20.7.2016   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 264/11

Εισηγήτρια:

η κ. Laura GONZÁLEZ DE TXABARRI ETXANIZ

Συνεισηγήτρια:

η κ. Dorthe ANDERSEN

1.1

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) πιστεύει ότι, στη σημερινή πολιτική συγκυρία, τόσο η Επιτροπή όσο και τα κράτη μέλη πρέπει να καταβάλουν ιδιαίτερες προσπάθειες ώστε να εγγυώνται και να προάγουν την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, καταργώντας κάθε μορφή διακρίσεων λόγω εθνικότητας, αποφεύγοντας αδικαιολόγητους περιορισμούς τόσο για τους εργαζόμενους όσο και για τις επιχειρήσεις—, δεδομένου ότι πρόκειται για θεμελιώδεις ελευθερίες που κατοχυρώνονται στη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), αλλά και για ένα από τα δημοφιλέστερα επιτεύγματα της διαδικασίας της ευρωπαϊκής οικοδόμησης. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πρωτοβουλίες για την ενθάρρυνση και την προαγωγή της δίκαιης εργασιακής κινητικότητας εντός της ΕΕ, σύμφωνα, άλλωστε, και με τις εξαγγελίες της ολλανδικής προεδρίας και της Επιτροπής όσον αφορά την προώθηση της κινητικότητας.

1.2

Η εργασιακή κινητικότητα, όταν ασκείται υπό δίκαιες συνθήκες και ανταποκρίνεται σε θετική επιλογή, μπορεί να αποβεί εποικοδομητική και επωφελής για τους εργαζόμενους, τους εργοδότες και το σύνολο της κοινωνίας. Η εργασιακή κινητικότητα αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της εσωτερικής αγοράς και μπορεί να δημιουργήσει νέες ευκαιρίες απασχόλησης και ευημερία για τους Ευρωπαίους πολίτες και τις επιχειρήσεις. Μπορεί να αποτελέσει σημαντικό στοιχείο για την επίτευξη των στόχων απασχόλησης και οικονομικής ανάπτυξης της ΕΕ, συντελώντας στην εξισορρόπηση του επιπέδου απασχόλησης μεταξύ κρατών μελών, προσφέροντας εργατικό δυναμικό και δεξιότητες εκεί όπου υπάρχει η αντίστοιχη ζήτηση· μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη διάθεση του ανθρώπινου δυναμικού, ενώ μπορεί επίσης να προωθήσει τη μεταφορά γνώσης, την καινοτομία και την ανάπτυξη ικανοτήτων —πράγμα ιδιαίτερα σημαντικό σε έναν κόσμο τεχνολογικών αλλαγών. Παράλληλα, μπορεί να συντελέσει στον μετριασμό των επιπτώσεων της γήρανσης του εργατικού δυναμικού στη χώρα προορισμού.

1.3

Η εργασιακή κινητικότητα μπορεί επίσης, σε ορισμένες περιπτώσεις και σε συγκεκριμένους κλάδους, να προκαλέσει αυτό που είθισται να καλείται «διαρροή εγκεφάλων», δηλαδή τη φυγή ιδίως των νέων, από ορισμένες χώρες με υψηλά ποσοστά ανεργίας, σε αναζήτηση απασχόλησης ή καλύτερων εργασιακών ευκαιριών. Ταυτόχρονα, η θετική αξία της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων δεν πρέπει να υπονομεύεται ή να αμφισβητείται από ανυπόστατους φόβους για κάθε λογής καταχρήσεις.

1.4

Για την αποτροπή τέτοιου είδους καταστάσεων, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να προωθήσουν οικονομικές πολιτικές κατάλληλες για την ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης και της παραγωγικότητας και για τη δημιουργία ποιοτικής απασχόλησης σε όλα τα κράτη μέλη, ώστε να βελτιωθούν οι συνθήκες διαβίωσης όλων των Ευρωπαίων πολιτών.

1.5

Η δίκαιη κινητικότητα προϋποθέτει να διασφαλίζεται η τήρηση των αρχών της ίσης μεταχείρισης και της απαγόρευσης των διακρίσεων για λόγους εθνικότητας, σύμφωνα με το ενωσιακό κεκτημένο, για τους Ευρωπαίους μετακινούμενους εργαζόμενους που ασκούν το δικαίωμα της ελεύθερης κυκλοφορίας, οι οποίοι υπόκεινται στις εργασιακές συνθήκες και τους μισθολογικούς κανόνες της χώρας υποδοχής, με πλήρη σεβασμό των εθνικών συστημάτων συλλογικών διαπραγματεύσεων και εργασιακών σχέσεων.

1.6

Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να εξετάσει, σε συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους, όλα τα αναγκαία ζητήματα που σχετίζονται με τους αποσπασμένους εργαζόμενους, ώστε να αντιμετωπιστούν αθέμιτες πρακτικές που οδηγούν σε κοινωνικό ντάμπινγκ. Επίσης, οποιοδήποτε νέο μέτρο σε ευρωπαϊκό επίπεδο πρέπει να σέβεται τις εθνικές αρμοδιότητες περί συλλογικών διαπραγματεύσεων και τα διάφορα συστήματα εργασιακών σχέσεων.

1.7

Όσον αφορά τους διασυνοριακούς/μεθοριακούς εργαζομένους, η ΕΟΚΕ κρίνει αναγκαία την παρακολούθηση της κατάστασης και τη συλλογή δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ, ώστε να εξαλειφθούν τυχόν φραγμοί και να εξασφαλιστεί η ελεύθερη και δίκαιη κινητικότητα αυτών των εργαζομένων.

1.8

Η ΕΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή να μην επιτρέψει την ανάπτυξη άλλων πρωτοβουλιών σε θέματα εσωτερικής αγοράς, οι οποίες θα καταλήξουν να επιτρέπουν το κοινωνικό ντάμπινγκ και τις καταχρήσεις, αλλά να μείνει πιστή στη δεδηλωμένη βούλησή της για την εξάλειψή τους (συμπεριλαμβανομένης της σχεδιαζόμενης πρωτοβουλίας για το διαβατήριο υπηρεσιών).

1.9

Η επιθεώρηση εργασίας καλείται να αναλάβει καίριο ρόλο για την εγγύηση της δίκαιης κινητικότητας. Για να καταστεί αυτό δυνατό, η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να παράσχουν αρκετές αρμοδιότητες και να μεριμνήσουν για τη δέουσα κατάρτιση και την επαρκή επάνδρωση με προσωπικό και χορήγηση πόρων στις εθνικές επιθεωρήσεις εργασίας και στις εποπτικές αρχές της αγοράς εργασίας, ενώ παράλληλα τάσσεται υπέρ της βελτίωσης ευρωπαϊκών διασυνοριακών μηχανισμών εποπτείας της αγοράς εργασίας, καθώς και της καλύτερης επιβολής προστίμων πέραν των συνόρων.

1.10

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την απλούστευση των κανόνων συντονισμού των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης και τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών για την εφαρμογή τους. Τονίζει δε ότι η όποια αναθεώρηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 883/2004 (1) πρέπει οπωσδήποτε να τηρεί την αρχή της ίσης μεταχείρισης των μετακινούμενων εργαζομένων, έτσι ώστε να αποτραπεί το ενδεχόμενο να χάνουν οι εν λόγω εργαζόμενοι κεκτημένα δικαιώματα ή να στερούνται εντελώς δικαιωμάτων λόγω της μετακίνησής τους για εργασία σε άλλο κράτος μέλος.

2.1

Η κατάρτιση της παρούσας διερευνητικής γνωμοδότησης της ΕΟΚΕ με θέμα «Μια δικαιότερη εργασιακή κινητικότητα εντός της ΕΕ» ζητήθηκε από την ολλανδική προεδρία, η οποία υπογραμμίζει στις προτεραιότητές της ότι «η κινητικότητα των εργαζομένων μπορεί να δώσει ώθηση στην οικονομική ανάπτυξη και την απασχόληση, ωστόσο τα μειονεκτήματά της πρέπει να αντιμετωπιστούν με την αύξηση της δημόσιας στήριξης για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων».

2.2

Η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων αποτελεί μία από τις θεμελιώδεις ελευθερίες της εσωτερικής αγοράς και έναν από τους πυλώνες της διαδικασίας ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Επιπλέον, είναι ένα από τα επιτεύγματα που περισσότερο εκτιμούν οι ευρωπαίοι πολίτες. Βασισμένη στην έννοια της ελεύθερης κυκλοφορίας, η εσωτερική αγορά συνέβαλε στην οικονομική ανάπτυξη, στην τόνωση της απασχόλησης και στη δημιουργία ευκαιριών για τους πολίτες, τους εργαζομένους και τις επιχειρήσεις. Η εργασιακή κινητικότητα, όταν ασκείται υπό δίκαιες συνθήκες, μπορεί να αποβεί επωφελής για τους εργαζόμενους, τις επιχειρήσεις και το σύνολο της κοινωνίας· πρέπει, επομένως, να αρθούν τα σχετικά εμπόδια ώστε να διευκολυνθεί όσο αυτό είναι δυνατό. Δεν θα πρέπει να είναι αποδεκτός ο αθέμιτος ανταγωνισμός ούτε οι διακρίσεις μεταξύ εργαζομένων στην εσωτερική αγορά.

2.3

Η κινητικότητα των εργαζομένων μπορεί επίσης να επισύρει πολλά μειονεκτήματα, τα οποία πρέπει να εξεταστούν ώστε να μειωθούν οι σχετικοί κίνδυνοι και να μπορούν οι εργαζόμενοι και οι επιχειρήσεις να επωφελούνται πλήρως από τις ευκαιρίες που προσφέρει.

2.4

Η ΕΕ επιδιώκει να ενισχύσει τη δίκαιη εργασιακή κινητικότητα στην Ευρώπη καταργώντας τους φραγμούς που την εμποδίζουν. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αναγγείλει στο πρόγραμμα εργασίας της για το 2016 ότι θα υποβάλει προτάσεις για την κινητικότητα των εργαζομένων όπου θα περιλαμβάνονται «μέτρα για την αντιμετώπιση των καταχρήσεων μέσω της καλύτερης επιβολής και του συντονισμού των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, και […] μια στοχοθετημένη αναθεώρηση της οδηγίας για την απόσπαση των εργαζομένων» (2), προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι αθέμιτες πρακτικές που οδηγούν σε κοινωνικό ντάμπινγκ και φυγή εγκεφάλων, εξασφαλίζοντας την ίδια αμοιβή για την ίδια εργασία στον ίδιο τόπο, καθώς και για την προώθηση της εργασιακής κινητικότητας στην ΕΕ.

2.5

Αντικείμενο της παρούσας γνωμοδότησης είναι να εξετάσει τις διάφορες πτυχές της εργασιακής κινητικότητας μέσα σε ένα γενικότερο περιβάλλον αγορών εργασίας που εξακολουθούν να εμφανίζουν υψηλά ποσοστά ανεργίας και να υφίστανται βαθιές αλλαγές λόγω της παγκοσμιοποίησης, των κοινωνικών μεταβολών και της τεχνολογικής καινοτομίας.

2.6

Μετά από δεκαετίες όπου η ενδοενωσιακή κινητικότητα υπήρξε πολύ περιορισμένη, η διεύρυνση της ΕΕ, η κρίση που ξέσπασε το 2008 και η αύξηση της ανεργίας προκάλεσαν αύξηση της κινητικότητας των εργαζομένων. Το 2014 υπήρχαν περίπου 15 εκατ. μετακινούμενα άτομα στην ΕΕ, έναντι σχεδόν 12 εκατ. το 2006 (3). Το ίδιο έτος, ο αριθμός των μετακινούμενων εργαζομένων σε ηλικία εργασίας που εργάζονταν και ζούσαν σε άλλο κράτος μέλος ανερχόταν σε 8,3 εκατ. άτομα, που αντιστοιχούσαν στο 3,4 % της συνολικής εργατικής δύναμης, πέραν των 1,6 εκατ. ατόμων που ζούσαν σε μία χώρα ενώ εργάζονταν σε άλλη (μεθοριακοί εργαζόμενοι) (4).

2.7

Ωστόσο, η ελεύθερη κυκλοφορία πολιτών και εργαζομένων στην ΕΕ αμφισβητείται στις μέρες μας, λόγω διαφόρων παραγόντων. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για αυτήν την εξέλιξη. Τόσο οι περιορισμοί που επιβάλλονται στον χώρο Σένγκεν εκ μέρους ορισμένων κρατών μελών λόγω της εισροής προσφύγων (5), όσο και οι εξαιρέσεις από την ίση μεταχείριση των μετακινούμενων εντός της ΕΕ εργαζομένων που συμφωνήθηκαν με το Ηνωμένο Βασίλειο κατά τη συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 18ης και 19ης Φεβρουαρίου 2016 (6) ενδέχεται να πλήξουν ένα από τα πιο δημοφιλή επιτεύγματα της διαδικασίας της ευρωπαϊκής οικοδόμησης.

2.8

Η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και η κατάργηση κάθε μορφής διακρίσεων λόγω εθνικότητας είναι θεμελιώδεις αρχές που κατοχυρώνονται στη ΣΛΕΕ και πρέπει να εξασφαλίζονται και να προάγονται. Ομοίως, ο χώρος Σένγκεν αντιπροσωπεύει κεντρικό στοιχείο για τη διαδικασία ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και για την εύρυθμη λειτουργία της οικονομίας της Ένωσης. Η εξασφάλιση των ανοιχτών συνόρων και της δυνατότητας των πολιτών να κυκλοφορούν, να ζουν και να εργάζονται υπό ισότιμες συνθήκες σε οποιοδήποτε από τα κράτη μέλη πρέπει να συνιστά προτεραιότητα και ευθύνη της ΕΕ και των κρατών μελών της.

2.9

Δεδομένου ότι οποιαδήποτε πρωτοβουλία στον τομέα αυτόν επηρεάζει ιδιαίτερα τους εργαζομένους και τις επιχειρήσεις, η Επιτροπή πρέπει να διαβουλεύεται με τους κοινωνικούς εταίρους, τόσο σε κλαδικό όσο και σε διακλαδικό επίπεδο, σχετικά με την αναγκαιότητά της και με το ενδεχόμενο περιεχόμενό της. Επίσης, οποιοδήποτε νέο μέτρο σε ευρωπαϊκό επίπεδο πρέπει να σέβεται τις εθνικές αρμοδιότητες περί συλλογικών διαπραγματεύσεων και τα διάφορα συστήματα εργασιακών σχέσεων.

3.1

Η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων ρυθμίζεται από το άρθρο 3 παράγραφος 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ) και από το άρθρο 4 παράγραφος 2 στοιχείο α) και τα άρθρα 20, 26 και 45 έως 48 της ΣΛΕΕ. Συνεπάγεται την κατάργηση κάθε διάκρισης λόγω ιθαγένειας μεταξύ των εργαζομένων των κρατών μελών, όσον αφορά την απασχόληση, την αμοιβή και τους άλλους όρους εργασίας. Συμπεριλαμβάνει την πρόσβαση σε δικαιώματα κινητικότητας, διαμονής και οικονομικά και κοινωνικά δικαιώματα, η βασική ρύθμιση των οποίων διέπεται από την οδηγία 2004/38/ΕΚ σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία και διαμονή στην ΕΕ (7) και από την οδηγία 2014/54/ΕΕ σχετικά με μέτρα για τη διευκόλυνση της άσκησης του δικαιώματος εργασίας σε άλλο κράτος μέλος (8).

3.2

Η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων περιλαμβάνει το δικαίωμά τους να διαμένουν σε ένα από τα κράτη μέλη με τον σκοπό να ασκούν εκεί ορισμένη εργασία σύμφωνα με τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις που διέπουν την απασχόληση των εργαζομένων υπηκόων αυτού του κράτους μέλους. Ως εκ τούτου, περιλαμβάνει την ελευθερία της κυκλοφορίας αυτή καθεαυτή, καθώς και το δικαίωμα ίσης μεταχείρισης όσον αφορά, μεταξύ άλλων, την απασχόληση, τις κοινωνικές υπηρεσίες, την εκπαίδευση, την κατάρτιση.

3.3

Η εργασιακή κινητικότητα, όταν ασκείται υπό δίκαιες συνθήκες, μπορεί να αποβεί επωφελής για τους εργαζόμενους, τις επιχειρήσεις και το σύνολο της κοινωνίας. Μπορεί να αποτελέσει σημαντική ευκαιρία προσωπικής, οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης των πολιτών και εργαζομένων, και πρέπει επομένως να διευκολύνεται.

3.4

Η κινητικότητα αποτελεί καθοριστικό παράγοντα απασχολησιμότητας και ανάπτυξης δεξιοτήτων, μπορεί δε να αποτελέσει μέσο για την αντιμετώπιση των αποκλίσεων μεταξύ κρατών μελών ως προς τα επίπεδα απασχόλησης, βοηθώντας να αντισταθμιστεί η έλλειψη εργατικού δυναμικού, όπου υπάρχει, και να αξιοποιηθούν καλύτερα οι ικανότητες των εργαζομένων. Προσφέρει μεγαλύτερες ευκαιρίες απασχόλησης στους εργαζόμενους και ευρύτερο πεδίο για την ανεύρεση ταλέντων στους εργοδότες. Από αυτή την άποψη, η κινητικότητα μπορεί να αποτελέσει σημαντικό στοιχείο για την επίτευξη των στόχων απασχόλησης και οικονομικής ανάπτυξης της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

3.5

Η εργασιακή κινητικότητα μπορεί επίσης να χρησιμεύσει για την προώθηση της μεταφοράς γνώσεων, της καινοτομίας και της ανάπτυξης του ανθρώπινου δυναμικού, καθοριστικής σημασίας στο γενικότερο περιβάλλον τεχνολογικών μεταβολών και παγκοσμιοποίησης. Υπό κατάλληλες συνθήκες, μία δίκαιη εργασιακή κινητικότητα αναμένεται να ευνοήσει την αλληλεπίδραση μεταξύ Ευρωπαίων πολιτών και να βελτιώσει την αμοιβαία γνωριμία και αποδοχή, συμβάλλοντας έτσι σε μια κοινωνία πιο ανεκτική και με λιγότερους αποκλεισμούς.

3.6

Δεν μπορούμε, όμως, να παραβλέπουμε ότι η εργασιακή κινητικότητα παρουσιάζει και ορισμένα μειονεκτήματα. Οι Ευρωπαίοι εργαζόμενοι που εργάζονται σε άλλο κράτος μέλος είναι ενίοτε, και για διάφορους λόγους, πιο ευάλωτοι στην εκμετάλλευση και στις διακρίσεις σε τομείς όπως η κοινωνική ασφάλιση, οι συνθήκες εργασίας και οι μισθοί, η πρόσβαση σε κοινωνικές παροχές και στην εκπαίδευση, τα φορολογικά ζητήματα κ.λπ. Όλα αυτά μπορούν επίσης να προκαλέσουν στρέβλωση του ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων, ιδίως σε κλάδους με μεγάλη ένταση ανθρώπινου δυναμικού, όπως η οικοδομή, και με μεγάλη συγκέντρωση πολύ μικρών επιχειρήσεων. Επιπλέον, η κινητικότητα μπορεί να επιφέρει χωρισμό των οικογενειών και δυσχέρειες ένταξης σε άλλη χώρα, ως αποτέλεσμα γλωσσικών, πολιτισμικών κ.ά. φραγμών. Η ΕΟΚΕ έχει καταρτίσει πολλές γνωμοδοτήσεις σχετικά με τη σημασία που έχει η στήριξη της κινητικότητας εντός της ΕΕ και η εξάλειψη των εμποδίων αυτών (9).

3.7

Η εμμονή δυσοίωνων οικονομικών προβλέψεων και υψηλών ποσοστών ανεργίας και η έλλειψη εργασιακών προοπτικών που παρατηρούνται σε ορισμένες χώρες της ΕΕ οδηγούν ορισμένους εργαζόμενους, ιδίως νέους, να αναζητούν εργασία ή καλύτερες μισθολογικές και εργασιακές συνθήκες σε άλλες χώρες. Αυτό μπορεί να έχει μια θετική πτυχή, δεδομένου ότι προσφέρει στους νέους τη δυνατότητα να εργαστούν σε άλλη χώρα, αποκτώντας εμπειρία και αναπτύσσοντας τις ικανότητές τους, αντί να είναι άνεργοι στη χώρα τους. Επιπλέον, όταν επιστρέψουν, η εμπειρία που θα έχουν αποκτήσει θα είναι επωφελής για τη χώρα τους. Παράλληλα, όμως, μπορεί να δημιουργήσει το πρόβλημα της λεγόμενης «διαρροής εγκεφάλων» και να επιδεινώσει τις συνέπειες της γήρανσης του πληθυσμού στις χώρες καταγωγής.

3.8

Ακόμη, μια υψηλή κινητικότητα ενδέχεται να δημιουργήσει σημαντικές προκλήσεις και να οδηγήσει σε εντάσεις στην αγορά εργασίας των χωρών προορισμού, κυρίως εάν η οικονομική κατάσταση δεν εγγυάται ένα ικανό επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης και δημιουργίας απασχόλησης ώστε να αποτρέπεται η αύξηση της ανεργίας.

3.9

Μια απαραίτητη προϋπόθεση για τη μεγιστοποίηση των πλεονεκτημάτων της εργασιακής κινητικότητας εντός της ΕΕ και για την παράλληλη μείωση των σχετικών κινδύνων, ώστε τόσο οι εργαζόμενοι όσο και οι επιχειρήσεις να μπορούν να επωφελούνται πλήρως από τις ευκαιρίες που προσφέρει η κινητικότητα αυτή, έγκειται στην προώθηση μιας οικονομικής πολιτικής με προσανατολισμό την τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης, της παραγωγικότητας και της δημιουργίας απασχόλησης, που να επιτρέπει τη βελτίωση των συνθηκών ζωής σε όλες τις χώρες.

3.10

Η γενική αντίληψη που επικρατεί σε ορισμένες χώρες ότι η εργασιακή κινητικότητα μπορεί να επιφέρει κοινωνικό και μισθολογικό ανταγωνισμό, παράλληλα με την αβάσιμη εντύπωση περί κατάχρησης των δημόσιων και των κοινωνικών υπηρεσιών εκ μέρους των μετακινούμενων εργαζομένων —τον καλούμενο «κοινωνικό τουρισμό»—, τροφοδοτούν εχθρικά αισθήματα απέναντι στην εργασιακή κινητικότητα. Ως προς την εντύπωση αυτή, διάφορες μελέτες καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχουν βάσιμες ενδείξεις ότι σημαντική αιτία εργασιακής κινητικότητας είναι η ύπαρξη υψηλότερων παροχών κοινωνικής παροχής σε ορισμένα κράτη σε σύγκριση με τις παροχές στις χώρες καταγωγής. Αυτό επιβεβαιώνεται και από την πιο περιορισμένη χρήση των παροχών αυτών από τους μετακινούμενους εντός της ΕΕ εργαζόμενους σε σχέση με τους υπηκόους της χώρας υποδοχής. Όταν κάνουν πιο εντατική χρήση ορισμένων παροχών, αυτό οφείλεται σε ειδικές κοινωνικο-οικονομικές περιστάσεις που αντιμετωπίζουν οι μετακινούμενοι εργαζόμενοι (10). Οι μελέτες καταδεικνύουν ότι η σχέση μεταξύ κινητικότητας και κοινωνικών παροχών είναι ελάχιστη, ενώ πολύ περισσότερο καθοριστικό είναι το ποσοστό ανεργίας στη χώρα ή το μισθολογικό επίπεδο (11).

4.1.1

Ομοίως, πρέπει να υπερκερασθούν τα διοικητικά, θεσμικά και γλωσσικά εμπόδια που εξακολουθούν να παρακωλύουν την εργασιακή κινητικότητα, χάρη στην υιοθέτηση συγκεκριμένων μέτρων σε θέματα όπως η παροχή πληροφόρησης και συμβουλών στους μετακινούμενους εργαζόμενους, σε συνεργασία με το δίκτυο EURES και με το δίκτυο δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης, μέτρα ενίσχυσης των γλωσσικών ικανοτήτων, αναγνώρισης επαγγελματικών προσόντων κ.λπ., στο ίδιο πνεύμα με τις προτάσεις που περιλαμβάνονται σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ (12).

4.1.2

Η δίκαιη κινητικότητα των εργαζομένων πρέπει επίσης να συνοδεύεται από μέτρα που θα εξασφαλίζουν την οικονομική ανάπτυξη και τη δημιουργία απασχόλησης σε όλες τις χώρες της ΕΕ, ώστε να αποτραπεί η περαιτέρω διεύρυνση των αποκλίσεων μεταξύ τους και να μπορέσουν όλες οι χώρες να επωφεληθούν από αυτήν.

4.1.3

Μόνον υπό τις προϋποθέσεις αυτές μπορεί να εξασφαλιστεί μια δίκαιη κινητικότητα των εργαζομένων, νοούμενη ως επιλογή που προκρίνουν οι εργαζόμενοι και όχι ως λύση που εξαναγκάζονται να επιλέξουν.

4.2.1

Οι αποσπασμένοι εργαζόμενοι έχουν διαφορετικό νομικό καθεστώς, δεδομένου ότι δεν κάνουν οι ίδιοι χρήση του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας, αλλά ο εργοδότης τους είναι εκείνος που επωφελείται από την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών για να στείλει προσωρινά εργαζόμενους σε άλλη χώρα. Τόσο ο επιχειρηματίας όσο και ο εργαζόμενος ωφελούνται από το γεγονός ότι δεν πρέπει να αλλάξουν τον τόπο εργασίας της σύμβασης και μπορούν να εξακολουθήσουν την καταβολή των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης στη χώρα προέλευσης.

4.2.2

Το νομικό καθεστώς των αποσπασμένων εργαζομένων διέπεται από την οδηγία 96/71/ΕΚ (13), σε συνδυασμό με την οδηγία 2014/67/ΕΕ (14) για την εφαρμογή της νομοθεσίας περί απόσπασης εργαζομένων, που υιοθετήθηκε τον Μάιο του 2014.

4.2.3

Παρότι δεν υπάρχουν επίσημες στατιστικές σχετικά με τους μισθούς των αποσπασμένων εργαζομένων, σε έκθεση που ανέθεσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (15) διαπιστώνεται ότι, στους κλάδους της οικοδομής και των μεταφορών, εισπράττουν μισθούς κατώτερους από των εργαζομένων της χώρας υποδοχής κατά ποσοστό που μπορεί να φθάσει έως και το 50 %. Οι διαφορές αυτές μπορούν να ερμηνευθούν λόγω της εσφαλμένης εφαρμογής των ελάχιστων μισθών ή άλλων λόγων, όπως της τάσης να κατατάσσονται οι αποσπασμένοι εργαζόμενοι σε χαμηλό επίπεδο της συμβατικής κλίμακας κατάταξης. Υπάρχουν επίσης διαφορές, παρότι ήσσονες, σε άλλους κλάδους της παραγωγής, που ποικίλουν ανάλογα με τις χώρες. Αξίζει να επισημανθεί η ετερογένεια των πηγών πληροφόρησης: επιθεώρηση εργασίας, εκθέσεις των συνδικάτων και των εργοδοτικών οργανώσεων, μέσα ενημέρωσης (16).

4.2.4

Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει εξετάσει το ζήτημα του μισθού που ισχύει για τους αποσπασμένους εργαζομένους, με τη νομολογία του δε έχει συμβάλει στη δημιουργία μεγάλων αμφισβητήσεων. Η κατάσταση αυτή οδήγησε την Επιτροπή να προτείνει την οδηγία 2014/67/ΕΕ (17), με στόχο τη βελτίωση της καταπολέμησης της απάτης και της καταχρηστικής χρήσης της απόσπασης εργαζομένων. Τα κράτη μέλη έχουν προθεσμία έως τις 18 Ιουνίου 2016 για να μεταφέρουν την οδηγία εφαρμογής στο εθνικό τους δίκαιο. Η ΕΟΚΕ έχει εκφράσει την άποψη ότι η οδηγία αυτή, παρότι συνιστά ένα θετικό βήμα για την ενίσχυση της κοινωνικής πτυχής της εσωτερικής αγοράς, δεν επαρκεί για να ικανοποιήσει τις επιθυμίες της ΕΟΚΕ (18).

4.2.5

Στα πλαίσια της δέσμης για την εργασιακή κινητικότητα, η Επιτροπή ανήγγειλε τη στοχοθετημένη αναθεώρηση της οδηγίας για την απόσπαση των εργαζομένων, «προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι αθέμιτες πρακτικές που οδηγούν σε κοινωνικό ντάμπινγκ και φυγή εγκεφάλων, εξασφαλίζοντας την ίδια αμοιβή για την ίδια εργασία στον ίδιο τόπο» (19). Στις 8 Μαρτίου, δημοσίευσε τη νομοθετική της πρόταση για την αναθεώρηση της οδηγίας (20), προτού υποβάλει τη δέσμη για την εργασιακή κινητικότητα και πριν από τη λήξη της προθεσμίας για τη μεταφορά της οδηγίας εφαρμογής. Η ΕΟΚΕ θα εξετάσει όλα τα σχετικά ζητήματα σε ειδική γνωμοδότηση επί της πρότασης της Επιτροπής.

4.2.6

Σε κάθε περίπτωση, η ΕΟΚΕ σημειώνει με ενδιαφέρον την πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να θέσει τέρμα στο κοινωνικό ντάμπινγκ. Επαναλαμβάνει δε όσα διατυπώθηκαν στη γνωμοδότηση SOC/460, «υπογραμμίζοντας επιπλέον ότι είναι σημαντικό να διασφαλίζεται η προστασία των αποσπασμένων εργαζομένων, να τηρούνται τα διάφορα μοντέλα της αγοράς εργασίας στα κράτη μέλη και να αποτρέπεται το κοινωνικό ντάμπινγκ και ο αθέμιτος ανταγωνισμός». Είναι σημαντικό —και για το μέλλον— να επιτευχθεί η κατάλληλη ισορροπία μεταξύ της ανάγκης να προαχθεί η ελευθερία παροχής υπηρεσιών και της ανάγκης κατοχύρωσης των δικαιωμάτων των αποσπασμένων εργαζομένων. Η ΕΟΚΕ επιφυλάσσεται να επανέλθει στο ζήτημα αυτό.

4.2.7

Η ΕΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή να μην επιτρέψει την ανάπτυξη άλλων πρωτοβουλιών σε θέματα εσωτερικής αγοράς, οι οποίες θα καταλήξουν να επιτρέπουν το κοινωνικό ντάμπινγκ και τις καταχρήσεις, αλλά να μείνει πιστή στη δεδηλωμένη βούλησή της για την εξάλειψή τους (συμπεριλαμβανομένης της σχεδιαζόμενης πρωτοβουλίας για το διαβατήριο υπηρεσιών).

4.4.1

Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η εθνική επιθεώρηση εργασίας καλείται να αναλάβει καίριο ρόλο στην καταπολέμηση των εικονικών εταιρειών, της καταβολής ανεπαρκών αποδοχών και της αδήλωτης εργασίας, μεριμνώντας για τον σεβασμό και την τήρηση των δικαιωμάτων των μετακινούμενων και των αποσπασμένων εργαζομένων και εμποδίζοντας τις καταχρήσεις. Αυτό θα βοηθήσει επίσης στην αποτροπή στρεβλώσεων του ανταγωνισμού μεταξύ επιχειρήσεων.

4.4.2

Η έλλειψη ελέγχου σε ορισμένες χώρες, είτε λόγω έλλειψης κατάλληλης δομής επιθεωρητών εργασίας, κατάλληλων αρμοδιοτήτων, είτε λόγω έλλειψης ικανοτήτων ή έλλειψης των αναγκαίων πόρων, ευνοεί τις καταχρήσεις. Οι επιθεωρήσεις εργασίας και άλλες εποπτικές αρχές της αγοράς εργασίας μπορούν να δρουν διεξαχθούν αποτελεσματικά μόνον εάν οι αρμόδιες αρχές διαθέτουν επαρκή χρηματοδότηση και επαρκές και κατάλληλα καταρτισμένο προσωπικό. Από αυτή την άποψη, απαιτείται η ύπαρξη κανόνων ευρωπαϊκής εμβέλειας, όπως η καλύτερη επιβολή προστίμων πέραν των συνόρων, καθώς και στήριξη προς τα κράτη μέλη που ενδέχεται να αντιμετωπίζουν δυσχέρειες για τη σύσταση των υποδομών αυτών.

4.4.3

Παράλληλα, η βελτίωση ευρωπαϊκών μηχανισμών διασυνοριακής επιθεώρησης, όπως προτείνεται στο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 14ης Ιανουαρίου 2014 (21), θα συνέβαλε στον εντοπισμό και την καταπολέμηση των περιστατικών κοινωνικού ντάμπινγκ, ιδίως χάρη στον εντοπισμό των εικονικών εταιρειών.

4.4.4

Κάτι τέτοιο θα ήταν σαφώς στο ίδιο πνεύμα με την προσφάτως συσταθείσα ευρωπαϊκή πλατφόρμα για την αντιμετώπιση της αδήλωτης εργασίας.

4.5.1

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την απλούστευση των κανόνων συντονισμού των συστημάτων κοινωνικής προστασίας και τη συνεργασία μεταξύ κρατών μελών για την εφαρμογή τους, τονίζει δε ότι η όποια αναθεώρηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 883/2004 θα πρέπει οπωσδήποτε να τηρεί την αρχή της ίσης μεταχείρισης των μετακινούμενων εργαζομένων ώστε να αποτραπεί το ενδεχόμενο να χάσουν οι ενδιαφερόμενοι κεκτημένα δικαιώματα ή να μείνουν χωρίς δικαιώματα λόγω της μετακίνησής τους για εργασία σε άλλο κράτος μέλος.

4.5.2

Η εξασφάλιση της μεταφοράς των κοινωνικών δικαιωμάτων των μετακινούμενων εργαζομένων είναι επίσης μια αναγκαία προϋπόθεση για τη δίκαιη κινητικότητα, τόσο για εκείνους που φεύγουν για να εργαστούν σε άλλη χώρα όσο και για εκείνους που επιστρέφουν στη χώρα καταγωγής τους αφού έχουν εργαστεί σε άλλη χώρα.

4.5.3

Προκειμένου να διευκολυνθεί η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων και να τονωθεί η εργασιακή κινητικότητα, αναπτύχθηκε στην ΕΕ η λύση του συντονισμού των συστημάτων κοινωνικής προστασίας, με στόχο τη ρύθμιση των σχέσεων μεταξύ εθνικών συστημάτων, χωρίς μεταβολή του περιεχομένου των κανόνων τους.

4.5.4

Βάσει των Συνθηκών, θεσπίστηκαν κανόνες συντονισμού των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης. Μεταξύ άλλων, οι κανονισμοί (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71 (βασικός κανονισμός) και (ΕΟΚ) αριθ. 574/72 (κανονισμός εφαρμογής), που αντικαταστάθηκαν από τους κανονισμούς (ΕΚ) αριθ. 883/2004 (βασικός κανονισμός) και (ΕΚ) αριθ. 987/2009 (22) (κανονισμός εφαρμογής). Επί του παρόντος, ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 883/2004 είναι υπό αναθεώρηση.

4.5.5

Η ΕΟΚΕ προβλέπει να εκδώσει λεπτομερή έκθεση μόλις παραλάβει από την Επιτροπή την πρόταση αναθεώρησης του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 883/2004. Όπως έχει ήδη αναφέρει σε προηγούμενη γνωμοδότησή της, το νομοθετικό πλαίσιο πρέπει να προσαρμοστεί στη μεταβαλλόμενη πραγματικότητα του κόσμου της εργασίας, στις νέες μορφές απασχόλησης και, όλως ιδιαιτέρως, στις νέες μορφές κινητικότητας (23).

4.5.6

Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι οι αρχές της ίσης μεταχείρισης, του συνυπολογισμού των περιόδων ασφάλισης, του εξαγώγιμου των παροχών και του καθορισμού του εφαρμοστέου δικαίου (αρχή του ενιαίου χαρακτήρα) είναι θεμελιώδους σημασίας για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και πρέπει να διασφαλίζονται σε κάθε μελλοντική αναθεώρηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 883/2004.

4.5.7

Όσον αφορά την ελεύθερη μετακίνηση των αναζητούντων εργασία σε άλλη χώρα, η ΕΟΚΕ επισημαίνει τη δήλωση της Επιτρόπου Thyssen στις 13 Νοεμβρίου 2015 στο Δουβλίνο: Το δικαίωμα κυκλοφορίας των αναζητούντων εργασία πρέπει επίσης να διατηρηθεί κατά τη γνώμη μας —ιδίως υπό το φως των μεγάλων αποκλίσεων στα σχετικά με την ανεργία στοιχεία μεταξύ των κρατών μελών. Είναι ωστόσο ζωτικής σημασίας αυτό να μην λειτουργήσει σε βάρος του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης της χώρας υποδοχής. Με αυτό κατά νου, θέλουμε να καταστεί δυνατό ένας άνεργος να μπορεί να λαμβάνει τα επιδόματα ανεργίας του σε άλλη χώρα όπου ενδέχεται να έχει καλύτερες προοπτικές εύρεσης εργασίας. Αυτό είναι ήδη δυνατό σήμερα, για περίοδο 3 μηνών». Η Επιτροπή επιθυμεί αυτή η περίοδος να παραταθεί σε έξι μήνες.

4.5.8

Οι ρυθμίσεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 883/2004 είναι ιδιαίτερα περίπλοκες· απαιτείται λοιπόν στενή συνεργασία μεταξύ των αρχών των κρατών μελών ώστε να εξασφαλίζεται ότι η ποικιλία των κρατικών ρυθμίσεων δεν θα δυσχεραίνει την ελεύθερη κυκλοφορία. Απαιτείται επίσης η μέγιστη δυνατή σαφήνεια κατά την πληροφόρηση, ώστε οι αποδέκτες των παροχών και οι επιχειρήσεις να γνωρίζουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους. Επίσης, πρέπει να ενισχυθεί η χρήση ηλεκτρονικών μέσων και η συνεργασία μεταξύ κρατών μελών, ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι πληροφορίες που απαιτούνται από τους εργαζομένους και τις επιχειρήσεις.