ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βρυξέλλες, 5.2.2016
COM(2016) 47 final
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ
για την πρόοδο εφαρμογής του κανονισμού (EΚ) αριθ. 391/2009 και της οδηγίας 2009/15/EΚ σχετικά με κοινούς κανόνες και πρότυπα για τους οργανισμούς επιθεώρησης και ελέγχου πλοίων και για τις συναφείς δραστηριότητες των ναυτικών αρχών
1.Εισαγωγή
Στο πλαίσιο της τρίτης δέσμης μέτρων για την ασφάλεια στη θάλασσα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο εξέδωσαν το 2009 τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 391/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, σχετικά με κοινούς κανόνες και πρότυπα για τους οργανισμούς επιθεώρησης και ελέγχου πλοίων (εφεξής «ο κανονισμός»), και την οδηγία 2009/15/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, σχετικά με κοινούς κανόνες και πρότυπα για τους οργανισμούς επιθεώρησης και ελέγχου πλοίων και για τις συναφείς δραστηριότητες των ναυτικών αρχών (εφεξής «η οδηγία»). Σκοπός της παρούσας έκθεσης είναι η ενημέρωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την πρόοδο στην εφαρμογή της εν λόγω νομοθεσίας, σύμφωνα με το άρθρο 17 του κανονισμού και το άρθρο 12 της οδηγίας, αντίστοιχα.
2.Ιστορικό του φακέλου
Ο κανονισμός και η οδηγία κατάργησαν την οδηγία 94/57/ΕΚ του Συμβουλίου και συναποτελούν συνεκτικό νομοθέτημα που παρέχει το κανονιστικό πλαίσιο για τους οργανισμούς επιθεώρησης και ελέγχου πλοίων (οι άλλως αποκαλούμενοι αναγνωρισμένοι οργανισμοί ή ΑΟ) στην ΕΕ.
Η οδηγία διέπει τις σχέσεις μεταξύ των κρατών μελών, υπό την ιδιότητά τους ως κράτη σημαίας, και του(των) αναγνωρισμένου(ων) οργανισμού(ών) τον(τους) οποίο(ους) εξουσιοδοτούν να εκτελούν εξ ονόματός τους καθήκοντα θεσμοθετημένης πιστοποίησης των πλοίων που φέρουν τη σημαία τους.
Ο κανονισμός καθορίζει τα κριτήρια αναγνώρισης και τις υποχρεώσεις των αναγνωρισμένων οργανισμών, τα οποία καλύπτουν τόσο τις θεσμοθετημένες δραστηριότητές τους όσο και τις δραστηριότητές τους ως νηογνώμονες. Οι εν λόγω απαιτήσεις είναι διαρθρωτικού και συστημικού χαρακτήρα και βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στα διεθνή πρότυπα. Σκοπός των απαιτήσεων είναι να εξασφαλισθεί ότι οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί της ΕΕ εφαρμόζουν τους κανόνες και τις διαδικασίες τους απόλυτα με βάση αυστηρό σύστημα διασφάλισης της ποιότητας για όλα τα πλοία του νηογνώμονά τους, ανεξαρτήτως σημαίας.
Ο κανονισμός διέπει επίσης τη χορήγηση και την απόσυρση της αναγνώρισης ΕΕ, προβλέπει περιοδική αξιολόγηση των ΑΟ από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και καθορίζει σύστημα κυρώσεων σε περίπτωση μη συμμόρφωσης.
Εάν κράτος μέλος επιθυμεί να εξουσιοδοτήσει οργανισμό να εκτελεί για λογαριασμό του επιθεωρήσεις και ελέγχους θεσμοθετημένων πιστοποιητικών συμμόρφωσης προς τις διεθνείς συμβάσεις, πρέπει να αναθέσει τα καθήκοντα αυτά μόνον σε αναγνωρισμένο οργανισμό, ο οποίος είναι αναγνωρισμένος σύμφωνα με τον κανονισμό.
Η διαδικασία αναγνώρισης διεξάγεται σε κεντρικό επίπεδο και η αναγνώριση χορηγείται από την Επιτροπή. Μόλις ο οργανισμός αναγνωριστεί σε επίπεδο ΕΕ, είναι ελεύθερος να συνάψει διμερείς συμφωνίες με οποιοδήποτε κράτος μέλος και το εκάστοτε κράτος μέλος δεν μπορεί να αρνηθεί, αλλά απλώς να περιορίσει τον αριθμό των αναγνωρισμένων οργανισμών τους οποίους εξουσιοδοτεί υπό τη σημαία του.
Η επιτροπή ασφάλειας στη ναυτιλία και πρόληψης της ρύπανσης από τα πλοία (COSS) επικουρεί την Επιτροπή στην εφαρμογή της εν λόγω νομοθεσίας σύμφωνα με το άρθρο 6 (αντίστοιχα 12) της οδηγίας (αντίστοιχα του κανονισμού).
3.Κατάλογος αναγνωρισμένων οργανισμών (ΑΟ)
3.1.Νομική βάση για την αναγνώριση και τη διατήρηση των υφιστάμενων αναγνωρίσεων
Οι κάτωθι διατάξεις του κανονισμού διέπουν τη διαδικασία αναγνώρισης και τη διατήρηση των αναγνωρίσεων που χορηγήθηκαν πριν από το 2009 βάσει της οδηγίας 94/57/ΕΚ του Συμβουλίου:
Άρθρο 4: απόφαση αναγνώρισης της Επιτροπής σύμφωνα με τη διαδικασία εξέτασης που προβλέπεται στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 182/2011· αρμόδια νομική οντότητα που πρέπει να εκδώσει την αναγνώριση· περιορισμένη αναγνώριση· δημοσίευση του καταλόγου ΑΟ·
Άρθρο 15: διατήρηση των αναγνωρίσεων και περιορισμένες αναγνωρίσεις που έχουν χορηγηθεί σύμφωνα με την οδηγία 94/57/ΕΚ πριν από την έναρξη ισχύος του κανονισμού·
Άρθρο 16: αρμόδια νομική οντότητα που πρέπει να εκδώσει την αναγνώριση· απόφαση τροποποίησης της αναγνώρισης, ανάλογα με την περίπτωση.
3.2.Αλλαγές στον κατάλογο
Οι οργανισμοί κάτοχοι αναγνώρισης ήταν δεκατρείς το 2007. Έκτοτε, ο κατάλογος έχει εξελιχθεί ως εξής:
Η περιορισμένη αναγνώριση του «Registro Internacional Naval, SA» (RINAVE) έληξε στις 18 Απριλίου 2008 και δεν ανανεώθηκε·
Δέκα οργανισμοί διατήρησαν τις αναγνωρίσεις τους (χωρίς περιορισμό) κατά την έναρξη ισχύος του κανονισμού το 2009, σύμφωνα με το άρθρο 15 του κανονισμού·
Η αναγνώριση του Πολωνικού Νηογνώμονα (PRS) διατηρήθηκε και επεκτάθηκε χωρίς περιορισμούς, σύμφωνα με το άρθρο 15 του κανονισμού·
Η περιορισμένη αναγνώριση του Ελληνικού Νηογνώμονα (ΕΝ) έληξε στις 30 Αυγούστου 2010 και δεν ανανεώθηκε·
Πιο πρόσφατα, ο κατάλογος των ΑΟ μεταβλήθηκε ως εξής:
Το 2013, μετά τη συγχώνευση των «Det Norske Veritas (DNV) και «Germanischer Lloyd» (GL), η Επιτροπή τροποποίησε την αναγνώριση της DNV και την χορήγησε στη νέα «σχετική νομική οντότητα DNV GL AS», σύμφωνα με το άρθρο 4 και το άρθρο 16 του κανονισμού·
Το 2014, η Επιτροπή χορήγησε αναγνώριση στον «Κροατικό Νηογνώμονα» (CRS), σύμφωνα με το άρθρο 4 του κανονισμού·
Το 2015, η Επιτροπή τροποποίησε τις αναγνωρίσεις τεσσάρων οργανισμών σύμφωνα με το άρθρο 16 του κανονισμού και χορήγησε την κάθε αντίστοιχη αναγνώριση σε σχετική νομική οντότητα η οποία πρέπει να είναι κάτοχος της αναγνώρισης.
3.3.Κατάλογος των οργανισμών με αναγνώριση ΕΕ από τον Μάιο του 2015
Σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 5 του κανονισμού, η Επιτροπή καταρτίζει, επικαιροποιεί και δημοσιεύει σύμφωνα με τον κανονισμό κατάλογο των αναγνωρισμένων οργανισμών.
Προς τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση (ΕΕ) 2015/669 της Επιτροπής, της 24ης Απριλίου 2015, σχετικά με την κατάργηση της απόφασης 2007/421/ΕΚ για τη δημοσίευση του καταλόγου αναγνωρισμένων οργανισμών οι οποίοι έχουν κοινοποιηθεί από τα κράτη μέλη σύμφωνα με την οδηγία 94/57/ΕΚ του Συμβουλίου, με την οποία εξουσιοδοτείται ο Γενικός Διευθυντής Κινητικότητας και Μεταφορών να δημοσιεύει τον κατάλογο των αναγνωρισμένων οργανισμών και να τον επικαιροποιεί, εφόσον χρειάζεται.
Ο επικαιροποιημένος κατάλογος δημοσιεύθηκε στις 19 Μαΐου 2015 ως ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (2015/C 162/06)· περιλαμβάνει έντεκα οργανισμούς: American Bureau of Shipping (ABS), Bureau Veritas SA — Registre international de classification de navires et d’aeronefs (BV), China Classification Society (CCS), Croatian Register of Shipping (CRS), DNV GL AS, KR (Korean Register), Lloyd’s Register Group LTD (LR), Nippon Kaiji Kyokai General Incorporated Foundation (ClassNK), Polish Register of Shipping (PRS), RINA Services S.p.A., Russian Maritime Register of Shipping (RS).
4.Χρήση των ΑΟ από τα κράτη μέλη υπό την ιδιότητά τους ως κράτη σημαίας
4.1.Μεταφορά της οδηγίας 2009/15/ΕΚ
Σύμφωνα με το άρθρο 13 της οδηγίας, τα κράτη μέλη όφειλαν να ολοκληρώσουν τη μεταφορά της οδηγίας μέχρι τις 17 Ιουνίου 2011. Η ολοκλήρωση της μεταφοράς της οδηγίας από τα κράτη μέλη εξετάστηκε από την Επιτροπή και κρίθηκε εν γένει ικανοποιητική.
4.2.Σχέσεις εργασίας μεταξύ των κρατών μελών και των ΑΟ
Το άρθρο 5 της οδηγίας προβλέπει ότι τα κράτη μέλη που αποφασίζουν να εξουσιοδοτήσουν αναγνωρισμένο οργανισμό συνάπτουν «σχέσεις συνεργασίας» με τον αντίστοιχο ΑΟ υπό μορφή γραπτής επίσημης συμφωνίας ή ισοδύναμης νομικής ρύθμισης. Σύμφωνα με την παράγραφο 4 του εν λόγω άρθρου, κάθε κράτος μέλος οφείλει να διαβιβάσει στην Επιτροπή ακριβείς πληροφορίες σχετικά με τις σχέσεις συνεργασίας με τους ΑΟ.
Όλα τα κράτη μέλη τα οποία χρησιμοποιούν έναν ή περισσότερους ΑΟ παρείχαν τις πληροφορίες σχετικά με τις σχέσεις συνεργασίας που έχουν, όπως απαιτείται, καθώς και τις μεταβολές ή επικαιροποιήσεις, αναλόγως. Η Επιτροπή εξακρίβωσε ότι οι εν λόγω συμφωνίες πληρούν τις απαιτήσεις.
Όλα τα κράτη μέλη πλην ενός έχουν συνάψει τέτοιες συμφωνίες με έναν ή περισσότερους ΑΟ. Ο αριθμός των συμφωνιών που έχει συνάψει κάθε κράτος μέλος κυμαίνεται από μία έως δέκα, ο δε μέσος όρος είναι έξι εξουσιοδοτημένοι ΑΟ ανά κράτος μέλος.
Ο αριθμός των συμφωνιών που έχουν συνάψει ΑΟ της ΕΕ με κράτη μέλη κυμαίνεται από μία έως είκοσι πέντε, με μέσο όρο δέκα τέσσερις συμβάσεις ανά ΑΟ.
Σύμφωνα με το άρθρο 8 της οδηγίας, κράτος μέλος μπορεί να αναστείλει ή να άρει την εξουσιοδότηση ΑΟ, εάν κρίνει ότι ο συγκεκριμένος ΑΟ δεν μπορεί πλέον να φέρει σε πέρας για λογαριασμό του τα καθήκοντα που αναφέρονται στο άρθρο 3 (επιθεωρήσεις, έρευνες ή/και έκδοση των θεσμοθετημένων πιστοποιητικών). Στην περίπτωση αυτή, το κράτος μέλος ενημερώνει χωρίς καθυστέρηση την Επιτροπή και αιτιολογεί τεκμηριωμένα την απόφασή του. Η Επιτροπή δεν έχει καταγράψει καμία τέτοια κοινοποίηση από την έναρξη ισχύος της οδηγίας.
4.3.Παρακολούθηση των ΑΟ από τα κράτη μέλη
Κάθε κράτος μέλος οφείλει να βεβαιώνεται ότι ο ΑΟ που ενεργεί για λογαριασμό του εκπληρώνει πράγματι τα καθήκοντα που του έχει αναθέσει για τα πλοία που φέρουν τη σημαία του. Προς τον σκοπό αυτό, κάθε κράτος μέλος παρακολουθεί ανά διετία κάθε ΑΟ που ενεργεί για λογαριασμό του και κοινοποιεί στην Επιτροπή και στα άλλα κράτη μέλη τα αποτελέσματα της εν λόγω παρακολούθησης (άρθρο 9 της οδηγίας).
Σε γενικές γραμμές, τα κράτη μέλη εκπλήρωσαν αυτή την υποχρέωση και υπέβαλαν τις εκθέσεις παρακολούθησης στην Επιτροπή, όπως απαιτείται. Ωστόσο, η οδηγία δεν προβλέπει ειδική απαίτηση ως προς τη δομή, το περιεχόμενο και τον βαθμό λεπτομέρειας των εκθέσεων παρακολούθησης. Συνεπώς, η πληρότητα και η ποιότητα των εκθέσεων ποικίλλει αισθητά ανάλογα με το κράτος μέλος. Η Επιτροπή έχει αρχίσει συζητήσεις με τα κράτη μέλη με σκοπό να επιτευχθεί συμφωνία όσον αφορά τα ελάχιστα στοιχεία που πρέπει να περιέχουν οι εκθέσεις.
Τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να παρακολουθούν τους ΑΟ υπό την ιδιότητά τους ως κράτη λιμένα (άρθρο 10 της οδηγίας) και να κοινοποιούν στην Επιτροπή και τα άλλα κράτη μέλη «περιπτώσεις που συνιστούν σοβαρή απειλή για την ασφάλεια και το περιβάλλον ή μαρτυρούν ιδιαιτέρως πλημμελή συμπεριφορά εκ μέρους των αναγνωρισμένων οργανισμών». Μέχρι σήμερα, η Επιτροπή δεν έχει καταγράψει καμία τέτοια κοινοποίηση από τα κράτη μέλη.
5.Εποπτεία και παρακολούθηση των ΑΟ σε επίπεδο ΕΕ
5.1.Περιοδικές αξιολογήσεις
Νομικό πλαίσιο
Σύμφωνα με το άρθρο 8 του κανονισμού «Όλοι οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί αξιολογούνται από την Επιτροπή, μαζί με το κράτος μέλος που υπέβαλε τη σχετική αίτηση αναγνώρισης (…) τουλάχιστον ανά διετία.» «H αξιολόγηση μπορεί να περιλαμβάνει επίσκεψη στα περιφερειακά παραρτήματα του αναγνωρισμένου οργανισμού καθώς και τυχαία επιθεώρηση πλοίων, τόσο εν υπηρεσία όσο και υπό κατασκευή, προκειμένου να ελεγχθεί η επίδοση του αναγνωρισμένου οργανισμού.» Η αξιολόγηση πραγματοποιείται από την Επιτροπή προκειμένου 1) να εξακριβώνεται ότι οι ΑΟ εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους δυνάμει του κανονισμού και ότι πληρούν τα κριτήρια που καθορίζονται στο παράρτημα Ι του κανονισμού· 2) να αναλύονται συγκεκριμένα στοιχεία μη συμμόρφωσης και οι (πιθανές) συνέπειές τους από άποψη ασφάλειας και προστασίας του περιβάλλοντος.
Επισκέψεις και επιθεωρήσεις
Η Επιτροπή ανέθεσε στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για την Ασφάλεια στη Θάλασσα (EMSA) να εκτελεί, για λογαριασμό της, τις απαραίτητες τεχνικές επισκέψεις και επιθεωρήσεις που προαναφέρθηκαν. Η πρακτική αυτή ενοποιήθηκε με την τελευταία τροποποίηση του ιδρυτικού κανονισμού του EMSA, η οποία προβλέπει ότι «ο Οργανισμός διενεργεί επιθεωρήσεις εξ ονόματος της Επιτροπής όπως απαιτείται από τις δεσμευτικές νομικές πράξεις της Ένωσης που αφορούν οργανισμούς αναγνωρισμένους από την Ένωση σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 391/2009 (...)».
Στόχος είναι να παρέχονται στην Επιτροπή τα πραγματολογικά τεκμήρια και η τεχνική ανάλυση που απαιτούνται για την αξιολόγηση. Η ρύθμιση αυτή επέτρεψε επίσης τον EMSA να αναπτύξει ευρεία εμπειρογνωσία στο πεδίο αυτό και να διατηρεί ομάδα ειδικευμένων επιθεωρητών.
Με στόχο να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα και η αποδοτικότητα των περιοδικών αξιολογήσεων, καταρτίσθηκε προσέγγιση βάσει κινδύνου για τον προγραμματισμό, την προετοιμασία και τη διεξαγωγή των επισκέψεων και επιθεωρήσεων, η οποία στηρίζεται σε ευρύ φάσμα πληροφοριών και δεδομένων (π.χ. ευρήματα προηγούμενων αξιολογήσεων, εκθέσεις των κρατών μελών, στατιστικές σχετικές με τους στόλους και τα πληρώματα, έλεγχος νεόδμητων πλοίων, θύματα, δεδομένα ελέγχου του κράτους του λιμένα, κ.λ.π.).
Από τον Ιούνιο του 2009, όταν άρχισε να ισχύει ο κανονισμός, μέχρι τα τέλη του 2014 (5,5 έτη), ο EMSA είχε πραγματοποιήσει 111 επισκέψεις και επιθεωρήσεις, συμπεριλαμβανομένων 31 επισκέψεων κεντρικών γραφείων, 66 υποκαταστημάτων και 14 επιθεωρήσεων πλοίων. Το 40 % περίπου των επισκέψεων πραγματοποιήθηκε στις χώρες ΕΕ/ΕΟΧ και το 60 % σε τρίτες χώρες.
Αξιολόγηση από την Επιτροπή και διόρθωση των ελλείψεων
Η Επιτροπή αξιολογεί περιοδικά και ολοκληρωμένα τη συμμόρφωση των ΑΟ με τις υποχρεώσεις και τα ελάχιστα κριτήρια του κανονισμού, βασιζόμενη στα ευρήματα, στην τεχνική ανάλυση και, ανάλογα με την περίπτωση, στις συστάσεις του EMSA.
Η περιοδική αξιολόγηση εστιάζεται στις συστημικές επιδόσεις του εκάστοτε οργανισμού και συνδυάζει διάφορες προσεγγίσεις ανάλυσης, με σκοπό να προσδιορισθούν οι πιθανές βασικές αιτίες των προβλημάτων που διαπιστώνονται, καθώς και η έκταση και η σοβαρότητα των πιθανών συνεπειών τους. Η αξιολόγηση, με εκτενή περιγραφή και αξιολόγηση των σχετικών σημείων μη συμμόρφωσης που διαπιστώνονται, αποστέλλεται στον ενδιαφερόμενο ΑΟ, ο οποίος καλείται να προβεί σε διαρθρωτικές διορθωτικές και προληπτικές ενέργειες, προκειμένου να διορθώσει τα σημεία μη συμμόρφωσης και να αποτρέψει την επανάληψή τους στο μέλλον.
Τα διορθωτικά και προληπτικά μέτρα που έθεσαν σε εφαρμογή οι ΑΟ ήταν πολυποίκιλα και κυμαίνονταν από την προσαρμογή συγκεκριμένων στοιχείων των συστημάτων τους έως την πλήρη αναμόρφωσή τους. Μέχρι στιγμής, οι ΑΟ συνεργάστηκαν με τρόπο διαφανή και αποτελεσματικό, γεγονός που μαρτυρεί τον επαγγελματισμό και την δέσμευσή τους για την ασφάλεια.
Τουλάχιστον μία φορά ανά διετία, τα ενοποιημένα αποτελέσματα των επισκέψεων, των επιθεωρήσεων και αξιολογήσεων συζητούνται με τα κράτη μέλη στην COSS, από τα οποία προκύπτουν επίσης πολύτιμες πληροφορίες για τις εθνικές διοικητικές αρχές, χρήσιμες για τη δική τους παρακολούθηση των ΑΟ στους οποίους χορηγούν αναγνώριση βάσει της οδηγίας (βλ. σημείο 4.3 ανωτέρω).
5.2.Επιβολή και καταναγκαστικές εξουσίες της Επιτροπής
Τα σημεία μη συμμόρφωσης των ΑΟ με τον κανονισμό εξετάζονται κανονικά κατά την περιοδική αξιολόγηση (άρθρο 8), η οποία περιλαμβάνει την παρακολούθηση της συνέχειας που δίδεται στην εφαρμογή των σχετικών διορθωτικών μέτρων που έλαβε ο ΑΟ προκειμένου να ανταποκριθεί στην αξιολόγηση της Επιτροπής, καθώς και κατά τις συλλογικές συζητήσεις σε οριζόντια θέματα.
Ωστόσο, η Επιτροπή έχει επίσης ειδικές εξουσίες επιβολής και καταναγκασμού, ώστε «η παράλειψη ενός αναγνωρισμένου οργανισμού να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του, να αντιμετωπίζεται έγκαιρα, αποτελεσματικά και με ανάλογο τρόπο» (αιτιολογική σκέψη (10) του κανονισμού), δηλαδή τη δυνατότητα να ζητεί επίσημα από τον ΑΟ να εφαρμόσει προληπτικά και διορθωτικά μέτρα εντός καθορισμένων προθεσμιών (άρθρο 5) και τη δυνατότητα επιβολής προστίμων ή/και περιοδικών χρηματικών ποινών (άρθρο 6).
Σε περίπτωση που τα προαναφερόμενα μέτρα δεν επιτύχουν τον σκοπό τους ή ειδάλλως εάν ο ΑΟ συνιστά απαράδεκτη απειλή για την ασφάλεια ή το περιβάλλον, η Επιτροπή μπορεί να αποσύρει την αναγνώριση του οργανισμού, σύμφωνα με τη διαδικασία εξέτασης και αφού δοθεί στον ενδιαφερόμενο οργανισμό η δυνατότητα να υποβάλει τις παρατηρήσεις του (άρθρο 7).
Μέχρι σήμερα, η Επιτροπή δεν χρειάσθηκε να κάνει χρήση των άρθρων 5, 6 ή 7.
Σύμφωνα με το άρθρο 14 παράγραφος 2 του κανονισμού και για λόγους διαφάνειας και ασφάλειας δικαίου, η Επιτροπή εξέδωσε τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 788/2014 της Επιτροπής, για τον καθορισμό λεπτομερών κανόνων για την επιβολή προστίμων και περιοδικών χρηματικών ποινών και για την ανάκληση της αναγνώρισης οργανισμών επιθεώρησης και ελέγχου πλοίων σύμφωνα με τα άρθρα 6 και 7 του κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 391/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, ώστε να γίνει γνωστή εκ των προτέρων στους ενδιαφερόμενους οργανισμούς η μεθοδολογία υπολογισμού των προστίμων και των περιοδικών χρηματικών ποινών από την Επιτροπή, καθώς και τα ειδικά κριτήρια αξιολόγησης της σοβαρότητας συγκεκριμένης υπόθεσης και ο βαθμός στον οποίο διακυβεύεται η ασφάλεια ή η προστασία του περιβάλλοντος.
5.3.Επιδόσεις ασφάλειας και πρόληψη της ρύπανσης
Η αναγνώριση χορηγείται (και διατηρείται) μόνον βάσει των επιδόσεων ποιότητας και ασφάλειας του οργανισμού. Για τον λόγο αυτόν, ο κανονισμός προβλέπει (άρθρο 14 παράγραφος 1) ότι η Επιτροπή θεσπίζει κριτήρια για τη μέτρηση της αποτελεσματικότητας των κανόνων και των διαδικασιών, καθώς και των επιδόσεων των αναγνωρισμένων οργανισμών όσον αφορά την ασφάλεια των ταξινομημένων πλοίων τους και την πρόληψη της ρύπανσης που προέρχεται από αυτά, με βάση ιδίως τα στοιχεία που προβλέπει το μνημόνιο συνεννόησης των Παρισίων για τον έλεγχο των πλοίων από το κράτος λιμένα και/ή από παρεμφερή προγράμματα, και κριτήρια για να προσδιορίζεται πότε οι εν λόγω επιδόσεις συνιστούν απαράδεκτη απειλή για την ασφάλεια ή το περιβάλλον. Παρεμφερής απαίτηση προβλεπόταν στην οδηγία 94/57/ΕΚ (που καταργήθηκε), η οποία είχε ως αποτέλεσμα την έκδοση της απόφασης 2009/491/ΕΚ της Επιτροπής σχετικά με τα κριτήρια που πρέπει να τηρούνται για να αποφασίζεται πότε οι επιδόσεις ενός οργανισμού που ενεργεί για λογαριασμό κράτους σημαίας μπορεί να θεωρηθεί ότι συνιστούν απαράδεκτη απειλή για την ασφάλεια ή το περιβάλλον.
Η απόφαση αυτή άρχισε να ισχύει ταυτόχρονα με τον κανονισμό. Συνδυάζει τα δεδομένα ελέγχου του κράτους του λιμένα (κατακρατήσεις σχετικές με ΑΟ) που προκύπτουν με βάση το ΜΣ του Παρισιού και του Τόκιο και το σύστημα της Ακτοφυλακής των ΗΠΑ στην εξαγωγή συνολικής βαθμολογίας.
Η Επιτροπή εφάρμοσε την απόφαση αυτή και κοινοποίησε τακτικά τα αποτελέσματα στα κράτη μέλη. Από το 2009 οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί της ΕΕ κατέγραφαν συνεχώς «αρκετά καλές» έως «υψηλές» επιδόσεις, σύμφωνα με τη μέτρησή τους με βάση αυτά τα κριτήρια.
Η Επιτροπή έχει αρχίσει να δημιουργεί τις βάσεις για την εφαρμογή του άρθρου14 παράγραφος 1 του κανονισμού, που περιλαμβάνει επανεξέταση της απόφασης 2009/491/ΕΚ της Επιτροπής.
6.Διεθνής διάσταση
6.1.Ο Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος
Τόσο ο κανονισμός όσο και η οδηγία αφορούν τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ), όπως επρόκειτο και στην περίπτωση της οδηγίας 94/57/ΕΚ του Συμβουλίου (που καταργήθηκε). Από το 2009, ωστόσο, η Μικτή Επιτροπή του ΕΟΧ δεν έχει ενσωματώσει τα νομοθετήματα στο σχετικό παράρτημα της συμφωνίας λόγω της αντίρρησης ορισμένων κρατών ΕΟΧ και της ΕΖΕΣ, με αποτέλεσμα να έχει καθυστερήσει η διαδικασία μέχρι σήμερα. Τα εν λόγω κράτη μέλη εξακολουθούν να εφαρμόζουν την οδηγία 94/57/ΕΚ του Συμβουλίου. Αυτό δημιουργεί ορισμένες διαφορές στην εφαρμογή των απαιτήσεων από τους ΑΟ που δραστηριοποιούνται εντός του ΕΟΧ — σε αντίθεση με τον στόχο της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.
6.2.Ο Κώδικας του ΔΝΟ για τους αναγνωρισμένους οργανισμούς
Η αιτιολογική σκέψη 8 προβλέπει ότι «Σε παγκόσμια κλίμακα, πολλοί από τους υφιστάμενους οργανισμούς που είναι αναγνωρισμένοι από τα συμβαλλόμενη μέρη του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (ΔΝΟ) δεν εξασφαλίζουν ούτε τη δέουσα εφαρμογή των κανόνων ούτε επαρκή αξιοπιστία όταν ενεργούν για λογαριασμό των εθνικών αρχών, διότι δεν διαθέτουν αξιόπιστη και κατάλληλη δομή και πείρα που να τους επιτρέπει να εκτελούν τα καθήκοντά τους σε υψηλό επίπεδο επαγγελματισμού.» Λαμβανομένου υπόψη ότι οι κοινοί κανόνες και τα πρότυπα για τους ΑΟ θα είχαν μεγαλύτερο αντίκτυπο στην ασφάλεια, εάν είχαν θεσπιστεί και επιβληθεί σε παγκόσμιο επίπεδο, οι συννομοθέτες επεσήμαναν στην αιτιολογική σκέψη (4) του κανονισμού ότι «τα κράτη μέλη και η Επιτροπή θα πρέπει να προωθήσουν την ανάπτυξη από τον ΔΝΟ διεθνούς κώδικα για τους αναγνωρισμένους οργανισμούς».
Τα κράτη μέλη και η Επιτροπή συνέβαλαν ενεργά στην εκπόνηση του κώδικα στο πλαίσιο των σχετικών επιτροπών του ΔΝΟ. Στα τέλη του 2012, το τελικό κείμενο του κώδικα του ΔΝΟ για τους αναγνωρισμένους οργανισμούς (Κώδικας ΑΟ) εγκρίθηκε από τον ΔΝΟ, η Επιτροπή εκτίμησε όμως ότι ορισμένες τροπολογίες, εάν εγκριθούν, θα αντιτίθενται στην ισχύουσα νομοθεσία της ΕΕ ή θα δημιουργήσουν σοβαρές αντιφάσεις.
Επειδή πρόκειται για θέμα αρμοδιότητας της ΕΕ, το Συμβούλιο καθόρισε τη θέση των κρατών μελών στον ΔΝΟ, με την οποία εξουσιοδοτούσε τα κράτη μέλη να συμφωνήσουν να δεσμευθούν από τον κώδικα, επισημαίνοντας ότι θεωρείται ως ελάχιστο πρότυπο και ότι καμιά διάταξή του δεν ερμηνεύεται ως περιστολή ή περιορισμός της εκπλήρωσης των υποχρεώσεών τους που απορρέουν από τη νομοθεσία της ΕΕ όσον αφορά τα τρία συγκεκριμένα σημεία.
Πέραν αυτού, σύμφωνα με όσα προβλέπουν ο κανονισμός και η οδηγία σε αυτές τις περιπτώσεις, η Επιτροπή χρησιμοποίησε τη λεγόμενη «διαδικασία ελέγχου συμβατότητας» (μηχανισμός διασφάλισης) για να αποφευχθεί η αυτόματη ενσωμάτωση στο ενωσιακό δίκαιο ορισμένων διατάξεων του κώδικα ΑΟ που είτε είναι ασύμβατες με την ισχύουσα νομοθεσία της ΕΕ είτε που θα μπορούσαν να έχουν αρνητικό αντίκτυπο στα πρότυπα ασφαλείας της ΕΕ. Η Επιτροπή ολοκλήρωσε τη διαδικασία τον Δεκέμβριο του 2014, λίγο πριν από την έναρξη ισχύος του κώδικα ΑΟ.
7.Άλλοι μηχανισμοί που προβλέπονται στον κανονισμό
7.1.Άρθρο 10 παράγραφος 1 — τεχνικοί και διαδικαστικοί όροι για την αμοιβαία αναγνώριση των πιστοποιητικών κλάσης για υλικά, συστατικά στοιχεία και εξοπλισμό
Σύμφωνα με τον κανονισμό, με τον οποίο προωθείται ταυτόχρονα ο στόχος της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών των νηογνωμόνων που έχουν αναγνωρισθεί από την ΕΕ, οι ΑΟ οφείλουν να συνεργάζονται μεταξύ τους με σκοπό την εναρμόνιση των κανόνων και των διαδικασιών τους και να συμφωνούν, σε ενδεδειγμένες περιπτώσεις, επί των τεχνικών και των διαδικαστικών όρων υπό τους οποίους αναγνωρίζουν αμοιβαία βάσει ισοδύναμων προτύπων τα πιστοποιητικά κλάσης για υλικά, εξοπλισμούς και συστατικά στοιχεία, λαμβάνοντας ως σημείο αναφοράς τα πλέον απαιτητικά και αυστηρά πρότυπα. Σε μεγάλο βαθμό, ο μηχανισμός αυτός στηρίζεται στις αρχές της αυτορρύθμισης και της εταιρικής σχέσης με τους σχετικούς ενδιαφερόμενους φορείς του ναυτιλιακού κλάδου.
Σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 2 του κανονισμού, η Επιτροπή αξιολόγησε την εφαρμογή των ανωτέρω διατάξεων των ΑΟ της ΕΕ και υπέβαλε έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο στα τέλη του Ιουλίου του 2015, βάσει ανεξάρτητης μελέτης. Η εν λόγω έκθεση καταλήγει στο συμπέρασμα, μεταξύ άλλων, ότι το πρόγραμμα που εκπόνησαν και εφάρμοσαν οι ΑΟ της ΕΕ είναι σύμφωνο με το άρθρο 10 παράγραφος 1 του κανονισμού.
7.2.Άρθρο 11 — Σύσταση ανεξάρτητου Γραφείου Αξιολόγησης της Ποιότητας και Πιστοποίησης (QACE)
Ο κανονισμός προβλέπει ότι οι ΑΟ συγκροτούν μέχρι τις 17 Ιουνίου 2011 και διατηρούν ανεξάρτητο Γραφείο Αξιολόγησης της Ποιότητας και Πιστοποίησης, με κύριο στόχο την αξιολόγηση και την πιστοποίηση του συστήματος διαχείρισης της ποιότητας, την έκδοση ερμηνειών για τα πρότυπα διαχείρισης της ποιότητας ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες των ΑΟ, και την έκδοση ατομικών και συλλογικών συστάσεων για τη βελτίωση των μηχανισμών εσωτερικού ελέγχου του ΑΟ.
Το γραφείο ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 2010 στο Λονδίνο στο Ηνωμένο Βασίλειο, ως κοινωφελής (μη κερδοσκοπική) εταιρία περιορισμένης ευθύνης, με την επωνυμία «QACE — Γραφείο Αξιολόγησης της Ποιότητας και Πιστοποίησης, και των Αναγνωρισμένων από την Ευρωπαϊκή Ένωση Οργανισμών (CIC)».
Σύμφωνα με το άρθρο 11 παράγραφοι 6 και 7, η Επιτροπή αξιολόγησε, με τη βοήθεια του EMSA, την ανάπτυξη και τη λειτουργία του QACE τα τελευταία πέντε έτη και ανέφερε στα κράτη μέλη σε συνεδρίαση της COSS τα αποτελέσματα και τη συνέχεια που δόθηκε στην αξιολόγησή της.
Η Επιτροπή είναι σε γενικές γραμμές ικανοποιημένη από την εξέλιξη του QACE και το γραφείο μπορεί πλέον να θεωρηθεί αυτόνομος οργανισμός πιστοποιημένος ως σύμφωνος με το πρότυπο ISO 9001:2008.
Στη διοικητική δομή του QACE προβλέπεται σαφής διαχωρισμός των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων από τις επιχειρησιακές, ώστε να φαίνεται ότι το QACE λειτουργεί ανεξάρτητα από τους ΑΟ.
Όσον αφορά την αξιολόγηση και την πιστοποίηση του συστήματος διαχείρισης της ποιότητας των ΑΟ, η Επιτροπή επισημαίνει τις προσπάθειες συνεργασίας που κατέβαλε το QACE με το ιδιωτικό πρόγραμμα πιστοποίησης του συστήματος ποιότητας που διαχειρίζεται η Διεθνής Ένωση Νηογνωμόνων και ενθαρρύνει περαιτέρω την επίτευξη συνέργειας διότι συμβάλλει στην πλήρη εφαρμογή της απαίτησης του κανονισμού.
8.Συμπεράσματα
Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή κρίνει ότι η εφαρμογή της οδηγίας 2009/15/ΕΚ και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 391/2009 σημείωσε πραγματική πρόοδο από το 2009, χάρη στις συνδυασμένες προσπάθειες και τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών, της Επιτροπής και του EMSA.
Σχεδόν όλες οι διατάξεις του κανονισμού και της οδηγίας εφαρμόζονται όπως απαιτείται, υπό την έννοια ότι έχουν πλέον τεθεί σε εφαρμογή και λειτουργούν οι διάφορες δραστηριότητες, μηχανισμοί, προγράμματα και ρυθμίσεις εργασίας.
Είναι ακόμη πολύ νωρίς για να αξιολογηθεί ο αντίκτυπος της νομοθεσίας αυτής και προτεραιότητα πρέπει να έχει η περαιτέρω υλοποίηση του υφιστάμενου πλαισίου.