1.         ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΟ

Ο κανονισμός αριθ. 509/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου[1], (εφεξής ο «τροποποιητικός κανονισμός») τροποποίησε τον κανονισμό αριθ. 539/2001 του Συμβουλίου[2] και ιδίως τα παραρτήματά του που περιέχουν τους καταλόγους των τρίτων χωρών οι υπήκοοι των οποίων υπόκεινται στην υποχρέωση θεώρησης για τη διέλευση των εξωτερικών συνόρων και των τρίτων χωρών οι υπήκοοι των οποίων απαλλάσσονται από την υποχρέωση αυτή. Δεκαεννέα χώρες μεταφέρθηκαν από το παράρτημα Ι (υποχρέωση θεώρησης) στο παράρτημα ΙΙ (απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης), συγκεκριμένα οι εξής: Άγιος Βικέντιος και Γρεναδίνες Νήσοι, Ανατολικό Τιμόρ, Βανουάτου, Γρενάδα, Δομίνικα, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κιριμπάτι, Κολομβία, Μικρονησία, Ναούρου, Νήσοι Μάρσαλ, Νήσοι Σολομώντος, Παλάου, Περού, Σαμόα, Σάντα Λουσία, Τόνγκα, Τουβαλού, και Τρινιδάδ και Τομπάγκο. Ο τροποποιητικός κανονισμός προσδιόρισε περαιτέρω ότι η απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης υπηκόων αυτών των 19 χωρών πρέπει να εφαρμόζεται μόνο από την ημερομηνία έναρξης ισχύος συμφωνίας περί απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης που θα συνάψει κάθε μία από τις χώρες αυτές με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Στην αιτιολογική σκέψη 5 του τροποποιητικού κανονισμού αναφέρεται ότι πριν από την έναρξη διαπραγματεύσεων για τη σύναψη διμερών συμφωνιών με την Κολομβία και το Περού σχετικά με την απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης, η Επιτροπή θα πρέπει να αξιολογήσει περαιτέρω την κατάσταση των δύο αυτών χωρών όσον αφορά τα κριτήρια που καθορίζονται στον τροποποιητικό κανονισμό. Πράγματι, ο τροποποιητικός κανονισμός επισημοποίησε (μεταφέροντάς τα από την αιτιολογική σκέψη σε νέο άρθρο) και διεύρυνε τον παραδοσιακό κατάλογο κριτηρίων που λαμβάνονταν υπόψη έως τώρα. Ο μη εξαντλητικός κατάλογος των κριτηρίων που εφεξής καθορίζουν, βάσει αξιολόγησης κατά περίπτωση, τις τρίτες χώρες οι υπήκοοι των οποίων υπόκεινται στην υποχρέωση θεώρησης ή απαλλάσσονται από την υποχρέωση αυτή, παρατίθεται στο άρθρο 1 παράγραφος 1 του τροποποιητικού κανονισμού: «την παράνομη μετανάστευση, τη δημόσια τάξη και ασφάλεια, τα οικονομικά οφέλη, ιδίως όσον αφορά τον τουρισμό και το εξωτερικό εμπόριο, και τις εξωτερικές σχέσεις της Ένωσης με τις οικείες τρίτες χώρες συμπεριλαμβανομένων, ειδικότερα, ζητημάτων που άπτονται των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών, καθώς και τις επιπτώσεις σε θέματα περιφερειακής συνοχής και αμοιβαιότητας».

Με την παρούσα έκθεση και μια χωριστή έκθεση που εγκρίθηκε παράλληλα και καλύπτει το Περού, η Επιτροπή εκπληρώνει την προαναφερθείσα υποχρέωση. Και οι δύο εκθέσεις συνοδεύονται από έγγραφα εργασιών των υπηρεσιών της Επιτροπής στα οποία παρουσιάζονται τα αναλυτικά στοιχεία στα οποία στηρίζονται τα συμπεράσματά τους και περιλαμβάνουν πληροφορίες σχετικά με τις πηγές δεδομένων και τη μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε για τη διεξαγωγή της αξιολόγησης.

Κατά την προετοιμασία της αξιολόγησης, η Επιτροπή ζήτησε και έλαβε τη συμβολή τριών υπηρεσιών της ΕΕ: της EASO, της Ευρωπόλ και του Frontex. Η αντιπροσωπεία της ΕΕ στην Κολομβία παρείχε συνοπτική έκθεση για τις σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και της Κολομβίας. Η Ισπανία, ως το κράτος μέλος που πλήττεται περισσότερο από τη μετανάστευση από την Κολομβία, παρείχε πρόσθετες πληροφορίες. Οι κολομβιανές αρχές έδειξαν έντονη προθυμία να συνεργαστούν με την Επιτροπή κατά την προετοιμασία της αξιολόγησης.

2.         ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ

Η παρούσα έκθεση αντανακλά ευρέως τα κριτήρια που απαριθμούνται στο άρθρο 1 παράγραφος 1 του τροποποιητικού κανονισμού· αξιολογεί επίσης τα πιθανά σενάρια κινδύνου που απορρέουν από την ελευθέρωση των θεωρήσεων, πριν την παρουσίαση των συμπερασμάτων.

2.1.      Μετανάστευση και κινητικότητα Θεωρήσεις Σένγκεν

Από την ανάλυση των στατιστικών για τις θεωρήσεις Σένγκεν για τις οποίες υποβλήθηκε αίτηση και οι οποίες εκδόθηκαν στην Κολομβία κατά τα τελευταία έτη προκύπτουν οι εξής παρατηρήσεις:

· Ολοένα και περισσότεροι κολομβιανοί πολίτες είναι διατεθειμένοι να ταξιδέψουν στον χώρο Σένγκεν για τουριστικούς ή επιχειρηματικούς σκοπούς ή άλλον τύπο βραχείας διαμονής. Το 2013, χορηγήθηκαν 121 019 θεωρήσεις Σένγκεν, κάτι το οποίο συνιστά αύξηση κατά 42,7% συγκριτικά με το 2010. Η αύξηση αυτή συνδέεται πιθανώς με τη σημαντική οικονομική ανάπτυξη που γνώρισε η Κολομβία παράλληλα με τις πρόσφατες βελτιώσεις όσον αφορά την ασφάλεια·

· Η πλειονότητα των κολομβιανών αιτούντων (95,2% το 2013) θεωρούνται καλόπιστοι ταξιδιώτες οι οποίοι δεν αποτελούν κίνδυνο και συνεπώς λαμβάνουν θεώρηση βραχείας διαμονής, ενώ το ποσοστό απόρριψης θεώρησης έχει μειωθεί πάνω από το μισό μέσα σε τέσσερα έτη, από 11,2% το 2010 σε 4,8% το 2013. Ένα αυξανόμενο ποσοστό των εν λόγω αιτούντων (40,9% το 2013) λαμβάνουν θεωρήσεις πολλαπλής εισόδου, γεγονός που σημαίνει επίσης ότι τα προξενεία των χωρών Σένγκεν δείχνουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στους κολομβιανούς αιτούντες.

Νόμιμη μετανάστευση

Ο σημερινός μόνιμος πληθυσμός Κολομβιανών στην ΕΕ+[3] (μη συμπεριλαμβανομένων όσων έχουν αποκτήσει την ιθαγένεια κράτους μέλους) υπολογίζεται περίπου στις 230 000, με ένα ποσοστό ελαφρώς μικρότερο από 75% να διαμένουν στην Ισπανία. Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία, έπειτα από μια περίοδο θεαματικής ανάπτυξης, ιδίως στην Ισπανία, η νόμιμη μετανάστευση Κολομβιανών στην ΕΕ κυμαίνεται επί του παρόντος σε σχετικά χαμηλό επίπεδο. Αυτό οφείλεται εν μέρει στην οικονομική κρίση, η οποία συνεπάγεται λιγότερες θέσεις εργασίας και ευκαιρίες για τους μετανάστες στην ΕΕ+, και ως εκ τούτου μείωση των παραγόντων προσέλκυσης, καθώς και στη βελτίωση της κατάστασης της οικονομίας και της ασφάλειας στην Κολομβία, με επακόλουθη μείωση των παραγόντων παρώθησης. Η κολομβιανή κυβέρνηση προωθεί επί του παρόντος την επιστροφή των Κολομβιανών που διαμένουν στο εξωτερικό μέσω της εφαρμογής του αποκαλούμενου «νόμου περί επιστροφής» με τον οποίο παρέχονται φορολογικά και οικονομικά κίνητρα σε παλιννοστούντες Κολομβιανούς, καθώς και ολοκληρωμένη στήριξη σε εκείνους που επιστρέφουν οικειοθελώς.

Εφόσον η οικονομία της Κολομβίας συνεχίζει να αναπτύσσεται με τους σημερινούς ρυθμούς, με μέσο όρο ανάπτυξης περίπου 5% του ΑΕΠ κατά τα τελευταία 10 έτη, και η κατάσταση στον τομέα της ασφάλειας παραμένει σταθερή ή βελτιώνεται, οι Κολομβιανοί θα έχουν μικρότερο κίνητρο μετανάστευσης. Με βάση την τρέχουσα οικονομική κατάσταση στην ΕΕ, σε συνδυασμό με τη γεωγραφία και τις εγκατεστημένες κοινότητες, είναι δυνατό να εξηγηθεί για ποιο λόγο τα τελευταία έτη οι περισσότεροι Κολομβιανοί που μεταναστεύουν νόμιμα επιλέγουν ως χώρα προορισμού τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Παράτυπη μετανάστευση

Τα στοιχεία για τις απαγορεύσεις εισόδου, τις συλλήψεις και τις επιστροφές δείχνουν ότι η Κολομβία δεν αποτελεί εντελώς ακίνδυνη χώρα όσον αφορά την παράτυπη μετανάστευση στην ΕΕ. Ωστόσο, η κατάσταση έχει βελτιωθεί σημαντικά κατά τα πρόσφατα έτη, κατά τα οποία παρατηρείται μείωση του αριθμού αρνήσεων εισόδου και συλλήψεων και βελτίωση του ποσοστού επιστροφών, αν και τα ποσοστά εξακολουθούν να παραμένουν υψηλά. Για παράδειγμα, ο αριθμός Κολομβιανών που βρίσκονταν σε κατάσταση παράτυπης μετανάστευσης στην ΕΕ+ το 2013 ανερχόταν σε 3 080, συγκριτικά με τους 4 195 το 2011.

Από τη σύγκριση των δεδομένων όσον αφορά τις εκδοθείσες αποφάσεις επιστροφών και τις πραγματοποιηθείσες επιστροφές σε τρίτη χώρα (ο αποκαλούμενος «δείκτης επιστροφών») μπορεί να διαφανεί αν η επιστροφή Κολομβιανών που έλαβαν απόφαση επιστροφής διενεργείται ομαλά ή εάν υπάρχουν δυσκολίες. Ο δείκτης επιστροφών στην ΕΕ+ ήταν πολύ χαμηλός το 2010 (9,5%) αλλά έκτοτε βελτιώθηκε σημαντικά (26,9% το 2011, 31,5% το 2012 και 46,1% το 2013). Ως εκ τούτου, το περασμένο έτος, ο δείκτης επιστροφών Κολομβιανών της ΕΕ ήταν υψηλότερος από το μέσο ποσοστό επιστροφών παγκοσμίως (36,6%) και αναμένεται περαιτέρω βελτίωσή του. Σε έκθεσή της η Ισπανία αναφέρει άριστη συνεργασία με τις κολομβιανές διπλωματικές και προξενικές αρχές σε ζητήματα που σχετίζονται με την επιστροφή κολομβιανών υπηκόων, βάσει διμερούς συμφωνίας του 2001. Για παράδειγμα, το 2013 εγκρίθηκαν 229 από τις 244 αιτήσεις για τεκμηρίωση που υποβλήθηκαν στις κολομβιανές προξενικές αρχές. Ως εκ τούτου, ο λόγος για τον οποίο δεν ήταν δυνατή η επιστροφή ορισμένων Κολομβιανών δεν φαίνεται να είναι η έλλειψη συνεργασίας από την πλευρά των κολομβιανών αρχών. Είναι πιθανότερο να οφείλεται σε διαφεύγοντες μετανάστες ή στις προσφυγές που ασκούνται κατά των αποφάσεων επιστροφής.

Σύμφωνα με τον Frontex, συγκριτικά με τις γενικές πιέσεις λαθρομετανάστευσης που αντιμετωπίζει η ΕΕ, οι κίνδυνοι που προκύπτουν από την απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης για τους κολομβιανούς πολίτες είναι πιθανό να παραμείνουν σε αρκετά χαμηλά επίπεδα, παρόλο που είναι επίσης πιθανό ο αριθμός των απορρίψεων εισόδου να αυξηθεί, όπως αποδεικνύεται από άλλες υποθέσεις ελευθέρωσης του καθεστώτος των θεωρήσεων.

Όσον αφορά τον κίνδυνο παράτυπης παρουσίας προσώπων των οποίων η αίτηση ασύλου έχει απορριφθεί, το ενδεχόμενο σημαντικής αύξησης των αβάσιμων αιτήσεων ασύλου, παρόμοιας με εκείνη που προέκυψε μετά τις προηγούμενες διαδικασίες ελευθέρωσης των θεωρήσεων, αποτελεί απίθανο σενάριο, δεδομένων των εξαιρετικά διαφοροποιημένων περιστάσεων. Για παράδειγμα, τα έξοδα ταξιδίου είναι πολύ υψηλότερα στην περίπτωση της Κολομβίας και δεν υπάρχει ιστορικό για υποβολή αβάσιμων αιτήσεων ασύλου σε μεγάλη κλίμακα που να συνδέονται με διάφορες οικονομικά περιθωριοποιημένες ομάδες της κολομβιανής κοινωνίας. Με άλλα λόγια, η κατάχρηση του καθεστώτος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης για σκοπούς αίτησης ασύλου δεν συνιστά μια οικονομικά βιώσιμη πρακτική, δεδομένου ότι τα έξοδα ταξιδίου για μια οικογένεια είναι σημαντικά υψηλότερα από τα αναμενόμενα οφέλη που σχετίζονται με τη διαδικασία χορήγησης ασύλου στην ΕΕ.

Αξίζει να σημειωθεί ότι κάθε αυξημένος κίνδυνος παράτυπης μετανάστευσης που μπορεί να προκύψει από τη θέσπιση καθεστώτος ταξιδίων χωρίς υποχρέωση θεώρησης για τους κολομβιανούς πολίτες, όσο μικρός κι αν είναι, θα μπορούσε να αντισταθμιστεί εν μέρει από την ενισχυμένη συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και της Κολομβίας όσον αφορά την πρόληψη και καταπολέμηση της παράτυπης μετανάστευσης, καθώς και από τη συνεργασία όσον αφορά τις επιστροφές. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο σύναψης συμφωνίας επανεισδοχής με την ΕΕ.

Ασφάλεια των κολομβιανών ταξιδιωτικών εγγράφων και πλαστογραφήσεις ταξιδιωτικών εγγράφων

Οι κολομβιανές αρχές κατέβαλαν σημαντικές προσπάθειες να ενσωματώσουν τις απαιτούμενες διεθνείς προδιαγραφές στα εθνικά διαβατήριά τους. Επεσήμαναν ότι «το 2010, η Κολομβία εισήγαγε το νέο κολομβιανό μηχαναγνώσιμο διαβατήριο, καθιστώντας το ένα πιο ευέλικτο, διεθνώς αναγνωρισμένο και τεχνολογικά επικαιροποιημένο ταξιδιωτικό έγγραφο». Τα σημερινά κολομβιανά διαβατήρια συμμορφώνονται με τις σχετικές προδιαγραφές ΔΟΠΑ.

Η Κολομβία προετοιμάζεται για τη μεσοπρόθεσμη εφαρμογή των ηλεκτρονικών βιομετρικών διαβατηρίων. Ως προς τούτο, το Υπουργείο Εξωτερικών θα συμπεριλάβει το ηλεκτρονικό βιομετρικό διαβατήριο στους γενικούς όρους των συμβάσεων προμήθειας νέων διαβατηρίων. Η διαδικασία υποβολής προσφορών εκτιμάται ότι θα κινηθεί το δεύτερο εξάμηνο του 2014.

Βάσει της τωρινής κατάστασης, δεν φαίνεται να υπάρχουν σημαντικοί κίνδυνοι που να σχετίζονται με κολομβιανούς υπηκόους οι οποίοι εμπλέκονται σε υποθέσεις πλαστογράφησης εγγράφων ή σε δόλια χρήση κολομβιανών ταξιδιωτικών εγγράφων. Ωστόσο, εάν στο μέλλον τα κολομβιανά ταξιδιωτικά έγγραφα εξασφαλίζουν στους κατόχους τους είσοδο χωρίς υποχρέωση θεώρησης, είναι πιθανό να καταστούν πιο ελκυστικά σε άτομα που διαπράττουν απάτες. Θα απαιτηθεί μεγαλύτερη επαγρύπνηση από τους συνοριοφύλακες προκειμένου να εντοπιστεί αυτό το είδος απάτης.

2.2.      Έγκλημα και ασφάλεια

Η δομή του οργανωμένου εγκλήματος στην Κολομβία έχει αλλάξει ριζικά κατά τα τελευταία 10 έτη. Η διάλυση των παραστρατιωτικών ομάδων AUC (Ενωμένες δυνάμεις αυτοάμυνας της Κολομβίας) μεταξύ 2003 και 2006 οδήγησε στον σχηματισμό νέων συμμοριών, με βαθιές ρίζες στη διακίνηση ναρκωτικών: από το 2011, οι αναδυόμενες συμμορίες (BACRIM) έχουν, σύμφωνα με την κολομβιανή κυβέρνηση, υπερφαλαγγίσει τις Επαναστατικές ένοπλες δυνάμεις της Κολομβίας (FARC) και τον Εθνικό απελευθερωτικό στρατό (ELN) συνιστώντας απειλή κατά της εθνικής ασφάλειας.

Κολομβιανές ομάδες οργανωμένου εγκλήματος υπάρχουν σε περιορισμένο μόνο βαθμό στην ΕΕ. Οι ομάδες οργανωμένου εγκλήματος της Λατινικής Αμερικής προτιμούν να χρησιμοποιούν την Ιβηρική χερσόνησο ως επιχειρησιακή βάση λόγω πολιτιστικών, γλωσσικών και ιστορικών δεσμών. Στην Ιβηρική χερσόνησο, εμπλέκονται κυρίως στο εμπόριο κοκαΐνης (η Κολομβία και το Περού είναι οι μεγαλύτερες σε παγκόσμιο επίπεδο χώρες παραγωγής κοκαΐνης) και στη νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες.

Η ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων είναι βέβαιο ότι θα αυξήσει τις ροές ταξιδιωτών από την Κολομβία στον χώρο Σένγκεν. Οι ομάδες οργανωμένου εγκλήματος που εμπλέκονται στη διακίνηση ναρκωτικών είναι πολύ πιθανό να προσπαθήσουν να εκμεταλλευτούν τον αυξανόμενο αριθμό επισκεπτών που ταξιδεύουν μεταξύ Κολομβίας και ΕΕ χρησιμοποιώντας ολοένα και περισσότερο μεταφορείς ναρκωτικών και χρημάτων. Οι κινητές ομάδες οργανωμένου εγκλήματος που προέρχονται από την Κολομβία θα μπορούσαν επίσης να προσπαθήσουν να επωφεληθούν από την εξάλειψη της υποχρέωσης θεώρησης.

Η Ευρωπόλ θεωρεί ότι η ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση του αριθμού κολομβιανών θυμάτων εμπορίας ανθρώπων με σκοπό την εργασιακή και τη σεξουαλική εκμετάλλευση σε χώρες όπως η Ισπανία και η Πορτογαλία. Από την άποψη αυτή, πρέπει να σημειωθεί ότι η δεύτερη έκθεση εφαρμογής του εγγράφου δράσης για την πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων που εκδόθηκε από το Συμβούλιο τον Δεκέμβριο του 2012, θέτει την Κολομβία στην κατηγορία 3[4] των κρατών και περιοχών προτεραιότητας με τις οποίες η ΕΕ θα πρέπει να ενισχύσει τη συνεργασία και τις εταιρικές σχέσεις όσον αφορά το εν λόγω ζήτημα. Η Κολομβία διαθέτει εθνική στρατηγική για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων. Επιπλέον, η Κολομβία έχει θεσπίσει μια σειρά από μέτρα πολιτικής για την πρόληψη της εμπορίας ανθρώπων, την προστασία των θυμάτων της και τη δίωξη των ενόχων. Η περαιτέρω συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και της Κολομβίας σύμφωνα με τις υποδείξεις του εγγράφου δράσης για την πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων θα μπορούσε να ενισχύει τις προσπάθειες αμφότερων των πλευρών στην αντιμετώπιση του φαινομένου αυτού.

Η Κολομβία έχει κυρώσει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών κατά του διεθνικού οργανωμένου εγκλήματος και το πρωτόκολλο του Παλέρμο για την εμπορία ανθρώπων, και εφαρμόζει ένα ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο το οποίο είναι σύμφωνο με διεθνή πρότυπα. Η Κολομβία θα πρέπει να συνεχίσει τις προσπάθειες ενίσχυσης του δικαστικού της συστήματος, συμπεριλαμβανομένης της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις και ιδίως της αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής.

Οι κολομβιανές και οι περουβιανές ομάδες οργανωμένου εγκλήματος ενδέχεται επίσης να εκμεταλλεύονται παράτυπους μετανάστες χρησιμοποιώντας υπηρεσίες διευκόλυνσης για νομιμοποίηση διαμονής μακράς διάρκειας, στρατολογώντας τους ως μεταφορείς χρημάτων και ναρκωτικών σε αντάλλαγμα για τις υπηρεσίες τους.

Η δυνατότητα μετακίνησης χωρίς υποχρέωση θεώρησης και η ευκολότερη πρόσβαση στον χώρο Σένγκεν θα μπορούσε επίσης να ενισχύσει την κινητικότητα των ομάδων οργανωμένου εγκλήματος και των μεμονωμένων εγκληματιών εξουδετερώνοντας το φίλτρο που παρέχει επί του παρόντος η υποχρέωση θεώρησης και επιτρέποντάς τους, εφόσον εισέλθουν στον χώρο Σένγκεν, να περάσουν από τη μια χώρα στην άλλη χωρίς να υποβληθούν σε συνοριακό έλεγχο.

Μια θετική πρόσφατη εξέλιξη στον τομέα αυτόν είναι η θέση σε εφαρμογή, στις 25 Φεβρουαρίου 2014, της επιχειρησιακής συμφωνίας μεταξύ της Ευρωπόλ και της Κολομβίας. Σκοπός της συμφωνίας αυτής είναι η ρύθμιση της συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπόλ και της Κολομβίας για τη στήριξη των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Κολομβίας στην καταπολέμηση σοβαρών μορφών διεθνούς εγκλήματος σε τομείς που καλύπτονται από τη συμφωνία, ιδίως μέσω της ανταλλαγής πληροφοριών και της τακτικής επικοινωνίας μεταξύ της Ευρωπόλ και της Κολομβίας σε όλα τα κατάλληλα επίπεδα.

2.3.      Οικονομία, εμπόριο και τουρισμός

Σήμερα, ο πληθυσμός της Κολομβίας ανέρχεται σχεδόν σε 47 εκατομμύρια κατοίκους (παρόμοιος με της Ισπανίας). Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, η αξία της οικονομίας της το 2013 ανερχόταν σε 378,1 δισ. δολάρια ΗΠΑ, καθιστώντας την την 32η μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως. Το κατά κεφαλήν ΑΕΕ (ΙΑΔ) ήταν 11 340 δολάρια ΗΠΑ, παρόμοιο με εκείνο του Περού. Ο μέσος όρος ανάπτυξης του ΑΕΠ ήταν 4,7% κατά την τελευταία δεκαετία, και εκτιμάται ότι θα είναι 4,3% το 2014. Το επίπεδο αυτό ανάπτυξης είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση του ποσοστού των ατόμων που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας από 47% το 2007 σε 33% το 2012. Άλλοι μακροοικονομικοί δείκτες επιβεβαιώνουν τη σταθερότητα της οικονομίας της Κολομβίας: το δημοσιονομικό έλλειμμα ανέρχεται σε 2,3% του ΑΕΠ, ο πληθωρισμός σε 2,6% και ο δείκτης ανεργίας σε 9,9%.

Οι διμερείς εμπορικές ροές εμπορευμάτων μεταξύ της ΕΕ των 28 και της Κολομβίας έχουν σχεδόν τριπλασιαστεί από το 2004, φθάνοντας τα 7,7 δισ. ευρώ για τις εξαγωγές της Κολομβίας στην ΕΕ των 28 και τα 5,8 δισ. ευρώ για τις εξαγωγές της ΕΕ των 28 στην Κολομβία. Η Κολομβία είναι ο πέμπτος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της ΕΕ στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική και ο βασικός εμπορικός εταίρος στη κοινότητα των Άνδεων. Η εμπορική συμφωνία μεταξύ της ΕΕ και της Κολομβίας εφαρμόζεται προσωρινά από την 1η Αυγούστου 2013 και οι ροές συναλλαγής εμπορευμάτων εκτιμάται ότι θα αυξηθούν μέσα στα επόμενα έτη. Επιπλέον, η Κολομβία, μαζί με την ΕΕ, αποτελεί ένα από τα 23 μέλη του ΠΟΕ που διαπραγματεύονται μια πολυμερή φιλόδοξη συμφωνία για τις συναλλαγές στον τομέα των υπηρεσιών, η οποία περιλαμβάνει ισχυρό στοιχείο «τρόπου 4». Στο πλαίσιο αυτό, η δυνατότητα μετακίνησης χωρίς υποχρέωση θεώρησης για τους κολομβιανούς επιχειρηματίες θα μπορούσε να δημιουργήσει ισχυρότερους οικονομικούς δεσμούς μεταξύ κολομβιανών και ευρωπαϊκών εταιρειών, καθώς η συχνότερη συμμετοχή κολομβιανών επιχειρηματιών σε εμπορικές εκθέσεις στην ΕΕ θα μπορούσε, για παράδειγμα, να οδηγήσει σε περισσότερες παραγγελίες προϊόντων που παράγονται από ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.

Ο αριθμός κολομβιανών τουριστών στην ΕΕ+ έχει αυξηθεί κατά τα τελευταία έτη. Σύμφωνα με στοιχεία που παρέχουν οι κολομβιανές αρχές, μεταξύ των ετών 2008 και 2013 σημειώθηκε αύξηση 27% σε αναχωρήσεις κολομβιανών τουριστών για χώρες της ΕΕ+, δηλαδή ετήσια αύξηση 5%. Το 2013, ο αριθμός των κολομβιανών τουριστών που αναχώρησαν για χώρες της ΕΕ+ ανήλθε σε 289 191.[5]

Σε κάθε περίπτωση, οι ροές τουριστών από την Κολομβία αυξάνονται κάθε έτος, συνεπώς η ελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων θα ενίσχυε ακόμα περισσότερο τις ροές τουριστών μεταξύ της Κολομβίας και της ΕΕ+. Βάσει των στοιχείων αυτών, καθώς και προηγούμενων και εκτιμώμενων μελλοντικών ρυθμών ανάπτυξης, θα ήταν ρεαλιστική η εκτίμηση ότι το 2016 θα επισκεφθούν τις χώρες της ΕΕ+ περίπου 400 000 κολομβιανοί τουρίστες, θεωρώντας ότι το 2016 θα είναι το πρώτο πλήρες έτος κατά το οποίο η δυνατότητα μετακίνησης χωρίς υποχρέωση θεώρησης θα αποτελεί γεγονός μεταξύ της Κολομβίας και του χώρου Σένγκεν.

2.4.      Εξωτερικές σχέσεις, ιδίως με την ΕΕ, και ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων Εξωτερικές σχέσεις

Κατά το παρελθόν, η Κολομβία βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στις διμερείς σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, κυρίως όσον αφορά την πολιτική και στρατιωτική βοήθεια (Σχέδιο Κολομβία) η οποία είναι απαραίτητη για να μπορέσει η Κολομβία να αντιμετωπίσει τις απειλές που προέρχονται από τις εξεγέρσεις και το οργανωμένο έγκλημα. Η σημερινή κυβέρνηση ενώ παραμένει πιστή στους παραδοσιακούς εταίρους, κατάφερε να διαφοροποιήσει την εξωτερική πολιτική της δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στις διαπεριφερειακές σχέσεις της και στη βαθύτερη οικονομική ολοκλήρωση με ομοφρονούσες γειτονικές χώρες, επιδιώκοντας κυρίως να δημιουργήσει στενότερους δεσμούς με την Ασία. Οι διμερείς σχέσεις με τον Ισημερινό και τη Βενεζουέλα, δύο χώρες με τις οποίες οι σχέσεις στο παρελθόν ήταν τεταμένες λόγω της ύπαρξης κολομβιανών ανταρτών στο έδαφός τους, έχουν αποκατασταθεί και ενταθεί. Οι εξελίξεις αυτές, καθώς και η βελτίωση των σχέσεων με διάφορες άλλες χώρες στην περιοχή, μετέτρεψαν την Κολομβία σε σεβαστό και σημαίνοντα περιφερειακό παράγοντα.

Η Κολομβία είναι μέλος της Συμμαχίας του Ειρηνικού, η οποία αποτελείται από τέσσερις χώρες της Λατινικής Αμερικής (Περού, Κολομβία, Χιλή και Μεξικό), στόχος των οποίων είναι να ενισχύσουν την οικονομική/εμπορική ολοκλήρωση, καθώς και να προχωρήσουν περαιτέρω μέσω της συνεργασίας σε θέματα μετανάστευσης, εκπαίδευσης, ασφάλειας και άλλα ζητήματα. Η Κολομβία συμμετέχει επίσης σε διαπραγματεύσεις για την Πρωτοβουλία Εταιρικής Σχέσης Ειρηνικού.

Μετά την αποχώρηση της Βενεζουέλας από την Κοινότητα των Άνδεων, τα τέσσερα ενεργά μέλη της είναι το Περού, η Βολιβία, η Κολομβία και ο Ισημερινός. Η Κοινότητα των Άνδεων βρίσκεται σήμερα σε μεταβατικό στάδιο και το αντικείμενο της οργάνωσης έχει περιοριστεί κυρίως στο εμπόριο, τις υποδομές και την κινητικότητα των πολιτών.

Η πολυμερής εμπορική συμφωνία μεταξύ ΕΕ-Κολομβίας/Περού τέθηκε σε εφαρμογή προσωρινά στην Κολομβία την 1η Αυγούστου 2013. Μέχρι σήμερα, η εν λόγω συμφωνία αποτελεί το σημαντικότερο συμβατικό πλαίσιο που διέπει τις οικονομικές σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και της Κολομβίας. Η εφαρμογή της συμφωνίας έχει ως στόχο να ενισχύσει τη θέση της Κολομβίας ως έναν από τους μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους της ΕΕ στη Νότια Αμερική και ως προορισμό αυξανόμενης σημασίας για επενδύσεις της ΕΕ.

Εκτός από την ανάπτυξη οικονομικών δεσμών, η ΕΕ ενισχύει επίσης τον πολιτικό της διάλογο με την Κολομβία. Ελλείψει ολοκληρωμένης διμερούς συμφωνίας, το κύριο μέσο προς τούτο είναι το μνημόνιο συμφωνίας του 2009 με το οποίο θεσπίζεται άτυπος μηχανισμός διμερούς διαβούλευσης σε επίπεδο ανώτερων αξιωματούχων. Πραγματοποιούνται διερευνητικές συζητήσεις σχετικά με την πιθανότητα σύναψης μιας πιο φιλόδοξης συμφωνίας-πλαίσιο. Επιπλέον, η ΕΕ δήλωσε επανειλημμένα τη στήριξή της στην τρέχουσα διαδικασία διαπραγμάτευσης στην Αβάνα.

Στις 5 Αυγούστου 2014, η ΕΕ και η Κολομβία σύναψαν συμφωνία-πλαίσιο η οποία θα επιτρέψει στην Κολομβία να συμμετέχει σε διεθνείς επιχειρήσεις διαχείρισης κρίσεων υπό την ηγεσία της ΕΕ, οι οποίες οργανώνονται στο πλαίσιο της κοινής πολιτικής ασφάλειας και άμυνας.

Ανθρώπινα δικαιώματα

Οι πολίτες της Κολομβίας εξακολουθούν να υπομένουν τις συνέπειες μιας πεντηκονταετούς εσωτερικής ένοπλης διαμάχης που ξεκίνησε περίπου το 1964. Μια ιδιαίτερα σοβαρή συνέπεια της διαμάχης είναι ο υψηλός αριθμός εσωτερικά εκτοπισμένων ατόμων (περίπου πέντε εκατομμύρια, δηλαδή το 12% του συνολικού πληθυσμού), η οποία καθιστά την Κολομβία τη χώρα με τον μεγαλύτερο αριθμό εσωτερικά εκτοπισμένων ατόμων παγκοσμίως μετά τη Συρία. Η ατιμωρησία, η αναγκαστική στρατολόγηση παιδιών, η σεξουαλική βία, η χρήση ναρκών κατά προσωπικού, οι βίαιες εξαφανίσεις και οι επιθέσεις ενάντια σε υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι ηγέτες τοπικών κοινωνιών, οι συμμετέχοντες σε διαδικασίες επιστροφής γαιών και οι συνδικαλιστές αποτελούν τις σημαντικότερες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων που έχουν αναφερθεί από τα Ηνωμένα Έθνη και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.

Η πολιτική κατάσταση και η κατάσταση στον τομέα της ασφάλειας στην Κολομβία έχουν επίσης οδηγήσει σε σχετικά υψηλά επίπεδα εισροών αιτούντων άσυλο από την Κολομβία στην ΕΕ από τα τέλη της δεκαετίας του 1990 έως περίπου το 2008. Το 1997, η αποτυχία των διαπραγματεύσεων μεταξύ της κυβέρνησης και των κύριων ενόπλων αντιπολιτευόμενων ομάδων, μεταξύ των οποίων οι Επαναστατικές ένοπλες δυνάμεις της Κολομβίας (FARC), ο Εθνικός απελευθερωτικός στρατός (ELN) και ο Λαϊκός απελευθερωτικός στρατός (EPL), οδήγησαν σε πολιτική βία και οικονομική κρίση. Το μοτίβο αυτό συνεχίστηκε για την επόμενη δεκαετία, με πολιτικές αλλαγές και (μόνο εν μέρει επιτυχημένες) πρωτοβουλίες αντιμετώπισης παραστρατιωτικών ομάδων ανταρτών και άλλων ομάδων, οδηγώντας σε εσωτερική αστάθεια.

Ωστόσο, οι βελτιώσεις όσον αφορά την ασφάλεια κατά τα τελευταία έτη οδήγησαν σε μείωση του αριθμού αιτήσεων ασύλου. Ο αριθμός των αιτήσεων που υπέβαλαν κολομβιανοί αιτούντες άσυλο στην ΕΕ+ το 2013 ανερχόταν σε 310, ένας από τους χαμηλότερους κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες. Και πάλι, το ποσοστό αποδοχής το 2013 ήταν 27%, δηλαδή σχετικά υψηλό. Αναμένεται να εξακριβωθεί εάν οι τρέχουσες ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις μεταξύ της κυβέρνησης της Κολομβίας και του FARC θα οδηγήσουν σε ειρηνική κατάληξη της μακροχρόνιας διαμάχης με τους αντάρτες.

Όταν ανέλαβε τα καθήκοντά του, ο Πρόεδρος Σάντος έθεσε προσεγγίσεις που βασίζονται στα δικαιώματα στο επίκεντρο πολλών βασικών μέτρων, π.χ. ο νόμος ορόσημο για τα θύματα και την επιστροφή γαιών, η θέσπιση εθνικής πολιτικής για τα ανθρώπινα δικαιώματα και ένα εκτενές σύστημα προστασίας για όσους κινδυνεύουν να υποστούν βία. Η κυβέρνηση βοήθησε επίσης τους υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την κοινωνία των πολιτών εν γένει, κάτι το οποίο συνέβαλε στη μείωση της παλαιότερης βαθιάς πόλωσης της κολομβιανής κοινωνίας. Ωστόσο, λόγω της κλίμακας των προκλήσεων και των κενών στην ικανότητα εφαρμογής, μέχρι στιγμής έχει επιτευχθεί μερική μόνο πρόοδος.

Από το 2008, η κυβέρνηση της Κολομβίας έχει επενδύσει πολλούς πόρους στην ανάπτυξη ενός ρυθμιστικού, δογματικού πλαισίου για την ενσωμάτωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των κανόνων του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου στις επιχειρήσεις των ενόπλων δυνάμεών της. Το 2008, μια ολοκληρωμένη πολιτική για τα ανθρώπινα δικαιώματα και το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο θέσπισε στόχους και κατευθυντήριες γραμμές που όφειλαν να ακολουθήσουν οι δυνάμεις ασφαλείας κατά τις αποστολές καταστολής των εξεγέρσεων. Πέραν των προσπαθειών αυτών, το 2009 επικαιροποιήθηκε το επιχειρησιακό εγχειρίδιο των ενόπλων δυνάμεων, με την έγκριση, από τον στρατό και την αστυνομία, κανόνων εμπλοκής που συμμορφώνονται με τα διεθνή πρότυπα.

Σε μια πρόσφατη έκθεση,[6] ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα δήλωσε τα εξής: «Η Κολομβία είναι σε θέση να βελτιώσει σημαντικά τη συμμόρφωσή της με τις υποχρεώσεις της για τα ανθρώπινα δικαιώματα και να καταστεί μια πλήρως αλληλέγγυα κοινωνία που σέβεται τα δικαιώματα όλων των Κολομβιανών. Σημαντικά θετικά σημάδια είναι εμφανή, ωστόσο η συνειδητοποίηση και διατήρηση των οφελών απαιτεί καινοτομία, επιμονή και συμμετοχή όλων των τομέων της κοινωνίας, καθώς και πολυετή συνεχή προσπάθεια».

Τον Νοέμβριο του 2012, ξεκίνησαν στην Αβάνα ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις μεταξύ της κυβέρνησης της Κολομβίας και των ομάδων ανταρτών των Επαναστατικών ενόπλων δυνάμεων της Κολομβίας-Λαϊκού στρατού. Οι διαπραγματεύσεις, οι οποίες ακολούθησαν έπειτα από ένα στάδιο μυστικών συνομιλιών, διενεργούνται βάσει θεματολογίου που περιλαμβάνει πέντε κύρια σημεία (γεωργία, δικαιώματα πολιτικής συμμετοχής, ναρκωτικά, μεταβατική δικαιοσύνη, αφοπλισμός και αποστράτευση). Μέχρι στιγμής, οι διαπραγματεύσεις έχουν προχωρήσει με αργότερους ρυθμούς από τους αναμενόμενους, και τα μέρη έχουν ανακοινώσει τη συμφωνία τους στα τρία πρώτα σημεία. Συγκεκριμένα, στη συμφωνία για το πρόβλημα των παράνομων ναρκωτικών που ανακοινώθηκε στις 16 Μαΐου 2014, οι FARC δεσμεύτηκαν να απέχουν από δραστηριότητες που σχετίζονται με την κοκαΐνη. Η δέσμευση αυτή, αν τηρηθεί, μπορεί να επιφέρει σημαντικές αλλαγές στην κατάσταση των παράνομων ναρκωτικών στην Κολομβία.

Προκαταρκτικές συζητήσεις - οι οποίες μέχρι στιγμής δεν έχουν καταλήξει σε κάποιο αποτέλεσμα - έχουν ήδη πραγματοποιηθεί με τη δεύτερη μεγαλύτερη ομάδα ανταρτών, τον Εθνικό απελευθερωτικό στρατό (ELN), με στόχο την έναρξη ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων και με την εν λόγω ομάδα.

2.5.      Περιφερειακή συνοχή

Λαμβάνοντας τη Λατινική Αμερική ως την περιφέρεια αναφοράς, η Κολομβία αποτελεί μία από τις λίγες χώρες από τους πολίτες της οποίας απαιτείται θεώρηση.[7] Η μακρά ιστορία εσωτερικών διαμαχών και μετατοπίσεων, βίας, παραγωγής και διακίνησης ναρκωτικών και οι συναφείς μεταναστευτικοί κίνδυνοι και κίνδυνοι για την ασφάλεια εξηγούν για ποιο λόγο απαιτούνταν κατά παράδοση έκδοση θεώρησης για τους κολομβιανούς πολίτες. Η Κολομβία έχει ωστόσο σημειώσει σημαντική πρόοδο ως προς την αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών, όπως φαίνεται σε άλλες ενότητες της παρούσας έκθεσης. Ενώ λίγες χώρες που συνορεύουν με την Κολομβία μπορούν να θεωρηθούν εντελώς ακίνδυνες, οι περισσότερες εξ αυτών απολάμβαναν κατά παράδοση ένα καθεστώς χωρίς υποχρέωση θεώρησης για τον χώρο Σένγκεν. Ως εκ τούτου, μπορεί να φαίνεται άτοπη η διατήρηση της υποχρέωσης θεώρησης για τους κολομβιανούς πολίτες, ενώ οι πολίτες των περισσότερων χωρών της περιοχής απαλλάσσονται από αυτήν.

2.6.      Αμοιβαιότητα

Κατά παράδοση, οι πολίτες της ΕΕ απαλλάσσονταν από την υποχρέωση θεώρησης για να εισέλθουν στην Κολομβία για διαστήματα έως και 90 ημερών. Η μόνη εξαίρεση έως πρόσφατα ήταν η υποχρέωση θεώρησης που επιβαλλόταν για τους πολίτες της Βουλγαρίας. Ωστόσο, η Κολομβία πρόσφατα τροποποίησε τους κανόνες της για τις θεωρήσεις και οι βούλγαροι πολίτες εξαιρούνται πλέον επίσης από την υποχρέωση θεώρησης. Ως εκ τούτου, η Κολομβία ήδη συμμορφώνεται με τις προϋποθέσεις αμοιβαιότητας. Παρόλα αυτά, κάθε μελλοντική συμφωνία απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης μεταξύ της ΕΕ και της Κολομβίας θα πρέπει να επιβεβαιώνει τη δυνατότητα πραγματοποίησης ταξιδιών με αμοιβαία απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης.

3.         ΣΕΝΑΡΙΑ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Δεδομένων όλων των τάσεων, των συμβάντων και των εξελίξεων που περιγράφονται ανωτέρω, μπορούν να υποτεθούν δύο σενάρια κινδύνου για τον χώρο Σένγκεν έπειτα από την κατάργηση της απαίτησης θεώρησης για τους κολομβιανούς πολίτες.

3.1.      Σενάριο χαμηλού κινδύνου

Στο σενάριο αυτό, η οικονομία της Κολομβίας θα συνέχιζε να αναπτύσσεται με υγιείς ρυθμούς, οι ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις θα ολοκληρώνονταν επιτυχώς και θα οδηγούσαν στη λήξη της μακροχρόνιας εσωτερικής διαμάχης, ενώ η δημοκρατία και τα θεμελιώδη δικαιώματα θα εδραιώνονταν, απελευθερώνοντας ως εκ τούτου όλες τις δυνατότητες της οικονομίας και της κοινωνίας της Κολομβίας.

Η οικονομική ανάπτυξη και η αυξημένη ασφάλεια θα εξάλειφαν τους περισσότερους παράγοντες παρώθησης της λαθρομετανάστευσης και τις εισροές αιτούντων άσυλο στην ΕΕ+. Οι δραστηριότητες των εγκληματικών ομάδων, καθώς και η σημασία της παραγωγής και διακίνησης ναρκωτικών θα μειώνονταν. Το εμπόριο και ο τουρισμός προς τις χώρες της ΕΕ+ θα αυξάνονταν, αποφέροντας απτά οικονομικά οφέλη. Η δυνατότητα πραγματοποίησης ταξιδιών των Κολομβιανών χωρίς υποχρέωση θεώρησης δεν θα δημιουργούσε, συνεπώς, ανεπιθύμητες συνέπειες για την ΕΕ+.

3.2.      Σενάριο μετρίου κινδύνου

Στο πλαίσιο του σεναρίου αυτού, η οικονομία της Κολομβίας θα συνέχιζε να αυξάνεται, αλλά με βραδύτερους ρυθμούς· οι ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις θα παρήγαγαν αποτελέσματα, αλλά δεν θα οδηγούσαν σε μια ολοκληρωμένη ειρηνευτική συμφωνία - το οποίο σημαίνει ότι ακόμα και τα μειωμένα επίπεδα βίας θα συνέχιζαν να περιορίζουν τις δυνατότητες της Κολομβίας. Οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων θα συνεχίζονταν και, ως εκ τούτου, θα χρειαζόταν η εκ του σύνεγγυς παρακολούθηση της κατάστασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Τα προβλήματα αυτά θα μπορούσαν να αποτελέσουν παράγοντες που θα ωθούσαν ορισμένους κολομβιανούς πολίτες να καταχραστούν το καθεστώς απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης και να εισέλθουν στο έδαφος της ΕΕ+ νόμιμα, σκοπεύοντας ταυτόχρονα να παρατείνουν τη νόμιμη περίοδο σύντομης διαμονής τους (90 ημέρες). Τα δίκτυα εγκληματικότητας θα μπορούσαν επίσης να ευδοκιμήσουν σε ένα ασταθές περιβάλλον στην Κολομβία και να εξαγάγουν ευκολότερα τις εγκληματικές τους δραστηριότητες στην ΕΕ+.

Εάν οι αρνητικές αυτές εξελίξεις συμβούν και οδηγήσουν σε σημαντικές απειλές για την Ένωση όσον αφορά τη μετανάστευση και την ασφάλεια, ή άλλους τομείς, η Ένωση θα πρέπει να είναι σε θέση να αντιδράσει γρήγορα απέναντι σε κάθε κατάσταση επιδείνωσης. Η συμφωνία απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης που πρόκειται να τεθεί υπό διαπραγμάτευση με την Κολομβία θα πρέπει συνεπώς να περιλαμβάνει στις τελικές της διατάξεις τη δυνατότητα για κάθε συμβαλλόμενο μέρος να αναστείλει και να καταγγείλει τη συμφωνία. Αυτό θα διασφαλίσει ότι, αν μια κατάσταση γίνει ανησυχητική, θα είναι δυνατή η άμεση λήψη μέτρων αντιμετώπισης. Επιπλέον, η πιθανότητα ενίσχυσης της συνεργασίας με την Κολομβία στη διευκόλυνση της επιστροφής λαθρομεταναστών και απορριφθέντων αιτούντων άσυλο θα μπορούσε να ληφθεί υπόψη, όπως περιγράφεται ανωτέρω, προκειμένου να αντισταθμιστεί μια πιθανή αύξηση της παράτυπης μετανάστευσης. Μια τέτοια συνεργασία θα μείωνε ακόμα περισσότερο την ανάγκη αναστολής ή καταγγελίας της συμφωνίας απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης.

4.         ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Οι πληροφορίες που περιλαμβάνονται στην παρούσα έκθεση και στο συνοδευτικό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής και οι οποίες αποδεικνύουν τη σημαντική βελτίωση της οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης της Κολομβίας, καθώς και την ασφάλειά της κατά τα πρόσφατα έτη, εξηγούν τους λόγους για τους οποίους πρέπει να χορηγείται στους κολομβιανούς πολίτες δυνατότητα εισόδου στον χώρο Σένγκεν χωρίς υποχρέωση θεώρησης, όπως ισχύει ήδη για τους πολίτες των περισσότερων χωρών της Λατινικής Αμερικής.

Η εμπιστοσύνη προς τους κολομβιανούς αιτούντες θεώρηση έχει αυξηθεί· η παράτυπη μετανάστευση κυμαίνεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα· τα κολομβιανά ταξιδιωτικά έγγραφα είναι αρκετά ασφαλή· οι απειλές για την ασφάλεια έχουν υποχωρήσει· οι κολομβιανές ομάδες οργανωμένου εγκλήματος δεν αξιολογούνται επί του παρόντος ως σημαντική απειλή για την ΕΕ (με εξαίρεση τη διακίνηση ναρκωτικών)· οι οικονομικές ευκαιρίες, συμπεριλαμβανομένων των μεγαλύτερων εμπορικών και τουριστικών ροών, επεκτείνονται παράλληλα με τη σημαντική ανάπτυξη της οικονομίας της Κολομβίας· τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι θεμελιώδεις ελευθερίες είναι πλέον πολύ καλύτερα προστατευμένα και σεβαστά στην Κολομβία από ό,τι στο παρελθόν· η αρχή της αμοιβαιότητας θα διασφαλιστεί καθώς η Κολομβία έχει ήδη απαλλάξει όλους τους πολίτες της ΕΕ από την υποχρέωση θεώρησης· και οι σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και της Κολομβίας είναι πιο ισχυρές από ποτέ.

Οι θετικές αυτές εξελίξεις δεν σημαίνουν ότι η εξάλειψη της υποχρέωσης θεώρησης για τους κολομβιανούς πολίτες δεν ενέχει καθόλου κινδύνους. Ορισμένοι κίνδυνοι παραμένουν και θα μπορούσαν να υλοποιηθούν, ιδίως αν η βία αναδειχθεί για άλλη μια φορά στο εξέχον χαρακτηριστικό της πολιτικής και κοινωνικής ζωής της Κολομβίας. Παρόλο που η επίπτωση της ελευθέρωσης των θεωρήσεων στο σοβαρό οργανωμένο έγκλημα θεωρείται περιορισμένη και η θέσπιση καθεστώτος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης στην Κολομβία δεν ενδέχεται να οδηγήσει σε σημαντική αύξηση των δραστηριοτήτων των κολομβιανών ομάδων οργανωμένου εγκλήματος στην ΕΕ, οι κολομβιανές ομάδες οργανωμένου εγκλήματος εξακολουθούν να είναι σημαντικοί φορείς διακίνησης κοκαΐνης στην Ευρώπη και η απελευθέρωση των θεωρήσεων ενδέχεται να διευκολύνει τη δράση τους. Μολονότι τα φορτία κοκαΐνης διαμετακομίζονται λαθραία στην ΕΕ διά θαλάσσης σε εμπορευματοκιβώτια μέσω εμπορικών οδών, η χρήση εμπόρων ναρκωτικών εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό τρόπο λειτουργίας. Η αύξηση των ροών ταξιδιωτών που προκύπτει από την εισαγωγή ενός καθεστώτος ταξιδιών χωρίς υποχρέωση θεώρησης θα επιτρέψει στις ομάδες οργανωμένου εγκλήματος να επιτείνουν τη χρήση μεμονωμένων εμπόρων ναρκωτικών. Υπάρχει επίσης κίνδυνος αύξησης των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων και του αριθμού Κολομβιανών που εισέρχονται νόμιμα στην ΕΕ+ αλλά σκοπεύουν να υπερβούν την επιτρεπόμενη διάρκεια διαμονής καθιστάμενοι ως εκ τούτου παράτυποι μετανάστες.

Οι κίνδυνοι αυτοί θεωρούνται, ωστόσο, διαχειρίσιμοι. Οι περισσότεροι από αυτούς θα μπορούσαν να ελαχιστοποιηθούν μέσω ενισχυμένης συνεργασίας όσον αφορά την επιστροφή παράτυπων μεταναστών, όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, καθώς και μέσω της διασφάλισης της ορθής εφαρμογής των συνοριακών ελέγχων, με ενίσχυση των πόρων, εφόσον είναι απαραίτητο, στους αερολιμένες από τους οποίους το μεγαλύτερο μέρος των κολομβιανών πολιτών φθάνουν στα εξωτερικά σύνορα του χώρου Σένγκεν, δεδομένου ότι με την αύξηση των αφίξεων από την Κολομβία, σε περίπτωση που υλοποιηθεί το καθεστώς απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης, ο έλεγχος των ταξιδιωτών θα μετατοπιστεί από τα προξενεία στις αρχές συνοριακών ελέγχων. Η πρόσφατη επιχειρησιακή συμφωνία μεταξύ της Ευρωπόλ και της Κολομβίας θα συμβάλει επίσης στην καταπολέμηση κάθε ενδεχόμενης αύξησης των εγκλημάτων που διαπράττονται από κολομβιανές εγκληματικές ομάδες.

Σε κάθε περίπτωση, η συμφωνία απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης που πρόκειται να τεθεί υπό διαπραγμάτευση με την Κολομβία θα περιλαμβάνει τις απαραίτητες δικλείδες ασφαλείας για την αναστολή ή καταγγελία της συμφωνίας σε περίπτωση που κάτι τέτοιο είναι απαραίτητο προκειμένου η Ένωση να αποφύγει κινδύνους που σχετίζονται με την ασφάλεια ή τη μετανάστευση. Προκειμένου να είναι δυνατή η παρακολούθηση τυχόν αρνητικών εξελίξεων, η Επιτροπή θα θεσπίσει έναν μηχανισμό εκ των υστέρων παρακολούθησης της ελευθέρωσης των θεωρήσεων, ο οποίος θα εστιάζει σε πιθανές απειλές για τη μετανάστευση και την ασφάλεια, καθώς και στα αίτια που τις προκαλούν.

Ενόψει της συνολικής θετικής αξιολόγησης της Κολομβίας που περιλαμβάνεται στην παρούσα έκθεση και ενώ θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη συμμετοχής της Κολομβίας σε ενισχυμένη συνεργασία σε θέματα επιστροφής και στους τρόπους επίτευξής της, η Επιτροπή σκοπεύει να παρουσιάσει σύντομα στο Συμβούλιο, μετά την εξέταση της παρούσας έκθεσης από τις κατάλληλες επιτροπές και ομάδες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, σύσταση για απόφαση εξουσιοδότησης της Επιτροπής να κινήσει διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συμφωνίας απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης βραχείας διαμονής μεταξύ της ΕΕ και της Κολομβίας.

[1] ΕΕ L 149 της 20.05.2014, σ. 67.

[2] ΕΕ L 81 της 21.03.2001, σ. 1.

[3] Όποτε παρουσιάζονται «σύνολα ΕΕ», εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά, εξαιρούνται το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία, καθώς οι δύο αυτές χώρες δεν συμμετέχουν στην κοινή πολιτική της ΕΕ για τις θεωρήσεις. Όποτε παρουσιάζονται «σύνολα ΕΕ+», περιλαμβάνουν στοιχεία για τις τέσσερις συνδεδεμένες χώρες Σένγκεν (Ισλανδία, Λιχτενστάιν, Νορβηγία και Ελβετία) και εξαιρούν το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία.

[4] Η κατηγορία 1 καλύπτει συγκεκριμένες χώρες· η κατηγορία 2 περιοχές προτεραιότητας· η κατηγορία 3 άλλες περιοχές και χώρες ιδιαίτερης σημασίας για τη συνεργασία σε θέματα εμπορίας ανθρώπων.

[5] Ο αριθμός αυτός είναι πολύ υψηλότερος από τον αριθμό θεωρήσεων Σένγκεν που χορηγήθηκαν. Η διαφορά μπορεί να οφείλεται σε διάφορους παράγοντες: πάνω από το 40% των θεωρήσεων Σένγκεν που εκδόθηκαν στην Κολομβία είναι θεωρήσεις πολλαπλών εισόδων· ορισμένοι κολομβιανοί πολίτες που καταγράφηκαν ως αναχωρούντες τουρίστες ενδέχεται να διαθέτουν έγκυρη άδεια διαμονής που εκδόθηκε από κράτος Σένγκεν· κ.λπ. 

[6] Έκθεση που υποβλήθηκε από τον Ύπατο Αρμοστή του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Κολομβία - A/HRC/22/17/Add.3

 

[7] Έξι χώρες, συγκεκριμένα η Βολιβία, η Δομινικανή Δημοκρατία, ο Ισημερινός, η Κολομβία, η Κούβα και το Περού. Οι υπόλοιπες 13 χώρες της Λατινικής Αμερικής απαλλάσσονται από την υποχρέωση θεώρησης: Μεξικό, Ελ Σαλβαδόρ, Γουατεμάλα, Ονδούρα, Νικαράγουα, Κόστα Ρίκα, Παναμάς, Βενεζουέλα, Βραζιλία, Αργεντινή, Ουρουγουάη, Παραγουάη και Χιλή.