταν ο μέσος χρόνος καθυστέρησης στα σύνορα είναι μια ώρα) και άνω των 6,7 δισ. ευρώ ετησίως (όταν ο μέσος χρόνος καθυστέρησης στα σύνορα είναι δύο ώρες), επηρεάζοντας τουλάχιστον 57 εκατ. διεθνείς οδικές μεταφορές. Για τους επιβάτες, οι χερσαίες μεταφορές θα υποστούν το μεγαλύτερο πλήγμα λόγω του πρόσθετου χρόνου μετακίνησης, των καθυστερήσεων και των συμφορήσεων (2,6 δισ. ευρώ ετησίως), ενώ οι πρόσθετες διαδικασίες ελέγχου των εγγράφων θα επιβαρύνουν τον προϋπολογισμό των κρατών μελών κατά περίπου 1,1 δισ. ευρώ ετησίως.

(28)

     Το ποσοστό των διασυνοριακών εργαζομένων είναι ιδιαίτερα υψηλό στη Σλοβακία (5,7 %), την Εσθονία (3,5 %), την Ουγγαρία (2,4 %) και το Βέλγιο (2,3 %).

(29)

     Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2007/2004, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 863/2007 και της απόφασης του Συμβουλίου 2005/267/ΕΚ, COM(2015) 671 final, της 15ης Δεκεμβρίου 2015.

(30)

     Η πρόταση θα συμπληρωθεί και από πρόταση για τα ευφυή σύνορα με σκοπό την ενίσχυση της αποδοτικότητας, της αποτελεσματικότητας και της ασφάλειας των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ με τη χρήση τεχνολογιών για την υποστήριξη της διαχείρισης του Σένγκεν.

(31)

     Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 562/2006 όσον αφορά την ενίσχυση των ελέγχων στα εξωτερικά σύνορα με χρήση οικείων βάσεων δεδομένων, COM(2015) 670 final, της 15ης Δεκεμβρίου 2015.

(32)

     Η εν λόγω αρχή, που κατοχυρώνεται στο ενωσιακό και το διεθνές δίκαιο, απαγορεύει την απέλαση ή την επιστροφή πρόσφυγα στα σύνορα επικρατειών όπου η ζωή ή η ελευθερία του (της) απειλείται λόγω της φυλής, της θρησκείας, της ιθαγένειας, της συμμετοχής σε ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα ή των πολιτικών του (της) πεποιθήσεων.

(33)

     Πρόγραμμα δράσης για τους ασυνόδευτους ανηλίκους (2010-2014), COM (2010) 213 final, της 6ης Μαΐου 2010.

(34)

     Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο: Σχέδιο δράσης της ΕΕ για την επιστροφή, COM(2015) 453 final, της 9ης Σεπτεμβρίου 2015.

(35)

     Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με ένα ευρωπαϊκό ταξιδιωτικό έγγραφο για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών, COM(2015) 668 final, της 15ης Δεκεμβρίου 2015.

(36)

     Σε αυτό δεν προσμετρούνται εθνικές επιχειρήσεις επιστροφής που διεξάγονται χωρίς τη βοήθεια του Frontex.

(37)

     Εν προκειμένω, ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί σε βασικές χώρες καταγωγής και διέλευσης παράτυπων μεταναστών προς την ΕΕ, όπως το Αφγανιστάν, η Αλγερία, το Μπαγκλαντές, η Αιθιοπία, η Γκάνα, η Ακτή του Ελεφαντοστού, το Μάλι, το Μαρόκο, ο Νίγηρας, η Νιγηρία, η Σενεγάλη, το Πακιστάν, η Σομαλία, το Σουδάν και η Τυνησία.

(38)

     Σε συνέντευξη Τύπου της 5ης Φεβρουαρίου 2016, ο Έλληνας υπουργός Εσωτερικών, κ. Κουρουμπλής, δήλωσε ότι η Ελλάδα θεωρεί την Τουρκία «τρίτη χώρα ασφαλούς διέλευσης».

(39)

     Άρθρο 38 παράγραφος 1 στοιχείο ε) της οδηγίας 2013/32/ΕΕ σχετικά με τις διαδικασίες ασύλου.

(40)

     Κατάλογος των τομέων προτεραιότητας περιλαμβάνεται στο προσάρτημα του παραρτήματος 1.

(41)

     Σημαντικό στοιχείο του χάρτη πορείας της Τουρκίας για την ελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων.

(42)

     Σύμφωνα με το κοινό σχέδιο δράσης, η Επιτροπή πρότεινε μέτρα ώστε να επισπευσθεί η ημερομηνία για την εφαρμογή της εν λόγω διάταξης από την 1η Οκτωβρίου 2017 στην 1η Ιουνίου 2016.

(43)

     Ο πληθυσμός της Αφρικής του οποίου το 60% είναι ηλικίας 24 ετών και κάτω εκτιμάται ότι θα αυξηθεί κατά περίπου 500 εκατομμύρια άτομα έως το 2030 - Πηγή: Ηνωμένα Έθνη, Υπηρεσία Οικονομικών και Κοινωνικών Υποθέσεων, Τμήμα πληθυσμού (2015).

(44)

     Σύσταση της Επιτροπής της 8.6.2015 σχετικά με ένα ευρωπαϊκό σύστημα επανεγκατάστασης, C(2015) 3560 final.

(45)

     Βέλγιο (123), Τσεχική Δημοκρατία (16), Ιρλανδία (163), Ιταλία (96), Κάτω Χώρες (220), Ηνωμένο Βασίλειο (1 000), Λιχτενστάιν (20), Ελβετία (387).

(46)

     Σύσταση της Επιτροπής της 15.12.2015 για ένα εθελοντικό πρόγραμμα εισδοχής για ανθρωπιστικούς λόγους με την Τουρκία, C(2015) 9490.

(47)

     Βλ. παράρτημα 8.

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 10.2.2016

COM(2016) 85 final

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

της

Ανακοίνωσης της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την πορεία υλοποίησης των δράσεων προτεραιότητας στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού θεματολογίου για τη μετανάστευση

Κοινό Σχέδιο Δράσης ΕΕ-Τουρκίας: Έκθεση υλοποίησης

Κοινό Σχέδιο Δράσης ΕΕ-Τουρκίας: Έκθεση υλοποίησης

Περίοδος: 17 Δεκεμβρίου 2015 έως 31 Ιανουαρίου 2016

 

Εισαγωγή

Στις 29 Νοεμβρίου 2015, κατά τη σύνοδο κορυφής ΕΕ-Τουρκίας, η Τουρκία και η ΕΕ ενεργοποίησαν το κοινό σχέδιο δράσης (ΚΣΔ) που είχε συμφωνηθεί «ad referenda» στις 15 Οκτωβρίου 2015. Ο στόχος του ΚΣΔ είναι να ενταθεί η συνεργασία για τη στήριξη των Συρίων προσφύγων που τελούν υπό καθεστώς προσωρινής προστασίας και των κοινοτήτων υποδοχής τους στην Τουρκία και να ενισχυθεί η συνεργασία για την πρόληψη των παράτυπων μεταναστευτικών ροών προς την ΕΕ. Ως εκ τούτου, η υλοποίηση του ΚΣΔ αναμένεται να επιβάλει την τάξη στις μεταναστευτικές ροές και να συμβάλει στην ανάσχεση της παράτυπης μετανάστευσης.

Ο στόχος της παρούσας δεύτερης έκθεσης υλοποίησης του ΚΣΔ, δύο μήνες μετά την ενεργοποίησή του, είναι η ενημέρωση σχετικά με την ουσιαστική συνέχεια που δόθηκε από την Τουρκία και την ΕΕ στις αντίστοιχες δεσμεύσεις τους από την πρώτη έκθεση που εκδόθηκε στις 17 Δεκεμβρίου 2015. Οι εν λόγω εκθέσεις αποτελούν μέρος συνολικής προσπάθειας για στενή παρακολούθηση της κατάστασης.

1.Μέρος 1

1.1.     Στατιστικά στοιχεία (στην ΕΕ)

Ένας από τους βασικούς στόχους του ΚΣΔ είναι η επίτευξη αποτελεσμάτων, ιδίως στην ανάσχεση της εισροής παράτυπων μεταναστών.

Ο αριθμός των ατόμων που φθάνουν παράτυπα στην ΕΕ από την Τουρκία παραμένει υψηλός για αυτήν την περίοδο του έτους, κατά την οποία οι χειμερινές καιρικές συνθήκες αναμενόταν να συμβάλουν στη μείωση του αριθμού των αφίξεων. Ειδικότερα, κατά τη διάρκεια των 46 ημερών της περιόδου αναφοράς (δηλ. από 17 Δεκεμβρίου έως 31 Ιανουαρίου):

Ο συνολικός αριθμός των παράτυπων μεταναστών που έχουν φτάσει στην ΕΕ από ξηράς και ή διά θαλάσσης (δηλ. μέσω Ελλάδας και Βουλγαρίας) ήταν 110.211. Οι περισσότεροι από αυτούς, δηλ. 109.336 ή το 99,2%, διέσχισαν το Αιγαίο Πέλαγος.

Ο ημερήσιος μέσος όρος παράτυπων διελεύσεων μέσω Ελλάδας ανήλθε σε 2.377, μέσω Βουλγαρίας ανήλθε σε 19 και συνολικά ανήλθε σε 2.396.

Σε εβδομαδιαία βάση, οι αφίξεις μέσω Ελλάδας ανήλθαν, κατά μέσο όρο, σε 16.437.

Χάριν συγκρίσεως με προηγούμενους μήνες:

Ο συνολικός αριθμός παράτυπων αφίξεων από την Τουρκία στην Ελλάδα κατά τους μήνες Σεπτέμβριο, Οκτώβριο, Νοέμβριο, Δεκέμβριο του 2015 και Ιανουάριο του 2016 ανήλθε, αντίστοιχα, σε 147.639, 214.792, 154.381, 110.835 και 67.756.

Για τους ίδιους μήνες, οι αντίστοιχοι ημερήσιοι μέσοι όροι ανήλθαν σε 4.921, 6.929, 5.146, 3.575 και 2.186 άτομα.

Οι παράτυπες είσοδοι από Τουρκία προς Ελλάδα (διά θαλάσσης) κατά τους μήνες Δεκέμβριο και Ιανουάριο παρουσιάζονται στα ακόλουθα γραφήματα: στο γράφημα 1 παρουσιάζεται ο αριθμός των παράτυπων αφίξεων ανά ημέρα και στο γράφημα 2 παρουσιάζονται οι παράτυπες αφίξεις ανά εβδομάδα 1 .

Στο διάγραμμα 3 παρουσιάζεται ο αριθμός των παράτυπων αφίξεων ανά μήνα από την Τουρκία στην Ελλάδα, κατά την περίοδο μεταξύ Σεπτεμβρίου 2015 και Ιανουαρίου 2016. Στο γράφημα 4 εμφανίζονται οι παράτυπες αφίξεις κατά την ίδια περίοδο, δηλ. μεταξύ Σεπτεμβρίου 2015 και Ιανουαρίου 2016, κατανεμημένες ανά κυριότερες εθνικότητες (με βάση τη δήλωση των μεταναστών κατά την άφιξή τους), δηλ. Σύριοι και έπειτα Αφγανοί και Ιρακινοί. Από τα κατανεμημένα αριθμητικά στοιχεία προκύπτει μείωση του ποσοστού - συγκριτικά με το σύνολο - των Συρίων (από 69 σε 38%) και αύξηση του ποσοστού των Αφγανών (από 18% σε 24%) και των Ιρακινών (από 8% σε 15%).

Γράφημα 1: Ημερήσιες παράτυπες αφίξεις από την Τουρκία στην Ελλάδα – Δεκέμβριος 2015 και Ιανουάριος 2016 – πηγή: Frontex

Γράφημα 2: Παράτυπες αφίξεις από την Τουρκία στην Ελλάδα ανά μήνα – Δεκέμβριος 2015 και Ιανουάριος 2016 – πηγή: Frontex 

 

Γράφημα 3 της Επιτροπής: Παράτυπες αφίξεις από την Τουρκία στην Ελλάδα ανά μήνα – Σεπτέμβριος 2015 έως Ιανουάριος 2016 – πηγή: στοιχεία FRAN (2015) και στοιχεία JORA (Ιανουαρίου 2016) του Frontex, στις 8 Φεβρουαρίου 2016. Τα στοιχεία JORA αποτελούν προκαταρκτικά επιχειρησιακά στοιχεία που υπόκεινται σε αλλαγές.

Γράφημα 4 της Επιτροπής: Παράτυπες αφίξεις από την Τουρκία στην Ελλάδα ανά εθνικότητα (δηλ. Σύριοι, Αφγανοί και Ιρακινοί) - Σεπτέμβριος 2015 έως Ιανουάριος 2016 – πηγή: στοιχεία FRAN (2015) και στοιχεία JORA (Ιανουαρίου 2016) του Frontex, στις 8 Φεβρουαρίου 2016. Τα στοιχεία JORA αποτελούν προκαταρκτικά επιχειρησιακά στοιχεία που υπόκεινται σε αλλαγές.

Το σύνολο των παράτυπων αφίξεων από την Τουρκία στην Ελλάδα ακολουθεί μεταβαλλόμενο μοτίβο, μολονότι οι αριθμοί μειώνονται (βλ. γραφήματα 2 και 3). Ωστόσο, αυτή η πτωτική τάση ήταν εντός των ορίων που θα μπορούσαν ενδεχομένως ήδη να αναμένονται λόγω των χειμερινών καιρικών συνθηκών. Λαμβανομένης υπόψη της χειμερινής περιόδου, τα αριθμητικά στοιχεία παραμένουν υψηλά για αυτήν την περίοδο του έτους.

Τα νομοθετικά και επιχειρησιακά μέτρα που έλαβαν οι τουρκικές αρχές για την ανάσχεση της παράτυπης μετανάστευσης είχαν, κατά τα φαινόμενα, ορισμένο αρχικό —αν και περιορισμένο— αντίκτυπο στις μεταναστευτικές ροές. Δεν είμαστε ακόμη σε θέση να ποσοτικοποιήσουμε τον ακριβή βραχυπρόθεσμο αντίκτυπο τους.

Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι, εξαιτίας της επιδείνωσης των καιρικών συνθηκών, ο αριθμός των ατόμων που έχασαν τη ζωή τους κατά την παράτυπη διέλευση στην Ελλάδα αυξήθηκε 2 .

1.2. Στατιστικά στοιχεία (στην Τουρκία)

Η Τουρκία φιλοξενεί επί του παρόντος 2.582.600 Σύριους πρόσφυγες 3 , στους οποίους χορηγεί καθεστώς προσωρινής προστασίας ως ομάδα. Υπό το καθεστώς αυτό παρέχεται πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες όπως η εκπαίδευση και η υγειονομική περίθαλψη. Από τις 15 Ιανουαρίου 2016 παρέχεται επίσης - υπό ορισμένες προϋποθέσεις (βλ. κατωτέρω για περισσότερες λεπτομέρειες) - πρόσβαση στην αγορά εργασίας. Στις 22 Ιανουαρίου, 269.207 Σύριοι φιλοξενούνταν σε καταυλισμούς προσφύγων, όπου τους παρέχεται στήριξη ευρέος φάσματος.

Μετά την έκδοση της πρώτης έκθεσης υλοποίησης του ΚΣΔ στις 17 Δεκεμβρίου 2015, η ΕΕ αποφάσισε να συλλέγει στοιχεία από την ΕΕ και την Τουρκία σχετικά με την υλοποίηση του ΚΣΔ στο πλαίσιο της διαδικασίας ολοκληρωμένης αντιμετώπισης πολιτικών κρίσεων (IPCR). Στις 22 Ιανουαρίου, η Τουρκία, σε αυτό το πλαίσιο και κατόπιν συζητήσεων ΕΕ-Τουρκίας, συμφώνησε να παρέχει στοιχεία για μια σειρά δεικτών που αφορούν την υλοποίηση του ΚΣΔ ΕΕ-Τουρκίας με βάση συμφωνημένο υπόδειγμα. Στο πλαίσιο αυτό, στις 22 Ιανουαρίου οι τουρκικές αρχές παρείχαν τις ακόλουθες πληροφορίες:

350.000 παιδιά από τη Συρία υπό καθεστώς προσωρινής προστασίας είχαν εγγραφεί στο σχολείο.

151.746 βρέφη είχαν γεννηθεί (έως τις 22 Ιανουαρίου).

Στις 18 Ιανουαρίου, η Τουρκία είχε καταγράψει 217.952 μη Σύριους, ενώ εκκρεμούσε η καταγραφή για ακόμη 138.912 άτομα.

Κατά την περίοδο 1 έως 15 Ιανουαρίου, 42.936 Σύριοι εισήλθαν και 13.887 εξήλθαν νόμιμα από την Τουρκία. Για τους Ιρανούς, οι αντίστοιχες νόμιμες είσοδοι και έξοδοι ήταν 24.896 και 32.268· για τους Ιρακινούς 12.525 και 16.300· για τους Λιβανέζους 2.778 και 5.449, ενώ για τους Ιορδανούς 2.032 και 2.527. Ανάλογα με τη διάρκεια της θεώρησης, οι αλλοδαποί μπορούν να παραμείνουν στην Τουρκία από 30 έως 90 ημέρες. Αλλοδαποί που δικαιούνται να εισέλθουν στην Τουρκία χωρίς θεώρηση μπορούν να παραμείνουν στη χώρα έως και για 90 ημέρες εντός περιόδου 180 ημερών.

Κατά την περίοδο από 1 έως 15 Ιανουαρίου, η Ελλάδα υπέβαλε 322 αιτήσεις επανεισδοχής στην Τουρκία. Η Βουλγαρία δεν υπέβαλε καμία. Η Τουρκία εξετάζει επί του παρόντος τις ελληνικές αιτήσεις 4 .

Κατά την ίδια περίοδο, από 1 έως 15 Ιανουαρίου, οι τουρκικές συνοριακές διωκτικές αρχές απέτρεψαν την παράτυπη έξοδο, από το τουρκικό έδαφος προς την ΕΕ, 2.541 μεταναστών στα θαλάσσια σύνορα και 4.671 στα χερσαία σύνορα.

Το 2015, καταχωρήθηκαν 64.109 αιτήσεις ασύλου στην Τουρκία (εκ των οποίων οι 11.383 υποβλήθηκαν από Αφγανούς και 42.105 από Ιρακινούς πολίτες) 5 . Κατά το ίδιο έτος, ολοκληρώθηκαν μόνο 459 διαδικασίες ασύλου, είτε με χορήγηση του καθεστώτος του πρόσφυγα είτε με σαφή απόρριψη της αίτησης ασύλου. Οι υπόλοιπες αιτήσεις εξακολουθούν να εκκρεμούν.

Μεταξύ 1 και 15 Ιανουαρίου, η ακτοφυλακή, η αστυνομία και η χωροφυλακή της Τουρκίας πραγματοποίησαν επτά ειδικές κοινές επιχειρήσεις με στόχο τη σύλληψη παράτυπων μεταναστών και διακινητών και την πρόληψη της παράτυπης εξόδου. Οι επιχειρήσεις αυτές είχαν ως αποτέλεσμα τη σύλληψη 230 διακινητών.

Επιπλέον, η Τουρκία έχει δηλώσει ότι οι διωκτικές της αρχές έχουν εντείνει τις προσπάθειες για την πρόληψη της παράτυπης εξόδου, τη σύλληψη διακινητών και τη διάσωση μεταναστών στη θάλασσα. Ειδικότερα, η Τουρκία ανέφερε ότι τον Δεκέμβριο του 2015 συλλαμβάνονταν 514 παράνομοι μετανάστες κατά μέσο όρο ημερησίως, σε σύγκριση με 450 τον Νοέμβριο του 2015. Ο συνολικός αριθμός διακινητών που συνελήφθησαν το 2015 ήταν 3.700. Η τουρκική ακτοφυλακή, η χωροφυλακή και όλες οι άλλες διωκτικές αρχές διαδραματίζουν βασικό ρόλο στη σύλληψη παράτυπων μεταναστών και διακινητών.

Η Τουρκία υποσχέθηκε να παρέχει περισσότερες πληροφορίες με βάση το συμφωνημένο υπόδειγμα τον Φεβρουάριο.

Μέρος 2:

Εφαρμογή των δεσμεύσεων της Τουρκίας στο πλαίσιο του κοινού σχεδίου δράσης ΕΕ-Τουρκίας

Στις 8 Ιανουαρίου, η Τουρκία θέσπισε υποχρεώσεις θεώρησης για Σύριους που ταξιδεύουν προς τουρκικό αερολιμένα ή λιμένα και προέρχονται από τρίτη χώρα, με σκοπό τη μείωση της διέλευσης μεταναστών με κατεύθυνση την ΕΕ. Το μέτρο αυτό έφερε άμεσο αποτέλεσμα, καθώς ο αριθμός των Συρίων που τελικά έγιναν δεκτοί στην Τουρκία από τον Λίβανο και την Ιορδανία μειώθηκε απότομα μετά τη θέσπιση του μέτρου, από 41.781 κατά τις τελευταίες οκτώ ημέρες (δηλ. 1-8 Ιανουαρίου) πριν από την εισαγωγή της θεώρησης σε 1.155 στις δέκα ημέρες (δηλαδή 9-18 Ιανουαρίου) που ακολούθησαν. Πρόκειται για μείωση μεγαλύτερη των 40.000 ατόμων.

Στις 15 Ιανουαρίου, η Τουρκία εξέδωσε κανονισμό με τον οποίο παρέχεται ουσιαστική πρόσβαση στην αγορά εργασίας στους Σύριους που τελούν υπό προσωρινή προστασία, μολονότι υπό ορισμένες προϋποθέσεις και περιορισμούς, τηρώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο μια βασική δέσμευση του ΚΣΔ. Σκοπός του μέτρου είναι να καταστεί η Τουρκία ελκυστικότερη χώρα ασύλου για τους Σύριους και κατ' αυτόν τον τρόπο να αντιμετωπιστεί ένας από τους κύριους παράγοντες που ωθούν τους Σύριους να τη διασχίσουν παράτυπα προς την ΕΕ αναζητώντας καλύτερες προοπτικές. Σύμφωνα με τον κανονισμό, ένας Σύριος μπορεί να υποβάλει αίτηση χορήγησης άδειας εργασίας μόνο έξι μήνες μετά την έγκριση του καθεστώτος προσωρινής προστασίας του. Άδειες εργασίας μπορούν να χορηγούνται μόνο εντός των επαρχιών όπου επιτρέπεται να διαμένει ο πρόσφυγας υπό προσωρινή προστασία. Ο κανονισμός δεν προβλέπει περιορισμούς σε οικονομικούς τομείς, αν και προβλέπει όριο 10% για τους Σύριους πρόσφυγες, εξαιρουμένων των τομέων της γεωργίας και της κτηνοτροφίας. Ο κανονισμός έχει άμεση εφαρμογή, αλλά ο γενικός χαρακτήρας του ενδέχεται να απαιτεί περαιτέρω κανόνες εφαρμογής. Η έκδοση του κανονισμού αποτελεί αναμφίβολα πολύ θετικό βήμα· ωστόσο, ο πραγματικός του αντίκτυπος θα εξαρτηθεί από την ταχεία και αποτελεσματική εφαρμογή του.

Η τουρκική κυβέρνηση εκπόνησε και υπέβαλε στο κοινοβούλιο σχέδιο νόμου για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Εφόσον είναι συμβατή με τα ευρωπαϊκά πρότυπα, η εν λόγω νομοθεσία θα επιτρέψει στην Τουρκία να συνεργαστεί στενότερα με την Ευρωπόλ, την Eurojust και τις διωκτικές αρχές των κρατών μελών. Το τρέχον σχέδιο νόμου χρειάζεται ακόμα βελτιώσεις, κυρίως όσον αφορά την ανεξαρτησία της αρχής προστασίας δεδομένων και την εξαίρεση των διωκτικών αρχών και των δραστηριοτήτων των υπηρεσιών πληροφοριών από το πεδίο εφαρμογής του νόμου. Η ΕΕ εξέφρασε τις ανησυχίες της στην Τουρκία, με την ελπίδα ότι οι αδυναμίες αυτές μπορούν ακόμη να αντιμετωπιστούν κατά την κοινοβουλευτική διαδικασία.

Στις 8 Ιανουαρίου, η τουρκική κυβέρνηση υπέβαλε την τριμερή συμφωνία Τουρκίας-Βουλγαρίας-Ελλάδας προς κύρωση στο κοινοβούλιο.

Η Τουρκία εξέφρασε την ετοιμότητά της να βελτιώσει την εφαρμογή των υποχρεώσεων επανεισδοχής Τουρκίας-Ελλάδας και να ανοίξει περισσότερα σημεία επανεισδοχής εκτός από το Dikili. Το κύριο πρόβλημα για την εφαρμογή της εν λόγω διμερούς συμφωνίας παραμένουν οι μακρές καθυστερήσεις για την διεκπεραίωση των ελληνικών αιτήσεων επανεισδοχής. Στα τέλη Δεκεμβρίου του 2015 και τα τέλη Ιανουαρίου του 2016, Τούρκοι αξιωματούχοι επισκέφθηκαν την Αθήνα και συζήτησαν με τις ελληνικές αρχές μέσα και τρόπους για τη βελτίωση της εφαρμογής της διμερούς συμφωνίας για την επανεισδοχή.

Τον Ιανουάριο, η τουρκική αστυνομία οργάνωσε εκστρατεία ενημέρωσης στο Bodrum, θέρετρο στα νότια της χώρας. Η περιφερειακή διεύθυνση της αστυνομίας εκπόνησε ενημερωτικά φυλλάδια με σκοπό να αποθαρρύνει τους μετανάστες να πραγματοποιούν επικίνδυνα ταξίδια προς την Ευρώπη. Τυπώθηκαν περίπου 5.000 ενημερωτικά φυλλάδια στα τουρκικά, τα αραβικά και τα αγγλικά και παραδόθηκαν στη χωροφυλακή για διανομή.

Μέρος 3: 

Εφαρμογή των δεσμεύσεων της ΕΕ στο πλαίσιο του κοινού σχεδίου δράσης ΕΕ-Τουρκίας

Στις 24 Νοεμβρίου 2015, η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση για τη δημιουργία της Διευκόλυνσης για τους πρόσφυγες στην Τουρκία και τη δημιουργία μηχανισμού συντονισμού των δράσεων της Ένωσης και των κρατών μελών για την στήριξη των προσπαθειών της Τουρκίας για την υποδοχή πάνω από 2 εκατομμυρίων Συρίων προσφύγων. Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη έχουν δεσμευτεί να παράσχουν αρχικό ποσό ύψους 3 δισ. ευρώ κατά τα έτη 2016 και 2017, το οποίο θα διοχετευθεί μέσω της Διευκόλυνσης. Τα κράτη μέλη εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για τη δημιουργία της Διευκόλυνσης, τονίζοντας παράλληλα τη σύνδεση μεταξύ της εφαρμογής από την Τουρκία των δεσμεύσεων που ανέλαβε στο πλαίσιο του κοινού σχεδίου δράσης και της παροχής της βοήθειας. Στη συνέχεια, αποφασίστηκε ότι ο προϋπολογισμός της ΕΕ θα συνεισφέρει 1 δισ. ευρώ στη Διευκόλυνση, ενώ τα κράτη μέλη θα παράσχουν τα υπόλοιπα 2 δισ. ευρώ, ανάλογα με το οικείο μερίδιο ΑΕΕ. Στις 3 Φεβρουαρίου επετεύχθη πολιτική συμφωνία μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με τις πηγές χρηματοδότησης και τον τρόπο λειτουργίας της Διευκόλυνσης. Στη συνέχεια, η Επιτροπή τροποποίησε την απόφασή της προκειμένου να ληφθεί υπόψη η συμφωνία με τα κράτη μέλη. Η Επιτροπή είναι αρμόδια για την εφαρμογή των πόρων που συντονίζονται μέσω της Διευκόλυνσης, χρησιμοποιώντας τα χρηματοδοτικά μέσα εξωτερικής βοήθειας που αρμόζουν καλύτερα στο είδος βοήθειας που πρέπει να παρασχεθεί. Τη διαχείριση της Διευκόλυνσης ασκεί διοικούσα επιτροπή, υπό την προεδρία της Επιτροπής. Τα κράτη μέλη είναι μέλη της διοικούσας επιτροπής, στην οποία η Τουρκία έχει καθεστώς παρατηρητή. Η διοικούσα επιτροπή θα συνεδριάσει για πρώτη φορά στις 17 Φεβρουαρίου. Η Διευκόλυνση θα παράσχει βοήθεια το ταχύτερο δυνατό, με πρωταρχικό στόχο την παροχή βοήθειας για την κάλυψη, με τρόπο αξιοπρεπή, των βασικών αναγκών των πλέον ευάλωτων πληθυσμών προσφύγων που ζουν στην Τουρκία, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται η διατροφή, η παροχή στέγης, η υγεία σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και η προστασία. Θα καλυφθεί επίσης η άτυπη εκπαίδευση, προκειμένου να αποφευχθεί η δημιουργία «χαμένης γενιάς» παιδιών της Συρίας, συμπληρωματικά προς τις προβλεπόμενες μακροπρόθεσμες δράσεις. Σήμερα, περίπου 400.000 παιδιά δεν μπορούν να φοιτήσουν στο σχολείο. Αυτό αποτελεί σημαντική αιτία φυγής, θέτοντας σε κίνδυνο όχι μόνο την άμεση ευημερία τους, αλλά και τη δυνατότητά τους να οικοδομήσουν το μέλλον τους.

Στα τέλη του 2015 η Επιτροπή, σε συνεργασία με τις τουρκικές αρχές, ξεκίνησε αξιολόγηση αναγκών για τους Σύριους που βρίσκονται υπό καθεστώς προσωρινής προστασίας στην Τουρκία. Μια πρώτη επισκόπηση της αξιολόγησης αναγκών αναμένεται έως τα μέσα Φεβρουαρίου, ενώ η ολοκλήρωση της μελέτης προβλέπεται στις αρχές της άνοιξης. Η αξιολόγηση των αναγκών θα συμβάλει στον προσδιορισμό των προς χρηματοδότηση έργων μέσω της Διευκόλυνσης. Εν τω μεταξύ, η Επιτροπή έχει ήδη καθορίσει την εκπαίδευση, τη βελτίωση της απασχολησιμότητας των Συρίων προσφύγων και την επανεγκατάσταση ως τομείς προτεραιότητας προς άμεση στήριξη (βλ. το παράρτημα με τους τομείς προτεραιότητας για παρέμβαση). Η τρέχουσα προσωρινή εκτίμηση είναι ότι οι ανθρωπιστικές ανάγκες θα μπορούσαν να καλύψουν το ένα τρίτο της βοήθειας, ενώ τα δύο τρίτα θα μπορούσαν να στηρίξουν την πρόσβαση στην εκπαίδευση (κεντρικός στόχος), τις τοπικές υποδομές και τις ευκαιρίες απασχόλησης.

Στις 11 Ιανουαρίου ο πρώτος Αντιπρόεδρος της Επιτροπής, κ. Timmermans, επισκέφθηκε την Τουρκία και συζήτησε με Τούρκους συνομιλητές σχετικά με την αποτελεσματική υλοποίηση του ΚΣΔ.

Στις 25 Ιανουαρίου η Ύπατη Εκπρόσωπος/Αντιπρόεδρος, κα. Μογκερίνι, και ο Επίτροπος κ. Hahn συζήτησαν σχετικά με την υλοποίηση του ΚΣΔ στο πλαίσιο του πολιτικού διαλόγου υψηλού επιπέδου.

Στις 28 Ιανουαρίου αντιπροσωπεία της ΕΕ συναντήθηκε με τις τουρκικές αρχές στην Άγκυρα προκειμένου να συζητήσουν και να εγκρίνουν συγκεκριμένους τρόπους για να βελτιωθεί η υλοποίηση και η αποτελεσματικότητα του ΚΣΔ και να μειωθούν οι μεταναστευτικές ροές. Προσδιόρισαν δώδεκα δράσεις προτεραιότητας που πρέπει κατεπειγόντως να διερευνηθούν περαιτέρω. Στον κατάλογο των δράσεων περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, τα εξής:

να ενισχυθεί η ικανότητα της Τουρκίας να εφαρμόσει τη συμφωνία επανεισδοχής ΕΕ-Τουρκίας από την 1η Ιουνίου 2016·

η Τουρκία πρέπει να συνάψει συμφωνίες επανεισδοχής με τις χώρες που αποτελούν πηγές παράτυπης μετανάστευσης προς την Τουρκία και την ΕΕ·

να βελτιωθεί η εφαρμογή της διμερούς συμφωνίας Ελλάδας-Τουρκίας·

να εγκριθεί νομοθεσία για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα, η οποία είναι απαραίτητη για τη στενότερη συνεργασία της Τουρκίας με την Ευρωπόλ, τη Eurojust και τις διωκτικές αρχές των κρατών μελών·

να ενισχυθεί η ικανότητα αναχαίτισης από την τουρκική ακτοφυλακή·

να ενισχυθεί η νομοθεσία και η δράση της Τουρκίας και η συνεργασία της με τα κράτη μέλη της ΕΕ στον τομέα της καταπολέμησης της παράνομης διακίνησης και των διακινητών·

να στηριχθεί η Τουρκία με στόχο την καλύτερη διαχείριση των ανατολικών της συνόρων·

να ενταθούν οι ενημερωτικές εκστρατείες για μετανάστες με τις οποίες θα αποθαρρύνονται να πραγματοποιούν επικίνδυνα ταξίδια προς την ΕΕ·

να στηριχθεί η Τουρκία για τον καλύτερο εντοπισμό πλαστών και παραποιημένων ταξιδιωτικών και/ή άλλων δικαιολογητικών εγγράφων.

Η ΕΕ παρέχει ήδη βοήθεια σε πολλούς από τους προαναφερόμενους τομείς, ιδίως μέσω του μηχανισμού προενταξιακής βοήθειας (ΜΠΒ) και του μηχανισμού συμβολής στη σταθερότητα και την ειρήνη (IcSP), η παροχή της οποίας πρέπει ενδεχομένως να επιταχυνθεί.

Στις 2 Φεβρουαρίου οι δύο πλευρές πραγματοποίησαν μια πρώτη συζήτηση παρακολούθησης σχετικά με τον ανωτέρω κατάλογο δράσεων.

Η Επιτροπή και η Τουρκία συνέχισαν τις συζητήσεις σχετικά με τις προτεραιότητες για το πρόγραμμα του 2016 στο πλαίσιο της βοήθειας από το ΜΠΒ, με σαφή εστίαση στην αύξηση της οικονομικής βοήθειας για στήριξη της Τουρκίας προκειμένου να εκπληρώσει την απαίτηση του διαλόγου για την ελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων (αποστολή προγραμματισμού της ΓΔ NEAR κατά το χρονικό διάστημα 9-11 Δεκεμβρίου).

Εν τω μεταξύ, η ΕΕ εξακολούθησε να παρέχει άμεση βοήθεια στην Τουρκία. Από την έναρξη της κρίσης, έχει παρασχεθεί συνολικό ποσό ύψους 365 εκατομμυρίων ευρώ από τον προϋπολογισμό της ΕΕ για την άμεση στήριξη των Συρίων προσφύγων και των τουρκικών κοινοτήτων υποδοχής. Από το ποσό αυτό έχουν αναταθεί μέχρι σήμερα μέσω συναφών ανθρωπιστικών οργανώσεων συμβάσεις ύψους 71 εκατ. ευρώ για σκοπούς ανθρωπιστικής βοήθειας, κατά κύριο λόγο για την παροχή βοήθειας στους πρόσφυγες στην Τουρκία. Στα τέλη Μαΐου 2015 εγκρίθηκε πρόγραμμα άμεσης αντιμετώπισης ύψους 18 εκατ. ευρώ από το διοικητικό συμβούλιο του καταπιστευματικού ταμείου της ΕΕ για την κρίση στη Συρία με στόχο την αντιμετώπιση των άμεσων αναγκών όσον αφορά την εκπαίδευση και την επισιτιστική ασφάλεια των Συρίων προσφύγων στην Τουρκία. Τον Σεπτέμβριο του 2015 υπογράφηκαν συμφωνίες με τη UNICEF και το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα (WFP). Το 2015 διοχετεύθηκαν συνολικά 173 εκατ. ευρώ περίπου από τον ΜΠΒ μέσω του καταπιστευματικού ταμείου της ΕΕ. Την 1η Δεκεμβρίου 2015 το διοικητικό συμβούλιο του καταπιστευματικού ταμείου της ΕΕ για τη Συρία εξέδωσε νέες δημοσιονομικές αποφάσεις για δράσεις στην Τουρκία ύψους έως 150 εκατ. ευρώ. Στα τέλη του 2015 διατέθηκαν στο καταπιστευματικό ταμείο για σχέδια στην Τουρκία 165 εκατ. ευρώ από τους πόρους του 2012 του μηχανισμού προενταξιακής βοήθειας (ΜΠΒ) που κινδύνευαν να αποδεσμευτούν, συμπεριλαμβανομένης της τουρκικής συγχρηματοδότησης ύψους 25 εκατ. ευρώ. Μια σειρά 21 σχεδίων αξίας 383 εκατ. ευρώ είναι επί του παρόντος υπό αξιολόγηση. Ο προσδιορισμός των περαιτέρω ενεργειών στην Τουρκία θα γίνει βάσει της ανάλυσης αναγκών που βρίσκεται σε εξέλιξη (βλ. ανωτέρω).

Επιπλέον, η ΕΕ εξακολούθησε να παρέχει σημαντική βοήθεια στους Σύριους πρόσφυγες που φιλοξενούνται στον Λίβανο, την Ιορδανία και το Ιράκ, καθώς και στους Σύριους που έχουν εκτοπιστεί στο εσωτερικό της Συρίας. Την 1η Δεκεμβρίου 2015 το καταπιστευματικό ταμείο της ΕΕ για την κρίση στη Συρία, κατά τη δεύτερη συνεδρίαση του διοικητικού του συμβουλίου, δέσμευσε 350 εκατ. ευρώ για παροχή κατεπείγουσας βοήθειας σε 1,5 εκατομμύριο πρόσφυγες και στις υπέρμετρα βεβαρημένες κοινότητες υποδοχής στον Λίβανο, την Τουρκία, την Ιορδανία και το Ιράκ.

Στις 7 Δεκεμβρίου, η ΕΕ ενέκρινε το ετήσιο πρόγραμμα δράσης 2015 για την Τουρκία στο πλαίσιο του ΜΠΒ ΙΙ παρέχοντας πρόσθετη στήριξη στην Τουρκία ώστε να ενισχύσει την ικανότητά της για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης μεταναστών, ιδίως ενισχύοντας την ικανότητα περιπολίας και επιτήρησης της τουρκικής ακτοφυλακής με την αγορά 20 φουσκωτών λέμβων και έξι κινητών ραντάρ, καθώς και άλλων συναφών τουρκικών αρχών.  Το πρόγραμμα προβλέπει επίσης προμήθειες ώστε να ενισχυθεί η ικανότητα της τουρκικής ακτοφυλακής για καταπολέμηση της παράτυπης μετανάστευσης και του οργανωμένου εγκλήματος μέσω θαλάσσης, με στόχο την αύξηση του αριθμού των διασωθέντων/συλληφθέντων παράτυπων μεταναστών. Επί του παρόντος, σχεδιάζεται ένα έργο στο πλαίσιο του ΜΠΒ προκειμένου να στηρίξει την Τουρκία για την παροχή ασφαλών βιομετρικών διαβατηρίων.

Η ΕΕ ολοκλήρωσε τη διαδικασία επιλογής για την τοποθέτηση αξιωματικού συνδέσμου του Frontex στην Τουρκία.

Μέρος 4

Συμπεράσματα και συστάσεις

Ο συνολικός αριθμός παράτυπων μεταναστών που εισέρχονται στην ΕΕ από την Τουρκία παρουσιάζει πτωτική τάση από τον Οκτώβριο του 2015. Ωστόσο, παραμένει υψηλός για αυτήν την περίοδο του έτους. Για την αντιμετώπιση του εν λόγω ανησυχητικού φαινομένου η Τουρκία πρέπει επειγόντως να σημειώσει σημαντική πρόοδο στην πρόληψη της παράτυπης εξόδου μεταναστών και προσφύγων από την επικράτειά της. Ιδιαίτερα κρίσιμο είναι να ενταθούν οι χερσαίες επιχειρήσεις για την πρόληψη της παράτυπης εξόδου.

Το μερίδιο των μη Συρίων (π.χ. Ιρακινοί, Αφγανοί, Πακιστανοί, Ιρανοί, Μαροκινοί, Μπαγκλαντεσιανοί) μεταξύ των αφιχθέντων παράτυπων μεταναστών αυξάνεται από τον Οκτώβριο. Για την αντιμετώπιση αυτού του φαινομένου η Τουρκία πρέπει να λάβει επειγόντως περαιτέρω μέτρα ώστε να ευθυγραμμίσει προοδευτικά την πολιτική της στον τομέα των θεωρήσεων με αυτές της ΕΕ, δίνοντας προτεραιότητα στις χώρες που αποτελούν πηγή παράτυπης μετανάστευσης προς την ΕΕ. Η Τουρκία πρέπει να διασφαλίσει ότι οι εφαρμοστέες διαδικασίες ολοκληρώνονται γρήγορα, όπως προβλέπεται στην εθνική της νομοθεσία, είτε με σαφή χορήγηση του καθεστώτος του πρόσφυγα είτε με απόρριψη. Η Τουρκία πρέπει επίσης να εξασφαλίσει ότι δεν επιτρέπεται στους παράτυπους μετανάστες που διαπιστώθηκε ότι δεν χρήζουν διεθνούς προστασίας να πραγματοποιήσουν παράτυπες μετακινήσεις προς την ΕΕ.

Η Τουρκία καλείται να επανεξετάσει το σχέδιο νόμου για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα —το οποίο βρίσκεται επί του παρόντος στο κοινοβούλιο— και να το ευθυγραμμίσει πλήρως με τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Η ταχεία έγκριση προσήκουσας νομοθεσίας για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα θα καταστήσει δυνατή τη στενότερη επιχειρησιακή συνεργασία της Τουρκίας με την Ευρωπόλ, την Eurojust και τις υπηρεσίες επιβολής του νόμου των κρατών μελών.

Η Τουρκία και η Ελλάδα πρέπει να εντείνουν τη διμερή συνεργασία τους στην επιτήρηση των συνόρων, την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης μεταναστών και την καλύτερη υλοποίηση των διμερών υποχρεώσεων επανεισδοχής που υπέχουν.

Η Τουρκία καλείται επίσης να προετοιμαστεί για την εφαρμογή της συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας για την επανεισδοχή των υπηκόων τρίτων χωρών από την 1η Ιουνίου 2016.

Η Τουρκία καλείται να ενισχύσει τη δράση της για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης μεταναστών στις παράκτιες περιοχές, μεταξύ άλλων σε συνεργασία με τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη της ΕΕ.

Μετά τη συμφωνία επί της Διευκόλυνσης για τους Πρόσφυγες στην Τουρκία, η ΕΕ από την πλευρά της πρέπει να αρχίσει το συντομότερο δυνατό να παρέχει βοήθεια και να αντιμετωπίζει τις ανάγκες των προσφύγων στο πλαίσιο της Διευκόλυνσης. Επιπλέον, η Επιτροπή και η Τουρκία πρέπει να είναι έτοιμες για εκ νέου ιεράρχηση των υφιστάμενων προγραμμάτων βοήθειας προς την Τουρκία στον τομέα της μετανάστευσης με στόχο την ταχεία ανταπόκριση στις νεοεμφανιζόμενες ανάγκες. Όπως αναφέρεται στο παράρτημα, οι τομείς προτεραιότητας που προσδιορίστηκαν για παροχή χρηματοδοτικής βοήθειας στους πρόσφυγες στην Τουρκία είναι η ανθρωπιστική βοήθεια, η εκπαίδευση, η ένταξη στην αγορά εργασίας, η υγειονομική περίθαλψη και η κοινωνική ένταξη, οι δημοτικές υποδομές και η διαχείριση των προσφυγικών ροών. Η αξιολόγηση των αναγκών, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη, θα προσφέρει λεπτομερή ανάλυση του ελλείμματος χρηματοδότησης και θα χρησιμεύσει για την ιεράρχηση των χρηματοδοτικών αναγκών σε όλους τους τομείς. Η διοικούσα επιτροπή της Διευκόλυνσης θα παρέχει στρατηγική καθοδήγηση και θα αποφασίζει σχετικά με τις συγκεκριμένες δράσεις, τα ποσά και τα βέλτιστα χρηματοδοτικά μέσα που θα χρησιμοποιηθούν. Η πρώτη συνεδρίαση της διοικούσας επιτροπής θα πραγματοποιηθεί στις 17 Φεβρουαρίου 2016.

Η Τουρκία και η ΕΕ πρέπει να συνεχίσουν και να καταστήσουν λειτουργικό το έργο τους σχετικά με τις 12 δράσεις οι οποίες συμφωνήθηκαν στις 28 Ιανουαρίου και στηρίζουν την αποτελεσματική εφαρμογή του κοινού σχεδίου δράσης.

Εν κατακλείδι, η Τουρκία καλείται να συνεχίσει και μάλιστα να ενισχύσει τα μέτρα που λαμβάνει προς την κατεύθυνση της πλήρους και αποτελεσματικής εφαρμογής του κοινού σχεδίου δράσης. Είναι σημαντικό ο αντίκτυπος των συντονισμένων προσπαθειών ΕΕ-Τουρκίας να αποτυπωθεί γρήγορα σε αποτελέσματα, ιδίως στην αναχαίτιση της εισροής παράτυπων μεταναστών.

Η Επιτροπή θα συνεχίσει να καταβάλλει προσπάθειες προκειμένου να εξασφαλίσει την ταχεία και αποτελεσματική υλοποίηση του κοινού σχεδίου δράσης ΕΕ-Τουρκίας. Η Επιτροπή θα παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς την υλοποίηση του ΚΣΔ και θα υποβάλλει τακτικά σχετικές εκθέσεις.

ΠΡΟΣΑΡΤΗΜΑ

Κατάλογος των προτεραιοτήτων που προβλέπονται επί του παρόντος και των πιθανών έργων στο πλαίσιο της Διευκόλυνσης για τους Πρόσφυγες στην Τουρκία

1.1. Ανθρωπιστική βοήθεια

Κάθε ανθρωπιστική βοήθεια θα χορηγείται και θα παρέχεται με πλήρη σεβασμό των ανθρωπιστικών αρχών της ευρωπαϊκής κοινής αντίληψης για την ανθρωπιστική βοήθεια.

Στόχος: ανταπόκριση στις πλέον επείγουσες ανθρωπιστικές ανάγκες στους πέντε τομείς προτεραιότητας, και συγκεκριμένα: τρόφιμα και άλλα μη επισιτιστικά είδη, υγεία, προστασία, παροχή στέγης, νερό, υγιεινή και αποχέτευση και δυνατότητα παροχής εκπαίδευσης.

Πιθανά έργα

Οι τρέχουσες ανθρωπιστικές δράσεις της ΕΕ συνίστανται κυρίως σε συστήματα μεταφοράς πόρων, τα οποία εφαρμόζονται μέσω σχετικά μεγάλου αριθμού εταίρων και εστιάζονται στα τρόφιμα και στα μη επισιτιστικά είδη, στην προστασία, στην υγεία και σε δράσεις που καθιστούν δυνατή την παροχή εκπαίδευσης στην Τουρκία. Τα εν λόγω συστήματα μεταφοράς πόρων θα μπορούσαν να κλιμακωθούν, προκειμένου να επωφεληθούν έως 1 εκατομμύρια άτομα.

Μετάβαση προς την υλοποίηση δικτύου ασφαλείας έκτακτης ανάγκης: πολλαπλής χρήσης σύστημα μεταφοράς πόρων με προσέγγιση εστιασμένη στις βασικές ανάγκες (συμπεριλαμβανομένων των τροφίμων, των μη επισιτιστικών ειδών, της παροχής στέγης), ώστε να μειωθούν οι παράγοντες που ωθούν τους πρόσφυγες σε δευτερογενείς μετακινήσεις. Το σύστημα αυτό θα δώσει στους πρόσφυγες τη δυνατότητα να καλύπτουν αξιοπρεπώς τις βασικές ανάγκες τους, μεταξύ άλλων σε τρόφιμα και είδη καθημερινής χρήσης.

Συνέχιση της εφαρμογής της βοήθειας σε είδος και ενός μακρόπνοου συστήματος προστασίας (ταμεία ειδικών αναγκών, διαχείριση υποθέσεων, νομική συνδρομή, παραπομπή, απεύθυνση, καθώς και προγράμματα προστασίας των παιδιών και καταπολέμησης της βίας λόγω φύλου) και σύνδεση αρωγής, αποκατάστασης και ανάπτυξης (ΣΑΑΑ).

Ομάδα στόχος: Απευθύνονται σε σημαντικό αριθμό των πλέον ευάλωτων προσφύγων στην Τουρκία, ως επί το πλείστον Συρίων. Ο εκτιμώμενος αριθμός προσφύγων που θα είναι αποδέκτες της ανθρωπιστικής βοήθειας θα μπορούσε να ανέλθει σε έως και ένα εκατομμύριο.

2.1 Εκπαίδευση

Παρά τις προσπάθειες που καταβάλλονται επί του παρόντος, εξακολουθεί να υπάρχει χάσμα, καθώς τα σχολικά έτη 2015/16 και 2016/17 πρέπει να επανέλθουν στο σχολείο έως και 400.000 παιδιά. Επιπλέον, παρέχεται ελάχιστη στήριξη για τη διευκόλυνση της πρόσβασης στην ανώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ιδίως στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση, και σχεδόν καμία στην φοίτηση των νέων προσφύγων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Στόχοι: Πρόσβαση στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση για όλα τα παιδιά από τη Συρία (να επανέλθουν 400.000 παιδιά στο σχολείο τα σχολικά έτη 2015/16 και 2016/17)· πρόσβαση στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ιδιαίτερα στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση· πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Πιθανά έργα:

Στήριξη της πρόσβασης όλων των παιδιών στην εκπαίδευση

Στήριξη της πρόσβασης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, μεταξύ άλλων στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση και τη μαθητεία

Στήριξη της φοίτησης στα σχολεία και πρόληψη της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου, συμπεριλαμβανομένης της γλωσσικής κατάρτισης, κατά περίπτωση

Στήριξη της πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση

Στήριξη της καλύτερης ανταπόκρισης των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης στις ανάγκες της αγοράς εργασίας

Παροχή υποδομών εκπαίδευσης και κατάρτισης στις περιοχές οι οποίες επηρεάζονται από σοβαρές δημογραφικές μεταβολές που προκαλούνται από την εισροή προσφύγων

Ομάδα στόχος: Παιδιά και νέοι πρόσφυγες, με ιδιαίτερη έμφαση στα κορίτσια

2.2: Πρόσβαση στην αγορά εργασίας

Πρέπει να παρασχεθεί βοήθεια με στόχο τη συμβολή στην αξιοποίηση από τους πρόσφυγες των ευκαιριών απασχόλησης που ανοίγει η νέα νομοθεσία για την πρόσβαση στην αγορά εργασίας για τους πρόσφυγες, μεταξύ άλλων μέσω της αναβάθμισης και προσαρμογής των δεξιοτήτων και των ικανοτήτων. Τούτο αναμένεται να δημιουργήσει αποτελεσματικά κίνητρα ώστε να εργαστούν και ταυτόχρονα να καταστούν πλεονέκτημα για την τουρκική οικονομία.

Στόχοι: Πρόσβαση στην απασχόληση· αυτοαπασχόληση και δημιουργία επιχειρήσεων, ιδίως πολύ μικρών επιχειρήσεων.

Πιθανά έργα:

Στήριξη της ανάλυσης των αναγκών στην αγορά εργασίας

Παροχή εξατομικευμένου προσανατολισμού και συμβουλευτικής

Στήριξη της αναβάθμισης των δεξιοτήτων και των ικανοτήτων, κυρίως μέσω της κατάρτισης και της επιμόρφωσης

Ανάπτυξη συστημάτων ισοδυναμίας προσόντων

Στήριξη της επιχειρηματικότητας, μεταξύ άλλων μέσω προγραμμάτων μικροπιστώσεων

Ομάδα στόχος: Ενήλικες πρόσφυγες, με ιδιαίτερη έμφαση στους λιγότερο ειδικευμένους

2.3: Υγειονομική περίθαλψη και κοινωνική ένταξη

Η πρωτοβάθμια υγειονομική περίθαλψη, η σωματική αποκατάσταση/μετεγχειρητική φροντίδα των τραυματιών πολέμου, καθώς και η αναπαραγωγική υγεία και η ψυχική υγεία συνιστούν τομείς που δεν εξυπηρετούνται επαρκώς. Τα κοινοτικά κέντρα καθιστούν εφικτό ένα αποτελεσματικό σύστημα στήριξης για την παροχή νομικών συμβουλών, προστασίας και διοικητικής καθοδήγησης, μαθημάτων κατάρτισης για τις γυναίκες, μη τυπικής και προσχολικής εκπαίδευσης για τα παιδιά, ιατρικών συμβουλών και παραπομπής σε γιατρούς και νοσοκομεία για θεραπεία.

Στόχοι: Πρόσβαση σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη· πρόσβαση σε βασικές κοινωνικές υπηρεσίες

Πιθανά έργα:

Παροχή υγειονομικής περίθαλψης

Παροχή ψυχολογικής υποστήριξης

Στήριξη της πρόσβασης σε βασικές κοινωνικές υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένης της παροχής διοικητικών και νομικών συμβουλών

Παροχή υγειονομικών και κοινωνικών υποδομών

Ομάδα στόχος: Πρόσφυγες, άτομα από τις κοινότητες υποδοχής, με έμφαση στα πλέον ευάλωτα άτομα

2.4: Δημοτικές υποδομές

Η συντριπτική πλειονότητα των προσφύγων (85%) ζουν εκτός των 25 υφιστάμενων καταυλισμών, που φιλοξενούν περίπου 250.000 άτομα. Οι εν λόγω εισροές ατόμων στα λιγότερο ανεπτυγμένα τμήματα της χώρας έχουν θέσει τις τοπικές υποδομές ορισμένων οικισμών υπό μεγάλη πίεση, ιδίως όσον αφορά τις οδούς πρόσβασης, την υδροδότηση, την αποχέτευση και την επεξεργασία λυμάτων, καθώς και τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων. Επιπλέον, η παροχή κοινωνικών υπηρεσιών στους πρόσφυγες πρέπει, όπου είναι σκόπιμο, να παρέχεται και στις τοπικές κοινότητες, ώστε να μετριαστεί η ήδη αναδυόμενη εχθρότητα.

Στόχοι: Μετριασμός των επιπτώσεων που έχει η εισροή προσφύγων στις τοπικές υποδομές

Πιθανά έργα:

Στήριξη της ανακαίνισης, της αναβάθμισης ή της κατασκευής τοπικών δημοτικών υποδομών, ιδίως όσον αφορά τη διαχείριση των υδάτων, τη διαχείριση των αποβλήτων, τις αστικές συγκοινωνίες και τις δημοτικές υπηρεσίες.

Ομάδα στόχος: Πρόσφυγες και άτομα από τις κοινότητες υποδοχής

3.1: Διαχείριση μεταναστευτικών ροών

Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές, οι οποίες εξακολουθούν να έχουν τη διοικητική ευθύνη φιλοξενίας των προσφύγων που βρίσκονται εκτός των καταυλισμών, θα χρειαστούν επίσης ανάπτυξη ικανοτήτων και επιχειρησιακή υποστήριξη. Επιπλέον, οι εθνικές αρχές που είναι αρμόδιες για την καταχώριση των προσφύγων και τη διαχείριση της μετανάστευσης βρίσκονται επίσης αντιμέτωπες με προβλήματα ικανοτήτων που πρέπει να επιλυθούν.

Στόχοι: Βελτίωση της ικανότητας των τοπικών, περιφερειακών και εθνικών αρχών για τη διαχείριση των προσφύγων/μεταναστών

Πιθανά έργα:

Ανάπτυξη ικανοτήτων για τη διαχείριση της μετανάστευσης

Παροχή συναφούς εξοπλισμού

Ομάδα στόχος: Τοπικές, περιφερειακές και εθνικές αρχές

(1)

Όπως και στην πρώτη έκθεση υλοποίησης του ΚΣΔ, στα γραφήματα αυτά παρουσιάζονται μόνο οι είσοδοι από την Τουρκία στην Ελλάδα, καθώς αυτές αντιστοιχούν σε ποσοστό μεγαλύτερο από το 99% των συνολικών εισόδων.

(2)

Σύμφωνα με τον ΔΟΜ, 244 μετανάστες πέθαναν κατά την περίοδο από 1 έως 28 Ιανουαρίου 2016 στο Αιγαίο.

(3)

 Αριθμός καταγεγραμμένων Συρίων προσφύγων, όπως κοινοποιήθηκε από το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών στις 3 Φεβρουαρίου.

(4)

Σύμφωνα με το διμερές πρωτόκολλο Ελλάδας-Τουρκίας για την επανεισδοχή, το κράτος στο οποίο υποβάλλεται η αίτηση έχει προθεσμία 75 ημερών το ανώτερο για να απαντήσει σε αίτηση επανεισδοχής. Κατόπιν συμφωνίας, η επιστροφή θα πρέπει να πραγματοποιηθεί εντός 15 ημερών το ανώτερο. Το ίδιο πρωτόκολλο επανεισδοχής προβλέπει απλουστευμένη διαδικασία, κατά την οποία το κράτος στο οποίο υποβάλλεται η αίτηση θα πρέπει να επιτρέπει την επανεισδοχή ατόμου που συλλαμβάνεται σε παραμεθόρια ζώνη εντός μιας εβδομάδας από την κοινοποίηση της σύλληψης.

(5)

Σύμφωνα με την τουρκική νομοθεσία, μόνο τα άτομα που έχουν εγκαταλείψει τη Συρία αποκτούν αυτομάτως, κατά την καταγραφή, το καθεστώς διεθνούς προστασίας ως ομάδα. Πολίτες άλλων εθνικοτήτων πρέπει να υποβάλλουν ατομικές αιτήσεις και αποκτούν το καθεστώς του πρόσφυγα ύστερα από διαλογή και απόφαση από τη Γενική Διεύθυνση για τη Διαχείριση της Μετανάστευσης.

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 10.2.2016

COM(2016) 85 final

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

της

Ανακοίνωσης της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την πορεία υλοποίησης των δράσεων προτεραιότητας στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού θεματολογίου για τη μετανάστευση

Ελλάδα — Έκθεση για την τρέχουσα κατάσταση

Ελλάδα — Έκθεση για την τρέχουσα κατάσταση

Συστάσεις του Δεκεμβρίου 2015		Πρόοδος εργασιών
Περιοχές κέντρων πρώτης υποδοχής (hotspot)	Η Ελλάδα πρέπει να ολοκληρώσει την κατασκευή των κέντρων πρώτης υποδοχής στη Λέσβο, στη Λέρο και στη Χίο, σύμφωνα με το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα. Οι κατασκευαστικές εργασίες στην Κω θα πρέπει να ξεκινήσουν άμεσα, ενώ στη Σάμο η τοποθεσία όπου θα δημιουργηθεί κέντρο πρώτης υποδοχής θα πρέπει να οριστεί έως τα τέλη Ιανουαρίου.	✓ Οι εργασίες στις περιοχές των κέντρων πρώτης υποδοχής στη Λέσβο (επέκταση), τη Λέρο, τη Χίο και τη Σάμο προχωρούν ικανοποιητικά. Σύμφωνα με την ανακοίνωση της κυβέρνησης της 31ης Ιανουαρίου 2016, αναμένεται να έχουν ολοκληρωθεί έως το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Φεβρουαρίου 2016. Μετά από διυπουργική συνεδρίαση υπό τον Πρωθυπουργό κ. Τσίπρα, ο ελληνικός στρατός έχει πλέον κινητοποιηθεί ώστε να αναλάβει ηγετικό ρόλο, ιδίως για την ολοκλήρωση των κατασκευαστικών εργασιών και την, προσωρινή, διαχείριση στα κέντρα πρώτης υποδοχής. ✓ Η εθνική διαδικασία σύναψης συμβάσεων για τις υπηρεσίες που είναι αναγκαίες για τη λειτουργία των κέντρων πρώτης υποδοχής δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Εν τω μεταξύ, οι υπηρεσίες αυτές θα παρέχονται από τον Ελληνικό Στρατό. X  Ο Ελληνικός Στρατός επέλεξε το πρώην στρατόπεδο στο Πυλί ως κέντρο πρώτης υποδοχής στη Κω και ξεκίνησε τις χωματουργικές εργασίες. Οι ελληνικές αρχές θα πρέπει να ολοκληρώσουν τα έργα στον συγκεκριμένο χώρο, ούτως ώστε το κέντρο πρώτης υποδοχής να τεθεί σε λειτουργία το συντομότερο δυνατόν.
	Η Ελλάδα θα πρέπει, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τους οργανισμούς της ΕΕ και την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, να βελτιστοποιήσει την οργάνωση των κέντρων πρώτης υποδοχής με βάση την αξιολόγηση των αναγκών για κάθε νησί και με βάση τα πορίσματα του διοργανικού πιλοτικού σχεδίου. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να καθοριστεί ένα διαρθρωμένο σύστημα αποβίβασης στα επίσημα σημεία αποβίβασης, καθώς και μεταφοράς προς τις περιοχές των κέντρων πρώτης υποδοχής.	✓ Η νομική πράξη πλαίσιο (υπό μορφή τροποποιήσεων του νόμου 3907/2011) σχετικά με τη δημιουργία και τους μηχανισμούς συντονισμού των κέντρων πρώτης υποδοχής είναι έτοιμη προς έγκριση από το Κοινοβούλιο τη δεύτερη εβδομάδα του Φεβρουαρίου 2016. ✓ Όταν εγκριθεί η πράξη πλαίσιο, θα εγκριθούν τυποποιημένες διαδικασίες λειτουργίας με διυπουργική απόφαση η οποία θα καθορίζει τους ρόλους και τις διαδικασίες σχετικά με τη διαχείριση των κέντρων πρώτης υποδοχής. Η εν λόγω απόφαση έχει εκπονηθεί και αναμένεται να εγκριθεί πριν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. ✓ Ομάδες παράκτιων περιπολιών αναπτύχθηκαν από τον Frontex, στη Λέσβο, τη Χίο και τη Σάμο. Στη Λέρο οι διαδικασίες αποβίβασης γίνονται πλέον με πιο ελεγχόμενο τρόπο. ✓ Προσωρινά, ο στρατός ανέλαβε την ευθύνη για το συντονισμό της μεταφοράς των μεταναστών από τα σημεία αποβίβασης στα κέντρα καταγραφής και από τα κέντρα καταγραφής στα λιμάνια. X Θα πρέπει σύντομα να διατεθεί επαρκής αριθμός λεωφορείων, ώστε να αναβαθμιστεί περαιτέρω το σύστημα αποβίβασης στα νησιά. Προς τον σκοπό αυτό, τα κράτη μέλη θα πρέπει να ανταποκριθούν άμεσα στο αίτημα για λεωφορεία στο πλαίσιο του ενωσιακού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας (UCPM). X Πρέπει να οργανωθεί η μεταφορά όσων δεν χρήζουν διεθνούς προστασίας απευθείας από τις περιοχές των κέντρων πρώτης υποδοχής στις διαθέσιμες εγκαταστάσεις κράτησης.
	Με βάση λεπτομερή εκτίμηση των αναγκών, τα κράτη μέλη θα πρέπει να διαθέσουν τους αναγκαίους εμπειρογνώμονες προκειμένου να εξασφαλίσουν την πλήρη ανάπτυξη των κέντρων πρώτης υποδοχής το συντομότερο δυνατόν μετά την ολοκλήρωση των κατασκευαστικών εργασιών. Η Ελλάδα θα πρέπει με τη σειρά της να εξασφαλίσει ότι υπάρχει επιτόπου επαρκής αριθμός επικεφαλής ομάδων καθώς να εξασφαλίσει την παρουσία επαρκούς προσωπικού ασφαλείας στις περιοχές των κέντρων πρώτης υποδοχής.	X Η Ελληνική Αστυνομία θα πρέπει να αυξήσει την παρουσία της στις εγκαταστάσεις των κέντρων πρώτης υποδοχής, προκειμένου να διασφαλιστεί η ασφάλεια των εγκαταστάσεων και του επιτόπιου προσωπικού των οργανισμών. X Ο Frontex και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο (ΕΥΥΑ) ενίσχυσαν την παρουσία τους (επί του παρόντος σε 461 και 13 υπαλλήλους αντίστοιχα), αλλά θα πρέπει να την ενισχύσουν περαιτέρω όταν τα κέντρα πρώτης υποδοχής τεθούν σε πλήρη λειτουργία. Χ Τα κράτη μέλη δεν διέθεσαν επαρκείς εμπειρογνώμονες (βλ. ανακοίνωση). X H Ελλάδα θα πρέπει να ολοκληρώσει τη διαδικασία αποστολής επικεφαλής ομάδων.
	Η Ελλάδα θα πρέπει να προμηθευτεί - χωρίς περαιτέρω καθυστέρηση και ακολουθώντας ταχείες/απλουστευμένες διαδικασίες που προβλέπονται στις οδηγίες 2004/18/ΕΚ και 2014/24/ΕΕ σε «επείγουσες» ή «εξαιρετικά επείγουσες περιπτώσεις» - τα αναγκαία πρόσθετα μηχανήματα λήψης δακτυλικών αποτυπωμάτων.	Όσον αφορά την καταγραφή (EURODAC): ✓ Η ΕΥΥΑ παρήγγειλε ήδη την πρώτη παρτίδα 25 σταθμών λήψης δακτυλικών αποτυπωμάτων, οι οποίοι θα εγκατασταθούν σύντομα σε περιοχές κέντρων πρώτης υποδοχής. 65 περαιτέρω σταθμοί λήψης δακτυλικών αποτυπωμάτων έχουν παραγγελθεί και αναμένεται να παραδοθούν κατά την τρίτη εβδομάδα του Φεβρουαρίου 2016. ✓ Η Ελληνική Αστυνομία έχει προμηθεύσει 6 σταθμούς λήψης δακτυλικών αποτυπωμάτων, οι οποίοι απεστάλησαν στη Λέσβο. ✓ Η λήψη δακτυλικών αποτυπωμάτων αυξήθηκε από 8% τον Σεπτέμβριο σε 78% τον Ιανουάριο. Η Ελλάδα θα πρέπει να εξασφαλίσει την πλήρη καταγραφή όλων των παράτυπων μεταναστών. Χ Όσον αφορά τις συνδέσεις των σταθμών EURODAC στο δίκτυο πληροφορικής, καθώς και τη χωρητικότητα του κεντρικού εξυπηρετητή, πραγματοποιήθηκε τεχνική αποστολή του eu-LISA στην Ελλάδα για να αξιολογήσει την κατάσταση και τις τεχνικές ανάγκες. Η αποστολή κατέληξε σε συμπεράσματα. Οι ελληνικές αρχές θα πρέπει να αυξήσουν άμεσα τη χωρητικότητα των κεντρικών εξυπηρετητών προκειμένου να είναι σε θέση να υποστηρίζουν πλήρως το σύστημα καταγραφής και τα δεδομένα, με τη συνδρομή του eu-LISA.
	Τα συστήματα τεχνολογίας των πληροφοριών (ΤΠ) θα πρέπει να επικαιροποιηθούν για την ανάπτυξη πρώτον ενός πλήρως αυτοματοποιημένου συστήματος αναγνώρισης δακτυλικών αποτυπωμάτων (AFIS) και στη συνέχεια, για την εξασφάλιση της διασύνδεσης μεταξύ εθνικών και ενωσιακών/διεθνών βάσεων δεδομένων, επιτρέποντας έτσι τον πλήρη έλεγχο των αφικνούμενων μεταναστών με τη χρήση του συστήματος πληροφοριών Σένγκεν (SIS) II και των βάσεων δεδομένων της Ιντερπόλ για κλαπέντα και απολεσθέντα ταξιδιωτικά έγγραφα (STLD).	Όσον αφορά τους ελέγχους ασφαλείας: ✓ Στα κέντρα πρώτης υποδοχής είναι πλέον διαθέσιμοι, από τεχνικής πλευράς, τερματικοί σταθμοί που επιτρέπουν τη διενέργεια ελέγχων με τη χρήση βάσεων δεδομένων SIS, Ιντερπόλ και Ευρωπόλ, πέρα από την εθνική αστυνομική βάση δεδομένων για υπηκόους τρίτων χωρών. ✓ Έχει υποβληθεί αίτηση στην Ευρωπόλ προκειμένου να εξασφαλιστεί πρόσβαση στη βάση δεδομένων της για ελέγχους ασφαλείας. ✓ Το ενιαίο σύστημα αυτοματοποιημένης πρόσβασης για τις σχετικές βάσεις δεδομένων ασφαλείας (εθνική βάση, βάσεις SIS και Ιντερπόλ), που επεξεργάζεται η Ελληνική Αστυνομία, θα πρέπει να δοκιμαστεί και να εφαρμοστεί σε όλα τα κέντρα πρώτης υποδοχής. X Πρέπει να διασφαλίζονται συστηματικοί έλεγχοι με τη χρήση βάσεων αυτών, καθώς και η σχετική παρακολούθηση. Πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω ένα πλήρες αυτοματοποιημένο σύστημα αναγνώρισης δακτυλικών αποτυπωμάτων.
	Η Ελλάδα, με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των οργανισμών της ΕΕ, θα πρέπει να καθορίσει τις ανάγκες για πολιτιστικούς διαμεσολαβητές / διερμηνείς και να ενισχύσει την παρουσία τους στα κέντρα πρώτης υποδοχής.	X Οι ελληνικές αρχές θα πρέπει να προσδιορίσουν τις ανάγκες τους σε πολιτιστικούς διαμεσολαβητές / διερμηνείς. X Οι ελληνικές αρχές οφείλουν να συστήσουν επιτόπια ομάδα διερμηνέων, ενδεχομένως μέσω σύμβασης-πλαίσιο, που να είναι σε θέση να παρέχει υπηρεσίες διερμηνείας σε σύντομο χρονικό διάστημα.
	Πρέπει να βελτιωθεί περαιτέρω ο συντονισμός, με τη συστηματική και αποτελεσματική χρήση των μηχανισμών συντονισμού που έχουν συσταθεί. Οι διορισμένοι συντονιστές για τα νησιά θα πρέπει να είναι εξουσιοδοτημένοι με ειδική εντολή να συντονίζουν όλους τους σχετικούς εμπλεκόμενους κυβερνητικούς και μη κυβερνητικούς φορείς στις τοποθεσίες των κέντρων πρώτης υποδοχής.	✓ Το σχέδιο πράξης για τη δημιουργία των κέντρων πρώτης υποδοχής είναι έτοιμο προς έγκριση κατά τη δεύτερη εβδομάδα του Φεβρουαρίου 2016 και περιλαμβάνει ειδικές διατάξεις για τον διορισμό των συντονιστών των κέντρων πρώτης υποδοχής, των συντονιστών της αστυνομίας και των ειδικών συντονιστών για τη διαχείριση της σχέσης με όλους τους εμπλεκομένους στη διαδικασία των κέντρων πρώτης υποδοχής. ✓ Με βάση την ανακοίνωση της κυβέρνησης, της 31ης Ιανουαρίου 2016, μετά από διυπουργική συνάντηση με τον Πρωθυπουργό κ. Τσίπρα, ορίστηκαν προσωρινοί συντονιστές, από τον στρατό, για κάθε τοποθεσία κέντρων πρώτης υποδοχής. X Μόλις θεσπιστεί η νέα νομοθεσία, οι ελληνικές αρχές πρέπει να ακολουθήσουν άμεσα τη σχετική διαδικασία και να ορίσουν τους μόνιμους συντονιστές για τα κέντρα πρώτης υποδοχής που προβλέπει η προσφάτως θεσπισθείσα νομοθεσία.
	Η Ευρωπόλ θα πρέπει να ενισχύσει την παρουσία της στην Ελλάδα και να συνάψει επιχειρησιακές συμφωνίες με τις ελληνικές αρχές προκειμένου να τις στηρίξει στην καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης. Η υποστήριξη θα πρέπει να περιλαμβάνει την έναρξη οικονομικών ερευνών, ενέργειες για την πάταξη της πλαστογραφίας εγγράφων και καλύτερη χρήση των δικτύων Αξιωματικών Συνδέσμων Μετανάστευσης (ILO) σε τρίτες χώρες ως πηγών σχετικών πληροφοριών.	✓ Αξιωματικός σύνδεσμος της Ευρωπόλ υπάρχει προς το παρόν μόνο στη Λέσβο, καθώς και στην Περιφερειακή Ειδική Ομάδα της ΕΕ στον Πειραιά. ✓ Ειδικοί εμπειρογνώμονες περί εγγράφων (ALDO) χρησιμοποιούνται από τον Frontex σε όλες τις περιοχές κέντρων πρώτης υποδοχής σε συνδυασμό με ειδικό εξοπλισμό για τον εντοπισμό πλαστών και παραποιημένων εγγράφων. ✓ Η Ελληνική Αστυνομία αποφάσισε να χρησιμοποιεί πλέον ένα νέο έγγραφο καταγραφής σε όλα τα κέντρα πρώτης υποδοχής που θα περιλαμβάνει χαρακτηριστικά ασφαλείας. Επί του εν λόγω εγγράφου συμφώνησαν οι σχετικοί εμπειρογνώμονες και θα πρέπει να χρησιμοποιείται πλήρως έως τα τέλη Φεβρουαρίου. X Επιπλέον, η Ελλάδα θα πρέπει να προμηθεύσει περαιτέρω εξοπλισμό για την ανίχνευση πλαστών και παραποιημένων εγγράφων. Πρέπει να υποβληθεί αίτηση για χρηματοδότηση. X Οι ελληνικές αρχές πρέπει να εξασφαλίζουν την κατάλληλη συνέχεια σε περιπτώσεις εντοπισμού πλαστών και παραποιημένων εγγράφων και να ενισχύσουν τις επιχειρήσεις επιβολής του νόμου στα νησιά, ώστε να περιορίσουν την παράνομη διακίνηση.
	Η ελληνική αστυνομία θα πρέπει να παρέχει εκπαίδευση σε αστυνομικούς που τοποθετούνται στα κέντρα πρώτης υποδοχής για τον εντοπισμό παραποιημένων εγγράφων.	X Είναι ακόμη υπό εξέταση.
Μετεγκατaσταση	Πρέπει να ενισχυθεί η ενημέρωση των προσφύγων σχετικά με το πρόγραμμα μετεγκατάστασης, μεταξύ άλλων με την αυξημένη παρουσία υπαλλήλων από την ελληνική Υπηρεσία Ασύλου και την ΕΥΥΑ στα κέντρα πρώτης υποδοχής, καθώς και με την παραγωγή και διανομή υλικού σε πιθανούς υποψήφιους για μετεγκατάσταση, σχετικά με τη διαδικασία μετεγκατάστασης και τα συναφή δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους. Οι αξιωματικοί σύνδεσμοι των κρατών μελών θα πρέπει να ενημερώνουν τους υποψήφιους για μετεγκατάσταση σχετικά με τις ορισθείσες χώρες προορισμού και τα συστήματα ασύλου και υποδοχής των εν λόγω χωρών.	✓ Η υπηρεσία ασύλου στη Λέσβο είναι σε λειτουργία. Επίσης, έχει ανοίξει πρόσφατα μια νέα υπηρεσία στη Σάμο και η ΕΥΥΑ έχει αποστείλει εμπειρογνώμονες για την παροχή πληροφοριών που έχουν ήδη αρχίσει να διανέμουν ενημερωτικά φυλλάδια. X Η υπηρεσία ασύλου και η ΕΥΥΑ θα πρέπει να αποστείλει εμπειρογνώμονες σε κάθε περιοχή κέντρου πρώτης υποδοχής αφ’ ης στιγμής οι κατασκευαστικές εργασίες έχουν ολοκληρωθεί. X Πιο πολλά κράτη μέλη θα πρέπει να εκπονήσουν ενημερωτικό υλικό για τα άτομα που πρόκειται να μετεγκατασταθούν (μόνο 2 κράτη μέλη -Ιρλανδία και Πορτογαλία- έχουν δώσει τις πληροφορίες αυτές). X Σε όλα τα κέντρα πρώτης υποδοχής θα πρέπει να παρέχονται συστηματικά πληροφορίες στους μετανάστες σχετικά με τα δικαιώματά τους ως αιτούντων άσυλο και πιθανών υποψηφίων του μηχανισμού μετεγκατάστασης.
	Πρέπει να αυξηθεί σημαντικά η ικανότητα καταχώρισης και επεξεργασίας των αιτήσεων ασύλου. Για τον σκοπό αυτό, η ελληνική Υπηρεσία Ασύλου προτίθεται να προσλάβει 40 επιπλέον υπαλλήλους έως τα μέσα Φεβρουαρίου, γεγονός που αναμένεται να αυξήσει την ικανότητά της ώστε να είναι σε θέση να καταχωρίζει 100-120 αιτήσεις ημερησίως. Χρειάζονται περαιτέρω αυξήσεις προσωπικού για επιτάχυνση των καταγραφών, όπως απαιτείται.	✓ Η ΕΥΥΑ στηρίζει τις ελληνικές αρχές στη Λέσβο και τη Σάμο κατά τον έλεγχο της υπηκοότητας των αιτούντων μετεγκατάσταση. ✓ Θα προσληφθούν 37 άτομα έως τον Απρίλιο και (έως και) 40 άτομα επιπλέον τον Ιούνιο του 2016. Οι υπόλοιπες θέσεις που προβλέπονται θα καλυφθούν κατά τον Ιανουάριο του 2017. Η αναγκαία χρηματοδότηση εξασφαλίζεται μέσω της χρηματοδότησης έκτακτης ανάγκης στο πλαίσιο του Ταμείου Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης (ΤΑΜΕ). X Η Ελλάδα και η ΕΥΥΑ μαζί με την Επιτροπή θα πρέπει να διερευνήσουν τρόπους για να αυξηθεί η ικανότητα μετεγκατάστασης με ταχύτερο ρυθμό.
	Τα κράτη μέλη θα πρέπει να μειώσουν σημαντικά τον χρόνο αντίδρασης στις αιτήσεις μετεγκατάστασης που υποβάλλουν οι ελληνικές αρχές (και να απέχουν από τη διενέργεια υπερβολικών ελέγχων ad hoc στην Ελλάδα).	X Σήμερα, ο αριθμός των αιτούντων μετεγκατάσταση υπερβαίνει τον αριθμό των συγκεκριμένων δεσμεύσεων που ανέλαβαν τα κράτη μέλη. X Οι απαντήσεις των κρατών μελών στις αιτήσεις μετεγκατάστασης εξακολουθούν επίσης να είναι αργές και αυτό ευθύνεται εν μέρει για το σημαντικό ποσοστό απόσυρσης από τη διαδικασία μετεγκατάστασης. Χ Τα κράτη μέλη δεν παρέχουν επαρκείς πληροφορίες εκ των προτέρων για τον προγραμματισμό τους όσον αφορά τη μετεγκατάσταση, ώστε να επιτρέψουν στις ελληνικές αρχές να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα της διαδικασίας. X Αρκετά κράτη μέλη ζητούν να διενεργούνται συστηματικά συνεντεύξεις ασφαλείας.
	Τα κράτη μέλη θα πρέπει να αυξήσουν σημαντικά τις δεσμεύσεις που αναλαμβάνουν στο πλαίσιο του προγράμματος μετεγκατάστασης.	X Ανεπαρκείς δεσμεύσεις και αριθμός ατόμων που μετεγκαταστάθηκαν (βλέπε παράρτημα 4).
	Πρόσθετα μέτρα που ορίστηκαν μετά την έγκριση της ανακοίνωσης τον Δεκέμβριο
	Συνολικά 34 αιτούντες μετεγκατάσταση διέφυγαν και 88 παραιτήθηκαν από την αίτησή τους από την έναρξη του προγράμματος (στοιχεία της 1ης Φεβρουαρίου)	X Η Ελλάδα θα πρέπει να διασφαλίσει ότι οι αιτούντες μετεγκατάσταση συγκεντρώνονται σε ειδικές εγκαταστάσεις όπου η υπόθεσή τους μπορεί να παρακολουθείται εκ του σύνεγγυς. Χ Τα κράτη μέλη θα πρέπει να αναπτύξουν, σε συνεργασία με τις ΕΥΥΑ, στοχοθετημένο ενημερωτικό υλικό που πρέπει να παρέχεται στους υποψηφίους προς μετεγκατάσταση όταν τους κοινοποιηθεί η χώρα προορισμού.
	Από την έναρξη της διαδικασίας μετεγκατάστασης μέχρι σήμερα δεν έχει μεταφερθεί κανένας ασυνόδευτος ανήλικος.	X Η Ελλάδα πρέπει να ολοκληρώσει τη θέσπιση ειδικών διαδικασιών για τη μεταφορά ασυνόδευτων ανηλίκων. X Τα κράτη μέλη θα πρέπει να δεσμευθούν για ειδικές θέσεις για ασυνόδευτους ανηλίκους.
	Ορισμένα κράτη μέλη έχουν επικαλεσθεί κριτήρια διαφορετικά από εκείνα που προβλέπονται στην απόφαση του Συμβουλίου κατά την απόρριψη αιτήσεων μετεγκατάστασης.	Χ Τα κράτη μέλη θα πρέπει να εφαρμόσουν αυστηρά τα κριτήρια που προβλέπει η απόφαση του Συμβουλίου κατά την απόρριψη αιτήσεων μετεγκατάστασης. Ειδικότερα οι αιτήσεις μετεγκατάστασης δεν μπορούν να απορρίπτονται για λόγους που συνδέονται με τις προτιμήσεις που εξέφρασε το κράτος μέλος σχετικά με το προφίλ των αιτούντων που πρόκειται να μετεγκατασταθούν.
Επιστροφh	Οι ελληνικές αρχές πρέπει να αναπτύξουν σαφή στρατηγική για τις αναγκαστικές επιστροφές, προσδιορίζοντας τις τρίτες χώρες με τις οποίες να αρχίσουν διαπραγματεύσεις κατά προτεραιότητα και αντιμετωπίζοντας τις ελλείψεις του συστήματος κράτησης. Η Ελλάδα πρέπει να απλοποιήσει τις διοικητικές διαδικασίες της ώστε να υπάρχει δυνατότητα γρήγορων επιστροφών.	✓ Η Ελλάδα χρησιμοποιεί απλουστευμένη διαδικασία για την έκδοση αποφάσεων επιστροφής για υπηκόους τρίτων χωρών που δεν δικαιούνται προστασία. X Η Ελλάδα, από κοινού με τον Frontex, θα πρέπει να εκπονήσουν και να εφαρμόσουν, ως ζήτημα προτεραιότητας, ένα σαφές επιχειρησιακό σχέδιο για τις δραστηριότητες επιστροφής και επανεισδοχής, με βάση ένα σαφές χρονοδιάγραμμα και εκτίμηση των αναγκών εκ μέρους της Ελλάδας, παρέχοντας υποστήριξη σε όλα τα στοιχεία που αποτελούν τη διαδικασία εκτέλεσης της επιστροφής, ανάλογα με τις ανάγκες. X Η Ελλάδα θα πρέπει να κάνει πλήρη χρήση των δυνατοτήτων που προσφέρονται από την ελληνική νομοθεσία σύμφωνα με την οδηγία περί επιστροφής, ώστε να κρατεί τους παράτυπους μετανάστες μέχρι το ανώτατο όριο των 18 μηνών, προκειμένου να αποφεύγεται η λήξη της κράτησης πριν από την πραγματική απομάκρυνση. X Η Ελλάδα θα πρέπει να ενθαρρυνθεί να αξιοποιήσει πλήρως και ταχέως τις δυνατότητες να λάβει τη στήριξη από τα προγράμματα που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ για την επιστροφή, ιδίως τα EURINT, ERIN και EURLO.
	Η Ελλάδα πρέπει να εντείνει την αναγκαστική και οικειοθελή επιστροφή και να λάβει τα αναγκαία μέτρα για να διασφαλίσει την άμεση απορρόφηση της διαθέσιμης χρηματοδότησης βάσει του εθνικού προγράμματος ΤΑΜΕ (συμπεριλαμβανομένης της βοήθειας έκτακτης ανάγκης στο πλαίσιο του ΤΑΜΕ και του ΤΕΑ).	✓ Στο πλαίσιο του ΤΑΜΕ χρηματοδοτήθηκε πρόγραμμα επείγουσας υποβοηθούμενης οικειοθελούς επιστροφής (AVR), που επέτρεψε σε συνολικά 1.000 μετανάστες να επιστρέψουν οικειοθελώς. Μέχρι σήμερα 1.400 και πλέον μετανάστες έχουν καταγραφεί προς οικειοθελή αναχώρηση. Εκτιμάται ότι ο αριθμός των 1.005 εθελοντικών αποχωρήσεων θα επιτευχθεί σύντομα. X Η διαδικασία υποβολής προσφορών για το νέο πρόγραμμα AVR που θα χρηματοδοτηθεί από το εθνικό πρόγραμμα ΤΑΜΕ θα πρέπει να ολοκληρωθεί το συντομότερο δυνατόν. X Στο πλαίσιο του ΤΑΜΕ χρηματοδοτήθηκε πρόγραμμα επείγουσας αναγκαστικής επιστροφής (που θα υλοποιηθεί από την Ελληνική Αστυνομία). Η διαδικασία υποβολής προσφορών για τη μεταφορά (παροχή εισιτηρίων) στο πλαίσιο επιχειρήσεων αναγκαστικής επιστροφής με εμπορικές πτήσεις είναι υπό εξέλιξη και πρέπει να ολοκληρωθεί επειγόντως.
	Οι δραστηριότητες επιστροφής των ελληνικών αρχών θα πρέπει να επικεντρωθούν περισσότερο στις σημαντικότερες, στο πλαίσιο των κέντρων πρώτης υποδοχής, ιθαγένειες (πολίτες του Πακιστάν, αλλά και του Αφγανιστάν, Ιράν και Μπαγκλαντές), αντί να επικεντρώνονται όπως σήμερα στους υπηκόους της Αλβανίας και της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας.	X Βλ. ανωτέρω όσον αφορά το επιχειρησιακό σχέδιο. Ένα τέτοιο σχέδιο θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις ιθαγένειες όσων εισέρχονται σήμερα στην Ελλάδα στο πλαίσιο των παράτυπων μεταναστευτικών ροών, που δεν εμπίπτουν στο προφίλ του πρόσφυγα.
	Οι μετανάστες θα πρέπει να ενημερώνονται σχετικά με τις υποστηριζόμενες οικειοθελείς επιστροφές ενώ παραμένουν ήδη στα κέντρα πρώτης υποδοχής. Θα πρέπει επίσης να εξεταστεί η διεξαγωγή ενημερωτικής εκστρατείας σε περιοχές που βρίσκονται κοντά στα σύνορα με την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας.	✓ Ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης (ΔΟΜ) έχει ανοίξει ειδικά γραφεία στη Λέσβο. X Πρέπει επειγόντως να δημιουργηθούν ειδικά σημεία άφιξης σε άλλα κέντρα πρώτης υποδοχής και στην Αθήνα για τους μετανάστες που επιστρέφουν από την Ειδομένη προκειμένου να τους προσφερθεί η δυνατότητα AVR. X Ο ΔΟΜ θα πρέπει να είναι παρών σε όλα τα κέντρα κράτησης στην Ελλάδα, ώστε να προσφέρεται η δυνατότητα AVR στους μετανάστες που πρόκειται να επιστρέψουν.
	Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με την υποστήριξη των κρατών μελών, θα πρέπει να εντείνει τη συνεργασία με τρίτες χώρες για τη διευκόλυνση της επανεισδοχής των μεταναστών που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις για την παροχή διεθνούς προστασίας. Αυτό περιλαμβάνει επιπλέον προσπάθειες για την εξασφάλιση της επανεισδοχής από την Τουρκία υπηκόων τρίτων χωρών.	✓ Τα αποτελέσματα των πρόσφατων επαφών με τις αρχές του Πακιστάν εγκρίθηκαν από τη μεικτή επιτροπή επανεισδοχής. Κατά προτεραιότητα, ένα σημαντικό βήμα τώρα είναι να επιβεβαιωθεί στην πράξη το θετικό αυτό βήμα με νέες πτήσεις, τις επόμενες εβδομάδες, από την Ελλάδα στο Πακιστάν. X Οι ελληνικές αρχές πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους, ιδίως δε να επιταχύνουν τη διαδικασία των αιτήσεων επανεισδοχής στην Τουρκία και να ελαχιστοποιήσουν τον κίνδυνο διαφυγής των μεταναστών κατά τη διάρκεια της διαδικασίας. Η Τουρκία θα πρέπει επίσης να συνεργαστεί πιο στενά με τις ελληνικές αρχές, έτσι ώστε ο αριθμός των μεταναστών που γίνονται δεκτοί προς επανεισδοχή, και των οποίων η επανεισδοχή όντως λαμβάνει χώρα, να αυξηθεί σημαντικά (μόνο 8 άτομα επέστρεψαν στο πλαίσιο επανεισδοχής σε σύνολο 5.148 αιτήσεων που έγιναν δεκτές από την Τουρκία το 2015). X Ο Frontex, επικουρούμενος από τα κράτη μέλη, θα πρέπει να υποστηρίξει την Ελλάδα όσον αφορά την έγκαιρη υποβολή των αιτήσεων επανεισδοχής στην Τουρκία και τη μεταφορά των μεταναστών από τον τόπο όπου συνελήφθησαν και/ή κρατούνται σε έναν από τους τρεις τόπους αναχώρησης που συμφωνήθηκαν στο πρωτόκολλο Ελλάδας-Τουρκίας. X Η Ελλάδα θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο να καλέσει την Τουρκία να διορίσει αξιωματούχο σύνδεσμο που θα αποσταλεί στην Ελλάδα με σκοπό τη διευκόλυνση των αιτήσεων επανεισδοχής. X Η Ελλάδα θα πρέπει να εξασφαλίζει τη φυσική παρουσία των μεταναστών που γίνονται δεκτοί από την Τουρκία προς επανεισδοχή (εάν χρειάζεται, μέσω της έγκαιρης κράτησης πριν από την απομάκρυνση).
	Ο Frontex θα πρέπει να εξασφαλίσει ότι κατά τις κοινές πτήσεις επιστροφής πραγματοποιούνται τακτικές ενδιάμεσες στάσεις στην Ελλάδα για τη διεξαγωγή επιχειρήσεων επιστροφής.	X Ο Frontex, επικουρούμενος από κράτη μέλη, εξέφρασε την προθυμία του να συντονίζει και να στηρίζει όλες τις κοινές επιχειρήσεις επιστροφής με ενδιάμεσες στάσεις στην Ελλάδα. Οι ελληνικές αρχές πρέπει να γνωστοποιούν στον Frontex τις ειδικές τους ανάγκες σε τακτική και έγκαιρη βάση, ούτως ώστε να προγραμματίζονται και να εκτελούνται κοινές επιχειρήσεις επιστροφής.
	Οι συνθήκες στα κέντρα κράτησης πριν την απομάκρυνση πρέπει να βελτιωθούν επειγόντως.	✓ Οι ελληνικές αρχές επεξεργάζονται σύμβαση-πλαίσιο για την παροχή υπηρεσιών τροφοδοσίας στα κέντρα κράτησης κλειστού τύπου πριν από την απομάκρυνση για την περίοδο 2016-2018. Βάσει των νομοθετικών διατάξεων που εγκρίθηκαν στις 29 Ιανουαρίου 2016, η Ελληνική Αστυνομία έχει δεσμευθεί να παράσχει τρόφιμα μέχρι την ολοκλήρωση της σχετικής συμφωνίας. X Πέρα από τις υπηρεσίες τροφοδοσίας, ορισμένα κέντρα κράτησης κλειστού τύπου πριν από την απομάκρυνση, ιδίως στα νησιά, πρέπει να ανακαινιστούν και θα πρέπει να συντηρούνται σωστά, ώστε να παρέχουν κατάλληλη στέγαση σε μετανάστες σύμφωνα με τα πρότυπα της ΕΕ.
	Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, υποστηριζόμενη από κράτη μέλη, θα πρέπει να εντείνει περαιτέρω τη συνεργασία με τρίτες χώρες για τη διευκόλυνση της επανεισδοχής των μεταναστών που δεν δικαιούνται διεθνή προστασία, μεταξύ άλλων με τη στοχοθετημένη χρήση του Καταπιστευματικού Ταμείου για την Αφρική.	✓ Οι κοινές επιτροπές επανεισδοχής με την Τουρκία και το Πακιστάν συνεδρίασαν στις 19 Ιανουαρίου και στις 2 Φεβρουαρίου 2016 αντίστοιχα. Η Επιτροπή επισκέφτηκε το Αφγανιστάν και θα επισκεφτεί τη Νιγηρία για να συζητήσει θέματα επανεισδοχής.
Βελτίωση της διαχείρισης των συνόρων	Οι ελληνικές αρχές και ο Frontex θα πρέπει να καθορίσουν σύντομα τις επιχειρησιακές λεπτομέρειες της δράσης των αξιωματικών του Frontex στα βόρεια σύνορα της Ελλάδας.	✓ Η επιχείρηση του Frontex στα βόρεια σύνορα της Ελλάδας είναι σε εξέλιξη. Η επιχείρηση θα πρέπει να κλιμακωθεί ταχέως. X Ωστόσο η Ελλάδα θα πρέπει να ορίσει επικεφαλής ομάδων και να ολοκληρώσει την ανάπτυξή τους, καθώς και να διαθέσει χώρους γραφείων στους αξιωματικούς του Frontex ώστε να είναι πλήρως επιχειρησιακοί επί τόπου. ✓ Ο Frontex θα στηρίξει τις ελληνικές αρχές κατά την εξακρίβωση της ταυτότητας υπηκόων τρίτων χωρών και της καταχώρισής τους στις αντίστοιχες βάσεις δεδομένων.
	Εκτός από τις ομάδες ταχείας επέμβασης του «Ποσειδώνα» στα νησιά του Αιγαίου, τα κράτη μέλη θα πρέπει πάραυτα να διαθέσουν προσωπικό και εξοπλισμό για να εξασφαλιστεί η πλήρης κάλυψη των αναγκών που έχουν προσδιορίσει η Ελλάδα και ο Frontex.	✓ Η αποστολή ομάδων ταχείας επέμβασης του «Ποσειδώνα» στα νησιά του Αιγαίου, ξεκίνησε στις 28 Δεκεμβρίου 2015. Επί του παρόντος υπάρχουν 775 προσκεκλημένοι υπάλληλοι που απεστάλησαν στο πλαίσιο της επιχείρησης (243 μέλη πληρώματος, 248 αρμόδιοι για τη λήψη δακτυλικών αποτυπωμάτων, 53 εμπειρογνώμονες σε θέματα διαλογής, 30 ειδικοί εμπειρογνώμονες για την εξέταση εγγράφων, 75 διερμηνείς, 16 εμπειρογνώμονες εξέτασης (debriefing), 8 αξιωματικοί υποστήριξης του Frontex, 31 επικεφαλής ομάδων και 71 υπάλληλοι συντονισμού). X Οι δεσμεύσεις των κρατών μελών έχουν φτάσει στο 83% της απαιτούμενης κάλυψης.
Ικανoτητα υποδοχhς	Η Ελλάδα πρέπει να ολοκληρώσει σύντομα τη δημιουργία και των 7.000 θέσεων και για τα πέντε κέντρα πρώτης υποδοχής στα νησιά.	✓ Οι θέσεις στα κέντρα πρώτης υποδοχής θα πρέπει να είναι διαθέσιμες παράλληλα με την ολοκλήρωση των κατασκευαστικών εργασιών.
	Η Ελλάδα πρέπει να βελτιώσει την υποδοχή ευάλωτων ομάδων, ιδίως των ασυνόδευτων ανηλίκων.	✓ Η UNICEF, η UNHCR και η οργάνωση Save the Children έχουν ξεκινήσει πιλοτικό έργο στην Κω, τη Λέσβο και την Ειδομένη για την παροχή ειδικής φροντίδας στους ανηλίκους. Τούτο πρόκειται να επεκταθεί στη Σάμο και τη Λέρο. ✓ Ιατρικές εξετάσεις προβλέπονται σε όλα τα κέντρα πρώτης υποδοχής ως τελευταίο στάδιο της διαδικασίας καταχώρισης. X Η Ελλάδα θα πρέπει να δημιουργήσει ειδικές εγκαταστάσεις για τη στέγαση των ανηλίκων και άλλων ευάλωτων ομάδων μετά από τη μεταφορά τους από τα νησιά.
	Πρέπει να αναζητηθούν πιο διαρθρωτικές λύσεις για την παροχή τροφίμων και την κάλυψη άλλων βασικών αναγκών στα κέντρα υποδοχής.	✓ Οι ελληνικές αρχές επεξεργάζονται σύμβαση-πλαίσιο για την παροχή υπηρεσιών τροφοδοσίας στα κέντρα υποδοχής για την περίοδο 2016-2018.
	Η Ελλάδα θα πρέπει να εξακολουθήσει να βελτιώνει την ικανότητα υποδοχής της σύμφωνα με τις δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν κατά τη σύνοδο των ηγετών των Δυτικών Βαλκανίων.	✓ Εκτός από τις 7.181 θέσεις που διατίθενται επί του παρόντος σε προσωρινές και μονιμότερες εγκαταστάσεις στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, η Ελλάδα έχει 10.447 θέσεις στέγασης στην ηπειρωτική χώρα. Ως εκ τούτου, ο συνολικός αριθμός των υφιστάμενων θέσεων υποδοχής στην Ελλάδα σήμερα είναι 17.628. Όσον αφορά τις 10.447 θέσεις στην ηπειρωτική χώρα: 1.840 θέσεις διατίθενται στις εγκαταστάσεις υποδοχής πρώτης γραμμής· 1.190 θέσεις διατίθενται στις εγκαταστάσεις υποδοχής δεύτερης γραμμής για τους αιτούντες διεθνή προστασία· 5.707 θέσεις διατίθενται στα κέντρα κράτησης πριν από την απομάκρυνση· 110 θέσεις διατίθενται σε ειδικό κέντρο ανοικτού τύπου για τους μετανάστες στο πλαίσιο του προγράμματος AVR· 1.600 θέσεις διατίθενται στις προσωρινές εγκαταστάσεις στα σύνορα μεταξύ της Ελλάδας και της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας. Επιπλέον, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες έχει υπογράψει συμφωνία εφαρμογής με τη ΜΚΟ PRAKSIS. 14.950 θέσεις έχουν οριστεί βάσει του συστήματος κουπονιών. Οι ακόλουθες δυναμικότητες σχεδιάζεται να καταστούν διαθέσιμες στο άμεσο μέλλον: σύμφωνα με εκπροσώπους του ελληνικού Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, έως τις 15 Φεβρουαρίου θα είναι διαθέσιμη πρόσθετη χωρητικότητα υποδοχής, 1.500 θέσεων, στην περιοχή Διαβατά, ενώ άλλες 1.500 θέσεις θα είναι διαθέσιμες στην περιοχή Σχιστού. Η εν λόγω δυναμικότητα θα αυξηθεί σε 4.000 θέσεις σε κάθε ένα από τα στρατόπεδα αυτά (συνολικά 8.000 θέσεις). Αίτηση έκτακτης χρηματοδότησης για την προμήθεια 1.150 προκατασκευασμένων κατοικιών για τις εν λόγω εγκαταστάσεις έχει υποβληθεί από την Ελλάδα. Η αξιολόγηση εξελίσσεται ικανοποιητικά ώστε να είναι δυνατόν να συναφθεί σύμβαση κατά τη δεύτερη εβδομάδα του Φεβρουαρίου 2016. Έως ότου παραγγελθούν και εγκατασταθούν στους νέους χώρους αυτές οι προκατασκευασμένες κατοικίες, οι ελληνικές αρχές προτίθενται να εγκαταστήσουν θερμαινόμενες σκηνές στις εν λόγω εγκαταστάσεις. X Οι ελληνικές αρχές θα πρέπει να αυξήσουν περαιτέρω τη δυναμικότητα υποδοχής, ώστε να επιτευχθεί ο στόχος των συνολικά 30.000 θέσεων στέγασης παράτυπων μεταναστών και αιτούντων διεθνή προστασία, συμπεριλαμβανομένων των δικαιούχων μετεγκατάστασης, ώστε να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους στο πλαίσιο της δήλωσης των αρχηγών κρατών των Δυτικών Βαλκανίων. Επιπλέον, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες θα πρέπει να συνεχίσει να συνάπτει συμφωνίες εφαρμογής, ώστε να επιτευχθεί ο στόχος των 20.000 θέσεων υπό καθεστώς μίσθωσης. X Αναμένεται απάντηση στην επιστολή του Επιτρόπου Αβραμόπουλου, ώστε να διευκρινιστεί η παρούσα κατάσταση (περιοχές, δυναμικότητες και ποσοστά πληρότητας.
	Τα κράτη μέλη θα πρέπει να ανταποκριθούν άμεσα στην αίτηση παροχής βοήθειας του ενωσιακού μηχανισμού πολιτικής προστασίας (UCPM).	X Μόνο 9 κράτη μέλη προσέφεραν βοήθεια σε είδος στο πλαίσιο του UCPM.