30.6.2017   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 209/1

Εισηγητής:

ο κ. Tony ZAHRA

1.1.

Λαμβάνοντας υπόψη διάφορα μειονεκτήματα όπως η απόσταση, η προσβασιμότητα και ο νησιωτικός χαρακτήρας, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να προβλεφθεί ένα ευνοϊκό φορολογικό καθεστώς για τα νησιά το οποίο να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες προσπάθειες που έχουν καταβληθεί όσον αφορά τις επενδύσεις, τη διατήρηση και τη δημιουργία θέσεων εργασίας, καθώς και την προσαρμογή των περιόδων λειτουργίας των επιχειρήσεων, με απώτερο σκοπό την άμβλυνση των επιπτώσεων της εποχικότητας.

1.2.

Παρά την ισχυρή ανθεκτικότητα και τη δυνατότητα ταχείας ανάκαμψης του τουρισμού σε εποχές κρίσης, η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντική την ανάλυση και την αντιμετώπιση των προβλεπόμενων προκλήσεων και ευκαιριών στον κλάδο του ναυτικού και θαλάσσιου τουρισμού, ιδίως στη Μεσόγειο, λόγω της μεγάλης σημασίας και της ουσιαστικής συμβολής της στην ευρωπαϊκή οικονομία. Κατά τη διαδικασία αξιολόγησης θα πρέπει να επιδειχθεί η δέουσα προσοχή στη συγκρισιμότητα με ανταγωνιστικούς προορισμούς. Η θέσπιση εξυπνότερης νομοθεσίας και ευφυέστερων πολιτικών, παράλληλα με τη μείωση της γραφειοκρατίας για τις ΜΜΕ, είναι ζωτικής σημασίας.

1.3.

Χρειάζεται να δημιουργηθούν και να προαχθούν περισσότερες διαδρομές πολλαπλών προορισμών στην εκάστοτε περιοχή και, συγχρόνως, να υποστηριχθεί η λήψη κοινών/περιφερειακών μέτρων προώθησης μεταξύ των κρατών μελών. Η ΕΟΚΕ προτείνει να υιοθετήσουν τα κράτη μέλη ισχυρές στρατηγικές μάρκετινγκ με σκοπό τη διαφοροποίηση και την προσαρμογή στις εξελισσόμενες προτιμήσεις και επιθυμίες των πελατών. Ωστόσο, στο πλαίσιο της εν λόγω διαδικασίας, χρειάζεται να αξιολογηθούν επίσης οι ανισότητες που υφίστανται ενδεχομένως μεταξύ των πολιτών ως προς την οικονομική προσιτότητα των τουριστικών υπηρεσιών που παρέχονται στον συγκεκριμένο κλάδο.

1.4.

Λόγω της υψηλής εξάρτησης του ναυτικού και παράκτιου τουρισμού από τα θαλάσσια οικοσυστήματα, είναι σημαντικό οι μεσογειακές χώρες να εντείνουν την περιφερειακή συνεργασία με στόχο την προστασία τους. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της δημιουργίας μιας ομάδας κρατών μελών της Δυτικής Μεσογείου και τρίτων χωρών, με σκοπό την από κοινού αντιμετώπιση της γαλάζιας ανάπτυξης (1) και τη δημιουργία γαλάζιας και πράσινης υποδομής για την αποκατάσταση υποβαθμισμένων οικοσυστημάτων.

1.5.

Η οικοδομική δραστηριότητα και η ανάκτηση εδάφους από τη θάλασσα στην αβαθή ηπειρωτική υφαλοκρηπίδα προξενούν ανεπανόρθωτη καταστροφή στους υποθαλάσσιους οικοτόπους. Η έκταση της υφαλοκρηπίδας της Μεσογείου είναι περιορισμένη και οι συγκεκριμένες θαλάσσιες ζώνες πρέπει να προστατευθούν από ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Εάν όμως όντως προκύψει κάτι τέτοιο, τότε θα πρέπει επίσης να διερευνηθεί η δυνατότητα λήψης αντισταθμιστικών μέτρων και δημιουργίας δημοσιονομικών αποθεμάτων.

1.6.

Η ανάπτυξη του ναυτικού και θαλάσσιου τουρισμού θα πρέπει να βασίζεται στις αρχές της μακροπρόθεσμης βιώσιμης ανάπτυξης, πράγμα το οποίο προϋποθέτει τη δημιουργία ενός λειτουργικού και μετρήσιμου εργαλείου. Η ΕΟΚΕ συνιστά τη διαμόρφωση ενός εναρμονισμένου βιώσιμου μηχανισμού δεικτών, ιδιαίτερα για τα νησιωτικά κράτη και τις περιφέρειες που εξαρτώνται σε πολύ μεγάλο βαθμό από παράκτιες δραστηριότητες. Το «Ευρωπαϊκό Σύστημα Τουριστικών Δεικτών» που διαμορφώθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα μπορούσε να αποτελέσει ιδανική πλατφόρμα για την επίτευξη του εν λόγω στόχου.

1.7.

Η διαμόρφωση ενός εναρμονισμένου μηχανισμού δεικτών απαιτεί επίσης τη συγκέντρωση επακριβών οικονομικών δεδομένων. Ο τουρισμός είναι μια πολύ σύνθετη βιομηχανία που περιλαμβάνει ένα διαφορετικό σύνολο σχέσεων μεταξύ πολλών διαφορετικών ενδιαφερομένων μερών. Για τον σκοπό αυτό, θα μπορούσαν να διαμορφωθούν μέσα συλλογής σχετικών οικονομικών στοιχείων με παρέκταση του μοντέλου του δορυφορικού λογαριασμού.

1.8.

Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στο θαλάσσιο περιβάλλον απαιτούν διάλογο για την εξεύρεση καινοτόμων λύσεων. Πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη λήψη ειδικών μέτρων για τις ευπαθείς περιοχές. Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στην πρόσφατη ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη διεθνή διακυβέρνηση των ωκεανών και τις 14 δέσμες δράσεων που προβλέπονται σε αυτήν (2). Το έβδομο πρόγραμμα δράσης της ΕΕ για το περιβάλλον έως το 2020 και οι στόχοι της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και τον μετριασμό των επιπτώσεών της επικεντρώνονται σε τομείς όπως η ενέργεια και οι μεταφορές, αλλά και σε ειδικά ζητήματα που συνδέονται με τον παράκτιο και θαλάσσιο τουρισμό. Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων θα παρέχει στις ΜΜΕ χρηματοδότηση για επενδύσεις στον κλάδο του τουρισμού ή/και στις περιφέρειες σύγκλισης.

1.9.

Η διαχείριση αποβλήτων αποτελεί πηγή σοβαρής ανησυχίας για τον ναυτικό και θαλάσσιο τουρισμό διότι ο ίδιος ο τουρισμός ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό για την παραγωγή αποβλήτων. Η WWF εκτιμά ότι πάνω από το 80 % της θαλάσσιας ρύπανσης προέρχεται από χερσαίες δραστηριότητες. Το πρόβλημα επιτείνεται περαιτέρω από τα τα θαλάσσια απορρίμματα. Εκτός λοιπόν από τη συντονισμένη και αποτελεσματική επιβολή των κανονισμών, απαιτούνται επιπλέον καινοτόμα μέτρα, ικανά να μετριάσουν τα προβλήματα που σχετίζονται με τα απόβλητα. Η ΕΟΚΕ απευθύνει έκκληση για εναρμονισμένη εφαρμογή των διεθνών συμβάσεων, προκειμένου να προαχθεί η ανάπτυξη ικανοτήτων σε τρίτες χώρες.

1.10.

Λαμβανομένων υπόψη των προοπτικών ανάπτυξης του εν λόγω κλάδου, ολόκληρη η αλυσίδα διαχείρισης αποβλήτων (από τη συλλογή έως τη διάθεσή τους) αποτελεί σημαντική πρόκληση, ιδίως σε οριοθετημένες περιοχές όπως τα νησιά. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ συνιστά επίσης τη δημιουργία ενός «συνασπισμού για τη φυσική κληρονομιά» στον οποίο θα συμμετέχουν νησιά και παράκτιες περιοχές, καθώς και βασικοί περιβαλλοντικοί φορείς όπως ιδρύματα και διεθνείς οργανισμοί, με σκοπό τα ευρωπαϊκά νησιά και οι παράκτιες περιοχές να καταστούν πρωτοστάτες στη λήψη συνολικών μέτρων για ένα καθαρό περιβάλλον με την ενίσχυση ολοκληρωμένων προσεγγίσεων για τον τουρισμό.

1.11.

Η επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό αποτελεί προϋπόθεση για βιώσιμη και ανταγωνιστική ανάπτυξη. Ωστόσο, ο εν λόγω κλάδος δεν προσελκύει επαρκές ειδικευμένο προσωπικό, κυρίως επειδή στερείται ελκυστικότητας ως προς την εξέλιξη της σταδιοδρομίας και τη μακροπρόθεσμη απασχόληση. Η ΕΟΚΕ συνιστά να σχεδιαστεί ένα στρατηγικό σχέδιο δράσης ειδικά εστιασμένο στην προσέλκυση και διατήρηση μιας σταθερής ροής ειδικευμένων εργαζομένων που ενδιαφέρονται για μακροπρόθεσμη απασχόληση στον εν λόγω κλάδο. Σε αυτό το σχέδιο δράσης πρέπει να περιλαμβάνονται συγκεκριμένες προτάσεις, βάσει επιστημονικής και πρακτικής προσέγγισης, έτσι ώστε να αυξηθεί η ελκυστικότητα του κλάδου.

2.1.

Η Μαλτέζικη Προεδρία ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να καταρτίσει διερευνητική γνωμοδότηση με θέμα «Στρατηγικές διαφοροποίησης του ναυτικού και θαλάσσιου τουρισμού» στο ευρύτερο πλαίσιο των καινοτόμων στρατηγικών για την ανάπτυξη ενός πιο ανταγωνιστικού περιβάλλοντος στην Ευρώπη, με ιδιαίτερη έμφαση στην περιοχή της Μεσογείου.

2.2.

Ο τουρισμός είναι ένας ισχυρός παγκόσμιος κλάδος με μεγάλες δυνατότητες όσον αφορά την απασχόληση και την οικονομική ανάπτυξη, όπως αναγνωρίζεται από το άρθρο 195 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το 2014, η συμβολή του τουριστικού κλάδου υπερέβη τα 1,6 τρισεκατομμύρια ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί σχεδόν στο 10 % του συνολικού ΑΕΠ της ΕΕ, ενώ στις άμεσες, έμμεσες και επαγόμενες επιπτώσεις του συμπεριελήφθη επίσης η στήριξη 25 εκατομμυρίων θέσεων εργασίας στην ΕΕ (3). Ο υποτομέας του θαλάσσιου τουρισμού έχει συμπεριληφθεί στους τομείς προτεραιότητας της Μαλτέζικης Προεδρίας της ΕΕ. Η ανάπτυξη σχετικών τουριστικών προϊόντων και θαλασσίων υπηρεσιών θα μπορούσε να συμβάλει στο δυναμικό ανάπτυξης στις παράκτιες και νησιωτικές περιοχές της ΕΕ. Είναι επομένως αναγκαίο να προσδιοριστούν οι τρέχουσες τάσεις και να γίνουν προβλέψεις ώστε να υπάρξει σαφέστερη εικόνα των καινοτόμων δυνατοτήτων σύμφωνα με τις ιδιαιτερότητες του ναυτικού και θαλάσσιου τουρισμού.

2.3.

Ο ναυτικός και θαλάσσιος τουρισμός αποτελεί πλέον τον κυριότερο υποτομέα του τουρισμού, αλλά και τη σημαντικότερη θαλάσσια δραστηριότητα στην Ευρώπη. Απασχολεί περίπου 3,2 εκατομμύρια άτομα, εξασφαλίζει συνολική ακαθάριστη προστιθέμενη αξία ύψους 183 δισεκατομμυρίων ευρώ (4) και έχει δυνατότητες δημιουργίας θέσεων εργασίας και προώθησης της βιώσιμης «γαλάζιας ανάπτυξης». Προκειμένου να προαχθεί η Ευρώπη ως ο κορυφαίος ναυτικός προορισμός στον κόσμο, οι ευρωπαϊκές νησιωτικές και παράκτιες τουριστικές υποδομές πρέπει να παρέχουν ενδεδειγμένες και καινοτόμες υπηρεσίες προς τους χρήστες, συμπεριλαμβανομένης της προσβασιμότητας, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα τη βιώσιμη ανάπτυξη των τοπικών κοινοτήτων. Ο «εσωτερικός» ναυτικός τουρισμός που πραγματοποιείται σε λίμνες, ποτάμια κ.λπ. διαφόρων κρατών μελών αποτελεί επίσης τμήμα του εν λόγω κλάδου και χρειάζεται να συνεκτιμηθεί κατά τη διαδικασία επανεξέτασης. Ο εν λόγω κλάδος περιλαμβάνει επιπλέον μια σημαντική ναυπηγική βιομηχανία για σκάφη αναψυχής και κρουαζιερόπλοια, όπου η Ευρώπη κατέχει δεσπόζουσα θέση στην παγκόσμια οικονομία.

3.1.

Κατά τα τελευταία έτη, η ΕΟΚΕ έχει υιοθετήσει γνωμοδοτήσεις σχετικά με την τουριστική πολιτική εν γένει, και τον νησιωτικό και παράκτιο τουρισμό ειδικότερα. Έχει προτείνει τόσο την ανάπτυξη προγραμμάτων διά βίου μάθησης ειδικά για τους κατοίκους των νησιών που απασχολούνται στον τουριστικό κλάδο όσο και την ίδρυση διαπεριφερειακής σχολής, βασισμένης σε μια παρεμφερή ιδέα με το πρόγραμμα «Erasmus για τους σπουδαστές και τους εργαζόμενους στον τομέα του τουρισμού», σε κάποιο νησί με στρατηγική θέση.

3.2.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι ο ορισμός της ΕΕ για τα νησιά είναι ακατάλληλος και θα πρέπει να αναθεωρηθεί προκειμένου να ληφθούν υπόψη τα νέα δεδομένα της διευρυμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης που περιλαμβάνει νησιωτικά κράτη μέλη. Με στόχο την προώθηση της Ευρώπης ως βασικού τουριστικού προορισμού σε παγκόσμιο επίπεδο, η ΕΟΚΕ συνιστά επίσης την ανάπτυξη μακροπεριφερειακής συνεργασίας (π.χ. στρατηγική για την Αδριατική Θάλασσα και το Ιόνιο Πέλαγος, στρατηγική για τη Βαλτική Θάλασσα και στρατηγική για τον Δούναβη) για την επίλυση προβλημάτων όπως η προσβασιμότητα. Αυτό απαιτεί υψηλής ποιότητας εδαφική συνέχεια από τα νησιά προς την ηπειρωτική χώρα.

3.3.

Η κλιματική αλλαγή απαιτεί αποφασιστικά μέτρα προσαρμογής για την ανθεκτικότητα των νησιών σε αυτή σε όλους τους τομείς των οικονομιών τους. Η ΕΟΚΕ έχει προτείνει την καθιέρωση μιας «δοκιμής για νησιωτική αλλαγή» («Island Change Test»), με σκοπό την εξέταση θεμάτων όπως η ενέργεια και οι μεταφορές (υποδομές και προσβασιμότητα), η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, η υποβάθμιση της βιοποικιλότητας και διάφορα άλλα σημαντικά ζητήματα.

3.4.

Οι οικονομίες των νησιών εξαρτώνται πλέον υπερβολικά από τον τουρισμό, με αποτέλεσμα να απαιτείται διαφοροποίηση. Η ΕΟΚΕ έχει τονίσει ότι η θεώρηση της γαλάζιας οικονομίας ως ανεξάντλητης πηγής αναξιοποίητων πόρων και η εμφατική επίκληση της γαλάζιας ανάπτυξης ως πανάκειας για τις δυσχέρειες που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή οικονομία ενδέχεται να αυξήσει τις διάφορες πιέσεις που ασκούνται ήδη στις ακτές και τις θάλασσες της ΕΕ. Ως εκ τούτου, η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί τη θεμελιώδη αρχή που θα διέπει τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των μέτρων.

3.5.

Στην ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Μια ευρωπαϊκή στρατηγική για την τόνωση της ανάπτυξης και τη δημιουργία θέσεων εργασίας στον παράκτιο και θαλάσσιο τουρισμό», η οποία εγκρίθηκε το 2014 (5), εξετάζονται οι υφιστάμενες ανεπάρκειες από πλευράς διακυβέρνησης και εισάγεται ένα πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ δημοσίων αρχών και συμπράξεων δημόσιου-ιδιωτικού τομέα, επίσης μέσω εδαφικών συσπειρώσεων και ολοκληρωμένων εδαφικών στρατηγικών. Στην ανακοίνωση προτείνονται επίσης 14 συγκεκριμένες δράσεις που λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε θαλάσσιας λεκάνης και αφορούν τις επιχειρηματικές επενδύσεις, την υψηλή εποχικότητα, τη διαφοροποίηση των προϊόντων και την καινοτομία, τη διασύνδεση, την προσβασιμότητα, τις υποδομές, την ανάπτυξη δεξιοτήτων και την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Η εφαρμογή του σχεδίου δράσης συνεχίζεται (6).

4.1.1.

Πολλές προσπάθειες έχουν καταβληθεί επί σειρά ετών για την προσέλκυση της προσοχής των υψηλά ιστάμενων υπευθύνων για τη λήψη αποφάσεων υψηλού επιπέδου και των ενδιαφερομένων φορέων στη σχέση που υφίσταται μεταξύ των ωκεανών και του κλίματος. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι ωκεανοί να συμπεριληφθούν στη συμφωνία του Παρισιού του 2015 και στην ειδική έκθεση σχετικά με τους ωκεανούς της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Αλλαγή του Κλίματος (IPCC). Με τις προσπάθειες αυτές ζητείται υποστήριξη για την εφαρμογή της συμφωνίας του Παρισιού, μεταξύ άλλων με την ενίσχυση των τεχνικών ικανοτήτων των κρατών μελών ώστε να αναπτύξουν τεχνολογικές λύσεις για ένα μέλλον χαμηλών εκπομπών καυσαερίων.

Οι θαλάσσιες μεταφορές ευθύνονται για το 2,5 % περίπου των παγκόσμιων εκπομπών αερίων θερμοκηπίου. Η ΕΕ απευθύνει έκκληση για μια παγκόσμια προσέγγιση όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου από τη διεθνή ναυτιλία, όμως οι εκπομπές ρύπων εξαιτίας της ναυτιλίας αναμένεται να αυξηθούν σημαντικά έως το 2050. Σύμφωνα με τη 2η μελέτη για τα αέρια θερμοκηπίου του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (ΔΝΟ), η κατανάλωση ενέργειας των πλοίων και οι εκπομπές CO2 θα μπορούσαν να μειωθούν έως και κατά 75 % με την εφαρμογή επιχειρησιακών μέτρων και την αξιοποίηση των υφιστάμενων τεχνολογιών. Πολλά από τα μέτρα αυτά είναι οικονομικώς αποδοτικά και αποφέρουν καθαρά οφέλη, δεδομένου ότι η απόσβεση τυχόν λειτουργικών ή επενδυτικών δαπανών επιτυγχάνεται με τη μείωση του κόστους των καυσίμων. Τέτοιου είδους μειώσεις μπορούν να επιτευχθούν με την υιοθέτηση νέων καινοτόμων τεχνολογιών.

4.1.2.

Η Μεσόγειος είναι μία από τις σημαντικότερες περιοχές στον κόσμο όσον αφορά τα εξαιρετικά χαρακτηριστικά βιοποικιλότητάς της, αλλά και μία από τις πλέον ευάλωτες στις κλιματικές αλλαγές σε σχέση με άλλες περιοχές. Ο μεγάλης κλίμακας παράκτιος τουρισμός αποτελεί μία από τις κύριες αιτίες οικολογικής ζημιάς στην περιοχή. Η Μεσόγειος εμπεριέχει επίσης υψηλή φυσική αξία που την καθιστά ζωτικής σημασίας για τη διαφύλαξη της βιοποικιλότητας. Σε αυτό το πλαίσιο, η περιφερειακή συνεργασία για την προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων αποτελεί επιτακτική ανάγκη. Το χρηματοδοτικό πρόγραμμα LIFE+ της Ευρωπαϊκής Ένωσης υποστηρίζει τους στόχους της στρατηγικής της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα και προσφέρει δυνατότητες για τη χρηματοδότηση καινοτόμων σχεδίων παράκτιου και θαλάσσιου τουρισμού.

4.1.3.

Η διαχείριση αποβλήτων αποτελεί μείζον πρόβλημα για τον εν λόγω κλάδο, ιδίως στα νησιά που εμφανίζουν υψηλή εποχικότητα. Τα περισσότερα νησιά δυσκολεύονται ενδεχομένως να ανταπεξέλθουν στον υψηλό αριθμό επισκεπτών κατά τις περιόδους αιχμής, πράγμα το οποίο απαιτεί τεράστιες επενδύσεις για την εξασφάλιση επάρκειας νερού ή εγκαταστάσεων επεξεργασίας αποβλήτων. Η σύναψη της σύμβασης για τη Βιολογική Ποικιλότητα (ΣΒΠ) παρέχει ένα παγκοσμίως αναγνωρισμένο πλαίσιο για την ανάληψη δράσης με σκοπό την εξάλειψη των απειλών εις βάρος της φυσικής κληρονομιάς, από την αντιμετώπιση του ζητήματος των θαλάσσιων απορριμμάτων και των μικροπλαστικών έως τη σταθερή μείωση και κατάργηση των πλαστικών σακουλών μίας χρήσης.

4.1.4.

Διάφορες μελέτες και εκθέσεις υπογραμμίζουν το γεγονός ότι «η ενίσχυση της περιβαλλοντικής διάστασης» έχει ουσιαστικό νόημα από επιχειρηματική άποψη για τον ευρωπαϊκό παράκτιο τουρισμό. Η ΕΕ πρέπει να δώσει κίνητρα στα κράτη μέλη ώστε να εντείνουν τις προσπάθειές τους για την υιοθέτηση οικολογικών τουριστικών πρακτικών και την εισαγωγή «πράσινων» προγραμμάτων που αμβλύνουν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Η πρωτοβουλία αυτή θα πρέπει να υποστηρίζεται με την προώθηση του οικολογικού τουρισμού ως τμήματος υποβοήθησης του ναυτικού τουρισμού.

4.1.5.

Οι προκλήσεις αυτές καθιστούν σημαντικότερη για την ανάπτυξη του ναυτικού και θαλάσσιου τουρισμού την τήρηση των αρχών της βιώσιμης ανάπτυξης. Εντούτοις, η βιωσιμότητα πρέπει να βασίζεται σε ένα λειτουργικό και μετρήσιμο μοντέλο που θα καθιερώνει ένα σύστημα δεικτών για την παρακολούθηση και την καταγραφή των δραστηριοτήτων και των εξελίξεων στον κλάδο του θαλάσσιου τουρισμού, ιδίως στην περίπτωση των νησιωτικών κρατών και περιφερειών. Στους προορισμούς πρέπει επίσης να εξεταστεί το ζήτημα της θέσπισης ορίων φέρουσας ικανότητας τα οποία, σε περίπτωση υπέρβασης, θα εγείρουν μια σειρά από ζητήματα που θα επηρεάσουν αρνητικά τον εν λόγω κλάδο και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του. Τα όρια αυτά αφορούν ειδικότερα τα εξής:

4.1.6.

Το «Ευρωπαϊκό Σύστημα Τουριστικών Δεικτών», το οποίο διαμορφώθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2013 και αναθεωρήθηκε το 2016 (7), αποτελεί προαιρετικό διαχειριστικό εργαλείο που καθορίζει ένα σύνολο βασικών δεικτών που έχουν ως στόχο να βοηθήσουν τους τουριστικούς προορισμούς να παρακολουθούν και να μετρούν τις επιδόσεις τους στον τομέα του βιώσιμου τουρισμού.

4.1.7.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια στη Θάλασσα (EMSA) μπορεί να χρησιμεύσει ως πολυτιμότατη πηγή, παρέχοντας πληροφορίες, στατιστικά στοιχεία και συμβουλές θεμελιώδους σημασίας για τη διαδικασία θέσπισης των αρχών της βιωσιμότητας.

4.1.8.

Αναφορά θα πρέπει επίσης να γίνει στη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Έξυπνα νησιά», ιδίως όσον αφορά την υιοθέτηση βέλτιστων πρακτικών.

4.1.9.

Το σχέδιο «Tracking European Operations for Maritime EcoSystems» (Ανίχνευση ευρωπαϊκών δραστηριοτήτων για τα θαλάσσια οικοσυστήματα), υπό την αιγίδα του ERA-LEARN 2020 (δράση υποστήριξης — CSA) που χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020», μπορεί να χρησιμεύσει ως μια ακόμη πολύτιμη συμβολή στην επίτευξη του στόχου αυτού.

4.1.10.

Πολλοί οργανισμοί και ιδρύματα έχουν συμβάλει στη διαδικασία προστασίας του περιβάλλοντος, όπως η WWF, η Πλατφόρμα για τους ωκεανούς και το κλίμα (Ocean & Climate Platform), η διάσκεψη των Παράκτιων Περιφερειακών Περιοχών της Ευρώπης (CPMR), η Greenpeace και διάφορες δομές των Ηνωμένων Εθνών που έχουν συνεργαστεί με διάφορες δομές της ΕΕ, καθώς και στο πλαίσιο ενισχυμένης συνεργασίας μεταξύ κυβερνήσεων, δημόσιων και ιδιωτικών φορέων. Η διαδικασία αυτή θα πρέπει να διατηρηθεί προκειμένου να καταστεί δυνατή η συνέχιση μιας επιτυχημένης πορείας.

4.1.11.

Τα υγιή θαλάσσια οικοσυστήματα και οι καλά διατηρούμενες παράκτιες/νησιωτικές περιοχές συμβάλλουν με πολλούς τρόπους στη βιώσιμη ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Ο τουρισμός και η γεωργία, η αλιεία, η υδατοκαλλιέργεια και η δασοκομία αποτελούν βασικούς τομείς με ουσιαστικό αντίκτυπο και σημασία για την ενσωμάτωση της βιοποικιλότητας. Η βιώσιμη παραγωγή τροφίμων και η επισιτιστική ασφάλεια συνιστούν άλλα συναφή θέματα που χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής. Τομεακές πολιτικές που συμβάλλουν στη διατήρηση της βιοποικιλότητας πρέπει να αναπτυχθούν μέσα σε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο. Σχετικά με το θέμα των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, η EOKE εφιστά την προσοχή στην οδηγία για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό (ΘΧΣ) (8), καθώς και στη σύμβαση της Βαρκελώνης του 1995 (9).

4.1.12.

Η θαλάσσια ρύπανση προέρχεται συχνά από μη επεξεργασμένα λύματα και από τη γεωργία, όμως στις απειλές για τα θαλάσσια οικοσυστήματα περιλαμβάνονται επίσης η εμπορική υπεραλίευση, οι πετρελαιοκηλίδες και άλλες επικίνδυνες ουσίες, καθώς και η εισαγωγή μη ιθαγενών ειδών. Η κακή διαχείριση του υδάτινου έρματος μπορεί επίσης να έχει σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον (10). Τα θαλάσσια οικοσυστήματα αποτελούν μείζονα πηγή βιοποικιλότητας και η Ευρωπαϊκή Ένωση λαμβάνει μια σειρά από μέτρα για την επίτευξη υγιούς θαλάσσιου περιβάλλοντος ώστε τα οικοσυστήματα να καταστούν περισσότερο ανθεκτικά στην αλλαγή του κλίματος στα ευρωπαϊκά θαλάσσια ύδατα μέχρι το 2020. Κάτι τέτοιο απαιτεί στενή συνεργασία μεταξύ όλων των ενδιαφερομένων φορέων.

4.1.13.

Σε αυτό το πλαίσιο, η επιλογή των εκτελεστικών οργάνων είναι στρατηγικής σημασίας προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι νέες ευκαιρίες που προσφέρουν τα υγιή οικοσυστήματα ωφελούν όλους τους τομείς της οικονομίας. Την ίδια στιγμή, η διαφάνεια, η σωστή διαβούλευση και η λογοδοσία είναι απαραίτητες ώστε ο τουρισμός να ενταχθεί στη γενική έννοια της χρηστής διακυβέρνησης. Όπως αναφέρεται στη σύμβαση για τη Βιολογική Ποικιλότητα (ΣΒΠ) (11), η αποδοτικότητα των πόρων και η κυκλική οικονομία αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις για την επίτευξη προόδου και βιωσιμότητας σε αυτόν τον τομέα.

4.1.14.

Πρέπει να αναπτυχθούν πολιτικές ευαισθητοποίησης για τη βελτίωση της συμμόρφωσης, χρησιμοποιώντας κίνητρα για «καθαρές» ναυτικές και θαλάσσιες τουριστικές δραστηριότητες (συμπεριλαμβανομένων των σχετικών κλάδων, όπως η ιστιοπλοΐα, η αλιεία, οι προμήθειες τροφίμων κ.λπ.). Σε αυτό το πλαίσιο, πρέπει να αναπτυχθούν ολοκληρωμένα διατομεακά προγράμματα κατάρτισης ώστε να επιδιωχθούν πολύπλοκοι βιώσιμοι στόχοι, ενώ ένα δίκτυο σχετικών τομέων τουρισμού θα επέτρεπε την ανταλλαγή δεδομένων και ορθών πρακτικών.

4.1.15.

Η Ευρώπη οφείλει να αξιοποιήσει τους φυσικούς της πόρους και να προωθήσει τις εξέχουσες τοποθεσίες της, εκεί όπου η φύση και η χωροταξία των παράκτιων και θαλάσσιων περιοχών συνυπάρχουν αρμονικά. Δεδομένης της ιδιαίτερης στρατηγικής σημασίας των παράκτιων ζωνών από περιβαλλοντική, οικονομική και κοινωνική άποψη, η επίλυση των προβλημάτων τους πρέπει να γίνει στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης πολιτικής για τη βιώσιμη ανάπτυξη, όπου ιδιαίτερη σημασία προσλαμβάνουν η χωροταξία, η ισορροπία μεταξύ της εκμετάλλευσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και των υπόλοιπων παράκτιων δραστηριοτήτων, καθώς και η συμμόρφωση με τους πολεοδομικούς κανόνες (12). Είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί η καλύτερη δυνατή εφαρμογή της οδηγίας ΘΧΣ από τα κράτη μέλη. Δεδομένου ότι η συγκεκριμένη οδηγία δεν ασχολείται με τις παράκτιες περιοχές, είναι χρήσιμο να γίνει και πάλι αναφορά στη σύμβαση της Βαρκελώνης, στην οποία περιέχεται ένα χρήσιμο πρωτόκολλο σχετικά με τη διαχείριση των ακτών.

4.2.

4.2.1.1.

Η σημερινή κατάσταση πρέπει να αξιολογηθεί σωστά μετά την προθεσμία της 18ης Ιανουαρίου 2016 που είχε δοθεί στα κράτη μέλη της ΕΕ προκειμένου να τροποποιήσουν την εθνική τους νομοθεσία και να μεταφέρουν την οδηγία 94/25/ΕΚ για τα σκάφη αναψυχής, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 2003/44/ΕΚ. Η εν λόγω οδηγία θεσπίστηκε για την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης του κλάδου και τη μείωση του αριθμού των ατυχημάτων με σκάφη στη θάλασσα μέσω της εισαγωγής τυπικών απαιτήσεων σχετικά με την ασφάλεια του χρήστη, καθώς και για τις εκπομπές καυσαερίων και θορύβου.

4.2.1.2.

Αυτό το ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο είχε σκοπό την εξάλειψη των ανισοτήτων μεταξύ των κρατών μελών, οι οποίες θέτουν σε κίνδυνο την ελεύθερη ενδοκοινοτική κυκλοφορία. Η εν λόγω υποχρεωτική διαδικασία εναρμόνισης θέτει μια σειρά από προκλήσεις που πρέπει να προσδιοριστούν και να αναλυθούν επειγόντως, δεδομένου ότι σαφώς δεν υπάρχει ακόμη ομοιομορφία σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά τις απαιτήσεις. Υπάρχει έλλειψη συντονισμού και ομοιομορφίας, όπως φαίνεται και από τα διάφορα εθνικά προγράμματα κατάρτισης για τους πλοιάρχους (13). Χωρίς αποτελεσματική και ταχεία διαχείριση, η διαδικασία μεταφοράς μπορεί να είναι αντιπαραγωγική και να επηρεάσει δυνητικά την ανταγωνιστικότητα του κλάδου των σκαφών αναψυχής, με συνέπειες αντίθετες των στόχων που τίθενται για τον ναυτικό και θαλάσσιο τουρισμό.

4.2.2.1.

Τα τελευταία χρόνια, διάφοροι επιμέρους τομείς του εν λόγω κλάδου υπόκεινται στην αστάθεια της ζήτησης και σε διακυμάνσεις στον τουριστικό κλάδο στο σύνολό του, ο οποίος έχει επίσης πληγεί από το οικονομικό κλίμα που επικρατεί στις χώρες προέλευσης. Ο απόηχος των πρόσφατων τρομοκρατικών επιθέσεων στην Ευρώπη και η συνακόλουθη κλιμάκωση άλλων τρομοκρατικών απειλών θα επηρεάσουν αναμφίβολα τον τουρισμό. Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου, ο τουρισμός έχει αποδειχθεί εξαιρετικά ανθεκτικός ακόμη και σε δυσχερέστατους καιρούς, όπως κατέδειξε η ταχεία ανάκαμψη από την οικονομική κρίση του 2008-2009 και τις μετέπειτα πολλαπλές κρίσεις.

4.2.2.2.

Τα υψηλής ποιότητας προϊόντα και οι υπηρεσίες στον κλάδο του τουρισμού καθίστανται όλο και πιο σημαντικά και πρέπει να είναι καινοτόμα, ενώ οι επενδύσεις χρειάζεται να είναι εγγυημένες. Είναι αναγκαίο να επιδιωχθεί η διαφοροποίηση των προϊόντων και η βελτίωσή τους κατά μήκος της αλυσίδας αξίας. Πρόκειται για μια πορεία που μπορεί να δώσει σημαντική ώθηση στον ναυτικό και θαλάσσιο τουρισμό και στην ελκυστικότητα των πιθανών προορισμών. Η πορεία αυτή θα καταστήσει επίσης δυνατή την προσαρμογή μας στις μεταβαλλόμενες συνήθειες των καταναλωτών και στις δημογραφικές αλλαγές που επηρεάζουν τις ταξιδιωτικές πρακτικές.

4.2.2.3.

Οι πελάτες γίνονται όλο και πιο τολμηροί και πρόθυμοι να δοκιμάσουν νέους τρόπους μετακίνησης και να βιώσουν καινούριες εμπειρίες. Η πρόσφατη έκκληση της Επιτροπής για τη δημιουργία ναυτικών οδών αξίας 1,5 εκατομμυρίου ευρώ που προάγουν τον ναυτικό τουρισμό είναι ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Η πρωτοβουλία αυτή θα συμβάλει στην προώθηση διασυνδέσεων με άλλους τομείς της οικονομίας, καθώς και στην προσέλκυση επισκεπτών με ειδικά ενδιαφέροντα, όπως δραστηριότητες σχετικές με τη γαστρονομία, τον πολιτισμό και την αναψυχή.

4.2.2.4.

Εντός του πλαισίου των αρμοδιοτήτων της, η Επιτροπή αναλαμβάνει δράσεις για τη στήριξη της ανταγωνιστικότητας και της βιωσιμότητας του τουριστικού κλάδου, οι οποίες μπορούν επίσης να ευνοήσουν την ανάπτυξη του ναυτικού και θαλάσσιου τουρισμού.

4.2.2.5.

Μια τέτοιου είδους δράση είναι το πρόγραμμα για την Ανταγωνιστικότητα των Επιχειρήσεων και τις Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις (COSME) το οποίο, κατά τη διάρκεια των τελευταίων έξι ετών, στήριξε την ανάπτυξη και την προώθηση διεθνικών θεματικών προϊόντων τουρισμού σε τομείς όπως ο θαλάσσιος τουρισμός, ο πολιτιστικός τουρισμός, η γαστρονομία, η άθληση και η ευεξία (14). Η πρωτοβουλία «Εξέχοντες τουριστικοί προορισμοί» (Destinations of Excellence — EDEN) προβάλλει επίσης ασυνήθιστους προορισμούς που έχουν αποδείξει την αριστεία τους όσον αφορά την ανάπτυξη του βιώσιμου τουρισμού (15). Η έκδοση της εν λόγω πρωτοβουλίας κατά το 2010 εστιάστηκε στους παράκτιους, παραποτάμιους και παραλίμνιους προορισμούς, με στόχο την προώθηση καινοτόμων προσεγγίσεων έναντι των προσφορών τους στον τομέα του υδάτινου τουρισμού.

4.2.2.6.

Οι περιφέρειες μπορούν επίσης να απευθύνονται στα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία (16) για την πραγματοποίηση επενδύσεων που αποσκοπούν στον εκσυγχρονισμό των παράκτιων περιοχών, μαρινών και λιμένων, καθώς και στη διαφύλαξη της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς των παράκτιων περιοχών, εφόσον συμβάλλουν στην επίτευξη των σχετικών θεματικών στόχων και αποτελούν τμήμα μιας περιφερειακής στρατηγικής. Η Επιτροπή δημοσίευσε επίσης έναν οδηγό (17) που παρέχει μια ολοκληρωμένη επισκόπηση των ευκαιριών χρηματοδότησης της ΕΕ στον κλάδο του τουρισμού. Οι ενδιαφερόμενοι φορείς του παράκτιου και θαλάσσιου τουρισμού μπορούν να υποβάλλουν αίτηση για τη χορήγηση διαθέσιμων κονδυλίων στο πλαίσιο των διαφόρων εν λόγω προγραμμάτων.

4.2.2.7.

Η διασύνδεση και η προώθηση των υπηρεσιών αυτών μπορεί να επιτευχθεί μέσω της ομαδοποίησης των προϊόντων και των υπηρεσιών που μπορούν να βελτιώσουν την εμπειρία των επισκεπτών, δηλαδή να τους κατευθύνουν προς μια ολοκληρωμένη επιλογή προτιμώμενων προϊόντων και υπηρεσιών που θα καλύπτουν τις δικές τους ιδιαίτερες προσδοκίες. Η έννοια των συνεργατικών σχηματισμών καθίσταται ολοένα και πιο δημοφιλής στον κλάδο του τουρισμού και έγκειται στην παροχή εξειδικευμένων τουριστικών προϊόντων και υπηρεσιών. Το στοχευμένο μάρκετινγκ επιτρέπει τη χρήση κάθε μέσου, ιδιαίτερα ψηφιακών μεθόδων, για την άμεση προσέγγιση όλων των πιθανών επισκεπτών με στόχο την απευθείας σύνδεση των δυνητικών επισκεπτών και του προορισμού τους.

4.2.3.1.

Στη γνωμοδότησή της σχετικά με την ανάπτυξη και τις θέσεις εργασίας στον παράκτιο και θαλάσσιο τουρισμό (18), η EOKE ανέφερε ότι η προτεινόμενη δράση για την πραγματοποίηση έρευνας με θέμα τις ανάγκες κατάρτισης και τη δημιουργία ενότητας «Γαλάζιες θέσεις εργασίας» στη διαδικτυακή πύλη Eures είναι σημαντική· ωστόσο είναι επίσης εξαιρετικά σημαντικό να επιδιώξει η Επιτροπή τη μαζική προβολή της και την ευαισθητοποίηση των κρατών μελών ως προς την ανάγκη συνεκτίμησης των αποτελεσμάτων της έρευνας στις εθνικές τους πολιτικές κατάρτισης. Η κατάρτιση θα πρέπει να απευθύνεται τόσο στους εργαζόμενους και στους εργοδότες όσο και στους τουριστικούς φορείς. Στο πλαίσιο της κατάρτισης θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνεται η βελτίωση της ευαισθητοποίησης σχετικά με τη σημασία του τουρισμού, της ευρωπαϊκής κληρονομιάς και του περιβάλλοντος Η παράμετρος αυτή πρέπει να ενσωματωθεί στην υποχρεωτική εκπαίδευση με σκοπό τη σχετική ενημέρωση των νέων από πολύ μικρή ηλικία.

4.2.3.2.

Η Επιτροπή έχει αναλάβει πολυάριθμες πρωτοβουλίες για την ανάπτυξη δεξιοτήτων στον κλάδο του τουρισμού, όπως το «Νέο θεματολόγιο δεξιοτήτων», οι οποίες θα ωφελήσουν επίσης τις γαλάζιες θέσεις εργασίας (19). Το εν λόγω σημαντικό έγγραφο πολιτικής περιλαμβάνει ένα «Σχέδιο στρατηγικής για τη διατομεακή συνεργασία όσον αφορά τις δεξιότητες», όπου ο τουρισμός υποδεικνύεται ως ένας από τους έξι πιλοτικούς τομείς στους οποίους προβλέπεται η ανάληψη συγκεκριμένων δράσεων, βάσει προσέγγισης προσανατολισμένης στη βιομηχανία. Για τον σκοπό αυτό, στα τέλη Ιανουαρίου του 2017,δημοσιεύθηκε πρόσκληση υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο του προγράμματος Erasmus+, με προϋπολογισμό ύψους 4 εκατομμυρίων ευρώ. Ο εν λόγω προϋπολογισμός θα στηρίξει τη δημιουργία μιας πλατφόρμας των βασικότερων κλαδικών φορέων (μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η βιομηχανία και οι φορείς παροχής εκπαίδευσης), η οποία θα προτείνει δράσεις και συστάσεις για τα επόμενα 5 έως 10 έτη. Η πλατφόρμα αυτή θα αναλύσει τις κυριότερες τάσεις και ανάγκες σε δεξιότητες του κλάδου, θα αναπτύξει συγκεκριμένες δράσεις για την κάλυψη των βραχυπρόθεσμων και μεσοπρόθεσμων αναγκών σε δεξιότητες, θα επανεξετάσει τα επαγγελματικά πρότυπα, θα επικαιροποιήσει τα νέα προγράμματα σπουδών, θα βελτιώσει την ελκυστικότητα του κλάδου και θα ενθαρρύνει την κινητικότητα των σπουδαστών και των αιτούντων εργασία.

4.2.3.3.

Τον Μάρτιο του 2017 θα δημοσιευθεί επίσης μια πρόσκληση υποβολής προσφορών με προϋπολογισμό ύψους 800 000 ευρώ, στο πλαίσιο του προγράμματος COSME, για την υποστήριξη δράσεων που αποσκοπούν στην προβολή της εικόνας των τουριστικών επαγγελμάτων. Στις δράσεις αυτές θα περιλαμβάνονται εκστρατείες ευαισθητοποίησης τόσο για τις ήδη υπάρχουσες πρωτοβουλίες και τα υφιστάμενα εργαλεία για την ανάπτυξη των δεξιοτήτων στον κλάδο του τουρισμού όσο και για την εικόνα των τουριστικών επαγγελμάτων, μέσω της παροχής υποστηρικτικού υλικού, της παραχώρησης συνεντεύξεων και της διοργάνωσης διαδικτυακών σεμιναρίων (webinars) για την παρουσίαση των πλεονεκτημάτων που διαθέτουν τα τουριστικά επαγγέλματα (δηλαδή των διεθνών, σύγχρονων και δυναμικών χαρακτηριστικών τους). Οι εν λόγω δράσεις θα εστιασθούν τόσο στις τουριστικές επιχειρήσεις (συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ) και στις νεοσύστατες επιχειρήσεις όσο και στους φοιτητές και στους αιτούντες εργασία.

4.2.4.1.

Ο κλάδος του ναυτικού και θαλάσσιου τουρισμού είναι ιδιαίτερα πολύπλοκος και περιλαμβάνει μια ποικιλία σχέσεων μεταξύ πολλών διαφορετικών ενδιαφερομένων φορέων. Οι διάφορες οικονομικές δραστηριότητες που συνθέτουν τον εν λόγω κλάδο διαφέρουν σημαντικά. Στατιστικά στοιχεία σχετικά με τον θαλάσσιο και παράκτιο τουρισμό στα κράτη μέλη δεν είναι πάντοτε άμεσα διαθέσιμα, ενώ η μέθοδος συλλογής μπορεί να ποικίλλει από τη μία χώρα στην άλλη. Η κατάσταση αυτή μπορεί να οδηγήσει σε ασυνεπή δεδομένα και, άρα, στην παρουσίαση αριθμητικών στοιχείων που ενδέχεται να μην παρέχουν ακριβή αποτελέσματα. Λόγω της σημασίας του κλάδου για την ευρωπαϊκή οικονομία, τα συνεπή και ακριβή δεδομένα είναι απολύτως απαραίτητα. Η ύπαρξη τέτοιων δεδομένων θα βοηθήσει επίσης όλους τους παράγοντες του κλάδου να κατανοήσουν επακριβώς και να διαπιστώσουν τη δυναμική του ναυτικού κλάδου και τον τρόπο με τον οποίο αυτός επηρεάζει τις οικονομικές επιδόσεις της ΕΕ. Η μέθοδος του δορυφορικού λογαριασμού τουρισμού (20) μπορεί να προσφέρει στον εν λόγω κλάδο το εργαλείο που του χρειάζεται. Τα οικονομικά στοιχεία που αντλούνται μέσω του εν λόγω συστήματος μπορούν να συνδυαστούν με τη συλλογή και άλλων σημαντικών δεδομένων για την από κοινού διαμόρφωση του «βιώσιμου μηχανισμού δεικτών». Ορισμένα κράτη μέλη είναι ήδη εξοικειωμένα με αυτό το εργαλείο, πράγμα το οποίο θα διευκολύνει τη σχετική διαδικασία.