ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Πέμπτη ετήσια έκθεση για τη μετανάστευση και το άσυλο (2013)

1. Εισαγωγή

Το 2013 σημειώθηκε πολύ σημαντικότερη αύξηση του αριθμού των αιτήσεων ασύλου σε σχέση με τα προηγούμενα έτη. Σημαντική ήταν επίσης η αύξηση του αριθμού των περιπτώσεων προσώπων που διήλθαν τα σύνορα παράτυπα σε σύγκριση με το 2012. Το γεγονός αυτό κατέδειξε την ανάγκη να ληφθούν μέτρα σε επίπεδο ΕΕ για να στηριχθούν τα κράτη μέλη απέναντι στις προκλήσεις αντιμετώπισης των μεταναστευτικών πιέσεων, με πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων των μεταναστών. Τα τραγικά γεγονότα της 3ης Οκτωβρίου στα ανοιχτά του ιταλικού νησιού Λαμπεντούζα, όταν βυθίστηκε πλοίο που μετέφερε 500 και πλέον μετανάστες και έχασαν τη ζωή τους πάνω από 360 άνθρωποι, αποτέλεσε τραγικό ορόσημο στη δημόσια συζήτηση για τη μετανάστευση και το άσυλο στην Ευρώπη. Πρέπει να τονιστεί ότι δεν επρόκειτο για μεμονωμένο περιστατικό. Εκτιμάται ότι το 2013 έφθασαν στην Ευρώπη 40 000 άτομα μέσω θαλάσσιων οδών, και από αυτά τουλάχιστον 600 θεωρείται ότι έχασαν τη ζωή τους στην προσπάθειά τους να φθάσουν στις ακτές της ΕΕ[1].

Συστάθηκε η ειδική ομάδα δράσης «Μεσόγειος» με σκοπό την ανάπτυξη ολοκληρωμένης στρατηγικής ώστε να προληφθούν περαιτέρω απώλειες ανθρώπινων ζωών στη Μεσόγειο και να προσδιοριστούν οι δράσεις προτεραιότητας για μια αποτελεσματικότερη βραχυπρόθεσμη χρήση των ευρωπαϊκών πολιτικών και εργαλείων, με βάση τις αρχές της πρόληψης, της προστασίας και της αλληλεγγύης. Η ομάδα δράσης καθόρισε ευρύ φάσμα μέτρων για ολόκληρη την περιοχή της Μεσογείου, τα οποία αναφέρονται σε ανακοίνωση[2] που εγκρίθηκε από την Επιτροπή στις 4 Δεκεμβρίου 2013. Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν συνεργασία με τρίτες χώρες, ενίσχυση των νόμιμων διαύλων μετανάστευσης, σαφή δέσμευση για επανεγκατάσταση, περαιτέρω μέτρα για την αντιμετώπιση της εμπορίας ανθρώπων και της παράνομης διακίνησης ανθρώπων, καθώς και ενίσχυση της επιτήρησης των συνόρων. Η ανακοίνωση τονίζει την ανάγκη παροχής επιχειρησιακής στήριξης στα κράτη μέλη που υφίστανται πιέσεις. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου εξέφρασε την ικανοποίησή του για την εν λόγω ανακοίνωση και κάλεσε την Επιτροπή να υποβάλει έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της.

Όμως η τραγωδία στη Λαμπεντούζα δεν σημειώθηκε σε πολιτικό κενό. Η έξαρση της σύγκρουσης στη Συρία με καταγεγραμμένο, στις αρχές του 2014, αριθμό προσφύγων που υπερβαίνει τα 2,3 εκατομμύρια[3], έκανε πιο επιτακτική την έκκληση προς την ΕΕ και τα κράτη μέλη να αναπτύξουν περαιτέρω τις πολιτικές  μετανάστευσης, ασύλου και εξωτερικών συνόρων με βάση την προστασία των μεταναστών και την αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών μελών. Στο πλαίσιο αυτό, σημαντικό επίτευγμα ήταν η έγκριση του ολοκληρωμένου Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου, το οποίο καθορίζει κοινά υψηλά πρότυπα και δυναμικότερη συνεργασία, ώστε να εξασφαλίζεται ίση μεταχείριση των αιτούντων άσυλο σε ένα ανοικτό και δίκαιο σύστημα σε ολόκληρη την ΕΕ.  Το 2013, σημειώθηκαν επίσης σημαντικές εξελίξεις όσον αφορά τη διαχείριση των συνόρων, κυρίως τη διακυβέρνηση Σένγκεν, και διατυπώθηκαν νέες προτάσεις σχετικά με τα ευφυή σύνορα.

Παράλληλα με την ανάγκη να αποκρίνεται σε καταστάσεις κρίσης, η ΕΕ συνέχισε να βρίσκεται αντιμέτωπη με την πρόκληση να εγγυηθεί την οικονομική ανάκαμψη και ανάπτυξη. Η σωστή διαχείριση της μετανάστευσης μπορεί να συμβάλει στην τόνωση της οικονομίας, στην απόκτηση πρόσβασης στις αναγκαίες δεξιότητες και στην αντιμετώπιση των ελλείψεων της αγοράς εργασίας.

Η δράση της ΕΕ πρέπει επίσης να αξιολογηθεί στο ευρύτερο πολιτικό πλαίσιο των σχέσεών της με τις αντίστοιχες χώρες και περιφέρειες εταίρους. Η Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας (ΕΠΓ)[4] και η Συνολική Προσέγγιση της Μετανάστευσης και της Κινητικότητας (ΣΠΜΚ)[5] παρέχουν το πλαίσιο για την ενίσχυση του ολοκληρωμένου διαλόγου και της συνεργασίας με τις χώρες εταίρους σχετικά με τη μετανάστευση και την κινητικότητα, με στόχο, μεταξύ άλλων, την αντιμετώπιση των γενεσιουργών αιτίων της παράνομης και αναγκαστικής μετανάστευσης, την αποτροπή δραματικών συμβάντων, την προστασία της ζωής και των θεμελιωδών δικαιωμάτων των μεταναστών.

Με βάση τη ΣΠΜΚ και την αναπτυξιακή πολιτική της ΕΕ – το πρόγραμμα δράσης για την αλλαγή – το πλαίσιο πολιτικής της ΕΕ για τη μετανάστευση και την ανάπτυξη αναθεωρήθηκε μέσω της ανακοίνωσης για τη «Μεγιστοποίηση του αναπτυξιακού αντίκτυπου της μετανάστευσης»[6] και των συνακόλουθων συμπερασμάτων του Συμβουλίου[7], όπου τονίζεται ο ρόλος της αποτελεσματικής διακυβέρνησης της μετανάστευσης για την ενίσχυση θετικών συνεργειών μεταξύ της μετανάστευσης και της ανάπτυξης, και ενισχύεται η δέσμευση της ΕΕ όσον αφορά τη στήριξη των αναπτυσσόμενων χωρών για την ενδυνάμωση της διακυβέρνησης της μετανάστευσης.

Το 2013, πραγματοποιήθηκαν επίσης σημαντικά βήματα προόδου για τον καθορισμό των προτεραιοτήτων και την εξασφάλιση χρηματοδότησης της ΕΕ για δράσεις στον τομέα του ασύλου, της μετανάστευσης και της ένταξης, με την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2014-2020. Ο κανονισμός περί δημιουργίας του νέου Ταμείου Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης (ΤΑΜΕ) και του νέου Ταμείου Εσωτερικής Ασφάλειας (ΤΕΑ) εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 13 Μαρτίου 2014[8].

Η παρούσα έκθεση συνοψίζει την εκτίμηση της Επιτροπής για τις πολιτικές εξελίξεις που σημειώθηκαν στην ΕΕ το 2013 όσον αφορά τη μετανάστευση και το άσυλο. Συμπληρώνεται με έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής[9] το οποίο παρέχει περισσότερες πληροφορίες και στατιστικά στοιχεία σχετικά με τις εξελίξεις, τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε επίπεδο κρατών μελών· τα τελευταία στοιχεία έχει συλλέξει το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Μετανάστευσης[10].

2. Βασικά αριθμητικά στοιχεία για τη μετανάστευση στην ΕΕ το 2013[11]

Στις αρχές του 2013, ο πληθυσμός της ΕΕ ανερχόταν σε 503 εκατομμύρια, εκ των οποίων 20,4 εκατομμύρια, δηλαδή το 4 % του συνολικού πληθυσμού, ήταν υπήκοοι τρίτων χωρών. Το 2012, εκδόθηκαν οι 2,1 εκατομμύρια πρώτες άδειες διαμονής για υπηκόους τρίτων χωρών[12]. Από τις άδειες αυτές, 32 % χορηγήθηκε για οικογενειακούς λόγους, 23 % για αμειβόμενες δραστηριότητες, 22 % για σπουδές και 23 % για άλλους λόγους (συμπεριλαμβανομένης της διεθνούς προστασίας). Οι χώρες σε υπηκόους των οποίων χορηγήθηκε ο υψηλότερος αριθμός πρώτων αδειών είναι: Οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, με 200 000 υπηκόους που αντιπροσωπεύουν το 9,5 % του συνόλου στην ΕΕ, ακολουθούμενες από την Ουκρανία, την Κίνα και την Ινδία με ποσοστό περίπου 7,5 % επί του συνόλου της ΕΕ (163 000, 161 000 και 157 000 αντίστοιχα). Σημαντικός αριθμός αδειών (μεταξύ 5 % και 2,5 % του συνόλου της ΕΕ), χορηγήθηκε σε υπηκόους του Μαρόκου (102 000), της Ρωσίας (66 000), των Φιλιππίνων (62 000), της Τουρκίας (59 000) και της Βραζιλίας (51 000).

Ο συνολικός αριθμός των αιτήσεων ασύλου που υποβλήθηκαν το 2013 ανήλθε σε 434 160, δηλ. σημειώθηκε γενναία αύξηση κατά 100 000 περίπου αιτούντες σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Η μεγαλύτερη ομάδα αιτούντων προήλθε από τη Συρία (50 470 ήτοι 12 % του συνόλου των αιτούντων), ενώ άλλες σημαντικές χώρες προέλευσης ήταν η Ρωσία, το Αφγανιστάν, η Σερβία, το Πακιστάν και το Κοσσυφοπέδιο. Από όλους τους αιτούντες, 112 730 άτομα έλαβαν προστασία σε πρώτο βαθμό (ως πρόσφυγες: 49 510, επικουρική προστασία: 45 540 ή ανθρωπιστική προστασία[13]: 17 685), περίπου το 35% όλων των πρωτοβάθμιων αποφάσεων[14].

Η συντριπτική πλειονότητα των 2,3 εκατομμυρίων και πλέον προσώπων που εγκατέλειψαν τη Συρία μετά το ξέσπασμα των συγκρούσεων το 2011 βρήκε καταφύγιο στον Λίβανο, την Τουρκία, την Ιορδανία, το Ιράκ και την Αίγυπτο[15], ενώ περίπου 82 730[16] άτομα ζήτησαν άσυλο στην ΕΕ[17].

Ο αριθμός των ασυνόδευτων ανηλίκων που ζήτησαν διεθνή προστασία παρέμεινε ο ίδιος με το 2012, ενώ ο αριθμός των αιτήσεων που υποβλήθηκαν ανήλθε σε 12 425. Προερχόμενα κυρίως από το Αφγανιστάν (3 310), τη Σομαλία (1 580), τη Συρία (1 010) και την Ερυθραία (715), τα περισσότερα από τα παιδιά αυτά παραλήφθηκαν από τη Σουηδία, τη Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Αυστρία και την Ιταλία.

Τα στατιστικά στοιχεία σχετικά με την παράτυπη μετανάστευση είναι πιθανό να είναι ελλιπή ή επηρεάζονται από αδυναμίες όσον αφορά την αξιοπιστία, λόγω της φύσης των φαινομένων που προτίθενται να καλύψουν. Παρά ταύτα, η παράτυπη μετανάστευση εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική συνιστώσα της μετανάστευσης στην ΕΕ. Ενδέχεται να χρησιμοποιούνται δείκτες, όπως οι απορρίψεις, οι συλλήψεις και οι επιστροφές, αν και υπάρχουν πολλές επιφυλάξεις.

Το 2013,[18] απαγορεύθηκε η είσοδος στην ΕΕ σε 317 840 περίπου άτομα, αριθμός που συνιστά μικρή αύξηση κατά 0,6 % σε σχέση με το 2012, ενώ η συντριπτική πλειονότητα (61 %) των περιπτώσεων αυτών καταγράφηκε στην Ισπανία. Ο αριθμός των συλλήψεων μειώθηκε, και το 2013[19] συνελήφθησαν 386 230 άτομα (έναντι 433 665 το 2012). Το 2013 τα κράτη μέλη επέστρεψαν σε τρίτες χώρες περίπου 166 470 άτομα που δεν ήταν πολίτες της ΕΕ[20]. Οι τριμηνιαίες εκθέσεις του Frontex[21] συνέβαλαν επίσης στην έγκαιρη ενημέρωση των υπευθύνων χάραξης πολιτικής σχετικά με την κατάσταση που επικρατεί στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ: το 2013 (Ιανουάριος-Σεπτέμβριος) 77 140 άτομα συνελήφθησαν διερχόμενα παράνομα τα σύνορα της ΕΕ, ενώ από τον Ιούλιο παρατηρήθηκε σημαντική αύξηση που επηρεάζει σοβαρά τις ιταλικές ακτές, ιδίως λόγω της επιδείνωσης της συριακής κρίσης.

3. προσπάθειες για την ενίσχυση της διεθνούς προστασίας          3.1. Σημαντικό επίτευγμα: επίτευξη συμφωνίας σχετικά με το Κοινό Ευρωπαϊκό Σύστημα Ασύλου

Το 2013 υπήρξε σημαντικό έτος για την πρόοδο του Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου (ΚΕΣΑ). Ολοκληρώθηκαν οι διαπραγματεύσεις για την αναδιατύπωση του κανονισμού του Δουβλίνου[22] και του κανονισμού Eurodac[23] καθώς και για την αναδιατύπωση των οδηγιών για τους όρους υποδοχής[24] και τις διαδικασίες ασύλου[25] και τα σχετικά κείμενα εγκρίθηκαν στις 26 Ιουνίου 2013[26]. Τέθηκαν σε εφαρμογή η αναδιατύπωση της οδηγίας όσον αφορά τις απαιτήσεις για την αναγνώριση ατόμων ως δικαιούχων διεθνούς προστασίας[27] και η επέκταση του πεδίου της οδηγίας για τους επί μακρόν διαμένοντες[28] ώστε να περιλαμβάνονται και δικαιούχοι διεθνούς προστασίας. Το ΚΕΣΑ θα διευκολύνει την πρόσβαση στη διαδικασία χορήγησης ασύλου για όσους ζητούν προστασία· δικαιότερες, ταχύτερες και ποιοτικά καλύτερες αποφάσεις για το άσυλο· και αξιοπρεπείς συνθήκες τόσο για τους αιτούντες άσυλο όσο και για τα άτομα στα οποία χορηγείται διεθνής προστασία εντός της ΕΕ. Κατά τα προσεχή έτη, θα δοθεί έμφαση στην ομοιόμορφη εφαρμογή των νέων μέσων στον τομέα του ασύλου σε όλη την ΕΕ.

3.2. Πρακτική συνεργασία και αλληλεγγύη εντός της ΕΕ 3.2.1. Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο (EASO)

Η EASO[29] συνέχισε να συμβάλει στην ανάπτυξη συγκεκριμένων πρωτοβουλιών συνεργασίας στον τομέα του ασύλου. Το 2013, 2 111 υπάλληλοι εκπαιδεύτηκαν στις ενότητες που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα κατάρτισης της EASO[30]. Στις δραστηριότητες της EASO περιλαμβάνεται συνδρομή προς τα κράτη μέλη για τη βελτίωση της ποιότητας των διαδικασιών χορήγησης ασύλου, με ιδιαίτερη έμφαση στην πρόσβαση σε προστασία, προσωπική συνέντευξη, εκτίμηση αποδεικτικών στοιχείων, και εντοπισμός της οικογένειας. Όσον αφορά πληροφορίες σχετικά με τη χώρα προέλευσης, ο Οργανισμός δημοσίευσε έκθεση για τα Δυτικά Βαλκάνια[31] και διοργάνωσε πολλές ημερίδες σχετικά με τη Συρία, τη Ρωσία και άλλες βασικές χώρες προέλευσης των αιτούντων άσυλο. Η λεγόμενη «προσέγγιση μέσω δικτύωσης» αναπτύχθηκε περαιτέρω, με δημιουργία δικτύων εμπειρογνωμόνων από τα κράτη μέλη που έχουν τακτικές επαφές με βασικές χώρες προέλευσης, με σκοπό την ανταλλαγή πληροφοριών και συμβολή στην εναρμόνιση των αποφάσεων σε επίπεδο ΕΕ.

Η EASO συνέχισε να παρέχει συνδρομή στην Ελλάδα και ενεργοποίησε ειδικό σχέδιο στήριξης για την Ιταλία και τη Βουλγαρία, λόγω των δυσχερειών που αντιμετωπίζουν οι χώρες αυτές όσον αφορά τη διαχείριση των αιτήσεων ασύλου. Ο Οργανισμός ανέπτυξε επίσης δράσεις στον τομέα της μετεγκατάστασης, της επανεγκατάστασης και της εξωτερικής διάστασης του ΚΕΣΑ. Η δεύτερη «ετήσια έκθεση για την κατάσταση του ασύλου στην Ένωση 2012[32]», που δημοσιεύτηκε τον Ιούλιο του 2013, προέβλεπε, αφενός, περιγραφή της πορείας εφαρμογής του ΚΕΣΑ και, αφετέρου, ανάλυση των προσφυγικών ροών προς την ΕΕ.

3.2.2. Επείγουσα χρηματοδότηση και υποστήριξη για το άσυλο στα κράτη μέλη

Μετά την τραγωδία στη Λαμπεντούζα, η Επιτροπή παρέσχε ειδική στήριξη στις ιταλικές αρχές για να βοηθήσει τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών και την καλύτερη παρακολούθηση του άξονα της Κεντρικής Μεσογείου με σκοπό τη βελτίωση της επιτήρησης των συνόρων και τη διάσωση ανθρώπινων ζωών. Οι επιχειρήσεις του Frontex ενισχύθηκαν με συμπληρωματικό προϋπολογισμό ύψους 7,9 εκατ. ευρώ, ενώ η Ιταλία έλαβε κονδύλια έκτακτης ανάγκης στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου για τους Πρόσφυγες (ΕΤΠ)[33], του Ταμείου Εξωτερικών Συνόρων (EBF) και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επιστροφής (ΤΕ) συνολικού ύψους 23 εκατ. ευρώ.

Επιπλέον, άλλα 8 κράτη μέλη[34] επωφελήθηκαν το 2013 από έκτακτα μέτρα στο πλαίσιο του ΕΤΠ για συνολικό ποσό ύψους 36,34 εκατ. ευρώ[35] που διατέθηκε για την άμεση αντιμετώπιση των συνεπειών της συριακής κρίσης.

Το 2013 η Ελλάδα έλαβε 82,7 εκατομμύρια ευρώ[36] από το Ευρωπαϊκό Ταμείο για τους Πρόσφυγες, το Ταμείο Επιστροφής και το Ταμείο Εξωτερικών Συνόρων. Το αναθεωρημένο ελληνικό σχέδιο δράσης για τη μετανάστευση και τη μεταρρύθμιση του ασύλου, το οποίο υποβλήθηκε τον Ιανουάριο του 2013[37], είναι το τρέχον σημείο αναφοράς σε επίπεδο ΕΕ για την αντιμετώπιση των έκτακτων μεταναστευτικών πιέσεων και συστημικών ελλείψεων.[38] Η Ελλάδα έχει επιδείξει πολιτική βούληση να βελτιώσει το σύστημα ασύλου και τις μεταναστευτικές πολιτικές της. Επιτεύχθηκε πολιτική συμφωνία σχετικά με την αύξηση της χωρητικότητας των ανοικτών κέντρων φιλοξενίας για τους αιτούντες άσυλο και τα ευάλωτα πρόσωπα. Η πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου έχει βελτιωθεί με τη δημιουργία νέων περιφερειακών υπηρεσιών για το άσυλο.  Το πρώτο κέντρο υποδοχής στο Φυλάκιο Έβρου και τα κέντρα ελέγχου στα νησιά του Βορείου Αιγαίου (Λέσβος, Χίος και Σάμος) βρίσκονται σήμερα σε λειτουργία. Τέλος, έκλεισαν έξι παλαιά κέντρα κράτησης, ανεπαρκή για τη φιλοξενία μεταναστών σε ανθρώπινες συνθήκες. Η Επιτροπή, μολονότι σαφώς επικροτεί αυτές τις εξελίξεις, θεωρεί ότι πρέπει να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες, ιδίως όσον αφορά τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τη συνεχή παροχή υπηρεσιών και τις συνθήκες διαβίωσης στις εγκαταστάσεις κράτησης. Η Επιτροπή, συμπεριλαμβανομένης της ομάδας δράσης για την Ελλάδα, θα συνεχίσει να συνεργάζεται με τις ελληνικές αρχές προκειμένου να διευκολυνθεί η αποτελεσματική υλοποίηση του σχεδίου δράσης. Επίσης απαιτείται συνεχής υποστήριξη και αλληλεγγύη από τα άλλα κράτη μέλη.

Η Επιτροπή πραγματοποίησε αποστολές για να συζητήσει με την Κύπρο την ανάγκη βελτίωσης του οικείου συστήματος ασύλου, και ιδίως την αύξηση των δυνατοτήτων στέγασης σε ανοικτά κέντρα φιλοξενίας και τη βελτίωση των συνθηκών υποδοχής. Σε αυτό το πλαίσιο, τα κονδύλια συνολικού ύψους 2.7 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκαν στο Ευρωπαϊκό Ταμείο για τους Πρόσφυγες το 2012 και το 2013 θα επενδυθούν κυρίως στη βελτίωση των συνθηκών υποδοχής. Η Κύπρος ωφελήθηκε επίσης από τα προαναφερθέντα μέτρα έκτακτης ανάγκης του ΕΤΠ για το 2013.

Συνεπεία της απότομης αύξησης του αριθμού των μεταναστών που διασχίζουν τα βουλγαροτουρκικά σύνορα και των ατόμων που ζητούν διεθνή προστασία, οι βουλγαρικές αρχές ζήτησαν βοήθεια, μεταξύ άλλων, και από την ΕΕ. Τον Οκτώβριο του 2013, η Επιτροπή, υποστηριζόμενη από την EASO και τον Frontex, διενήργησε αξιολόγηση και εντόπισε δύο κύριους τομείς ανησυχίας: την ικανότητα υποδοχής και στέγασης και την ικανότητα επεξεργασίας του αυξημένου αριθμού αιτήσεων. Για την αντιμετώπιση των αδυναμιών αυτών, η EASO και οι βουλγαρικές αρχές υπέγραψαν επιχειρησιακό σχέδιο, το οποίο διαρκεί μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2014. Η Βουλγαρία έτυχε συνδρομής από ομάδες εμπειρογνωμόνων αποσπασμένων από άλλα κράτη μέλη και έλαβε 5,65 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο του κονδυλίου έκτακτης ανάγκης του Ευρωπαϊκού Ταμείου για τους Πρόσφυγες, με σκοπό να διευρύνει και να ενισχύσει την οικεία ικανότητα στέγασης. Ποσό ύψους 2,4 εκατ. ευρώ χορηγήθηκε στο πλαίσιο του Ταμείου Εξωτερικών Συνόρων για να βοηθήσει τη συνοριακή αστυνομία να εξακριβώνει και να καταχωρίζει νέες αφίξεις, να βελτιώσει τη ικανότητα στέγασης, να χρηματοδοτεί τις δαπάνες εσωτερικής μεταφοράς των μεταναστών, να διατηρεί τον έλεγχο των συνόρων και να εξετάζει τον τεχνικό εξοπλισμό.

3.2.3. Μετεγκατάσταση εντός της ΕΕ

Το πρώτο ετήσιο Φόρουμ για τη μετεγκατάσταση προσφύγων, της 25ης Σεπτεμβρίου 2013[39] ήταν μια ευκαιρία να συζητήσουν τα κράτη μέλη με την Επιτροπή τις ανάγκες τους για μετεγκατάσταση, καθώς και τις προθέσεις τους όσον αφορά τις μελλοντικές δραστηριότητες μετεγκατάστασης. Η ανακοίνωση σχετικά με τις εργασίες της ομάδας δράσης για τη Μεσόγειο υπενθύμισε επίσης τη σημασία της μετεγκατάστασης ως βασικού μέσου για προαιρετική αλληλεγγύη.

3.3. Προγράμματα περιφερειακής προστασίας και επανεγκατάστασης

Η συμπερίληψη της διεθνούς προστασίας και της εξωτερικής διάστασης του ασύλου ως ειδική θεματική προτεραιότητα της αναθεωρημένης ΣΠΜΚ (Συνολικής Προσέγγισης της Μετανάστευσης και της Κινητικότητας) το 2012 επέτρεψε  να αντιμετωπιστούν τα ζητήματα αυτά με περισσότερο συστηματικό και στρατηγικό τρόπο μέσω των διαλόγων πολιτικής και της επιχειρησιακής συνεργασίας. Ενδεικτικά αναφέρεται η δημιουργία εθνικού συστήματος ασύλου, μία από τις κύριες δεσμεύσεις που ανέλαβε το Μαρόκο στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας και της εταιρικής σχέσης ΕΕ-Μαρόκου για την κινητικότητα, που υπεγράφη τον Ιούνιο του 2013.

Η μετανάστευση ως συνέπεια της σύγκρουσης στη Συρία συνέχισε να αποτελεί σημαντική πρόκληση για τα συστήματα ασύλου ορισμένων κρατών μελών (Βουλγαρία, Ελλάδα, Κύπρος), ενώ σε άλλα κράτη μέλη σημειώθηκε αύξηση του αριθμού των αιτήσεων ασύλου.

Τα προγράμματα περιφερειακής προστασίας και επανεγκατάστασης αποτελούν βασικά μέσα για την ενίσχυση της αλληλεγγύης με τρίτες χώρες, καθώς και για την παροχή βοήθειας στους πρόσφυγες και σε άλλα άτομα που χρήζουν προστασίας. Η επανεγκατάσταση των προσφύγων αποτελεί πράξη αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και τρίτων χωρών που φιλοξενούν μεγάλους πληθυσμούς προσφύγων. Στόχος της Επιτροπής είναι να διασφαλίσει την επανεγκατάσταση κάθε χρόνο περισσότερων προσφύγων από περισσότερα κράτη μέλη, με παράλληλο σεβασμό του εθελοντικού χαρακτήρα της επανεγκατάστασης. Όσον αφορά την επίτευξη συμφωνίας για το κοινό πρόγραμμα επανεγκατάστασης της ΕΕ[40], τα κράτη μέλη συμφώνησαν για πρώτη φορά στις κοινές προτεραιότητες επανεγκατάστασης της ΕΕ για το 2013[41]. Η συμφωνία αυτή συνιστά ισχυρό πολιτικό μήνυμα ενότητας και αλληλεγγύης και καταδεικνύει τη σημασία που αποδίδουν η ΕΕ και τα κράτη μέλη στον προσανατολισμό των προσπαθειών που καταβάλλονται από την Ένωση στον τομέα της επανεγκατάστασης σε καταστάσεις παρατεταμένης κρίσης που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή.

Το 2014 η Επιτροπή θα ολοκληρώσει την έναρξη περιφερειακού προγράμματος (ανάπτυξης) και προστασίας στη Μέση Ανατολή. Η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (UNHCR) απηύθυνε έκκληση για περίπου 12 000 θέσεις επανεγκατάστασης και εισδοχής για ανθρωπιστικούς λόγους προσώπων από τη Συρία το 2013, και περίπου 30 000 μέχρι το τέλος του 2014. Η Επιτροπή υποστήριξε την εν λόγω έκκληση και πολλά κράτη μέλη[42] ανταποκρίθηκαν προσφέροντας περισσότερες από 13 100 θέσεις.

Το πλαίσιο πολιτικής της ΕΕ για τη μετανάστευση και την ανάπτυξη[43] αναθεωρήθηκε επίσης το 2013, και θα ληφθούν μέτρα για την πλήρη ενσωμάτωση της αναγκαστικής μετανάστευσης στο πρόγραμμα ανάπτυξης-μετανάστευσης και διασφάλιση ότι οι πρόσφυγες και άλλοι εξαναγκασθέντες να μεταναστεύσουν περιλαμβάνονται στον μακροπρόθεσμο αναπτυξιακό σχεδιασμό, ούτως ώστε να αποτραπούν μελλοντικές ακούσιες μετακινήσεις και να ενισχυθούν οι προσπάθειες εξεύρεσης βιώσιμων λύσεων.

3.4. Ασυνόδευτοι ανήλικοι

Οι ασυνόδευτοι ανήλικοι αποτελούν μια ευάλωτη ομάδα που εξακολούθησε να βρίσκεται στο επίκεντρο της προσοχής το 2013, ενώ η εστίαση κατανέμεται ισότιμα στα άτομα που ζητούν και σε εκείνα που δεν ζητούν άσυλο. Τον Σεπτέμβριο του 2013, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα σχετικά με την κατάσταση των ασυνόδευτων ανηλίκων στην ΕΕ, καλώντας την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να εντείνουν τις προσπάθειες για την προστασία αυτής της ευάλωτης ομάδας. Η EASO συνέχισε τις εργασίες της για την εκτίμηση της ηλικίας[44], τον εντοπισμό της οικογένειας και τις χώρες καταγωγής.

3.5. Εξάλειψη της εμπορίας και καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης ανθρώπων

Τον Απρίλιο του 2013 η Επιτροπή δημοσίευσε την πρώτη έκθεση με στατιστικά στοιχεία για την εμπορία ανθρώπων σε επίπεδο ΕΕ[45]. 23 632 άτομα εντοπίστηκαν ή εικάζεται ότι υπήρξαν θύματα εμπορίας ανθρώπων στην ΕΕ κατά την περίοδο 2008-2010· το 80 % των θυμάτων ήταν γυναίκες και κορίτσια, ενώ το 20 % άνδρες και αγόρια. Στην πλειονότητά τους πρόκειται για θύματα εμπορίας για σεξουαλική εκμετάλλευση (62 %), και ακολουθεί η καταναγκαστική εργασία (25 %) και άλλες μορφές εμπορίας ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένων της αφαίρεσης οργάνων, των εγκληματικών δραστηριοτήτων ή της πώλησης παιδιών (14 %).

Η προθεσμία μεταφοράς της οδηγίας 2011/36/ΕΕ[46]  για την πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και για την προστασία των θυμάτων της εξέπνευσε τον Απρίλιο του 2013. Μολονότι 21 κράτη μέλη έχουν κοινοποιήσει πλήρη μεταφορά, η Επιτροπή κινεί διαδικασία επί παραβάσει κατά εκείνων που δεν το έχουν πράξει.

Η ανακοίνωση σχετικά με την ομάδα δράσης για τη Μεσόγειο περιλαμβάνει ένα κεφάλαιο για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και της παράνομης διακίνησης, στο οποίο περιγράφονται συγκεκριμένες ενέργειες που πρέπει να αναληφθούν και τονίζεται η ανάγκη να συνδυαστεί η αποτελεσματική καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης με την ανάγκη να αποφευχθεί η ποινικοποίηση της ανθρωπιστικής βοήθειας.

4. Πρόοδος στην αντιμετώπιση των μεταναστευτικών πιέσεων 4.1. Συνέχιση της συνεκτικής προσέγγισης για τη μείωση της παράτυπης μετανάστευσης

Σύμφωνα με τις στρατηγικές προτεραιότητες που επισημαίνονται στην τρίτη εξαμηνιαία επικαιροποίηση[47] της «Δράσης της ΕΕ για τις μεταναστευτικές πιέσεις – Στρατηγική απάντηση»,[48] το 2013 σημειώθηκαν ικανοποιητικά αποτελέσματα. Υπογράφηκαν νέες συμφωνίες επανεισδοχής (Αρμενία, Πράσινο Ακρωτήριο, Τουρκία) και συνεχίστηκαν οι εργασίες για τη διασφάλιση της πλήρους εφαρμογής των υφιστάμενων συμφωνιών. Η συμφωνία επανεισδοχής με την Αρμενία άρχισε να ισχύει την 1η Ιανουαρίου 2014, ενώ τον Φεβρουάριο του 2014 ολοκληρώθηκαν οι διαπραγματεύσεις επανεισδοχής με το Αζερμπαϊτζάν και άρχισαν διαπραγματεύσεις με τη Λευκορωσία.  Λήφθηκαν μέτρα για την πρόληψη της παράτυπης μετανάστευσης μέσω των ελληνοτουρκικών συνόρων, επίσης χάρη στην ενεργό συμμετοχή του Frontex, που συνέχισε το έργο του για την καταπολέμηση και την πρόληψη της παράτυπης μετανάστευσης, με ιδιαίτερη έμφαση στα Δυτικά Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη. Πραγματοποιήθηκε σειρά δράσεων με στόχο τη συλλογή, ανάλυση και ανταλλαγή στοιχείων για την απάτη, καθώς και για ανταλλαγή πληροφοριών και βέλτιστων πρακτικών πρόληψης μεταξύ των κρατών μελών. 

4.2. Πολιτική επιστροφής

Ανακοίνωση σχετικά με την πολιτική επιστροφής της ΕΕ[49] εκδόθηκε τον Μάρτιο του 2014, με αναφορά στην εξέλιξη της πολιτικής επιστροφής της ΕΕ κατά τα τελευταία έτη, ανάλυση των επιπτώσεων και παρουσίαση μακρόπνοων ιδεών.

Σημαντική πρόοδος σημειώθηκε το 2013 όσον αφορά την αξιολόγηση και προώθηση της ορθής και εναρμονισμένης εφαρμογής της οδηγίας για την επιστροφή[50], η οποία προωθεί την επιχειρησιακή συνεργασία και παρέχει νομικό πλαίσιο για τη λήψη μέτρων επιστροφής σε ολόκληρη την ΕΕ. Πολλά κράτη μέλη έχουν ήδη ξεκινήσει ή ολοκληρώσει την τροποποίηση της εθνικής τους νομοθεσίας για να αντιμετωπίσουν τις εντοπισθείσες ελλείψεις.

Η οικειοθελής αναχώρηση παραμένει η προτιμώμενη επιλογή για τη διενέργεια επιστροφών, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις καθίστανται ενδεχομένως αναγκαίες οι αναγκαστικές επιστροφές. Τα κράτη μέλη εφαρμόζουν όλο και συχνότερα την πρακτική των κοινών επιχειρήσεων επιστροφής με συντονισμό και χρηματοδότηση του Frontex. Επιπλέον, ο Frontex παρείχε κατάρτιση στους υπαλλήλους που επιφορτίζονται με την επιστροφή, εστιάζοντας στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας των επιστρεφόντων κατά τις επιχειρήσεις αναγκαστικής επιστροφής.

Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να δώσουν φιλόδοξη συνέχεια στις υποδείξεις της Επιτροπής στην ανακοίνωση για την επιστροφή. Δίνεται έμφαση στην έκδοση ενός «εγχειριδίου επιστροφής» το οποίο θα περιέχει κατευθυντήριες γραμμές, βέλτιστες πρακτικές και συστάσεις για τις αρχές που προβαίνουν σε δραστηριότητες που άπτονται της επιστροφής· βελτιωμένη ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των εθνικών οργάνων εποπτείας της αναγκαστικής επιστροφής ώστε να προωθηθεί καλύτερα η εναρμονισμένη άσκηση της εποπτείας· και χρησιμοποίηση του Ευρωπαϊκού Δικτύου Μετανάστευσης ως πλατφόρμας για τη διευκόλυνση της συνεργασίας, ιδίως όσον αφορά την οικειοθελή αναχώρηση.

4.3. Οδηγία περί επιβολής κυρώσεων σε εργοδότες

Το 2013 σημειώθηκε πρόοδος στις εργασίες αξιολόγησης της εφαρμογής της οδηγίας για τις κυρώσεις στους εργοδότες[51]. Η πρώτη έκθεση της Επιτροπής για την εφαρμογή της οδηγίας[52] καταλήγει στο συμπέρασμα ότι όλα τα κράτη μέλη που δεσμεύονται από αυτήν[53]  απαγορεύουν την απασχόληση παράτυπων μεταναστών και τιμωρούν τους εργοδότες τους με οικονομικές και ποινικές κυρώσεις. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν καταστήσει αυστηρότερες τις κυρώσεις, για παράδειγμα αυξάνοντας το ύψος των προστίμων ή τη σοβαρότητα των ποινικών κυρώσεων, συνεπώς το επίπεδο των κυρώσεων διαφέρει σημαντικά.

Όλα τα κράτη μέλη δεν έχουν ακόμη εφαρμόσει με ικανοποιητικό τρόπο τα προστατευτικά στοιχεία υπέρ των παράτυπων μεταναστών, αφήνοντας περιθώρια για βελτίωση, ιδίως όσον αφορά το δικαίωμα υποβολής καταγγελίας σε βάρος εργοδότη, αποτελεσματικούς μηχανισμούς για υποβολή σχετικών καταγγελιών, καθώς και τη συστηματική και αντικειμενική ενημέρωση σχετικά με τα δικαιώματά τους.

Οι έλεγχοι αποτελούν τη ραχοκοκαλιά για την επιβολή απαγόρευσης της παράνομης απασχόλησης και για την ενημέρωση των παράτυπων μεταναστών σχετικά με τα δικαιώματά τους. Οι μέχρι σήμερα κοινοποιηθείσες εκθέσεις ελέγχων συχνά δεν είναι πλήρεις, ούτε εύκολα συγκρίσιμες σε επίπεδο ΕΕ, καθιστώντας δυσχερή την ουσιαστική σύνθεση των ελέγχων και των αποτελεσμάτων τους. Οι πληροφορίες που συλλέγονται υποδηλώνουν, ωστόσο, ότι υπάρχουν μεγάλα κενά στις προσπάθειες επιβολής του νόμου μεταξύ των κρατών μελών.

Τα κράτη μέλη οφείλουν να υποβάλλουν κάθε χρόνο πριν από την 1η Ιουλίου έκθεση σχετικά με τους ελέγχους, και η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί τα ληφθέντα μέτρα ώστε να διασφαλίσει την επιβολή αποτελεσματικών, αναλογικών και αποτρεπτικών κυρώσεων σε ολόκληρη την ΕΕ και την ύπαρξη μηχανισμών που διευκολύνουν τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων των παράτυπων μεταναστών. Η αποτελεσματική εφαρμογή της οδηγίας αποτελεί κίνητρο για τους εργοδότες να προσλαμβάνουν υπηκόους τρίτων χωρών μέσω της νόμιμης οδού, προς όφελος των μεταναστών, των εργοδοτών και των κρατών μελών.

5. Νέες εξελίξεις στον τομέα της διαχείρισης των συνόρων 5.1. Εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 5.1.1. Επικαιροποίηση των δραστηριοτήτων του Frontex

Δεδομένου ότι η μεταναστευτική πίεση παρέμεινε υψηλή στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ κατά τη διάρκεια του 2013, ο Frontex συνέχισε να υποστηρίζει και να συντονίζει την επιχειρησιακή απόκριση των κρατών μελών, κυρίως μέσω κοινών επιχειρήσεων στα πλέον θιγόμενα χερσαία σύνορα, καθώς και κατά μήκος των κύριων θαλάσσιων μεταναστευτικών διαδρομών, πάντοτε με ιδιαίτερη έμφαση στην προώθηση των βέλτιστων πρακτικών διαχείρισης των συνόρων και στον πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Μολονότι πρωταρχικός στόχος των κοινών επιχειρήσεων που συντονίζονται από τον Frontex στη θάλασσα είναι η πρόληψη της παράνομης εισόδου στα εξωτερικά σύνορα, οι επιχειρήσεις αυτές αποβλέπουν επίσης στον έγκαιρο εντοπισμό των μεταναστών που βρίσκονται σε κίνδυνο και συμβάλλουν στη διάσωση της ζωής τους. Τον Απρίλιο του 2013, η Επιτροπή παρουσίασε πρόταση[54] κανονισμού για τη θέσπιση κανόνων για θαλάσσιες επιχειρήσεις τις οποίες συντονίζει ο Frontex. Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου έχουν ολοκληρωθεί και ο κανονισμός θα τεθεί σύντομα σε ισχύ.

5.1.2. Ευρωπαϊκό σύστημα επιτήρησης των συνόρων (EUROSUR)

Ο κανονισμός για τη θέσπιση του Ευρωπαϊκού Συστήματος Επιτήρησης των Συνόρων[55] τέθηκε σε ισχύ στις 2 Δεκεμβρίου 2013[56], θέτοντας σε λειτουργία το EUROSUR για τα 19 κράτη μέλη Σένγκεν στα νότια και ανατολικά εξωτερικά σύνορα. Οι υπόλοιπες 11 χώρες Σένγκεν θα προσχωρήσουν στο EUROSUR την 1η Δεκεμβρίου 2014[57].

Το EUROSUR είναι ένα σύστημα πολλαπλού σκοπού για τον εντοπισμό και την πρόληψη του διασυνοριακού εγκλήματος, όπως π.χ. η διακίνηση ναρκωτικών, καθώς και για τη συμβολή στη διάσωση της ζωής μεταναστών στα εξωτερικά σύνορα του χώρου Σένγκεν. Παρέχει έναν κοινό μηχανισμό για την ανταλλαγή πληροφοριών σε σχεδόν πραγματικό χρόνο και διυπηρεσιακή συνεργασία στον τομέα της επιτήρησης των συνόρων. Όλες οι εθνικές αρχές που είναι αρμόδιες για την επιτήρηση των συνόρων οφείλουν να συντονίζουν τις δραστηριότητές τους μέσω των εθνικών κέντρων συντονισμού μεταξύ τους, με άλλα κράτη μέλη και με τον Frontex. Ο κανονισμός EUROSUR απαιτεί από τα κράτη μέλη και τον Frontex να συμμορφώνονται πλήρως με τα θεμελιώδη δικαιώματα, ιδίως με την αρχή της μη επαναπροώθησης και την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

Αυτό το νέο μέσο αποτελεί επίσης ακρογωνιαίο λίθο της απόκρισης της ΕΕ στην τραγωδία της Λαμπεντούζα, ώστε να καταστεί δυνατή η παρακολούθηση των θαλάσσιων συνόρων και ο καλύτερος εντοπισμός των σκαφών των μεταναστών που βρίσκονται σε κατάσταση κινδύνου. Το μέσο αυτό θα πρέπει να αξιοποιηθεί περαιτέρω με τη βέλτιστη χρήση άλλων υφιστάμενων συστημάτων, όπως εκείνα που ανέπτυξε ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια στη Θάλασσα (EMSA).[58]

5.2. Διακυβέρνηση Σένγκεν 5.2.1. Εξαμηνιαίες εκθέσεις σχετικά με τον χώρο Σένγκεν

Η τέταρτη εξαμηνιαία έκθεση εγκρίθηκε στις 28 Νοεμβρίου 2013[59], και παρουσιάζει πληροφορίες σχετικά με τη συνολική εικόνα (εξωτερικά σύνορα, δευτερεύοντα μεταναστευτικά ρεύματα, μηχανισμός αξιολόγησης Σένγκεν, EUROSUR και κανόνες για τις επιχειρήσεις θαλάσσιων συνόρων στο πλαίσιο του Frontex), σχετικά με την εφαρμογή του κεκτημένου του Σένγκεν (μεταξύ άλλων περιστατικά επαναφοράς των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα και εκκρεμείς υποθέσεις παράβασης), καθώς και συναφή ζητήματα όπως η χρήση του συστήματος πληροφοριών Σένγκεν, του Συστήματος Πληροφοριών για τις Θεωρήσεις, της πολιτικής θεωρήσεων και των συμφωνιών επανεισδοχής.

5.2.2. Νέος μηχανισμός αξιολόγησης Σένγκεν/ διακυβέρνηση Σένγκεν

Ύστερα από μακρές και πολύπλοκες διαπραγματεύσεις,  ο κανονισμός σχετικά με τη θέσπιση μηχανισμού αξιολόγησης και παρακολούθησης για την επαλήθευση της εφαρμογής του κεκτημένου του Σένγκεν[60] εγκρίθηκε στις 7 Οκτωβρίου 2013[61].  Ο νέος μηχανισμός θα επιτρέψει την παρακολούθηση της κατάστασης, την παροχή στήριξης και την αντιμετώπιση των αδυναμιών, προκειμένου να διατηρηθεί η αμοιβαία εμπιστοσύνη στο εσωτερικό του χώρου Σένγκεν. Ο κανονισμός 1051/2013[62] προβλέπει τη θέσπιση κοινών κανόνων σχετικά με την προσωρινή επαναφορά των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα σε εξαιρετικές περιστάσεις, όταν ο μηχανισμός αξιολόγησης Σένγκεν εντοπίζει συνεχιζόμενες σοβαρές ανεπάρκειες στα εξωτερικά σύνορα.

5.2.3. Τεχνικές τροποποιήσεις του κώδικα συνόρων Σένγκεν

Από μακρού αναμενόμενος, ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 610/2013, ο οποίος τροποποιεί ειδικότερα τον κώδικα συνόρων Σένγκεν, τέθηκε σε ισχύ στις 19 Ιουλίου 2013[63]. Βελτιώνει τη σαφήνεια και περιορίζει την εμβέλεια των διαφορετικών ερμηνειών του κώδικα συνόρων Σένγκεν και απαντά στα πρακτικά προβλήματα που έχουν ανακύψει μετά την έναρξη ισχύος του κώδικα. Επίσης, καθιερώνει σαφή και εναρμονισμένο ορισμό της μεθόδου υπολογισμού της σύντομης διαμονής υπηκόων τρίτων χωρών στον χώρο Σένγκεν, καθώς και νέο νομικό πλαίσιο για τις διμερείς συμφωνίες για τη δημιουργία κοινών σημείων διέλευσης στα εξωτερικά σύνορα.

5.2.4. Καθιέρωση ευφυέστερων συνόρων

Η διευκόλυνση της διέλευσης των συνόρων για την είσοδο υπηκόων τρίτων χωρών στην ΕΕ είναι ένας ακόμη τρόπος για να καταστεί η ΕΕ ελκυστικότερος προορισμός. Τον Φεβρουάριο του 2013 η Επιτροπή παρουσίασε μηχανισμό «ευφυών συνόρων», που συνίσταται σε προτάσεις για ένα σύστημα εισόδου/εξόδου[64]», «πρόγραμμα καταχώρισης ταξιδιωτών»[65] και επάλληλες τροποποιήσεις του κώδικα συνόρων Σένγκεν, για την επιτάχυνση, διευκόλυνση και ενίσχυση των διαδικασιών των συνοριακών ελέγχων για τους αλλοδαπούς που ταξιδεύουν στην ΕΕ. Η πρώτη συζήτηση σχετικά με τις προτάσεις του Συμβουλίου ολοκληρώθηκε στις αρχές του 2014. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διατύπωσε επίσης προκαταρκτικές απόψεις. Η Επιτροπή πρότεινε την εκπόνηση μελέτης (που ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2014) που θα αναλύει περαιτέρω ορισμένα τεχνικά στοιχεία των προτάσεων. Ένα πιλοτικό σχέδιο, που πρόκειται να ανατεθεί στον οργανισμό eu-LISA, — θα εξετάσει το 2015 τον λεπτομερή σχεδιασμό της τεχνικής διάρθρωσης, καθώς και τις υποκείμενες επιχειρησιακές διαδικασίες.

5.3. Πολιτική θεωρήσεων

Το 2013 επιτεύχθηκε συμφωνία μεταξύ των συννομοθετών σχετικά με αναθεωρημένο μηχανισμό αμοιβαιότητας, καθώς και τον νέο μηχανισμό αναστολής των θεωρήσεων που περιλαμβάνονται στην πρόταση της Επιτροπής[66] για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) 539/2001[67], γεγονός που επέτρεψε να τεθεί σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2014.

Στις αρχές του 2014 επιτεύχθηκε επίσης συμφωνία μεταξύ των συννομοθετών όσον αφορά την πρόταση της Επιτροπής για τροποποίηση των καταλόγων θεωρήσεων του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 539/2001 του Συμβουλίου. Η τροποποίηση, η οποία προβλέπει τη μεταφορά στον κατάλογο για απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης 16 μικρών νησιωτικών κρατών της Καραϊβικής και του Ειρηνικού, καθώς και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Περού και της Κολομβίας, αναμένεται να τεθεί σε ισχύ τον Ιούνιο του 2014. Η πρόταση της Επιτροπής που τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 539/2001 με σκοπό τη μεταφορά της Δημοκρατίας της Μολδαβίας στον κατάλογο για απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης[68] εγκρίθηκε από τους συννομοθέτες στις αρχές Απριλίου 2014 και θα τεθεί σε ισχύ στο τέλος του ίδιου μήνα.

Οι αναθεωρημένες συμφωνίες με την Ουκρανία και τη Δημοκρατία της Μολδαβίας για την απλούστευση της έκδοσης θεωρήσεων τέθηκαν σε ισχύ τον Ιούλιο του 2013. Οι συμφωνίες για την απλούστευση της έκδοσης θεωρήσεων με την Αρμενία και το Πράσινο Ακρωτήριο ολοκληρώθηκαν, ενώ η συμφωνία με την Αρμενία άρχισε να ισχύει την 1η Ιανουαρίου 2014. Η συμφωνία για την απλούστευση της έκδοσης θεωρήσεων με το Αζερμπαϊτζάν υπεγράφη τον Νοέμβριο, ενώ για το Μαρόκο εγκρίθηκαν διαπραγματευτικές οδηγίες από το Συμβούλιο τον Δεκέμβριο.

Την 1η Απριλίου 2014, η Επιτροπή εξέδωσε έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του κώδικα θεωρήσεων και πρόταση αναθεώρησης προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η πολιτική θεωρήσεων της ΕΕ συμβάλλει στην προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης και των πολιτιστικών ανταλλαγών διευκολύνοντας τις μετακινήσεις των νόμιμων ταξιδιωτών, όπως οι επιχειρηματίες, οι τουρίστες, οι σπουδαστές και οι νέοι, συνεχίζοντας να εξασφαλίζει υψηλό επίπεδο ασφάλειας για την ΕΕ[69].

Η εξάπλωση του Συστήματος Πληροφοριών για τις Θεωρήσεις συνεχίστηκε το 2013 με αποτέλεσμα να συμπεριληφθούν οκτώ επιπλέον περιφέρειες[70].

6. Ενίσχυση των νόμιμων οδών μετανάστευσης προς την Ευρώπη  6.1. Για την υιοθέτηση νέων κανόνων της ΕΕ σχετικά με τη νόμιμη μετανάστευση

Το 2013 υπήρξε έτος εντατικών διαπραγματεύσεων για τη νομοθεσία της ΕΕ σχετικά με τη νόμιμη μετανάστευση. Μια νέα οδηγία σχετικά με την εποχική απασχόληση συμφωνήθηκε από τους συννομοθέτες τον Νοέμβριο και εγκρίθηκε τον Φεβρουάριο του 2014[71]. Πρόκειται για την πρώτη οδηγία που ασχολείται κυρίως με τους ανειδίκευτους μετανάστες και την κυκλική μετανάστευση, δηλαδή μετανάστες που έρχονται στην ΕΕ για σύντομες περιόδους και επιστρέφουν σε τρίτη χώρα μετά τη λήξη της σύμβασης. Μόλις η οδηγία μεταφερθεί στην εθνική νομοθεσία έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2016, οι εποχικά εργαζόμενοι θα απολαύουν ίσης μεταχείρισης με τους υπηκόους του κράτους μέλους υποδοχής όσον αφορά τους όρους απασχόλησης και τις συνθήκες εργασίας, και τα κράτη μέλη θα πρέπει να ελέγχουν ώστε οι εν λόγω εργαζόμενοι να έχουν πρόσβαση σε κατάλληλο κατάλυμα. Η αύξηση των ελέγχων θα μειώσει τον κίνδυνο παράτυπης απασχόλησης και εκμετάλλευσης των ευάλωτων ομάδων.

Οι εντατικές διαπραγματεύσεις σχετικά με την πρόταση οδηγίας για τους ενδοεταιρικώς μετατιθέμενους[72] κατέληξαν σε πολιτική συμφωνία στις αρχές του 2014. Η νέα οδηγία αναμένεται να δημιουργήσει οικονομική ανάπτυξη, αφενός, προσδίδοντας προστιθέμενη αξία στις υφιστάμενες ενωσιακές συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών και, αφετέρου, συμβάλλοντας στην προσέλκυση νέων επενδύσεων στην ΕΕ. Η συμφωνία περιλαμβάνει ένα λειτουργικό σύστημα για την κινητικότητα εντός της ΕΕ — κάτι το οποίο έχει ιδιαίτερη σημασία σε αυτή την κατηγορία επαγγελματιών — και επαρκή δικαιώματα και εργασιακές συνθήκες των ενδοϋπηρεσιακώς μετατιθέμενων.

Μια νέα πρόταση[73] για αναδιατύπωση της οδηγίας σχετικά με τους κανόνες για τους όρους εισόδου, διαμονής και τα δικαιώματα των υπηκόων τρίτων χωρών που είναι ερευνητές, σπουδαστές, μαθητές, ασκούμενοι, εθελοντές και εσωτερικοί άμισθοι βοηθοί, η οποία υποβλήθηκε από την Επιτροπή τον Μάρτιο του 2013, συζητήθηκε διεξοδικά με το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Σε σύγκριση με τους υφιστάμενους κανόνες, η πρόταση περιέχει σαφέστερους όρους εισδοχής και διαδικαστικών εγγυήσεων, αυξημένη συνοχή με τα προγράμματα κινητικότητας της ΕΕ, και παρέχει στους σπουδαστές περισσότερες ευκαιρίες αναζήτησης εργασίας κατά τη διάρκεια και μετά το πέρας των σπουδών τους. Στοχεύει επίσης στην εξασφάλιση καλύτερης προστασίας και την κατοχύρωση ορισμένων δικαιωμάτων σχετικά με την ίση μεταχείριση με τους υπηκόους της χώρας.

6.2. Καλύτερη εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας

Η Επιτροπή κατήρτισε την πρώτη της έκθεση[74] σχετικά με την εφαρμογή από τα κράτη μέλη της οδηγίας  για την μπλε κάρτα της ΕΕ[75]. Όλα τα συμμετέχοντα κράτη μέλη έχουν πλέον μεταφέρει την οδηγία στο εθνικό τους δίκαιο και μπορούν να χορηγούν μπλε κάρτες στους αιτούντες υπηκόους τρίτων χωρών με υψηλή ειδίκευση.

Τα πρώτα διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία[76] που υποβλήθηκαν το 2013 δείχνουν ότι το 2012 εκδόθηκαν 3 664 μπλε κάρτες εκ των οποίων οι 2 584 στη Γερμανία. 146 μπλε κάρτες ανανεώθηκαν και μία ανακλήθηκε. Μαζί με τους κατόχους μπλε κάρτας, έγιναν δεκτά 1 107 μέλη οικογενειών και ανανεώθηκαν 108 δελτία διαμονής για μέλη οικογενειών. Βάσει των παρόντων διαθέσιμων στοιχείων, δεν είναι ακόμη δυνατό να εξαχθούν τελικά συμπεράσματα ως προς την αποτελεσματικότητα του συστήματος όσον αφορά την προσέλκυση στην ΕΕ  υπηκόων τρίτων χωρών υψηλής ειδίκευσης. Ωστόσο, είναι σαφές ότι η συνύπαρξη εθνικών συστημάτων για εργαζομένους υψηλής ειδίκευσης και η έλλειψη ενημέρωσης και επικοινωνίας σχετικά με την μπλε κάρτα είχε αντίκτυπο στον χαμηλό αριθμό μπλε καρτών που εκδόθηκαν σε ορισμένες χώρες.

Η Επιτροπή συνεχίζει την αξιολόγηση της εφαρμογής από τα κράτη μέλη και θα κινήσει, εφόσον χρειαστεί, διαδικασίες επί παραβάσει σε σχέση με πιθανές περιπτώσεις μη συμμόρφωσης.

Σε συνέχεια της Πράσινης Βίβλου του 2011 για το δικαίωμα οικογενειακής επανένωσης[77], η Επιτροπή υιοθέτησε κατευθυντήριες γραμμές[78]. Η εν λόγω ανακοίνωση παρέχει οδηγίες στα κράτη μέλη σχετικά με τον τρόπο καλύτερης εφαρμογής της οδηγίας 2003/86/ΕΚ[79]. Στόχος της είναι να αποσαφηνίσει τα θέματα που συζητήθηκαν κατά τη διάρκεια της δημόσιας διαβούλευσης, ώστε να διασφαλίσει τη διαφανή και σαφή κατανόηση των κανόνων οικογενειακής επανένωσης σε επίπεδο ΕΕ, και να συμβάλει στη συνεκτική εφαρμογή τους.

Το 2013, άρχισε να εφαρμόζεται η επέκταση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας για τους επί μακρόν διαμένοντες[80] ώστε να περιλαμβάνει και τους δικαιούχους διεθνούς προστασίας, ωστόσο μέχρι τα τέλη του 2013 δεν είχε επιτευχθεί πλήρης μεταφορά σε 10 κράτη μέλη. Με βάση τις υποβληθείσες καταγγελίες, η Επιτροπή ανέλαβε επίσης δράση κατά ορισμένων κρατών μελών, γεγονός το οποίο οδήγησε σε αλλαγές της εθνικής νομοθεσίας προκειμένου να διασφαλιστεί η ορθή εφαρμογή. Καταβλήθηκαν προσπάθειες για τον προσδιορισμό των τομέων προτεραιότητας που απαιτούν στενότερη παρακολούθηση όπως η ίση μεταχείριση για τους επί μακρόν διαμένοντες και τα δικαιώματα κινητικότητας εντός της ΕΕ. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να μεριμνά για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των μεταναστών και για τον πλήρη σεβασμό των διατάξεων και του πνεύματος της οδηγίας.

Τον Δεκέμβριο, άρχισε να ισχύει η νέα ενιαία διαδικασία υποβολής αίτησης για τη χορήγηση ενιαίας άδειας και ίσων δικαιωμάτων για τους εργαζομένους[81]  τρίτων χωρών. Έως το τέλος του 2013, μόνον 8 κράτη μέλη είχαν κοινοποιήσει πλήρη μεταφορά Κατά των άλλων κρατών μελών κινήθηκαν διαδικασίες επί παραβάσει. Όταν εφαρμοστεί πλήρως, η οδηγία θα συμβάλει στην αντιμετώπιση του κοινωνικού ντάμπινγκ και εκμετάλλευσης των εργαζομένων τρίτων χωρών στην ΕΕ. Θα διασφαλίζει ότι οι εργαζόμενοι που καλύπτονται από την οδηγία, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που εργάζονται με εθνικές άδειες, θα έχουν το δικαίωμα ίσης μεταχείρισης σε σύγκριση με τους ημεδαπούς σε ό,τι αφορά σημαντικά ζητήματα όπως οι όροι εργασίας, η πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες, καθώς και η πρόσβαση στην κοινωνική ασφάλιση.

6.3. Η νόμιμη μετανάστευση ως εργαλείο ανάπτυξης

Η ΕΕ αντιμετωπίζει εδώ και αρκετό καιρό σημαντικές προκλήσεις που συνδέονται με την έλλειψη ανάπτυξης, παράλληλα με την εμβάθυνση των ελλείψεων της αγοράς εργασίας σε ορισμένους τομείς, την έλλειψη των απαραίτητων δεξιοτήτων και τον αντίκτυπο της γήρανσης του πληθυσμού στην παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα. Πολλές πρωτοβουλίες το 2013 αφορούσαν τη συμβολή των μεταναστών στην οικονομική ανάπτυξη, και πρόβαλαν στοιχεία που επιβεβαιώνουν τα οφέλη που προκύπτουν από την ορθή διαχείριση της μετανάστευσης[82] και την κινητικότητα στον τομέα του εμπορίου.

Το «Πρόγραμμα δράσης για την επιχειρηματικότητα 2020»[83], το οποίο καθορίζει δράσεις για την ελευθέρωση του επιχειρηματικού δυναμικού της Ευρώπης, την εξάλειψη των εμποδίων και τη ριζική αλλαγή της επιχειρηματικής νοοτροπίας, αναγνώρισε ότι οι μετανάστες αντιπροσωπεύουν σημαντική δεξαμενή δυνητικών επιχειρηματιών στην Ευρώπη.

6.4. Καλύτερη γνώση για την υποστήριξη της ένταξης των μεταναστών

Σε ένα πλαίσιο παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, οι υπήκοοι τρίτων χωρών εξακολούθησαν να επηρεάζονται σημαντικά από δυσκολίες  όσον αφορά την πρόσβαση στην αγορά εργασίας, χαμηλότερες επιδόσεις στην εκπαίδευση ή κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού. Οι δείκτες της ΕΕ σχετικά με την ένταξη των μεταναστών δείχνουν επιδείνωση της κατάστασης το 2013 σε σύγκριση με τους πολίτες της ΕΕ. Για παράδειγμα, το 2013, το 22 % των υπηκόων τρίτων χωρών ήταν άνεργοι σε σύγκριση με ποσοστό 11 % υπηκόων της ΕΕ (το 2012 το ποσοστό ήταν 21,3 % έναντι 10,6 % για την ΕΕ). Τέσσερα κράτη μέλη (Αυστρία, Βέλγιο, Δανία, Σουηδία) έλαβαν ειδικές ανά χώρα συστάσεις για την ένταξη στην αγορά εργασίας των υπηκόων τρίτων χωρών στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού εξαμήνου του 2013[84]. Όσον αφορά τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό, τα διαθέσιμα αριθμητικά στοιχεία του 2012[85] δείχνουν ότι το 44,3 % των υπηκόων τρίτων χωρών αντιμετώπισε τον κίνδυνο της φτώχειας και του αποκλεισμού, έναντι 24,8 % στην ΕΕ.

Οι υφιστάμενοι δείκτες της ΕΕ ως βάση τεκμηρίωσης για την ενημέρωση των πολιτικών ένταξης, μαζί με την ανάλυση των ορίων τους και τις προτάσεις για βελτιώσεις, εξετάστηκαν στην τελική έκθεση του σχεδίου EU Pilot σχετικά με τους δείκτες ένταξης των μεταναστών, τον συντονισμό της οποίας ανέλαβε η Επιτροπή και η οποία εκπονήθηκε με την ενεργό συμμετοχή των κρατών μελών, της κοινωνίας των πολιτών και της ερευνητικής κοινότητας. Η έκθεση[86] και οι δείκτες, μαζί με τις πρόσφατα δημοσιευθείσες ευρωπαϊκές ενότητες που αφορούν την ένταξη των μεταναστών-(European Modules on Migrant Integration)[87], εξακολουθούν να τροφοδοτούν την τακτική ανταλλαγή όσον αφορά την ανάπτυξη της σχετικής με την ένταξη πολιτικής της ΕΕ, ιδίως μέσω του δικτύου εθνικών σημείων επαφής για την ένταξη.

Εξακολούθησε να δίνεται προσοχή στην τοπική και περιφερειακή διάσταση. Τον Ιούνιο του 2013, η Επιτροπή εγκαινίασε, με τη στήριξη της Επιτροπής των Περιφερειών, ένα διαδραστικό χάρτη των πρακτικών ένταξης σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο στον ευρωπαϊκό ιστότοπο για την ένταξη[88], προσφέροντας ένα εργαλείο για την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ ομοτίμων σχετικά με επιτυχείς πρωτοβουλίες. Τοπικοί και περιφερειακοί επαγγελματίες του τομέα προσκλήθηκαν επίσης να συμμετάσχουν στο ευρωπαϊκό φόρουμ για την ένταξη[89], στο πλαίσιο των προσπαθειών για ενίσχυση της συμμετοχής τους στις εξελίξεις πολιτικής για την ένταξη. Στις δύο ετήσιες συνεδριάσεις του, το φόρουμ εξέτασε προβλήματα που συνδέονται με την ένταξη των νέων μεταναστών και τη δημοκρατική συμμετοχή των μεταναστών[90].

7. Σχέσεις με τρίτες χώρες 7.1. Διάλογος υψηλού επιπέδου των Ηνωμένων Εθνών για τη διεθνή μετανάστευση και την ανάπτυξη

Η μετανάστευση εξακολούθησε να αποτελεί εξέχον θέμα της διεθνούς ατζέντας το 2013. Ο δεύτερος διάλογος υψηλού επιπέδου για τη διεθνή μετανάστευση και την ανάπτυξη, που διοργάνωσε η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών στις 3-4 Οκτωβρίου 2013, ανανέωσε και ενίσχυσε την πολιτική δέσμευση στο θέμα της διεθνούς μετανάστευσης και ανάπτυξης. Η τελική δήλωση δείχνει ότι η διεθνής κοινότητα είναι σε θέση να επιτύχει πολιτική συμφωνία επί των θεμάτων αυτών, μεταξύ άλλων και όσον αφορά την ανάγκη ένταξης της μετανάστευσης στην «αναπτυξιακή ατζέντα μετά το 2015», και μαρτυρεί την πρόοδο που σημειώθηκε τα τελευταία χρόνια στον τομέα αυτό. Η ΕΕ ανέλαβε πολύ ενεργό ρόλο κατά τις διαπραγματεύσεις για το τελικό κείμενο, το οποίο απηχεί πολλές από τις βασικές ανησυχίες της ΕΕ[91].

7.2. Προαγωγή της συνεργασίας με τρίτες χώρες·

Στη διάρκεια του 2013, η ΕΕ συνέχισε την εφαρμογή της ΣΠΜΚ, του γενικού πλαισίου της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ για τη μετανάστευση και το άσυλο, προωθώντας διαλόγους πολιτικής και επιχειρησιακή συνεργασία με τρίτες χώρες και περιφέρειες. Σημαντική πρόοδος σημειώθηκε σε ό, τι αφορά την ενίσχυση των πολιτικών σχέσεων με τρίτες χώρες και περιφέρειες, ιδίως τις χώρες της Νότιας Μεσογείου και τις χώρες της ανατολικής εταιρικής σχέσης, καθώς και τη συμβολή σε θεσμικές και νομοθετικές μεταρρυθμίσεις και την ανάπτυξη ικανοτήτων σε χώρες εταίρους. Σημαντικά βήματα σε αυτό το πλαίσιο ήταν η εγκαθίδρυση εταιρικών σχέσεων κινητικότητας με το Αζερμπαϊτζάν (Δεκέμβριος 2013), το Μαρόκο (Ιούνιος 2013) και την Τυνησία (Μάρτιος 2014). Τον Δεκέμβριο του 2013, άρχισαν οι συζητήσεις με την Ιορδανία για τη σύναψη εταιρικής σχέσης κινητικότητας.

Διάλογοι για την ελευθέρωση των θεωρήσεων συνεχίστηκαν με τη Ρωσία[92], την Ουκρανία, τη Μολδαβία, τη Γεωργία και το Κοσσυφοπέδιο[93]. Η Επιτροπή εξέδωσε εκθέσεις προόδου για καθένα από τους εν λόγω διαλόγους[94]. Σχέδιο δράσης για την ελευθέρωση των θεωρήσεων υποβλήθηκε στη Γεωργία τον Φεβρουάριο και η πρώτη έκθεση προόδου της Επιτροπής δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο του 2013[95]. Ο διάλογος για την ελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων με την Τουρκία άρχισε στις 16 Δεκεμβρίου 2013, παράλληλα με την υπογραφή της συμφωνίας επανεισδοχής. Όσον αφορά τη Μολδαβία, η Επιτροπή, στην ανακοίνωσή της κατέληγε στο συμπέρασμα ότι έχει εκπληρώσει όλες τις προϋποθέσεις του σχεδίου δράσης της, και κατόπιν συμφωνίας όσον αφορά την πρόταση της Επιτροπής για την τροποποίηση του κανονισμού περί θεωρήσεων (κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 539/2001), η μεταφορά της Δημοκρατίας της Μολδαβίας στον κατάλογο των απαλλασσόμενων από την υποχρέωση θεώρησης χωρών άρχισε να ισχύει στις 28 Απριλίου 2014. Μέσω των διαλόγων αυτών, η ΕΕ πραγματοποιεί, κατά περίπτωση, σταδιακά βήματα προς τον απώτερο στόχο της πραγματοποίησης ταξιδίων χωρίς την υποχρέωση θεώρησης, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται οι όροι για την καλή διαχείριση και ασφάλεια της κινητικότητας. Οι διάλογοι αυτοί συμβάλλουν στην καλύτερη διαχείριση της μετανάστευσης και του ασύλου στις χώρες εταίρους, δεδομένου ότι περιλαμβάνουν τις προϋποθέσεις που πρέπει να εκπληρωθούν.

Προτάσεις για τη σύσταση κοινών θεματολογίων για τη μετανάστευση και την κινητικότητα, δηλ. ένα πιο ευέλικτο πλαίσιο για τη διμερή συνεργασία απ’ ό,τι οι εταιρικές σχέσεις κινητικότητας, το οποίο απευθύνεται σε χώρες προτεραιότητας, πέραν της γειτονίας της ΕΕ, έχουν υποβληθεί στην Ινδία και τη Νιγηρία.

Συνεχίστηκε η συνεργασία στο πλαίσιο των υφιστάμενων περιφερειακών και διμερών διαλόγων, ιδίως στο πλαίσιο της εταιρικής σχέσης ΕΕ-Αφρικής για τη μετανάστευση, την κινητικότητα και την απασχόληση, της διαδικασίας του Ραμπάτ και του διαλόγου ΕΕ-ΑΚΕ για τη μετανάστευση και την ανάπτυξη του Νότου, της διαδικασίας της Πράγας και της Ομάδας για την Ανατολική Εταιρική Σχέση για τη Μετανάστευση και το Άσυλο στην Ανατολή, καθώς και στο διάλογο ΕΕ-CELAC για τη μετανάστευση. Ιδιαίτερης μνείας χρήζει η νέα εταιρική σχέση των χωρών της οδού του μεταξιού για τη μετανάστευση που θεσπίστηκε στο πλαίσιο της διαδικασίας της Βουδαπέστης στην υπουργική διάσκεψη που πραγματοποιήθηκε στην Κωνσταντινούπολη τον Απρίλιο του 2013. Η θέσπιση αυτής της εταιρικής σχέσης είναι το επιστέγασμα του γεωγραφικού αναπροσανατολισμού της διαδικασίας της Βουδαπέστης και παρέχει τη βάση για ουσιαστικό διάλογο και συνεργασία με τις χώρες του δρόμου του μεταξιού που ήταν μάλλον περιορισμένη κατά το παρελθόν. Φέρνει επίσης σημαντικά στοιχεία στο προσκήνιο όπως σαφή δέσμευση για σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στον τομέα διαχείρισης της μετανάστευσης.

Τον Οκτώβριο του 2013, πραγματοποιήθηκε η πρώτη συνάντηση Διαλόγου υψηλού επιπέδου  για τη μετανάστευση και την κινητικότητα. Ο Διάλογος Υψηλού Επιπέδου θεσπίστηκε προκειμένου να καταστεί δυνατή η ανταλλαγή πολιτικής και βέλτιστων πρακτικών και να διερευνηθούν οι δυνατότητες για διευκόλυνση της κινητικότητας, με παράλληλη ενίσχυση της συνεργασίας για την καταπολέμηση της παράτυπης μετανάστευσης. Συζητήθηκε το ενδεχόμενο έναρξης διαπραγματεύσεων για ζητήματα επανεισδοχής και απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης για τους κατόχους διπλωματικών διαβατηρίων.

Αυξανόμενος αριθμός ομάδων οργανωμένου εγκλήματος δραστηριοποιείται σε χώρες προέλευσης και διέλευσης για τη διευκόλυνση της παράτυπης μετανάστευσης στην ΕΕ. Για τη διακοπή της εν λόγω δραστηριότητας, η «παράτυπη μετανάστευση» έχει επισημανθεί ως μία από τις προτεραιότητες της ΕΕ στον τομέα του εγκλήματος στο πλαίσιο του κύκλου πολιτικής της ΕΕ για το οργανωμένο και το σοβαρό διεθνές έγκλημα 2014-2017.[96]  Έχει καταστεί σαφής η ανάγκη να αποκτήσουμε καλύτερη εικόνα της κατάστασης στις γειτονικές χώρες διέλευσης. Από την άποψη αυτή σημαντική θα είναι η δημιουργία δικτύων των αξιωματικών συνδέσμων στη Λιβύη και την Τουρκία που θα είναι αφιερωμένα στην παράτυπη μετανάστευση.

7.3. Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και μετανάστευση

Στις 16 Απριλίου 2013, δημοσιεύθηκε έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής[97] σχετικά με την κλιματική αλλαγή, την υποβάθμιση του περιβάλλοντος και τη μετανάστευση, στο πλαίσιο της στρατηγικής της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή[98]. Σκοπός του εγγράφου αυτού είναι η συμβολή στην εννοιολογική κατανόηση των νημάτων που συνδέουν την κλιματική αλλαγή, την υποβάθμιση του περιβάλλοντος και τη μετανάστευση. Το έγγραφο προβαίνει επίσης σε απολογισμό των εργαλείων και πρωτοβουλιών που διαθέτει ήδη στο οπλοστάσιό της η ΕΕ για την αντιμετώπιση μελλοντικών προκλήσεων στον τομέα αυτό και παρέχει κατευθύνσεις για μελλοντική δράση, ιδίως στο πλαίσιο του προγράμματος της ΕΕ για τη μετανάστευση και την ανάπτυξη.

7.4. Έκθεση της ΕΕ σχετικά με τη Συνοχή της Αναπτυξιακής Πολιτικής για το 2013

Η μετανάστευση παραμένει ένα από τα πέντε θέματα προτεραιότητας που προσδιορίστηκαν από το Συμβούλιο για την ατζέντα της ΕΕ σχετικά με τη συνοχή της αναπτυξιακής πολιτικής (ΣΑΠ). Η έκθεση της ΕΕ σχετικά με τη ΣΑΠ για το 2013[99] παρέχει επισκόπηση των πολυάριθμων μέτρων που έχουν ληφθεί από την ΕΕ και τα κράτη μέλη προκειμένου να μεγιστοποιηθούν τα σημαντικά αναπτυξιακά οφέλη που μπορεί να συνεπάγεται η νόμιμη μετανάστευση προς την Ευρώπη για τις χώρες καταγωγής, μεταξύ άλλων και σε τομείς όπως τα εμβάσματα, η διαρροή εγκεφάλων και η διασπορά. Στην έκθεση σημειώνεται ότι θα μπορούσαν να γίνουν περισσότερα για να εξασφαλιστεί ότι τα αναπτυξιακά ζητήματα λαμβάνονται υπόψη στις πολιτικές μετανάστευσης και κινητικότητας εργατικού δυναμικού τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε επίπεδο κρατών μελών.

7.5. Η έκθεση σχετικά με τη συνολική προσέγγιση για τη μετανάστευση και την κινητικότητα

Τον Φεβρουάριο του 2014, η Επιτροπή παρουσίασε την πρώτη της διετή έκθεση για την εφαρμογή της «συνολικής προσέγγισης της μετανάστευσης και της κινητικότητας», η οποία καλύπτει την περίοδο 2012-2013[100]. Η έκθεση καταγράφει τα κύρια επιτεύγματα, αντλεί διδάγματα από την προγενέστερη εφαρμογή και εξετάζει ορισμένες λύσεις τόσο σε επίπεδο πολιτικών όσο και σε σχέση με τις λεπτομέρειες εφαρμογής. Η έκθεση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ΣΠΜΚ εξακολουθεί να είναι ένα αποτελεσματικό πλαίσιο για τη συμμετοχή τρίτων χωρών και περιφερειών στον πολιτικό διάλογο και την επιχειρησιακή συνεργασία. Την υποβολή της έκθεσης ακολούθησαν τα συμπεράσματα του Συμβουλίου που εγκρίθηκαν στις 14 Απριλίου 2014.

8. Ένα νέο Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης (ΤΑΜΕ)

Η Επιτροπή ενέκρινε τη δέσμη προτάσεων για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2014-2020 στον τομέα των εσωτερικών υποθέσεων στις 15 Νοεμβρίου 2011[101]. Η δέσμη αυτή κάλυψε 4 νομοθετικές προτάσεις που προβλέπουν από κοινού τη δημιουργία ενός Ταμείου Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης (ΤΑΜΕ) και ενός Ταμείου Εσωτερικής Ασφάλειας (ΤΕΑ).

Οι διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο άρχισαν το 2012 και ολοκληρώθηκαν επιτυχώς στο τέλος του 2013. Το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων αποτελεί έναν ικανοποιητικό συμβιβασμό που ανταποκρίνεται στους προβληματισμούς όλων των μερών και απηχεί τη μεγάλη ευαισθησία αυτού του τομέα πολιτικής.

Το ΤΑΜΕ είναι πιο ολοκληρωμένο μέσο από τα προηγούμενα τρία Ταμεία που διαδέχθηκε -  το Ευρωπαϊκό Ταμείο για τους Πρόσφυγες, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ένταξης των υπηκόων τρίτων χωρών και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επιστροφής - και έχει στόχο την υποστήριξη της αποτελεσματικής και ολοκληρωμένης διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών στην ΕΕ, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη την αρχή της αλληλεγγύης και του επιμερισμού των ευθυνών. Σχεδόν το 90 % των συνολικών πόρων του (3 137 εκατ. ευρώ), θα χορηγηθεί μέσω εθνικών προγραμμάτων που θα καλύψουν ολόκληρη την περίοδο 2014-2020.

Για την καλύτερη ευθυγράμμιση των πόρων που χρησιμοποιούνται σε εθνικό επίπεδο με τους στόχους πολιτικής  και τις προτεραιότητες της ΕΕ, κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2013 πραγματοποιήθηκαν διάλογοι πολιτικής μεταξύ της Επιτροπής και κάθε κράτους μέλους χωριστά. Τα κράτη μέλη βρίσκονται στη διαδικασία κατάρτισης των πολυετών εθνικών προγραμμάτων τους, τα οποία θα υποβάλουν επίσημα μόλις τεθεί σε ισχύ το ΤΑΜΕ.

Ένα ακόμη νέο στοιχείο που θεσπίστηκε στα νέο Ταμείο είναι η δυνατότητα να στηρίζει δράσεις που σχετίζονται με την εξωτερική διάσταση, με ιδιαίτερη εστίαση στις συμφωνίες επανεισδοχής, τις εταιρικές σχέσεις κινητικότητας και τα προγράμματα περιφερειακής προστασίας. Το Ταμείο προβλέπει επίσης ένα μηχανισμό έκτακτης βοήθειας ικανό να ανταποκρίνεται γρήγορα στις μεταναστευτικές πιέσεις σε κράτη μέλη και τρίτες χώρες.

Το Ταμείο θα συνεχίσει να ενισχύει και να αναπτύσσει το Κοινό Ευρωπαϊκό Σύστημα Ασύλου διασφαλίζοντας την αποτελεσματική και ομοιόμορφη εφαρμογή του κεκτημένου της ΕΕ και να ενισχύει την αλληλεγγύη μεταξύ κρατών μελών. Θα ενθαρρύνει επίσης την ανάπτυξη προορατικών στρατηγικών ένταξης, συμπεριλαμβανομένων δράσεων κατά το στάδιο που προηγείται της αναχώρησης, και θα προωθήσει τοπική προσέγγιση της ένταξης, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στις ανάγκες των δικαιούχων διεθνούς προστασίας, καθώς και στις ευάλωτες ομάδες μεταναστών. Το Ταμείο θα στηρίξει περαιτέρω τη δίκαιη και αποτελεσματική διαχείριση της επιστροφής με έμφαση στην οικειοθελή (υποβοηθούμενη) επιστροφή.

Αυτές οι χρηματοδοτούμενες από το ΤΑΜΕ δράσεις θα συμπληρωθούν από το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας, ιδίως τη συνιστώσα του Ταμείου για τα σύνορα και τις θεωρήσεις, μέσω της οποίας θα χορηγηθεί στήριξη για τη διαχείριση και την εποπτεία των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ και την ανάπτυξη της πολιτικής θεωρήσεων της ΕΕ, διευκολύνοντας έτσι την κινητικότητα των νόμιμων ταξιδιωτών και αντιμετωπίζοντας την παράτυπη διέλευση των συνόρων της ΕΕ.

9. Δικτύωση και επικοινωνία για το άσυλο και τη μετανάστευση 9.1. Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Μετανάστευσης (ΕΔΜ)

Αυξήθηκε ο ρόλος του ΕΔΜ[102] όσον αφορά την υποστήριξη τεκμηριωμένων συμβουλών για τη χάραξη πολιτικής, με την παροχή επικαιροποιημένων, αντικειμενικών, αξιόπιστων και συγκρίσιμων πληροφοριών για τη μετανάστευση και το άσυλο. Το 2013, τα κυριότερα αποτελέσματα των εργασιών του ΕΔΜ περιλάμβαναν μελέτες για τη μετανάστευση διεθνών σπουδαστών στην ΕΕ, την εξακρίβωση της ταυτότητας στη διεθνή προστασία, την κινητικότητα εντός της ΕΕ και την προσέλκυση υπηκόων τρίτων χωρών υψηλής ειδίκευσης[103]. Η ετήσια διάσκεψη του ΕΔΜ πραγματοποιήθηκε στο Βίλνιους με θέμα την ανάπτυξη, την έλλειψη εργατικού δυναμικού και τη μετανάστευση[104].

9.2. Επικοινωνία βασικών μηνυμάτων για τη μετανάστευση και το άσυλο

Η αποτελεσματική επικοινωνιακή στρατηγική σχετικά με τα θέματα μετανάστευσης είναι καθοριστική  για την προσέγγιση των ομάδων στόχων, και θα βοηθήσει τους πολίτες, εντός και εκτός ΕΕ, να κατανοήσουν τις προκλήσεις και τα οφέλη της μετανάστευσης. Η Επιτροπή παράγει ποικίλο υλικό για τα θέματα που αφορούν τη μετανάστευση. Το 2013, διοργάνωσε επίσης τον διαγωνισμό «Μετανάστες στην Ευρώπη» όπου 750 και πλέον σχολεία από τα 28 κράτη μέλη υπέβαλαν οπτικοακουστικές εργασίες σχετικά με τη συμβολή των μεταναστών στην κοινωνία της ΕΕ[105]. Πραγματοποιήθηκαν ειδικές προβολές ταινιών, με επίκεντρο το θέμα της εμπορίας ανθρώπων[106]. Εγκαινιάστηκε η παρουσίαση της διαδικτυακής πύλης της ΕΕ για τη μετανάστευση·στα ισπανικά, τα αραβικά και τα πορτογαλικά. Η πύλη περιέχει εύχρηστες πληροφορίες σχετικά με την ΕΕ και τις εθνικές μεταναστευτικές πολιτικές και νομοθεσίες, και απευθύνεται στους υπηκόους τρίτων χωρών που επιθυμούν να μεταναστεύσουν στην ΕΕ[107].

10. Συμπεράσματα και μελλοντική πορεία

Μολονότι έχει επιτευχθεί σημαντική πρόοδος όσον αφορά ορισμένους τομείς της διαχείρισης της μετανάστευσης, οι εξελίξεις του 2013 δείχνουν σαφώς τη σημασία που έχει για την ΕΕ και τα κράτη μέλη της να συνεχίσουν και να εντείνουν τη δράση τους στον τομέα της μετανάστευσης, του ασύλου και της διαχείρισης των συνόρων. Η ΕΕ πρέπει να αναλάβει αποφασιστική δράση για να αποτρέψει καταστάσεις στις οποίες οι μετανάστες χάνουν τη ζωή τους στην προσπάθειά τους να φθάσουν στις ευρωπαϊκές ακτές και να εντείνει την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος που ευημερεί μέσω της παράνομης διακίνησης και εμπορίας ανθρώπων. Η ΕΕ πρέπει να εξασφαλίσει ότι τα σύνορα της Ευρώπης είναι ασφαλή και ότι υπάρχουν οι κατάλληλοι νόμιμοι δίαυλοι εισόδου.

Πρέπει να ενταθούν οι προσπάθειες για την καταπολέμηση της βίας και των διακρίσεων εις βάρος των μεταναστών, και την ενεργό προώθηση της ένταξής τους στις κοινωνίες μας, καθώς και για την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας, παράγοντες που επηρεάζουν την κοινωνική συνοχή και μπορεί να αποθαρρύνουν τους μετανάστες, συμπεριλαμβανομένων και των μεταναστών υψηλής ειδίκευσης, να επιλέξουν ως προορισμό την Ευρώπη.

Η Επιτροπή θα συνεχίσει να υποστηρίζει και να προάγει την ορθή διαχείριση της μετανάστευσης, και εκφράζει την ικανοποίησή της για τη δημόσια συζήτηση που θα ακολουθήσει τη δημοσίευση της παρούσας έκθεσης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

[1]              Από το 1998 έως το 2013, εντοπίστηκαν 623 118 μετανάστες να φθάνουν παράτυπα στις θαλάσσιες ακτές της ΕΕ, που αντιστοιχούν κατά μέσο όρο σε περίπου 40 000 άτομα ετησίως. Πηγή: Migrants smuggled by sea to the EU: facts, laws and policy options· Migration Policy Center·      http://www.migrationpolicycentre.eu/docs/MPC-RR-2013-009.pdf

[2]               COM(2013) 869 final

[3]               http://data.unhcr.org/syrianrefugees/regional.php

[4]               http://eeas.europa.eu/enp/index_en.htm

[5]               http://ec.europa.eu/dgs/home-affairs/what-we-do/policies/international-affairs/global-approach-to-migration/index_en.htm

[6]               COM(2013)292

[7]               Έγγραφο του Συμβουλίου αριθ. 12415/13.

[8]               Αναμένεται να τεθεί σε ισχύ το δεύτερο τρίμηνο του 2014.

[9]              SWD (2014)165

[10]             EMN, http://www.emn.europa.eu

[11]             Τα στατιστικά στοιχεία που παρουσιάζονται στην παρούσα ανακοίνωση είναι κατά κύριο λόγο τα τελευταία που έχει δημοσιεύσει η Eurostat. Αναλυτικότερα στατιστικά στοιχεία, ορισμένα από το ΕΔΜ (Ευρωπαϊκό Δίκτυο Μετανάστευσης) και κατανεμημένα ανά κράτος μέλος, περιλαμβάνονται στο στατιστικό παράρτημα του συνοδευτικού εγγράφου εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής SWD (2014) 165.

[12]             Στοιχεία της Eurostat για το 2012. Τα στοιχεία για το 2013 θα είναι διαθέσιμα τον Ιούλιο του 2013. Το στατιστικό παράρτημα του SWD (2014)165 περιλαμβάνει μέρος των στοιχείων του 2013 που υποβλήθηκαν από το ΕΔΜ.

[13]             Ανθρωπιστική βοήθεια χορηγείται στους υπηκόους τρίτων χωρών ή τους ανιθαγενείς η παραμονή των οποίων στο έδαφος των κρατών μελών επιτρέπεται όχι για λόγους οφειλόμενους στην ανάγκη διεθνούς προστασίας, αλλά βάσει διακριτικής ευχέρειας για ανθρωπιστικούς λόγους ή λόγους συμπόνιας.

[14]             http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/3-24032014-AP/EN/3-24032014-AP-EN.PDF

[15]             http://data.unhcr.org/syrianrefugees/regional.php

[16]             50 470 το 2013, 24 115 το 2012 και 8 145 το 2011.

[17]             Οι περισσότεροι υπέβαλαν αίτηση στη Γερμανία και τη Σουηδία (το ένα τρίτο του συνόλου στην καθεμία), και ακολουθούν η Βουλγαρία, το Ηνωμένο Βασίλειο, οι Κάτω Χώρες, η Αυστρία, η Δανία και το Βέλγιο, ενώ άλλα κράτη μέλη έχουν επηρεαστεί μόνον οριακά.

[18]             Eurostat, δεν υπάρχουν στοιχεία του 2013 για την Ελλάδα. 

[19]             Eurostat, δεν υπάρχουν στοιχεία του 2013 για την Ελλάδα και τις Κάτω Χώρες.

[20]             Eurostat, δεν υπάρχουν στοιχεία του 2013 για την Ελλάδα.

[21]             http://www.frontex.europa.eu/publications

[22]             Κανονισμός (EΕ) αριθ. 604/2013 (ΕΕ L140 της 29.6.2013, σ. 31)

[23]             Κανονισμός (EΕ) αριθ. 603/2013 ( ΕΕ L140 της 29.6.2013, σ. 1)

[24]             Οδηγία 2013/33/ΕΕ (ΕΕ L 180 της 29.6.2013, σ. 96).

[25]             Οδηγία 2003/32/ΕΕ (ΕΕ L 180 της 29.6.2013, σ. 60).

[26]             Για περισσότερες πληροφορίες: http://ec.europa.eu/dgs/home-affairs/what-we-do/policies/asylum/index_en.htm. Φυλλάδιο: http://ec.europa.eu/dgs/home-affairs/e-library/docs/ceas-fact-sheets/ceas_factsheet_en.pdf Γράφημα: http://ec.europa.eu/dgs/home-affairs/e-library/multimedia/infographics

[27]             Οδηγία 2011/95/ΕΕ (ΕΕ L 337 της 20.12.2011, σ. 9).

[28]             Οδηγία 2003/109/ΕΚ (ΕΕ L 16 της 23.1.2004, σ. 44), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2011/51/ΕΕ (ΕΕ L 132 της 19.5.2009, σ. 1).

[29]             http://easo.europa.eu

[30]             1947 άτομα εκπαιδεύτηκαν σε εθνικά μαθήματα κατάρτισης και 164 σε μαθήματα για την εκπαίδευση εκπαιδευτών στη Μάλτα. Περίπου 200 ήταν υπάλληλοι εκτός ΕΕ που εκπαιδεύτηκαν μέσω σχεδίων, όπως σχέδια της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (UNHCR), της διαδικασίας της Πράγας κ.λπ.

[31]             http://easo.europa.eu/wp-content/uploads/WB-report-final-version.pdf

[32]             Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο , 2013 http://easo.europa.eu/wp-content/uploads/EASO-Annual-Report-Final.pdf

[33]             Συνολικά 12 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων 10 για την αντιμετώπιση της τραγωδίας στη Λαμπεντούζα.

[34]             DE, FR, HU, MT, NL, CY, EL, BG.

[35]             Συμπεριλαμβανομένων 12 εκατ. ευρώ για την Ιταλία.

[36]             Κατά την περίοδο 2011-2013, χορηγήθηκε στην Ελλάδα ποσό ύψους 97,88 εκατ. ευρώ για το Ταμείο Επιστροφής, σχεδόν 130 εκατ. ευρώ για το Ταμείο Εξωτερικών Συνόρων και 23,97 εκατ. ευρώ για το Ευρωπαϊκό Ταμείο για τους Πρόσφυγες. Αν και η επιχορήγηση του ΕΤΠ για το 2013 περιορίστηκε σε 3,2 εκατ. ευρώ, οι ελληνικές επιχορηγήσεις στο πλαίσιο του Ταμείου Επιστροφής και του Ταμείου Εξωτερικών Συνόρων για το 2013 ανήλθαν αντίστοιχα σε 35,5 και 44 εκατ. ευρώ.

[37]             Executive Summary of the revised Greek Action Plan on Asylum and Migration Management (Σύνοψη του αναθεωρημένου ελληνικού σχεδίου δράσης για το άσυλο και τη διαχείριση της μετανάστευσης (Δεκέμβριος 2012)                  http://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2009_2014/documents/libe/dv/p4_exec_summary_/p4_exec_summary_en.pdf.

[38]             Καλύπτει: τη θέσπιση διαδικασίας ελέγχου στα σύνορα σύμφωνα με το ενωσιακό δίκαιο· τη μεταρρύθμιση της διαδικασίας ασύλου μέσω της σύστασης νέας υπηρεσίας για το άσυλο, καθώς και ανεξάρτητης διοικητικής αρχής προσφυγών· την αντιμετώπιση των καθυστερούμενων υποθέσεων κατά τη μεταβατική περίοδο· την αύξηση της ικανότητας υποδοχής αιτούντων άσυλο· και την καθιέρωση ενός αποτελεσματικού συστήματος επιστροφής. Η Επιτροπή ξεκίνησε προσπάθεια να δοθεί προτεραιότητα στην εφαρμογή του αναθεωρημένου ελληνικού σχεδίου δράσης, δίνοντας έμφαση, μεταξύ άλλων, στις ενέργειες οι οποίες αποσκοπούν στην αντιμετώπιση των βασικών αιτιών ανησυχίας που αποτελούν τη βάση για την καταδικαστική απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων σχετικά με την υπόθεση MSS, καθώς και ανησυχίες που εκφράστηκαν σε εν εξελίξει διαδικασίες επί παραβάσει. Η Επιτροπή, από κοινού με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο και άλλους ενδιαφερομένους, εξακολούθησε να παρέχει υποστήριξη στην Ελλάδα για τη βελτίωση του συστήματος ασύλου, μεταξύ άλλων και με στοχοθετημένη χρηματοδότηση και με την ανάπτυξη ομάδων υποστήριξης για το άσυλο στο πλαίσιο της EASO.

[39]             Αναγνωρίζοντας ότι τα κράτη μέλη εκφράστηκαν κυρίως κατά της πρότασης της Επιτροπής όπως εκτίθεται στην ανακοίνωση για την ενίσχυση της αλληλεγγύης εντός της ΕΕ  στον τομέα του ασύλου COM(2011) 835 για ένα πρόγραμμα οικειοθελούς μόνιμης μετεγκατάστασης, η Επιτροπή φιλοξένησε φόρουμ μετεγκατάστασης για να συζητηθούν οι ανάγκες μετεγκατάστασης, οι δυνατότητες και οι πολιτικοί προβληματισμοί.

[40]             Απόφαση 281/2012/ΕΕ της 29ης Μαρτίου 2012. http://www.resettlement.eu

[41]             Στο πλαίσιο αυτού του καθεστώτος, τα συμμετέχοντα κράτη μέλη δεσμεύτηκαν για την επανεγκατάσταση 3 962 προσφύγων το 2013. Παρατηρείται δηλαδή αύξηση σε σύγκριση με το 2012, έτος κατά το οποίο ανελήφθη δέσμευση για 3 083 θέσεις επανεγκατάστασης.

[42]             AT, BE, FI, FR, DE, HU, IE, LU, NL, ES, SE.

[43]             Ανακοίνωση για τη μεγιστοποίηση του αναπτυξιακού αντικτύπου της μετανάστευσης, COM(2013)292 της 21.5. 2013

[44]             http://easo.europa.eu/wp-content/uploads/EASO-Age-assessment-practice-in-Europe.pdf

[45]             http://ec.europa.eu/dgs/home-affairs/what-is-new/news/news/2013/docs/20130415_thb_stats_report_en.pdf

[46]             ΕΕ L101 της 15.4.2011, σ.1. Η οδηγία δεν εφαρμόζεται από τη Δανία.

[47]             Έγγρ. 16344/13, που εγκρίθηκε από τη SCIFA/Μικτή επιτροπή της 21ης Νοεμβρίου 2013.

[48]             Η «δράση της ΕΕ για τις μεταναστευτικές πιέσεις — Στρατηγική αντίδραση» περιλαμβάνει επτά στρατηγικούς τομείς προτεραιότητας: I) Ενίσχυση της συνεργασίας ως προς τη διαχείριση της μετανάστευσης με τις τρίτες χώρες διέλευσης και καταγωγής. II) Ενισχυμένη συνοριακή διαχείριση στα εξωτερικά σύνορα. III) Πρόληψη της παράνομης μετανάστευσης από την Τουρκία. IV) Καλύτερη αντιμετώπιση της κατάχρησης των νόμιμων μεταναστευτικών διαύλων. V) Διαφύλαξη και προστασία της ελεύθερης κυκλοφορίας μέσω της πρόληψης της κατάχρησης από υπηκόους τρίτων χωρών. VI) Ενίσχυση της διαχείρισης της μετανάστευσης, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας ως προς τις πολιτικές επιστροφής. VII) Πρόληψη της παράνομης μετανάστευσης από και δια μέσου των χωρών της Νότιας Μεσογείου.

[49]             COM(2014)199 της 28.3.2014

[50]             Οδηγία 2008/115/ΕΚ (ΕΕ L 348 της 24.12.2008, σ. 98).

[51]             Οδηγία 2000/52/ΕΚ (ΕΕ L 168 της 30.6.2000, σ. 24).

[52]             COM(2014)286 της 22.5.2014

[53]             Δεν εφαρμόζεται από τη Δανία, την Ιρλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Η Κροατία δεν έχει ακόμη αξιολογηθεί.

[54]             COM(2013)197 της 12.4.2013. Προορίζεται να αντικαταστήσει την απόφαση 2010/252/ΕΕ του Συμβουλίου, η οποία ακυρώθηκε από το Δικαστήριο της ΕΕ τον Σεπτέμβριο του 2012.

[55]             Κανονισμός (EΕ) αριθ. 1052/2013, ΕΕ L140 της 6.11.2013, σ. 11

[56]             Μετά την επίσημη έγκριση τον Οκτώβριο του 2013.

[57]             Γράφημα EUROSUR:        http://ec.europa.eu/dgs/home-affairs/e-library/docs/infographics/eurosur/eurosur_en.pdf

[58]             http://www.emsa.europa.eu/

[59]             COM(2013) 832 final της 28.11.2013.

[60]             Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1053/2013 του Συμβουλίου, της 7ης Οκτωβρίου 2013, σχετικά με τη θέσπιση ενός μηχανισμού αξιολόγησης και παρακολούθησης για την επαλήθευση της εφαρμογής του κεκτημένου του Σένγκεν και την κατάργηση της απόφασης της εκτελεστικής επιτροπής της 16ης Σεπτεμβρίου 1998 σχετικά με τη σύσταση της μόνιμης επιτροπής για την αξιολόγηση και την εφαρμογή της σύμβασης Σένγκεν, (ΕΕ L 295 της 6.11.2013, σ. 27).

[61]             Εφαρμογή 27.11.2014. Η Επιτροπή προετοιμάζει επί του παρόντος την ομαλή εφαρμογή του νέου μηχανισμού αξιολόγησης.

[62]             Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1051/2013, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 562/2006 (ΕΕ L 295 της 6.11.2013, σ. 1).

[63]             ΕΕ L 182 της 29.6.2013, σ. 1.

[64]             COM(2013) 95 της 28.2.2013

[65]             COM(2013) 97 της 28.2.2013

[66]             COM(2011) 290 της 24.5.2011

[67]             Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 539/2001 του Συμβουλίου, της 15ης Μαρτίου 2001, περί του καταλόγου τρίτων χωρών οι υπήκοοι των οποίων υπόκεινται στην υποχρέωση θεώρησης για τη διέλευση των εξωτερικών συνόρων των κρατών μελών, και του καταλόγου των τρίτων χωρών οι υπήκοοι των οποίων απαλλάσσονται από την υποχρέωση αυτή· ΕΕ L 81 της 21.3.2001, σ. 1.

[68]             COM(2013) 853 της 27.11.2013

[69]             COM (2014) 165 και COM(2014)164 της 1.4.2014.

[70]             Δυτική Αφρική, Κεντρική Αφρική, Ανατολική Αφρική, Νότιος Αφρική, Νότιος Αμερική, Κεντρική Ασία, Νοτιοανατολική Ασία και τα Κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη.

[71]             Οδηγία 2014/36/ΕΕ της 26ης Φεβρουαρίου 2014 (ΕΕ L 94 της 28.3.2014, σ. 375-390).

[72]             COM(2010)378.  Βλ: EP Legislative Observatory : Inter-institutional reference 2010/0209(COD)

[73]             COM(2013)151 της 25.3.2013. Ισχύουσα νομοθεσία: οδηγίες 2005/71/ΕΚ (ερευνητές) και 2004/114/ΕΚ (σπουδαστές)

[74]             COM(2014)287 της 22.5.2014

[75]             Οδηγία 2009/50/ΕΚ (ΕΕ L 155 της 18.6.2009, σ. 17). Δεν εφαρμόζεται από DK, IE, UK.

[76]             Για το 2012, σε σχέση με 22 κράτη μέλη.

[77]             COM(2011) 735 τελικό

[78]             COM(2014) 210 της 3.4.2014

[79]             ΕΕ L 251 της 3.10.2003, σ. 12.

[80]             Η οδηγία 2003/109/ΕΚ, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2011/51/ΕΕ (ΕΕ L 16 της 23.1.2004, σ. 44, ΕΕ L 132 της 19.5.2011).

[81]             Οδηγία 2011/98/ΕΕ (ΕΕ L 343 της 23.12.2011, σ. 1). Δεν εφαρμόζεται από τη Δανία, την Ιρλανδια και το Ηνωμένο Βασίλειο.

[82]             Μεταξύ άλλων, διοργανώθηκε εργαστήριο από το Κέντρο Ευρωπαϊκής Πολιτικής με θέμα Αναντιστοιχία δεξιοτήτων και ελλείψεις στην Ευρώπη: ανάγκη για αυξημένη κινητικότητα του εργατικού δυναμικού· (28 Φεβρουαρίου 2013),  δημοσίευμα του Κέντρου Ευρωπαϊκής Πολιτικής με θέμα Social Benefits and Migration – A contested relationship and policy challenge in the EU - http://www.ceps.eu/book/social-benefits-and-migration-contested-relationship-and-policy-challenge-eu; δύο κοινά σχέδια ΟΟΣΑ-ΕΚ Matching Economic Migration with Labour Market Needs πρόκειται να ολοκληρωθούν έως τον Ιούνιο του 2014, και διετές σχέδιο με θέμα Review of Labour Migration Policy in Europe δρομολογήθηκε το 2013.

[83]             COM(2013) 795 final της 9.1.2013.

[84]             Ειδικές ανά χώρα συστάσεις για το 2013, http://ec.europa.eu/europe2020/making-it-happen/country-specific-recommendations/index_en.htm

[85]             Eurostat, έρευνα ΕΕ-SILC.

[86]             Η τελική έκθεση δημοσιεύεται τον Αύγουστο στον ευρωπαϊκό ιστότοπο για την ένταξη των μεταναστών, http://ec.europa.eu/ewsi/en/resources/detail.cfm?ID_ITEMS=37216.

[87]             http://ec.europa.eu/ewsi/en/resources/detail.cfm?ID_ITEMS=40802   

[88]             http://ec.europa.eu/ewsi/en/lra.cfm

[89]             Το φόρουμ αποτελεί την κύρια πλατφόρμα της ΕΕ για διαβούλευση με την κοινωνία των πολιτών σχετικά με τις πολιτικές ένταξης.

[90]             Οι εκθέσεις των δύο συνεδριάσεων δημοσιεύονται στον ευρωπαϊκό ιστότοπο για την ένταξη των μεταναστών, http://ec.europa.eu/ewsi/en/policy/legal.cfm.

[91]             Η θέση της ΕΕ ενόψει του διαλόγου υψηλού επιπέδου αποτυπώνεται στα «Συμπεράσματα του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των κρατών μελών, που συνήλθαν στο πλαίσιο του Συμβουλίου σχετικά με τον διάλογο υψηλού επιπέδου των Ηνωμένων Εθνών του 2013 για τη μετανάστευση και την ανάπτυξη και για τη διεύρυνση της σχέσης μεταξύ ανάπτυξης και μετανάστευσης» (έγγραφο του Συμβουλίου 12415/13) εγκρίνει τα βασικά μηνύματα που περιλαμβάνονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής «Μεγιστοποίηση του αναπτυξιακού αντικτύπου της μετανάστευσης — Η συνεισφορά της ΕΕ στον διάλογο υψηλού επιπέδου των Ηνωμένων Εθνών και επόμενα βήματα προς τη διεύρυνση της σχέσης μεταξύ ανάπτυξης και μετανάστευσης» (COM (2013) 292).

[92]             Λόγω της κρίσης στην Κριμαία και μετά τη δήλωση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 6ης Μαρτίου 2014, ανεστάλη ο διάλογος με τη Ρωσία σχετικά με τις θεωρήσεις.

[93]             Η ονομασία αυτή χρησιμοποιείται με επιφύλαξη των θέσεων ως προς το καθεστώς και συνάδει με την Απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών 1244/99 και τη γνώμη του Διεθνούς Δικαστηρίου σχετικά με τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου.

[94]             COM (2013) 923 της 18.12.2013· COM (2013) 809 της 15.11.2013· COM (2013) 807 της 15.11.2013· COM(2013) 66 της 8.2.2013.  

[95]             COM(2013) 808 της 15.11.2013

[96]             Συμπεράσματα του Συμβουλίου, Συμβούλιο ΔΕΥ 6-7.6.2013.:                http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/jha/137401.pdf

[97]             SWD (2013) 138 of 16.4.2013

[98]             http://ec.europa.eu/clima/policies/adaptation/what/index_en.htm

[99]             SWD (2013) 456 της 31.10.2013

[100]            COM(2014) 96 της 21.2.2014

[101]            COM(2011) 751 τελικό της 15.11.2011

[102]            Θεσπίστηκε με την απόφαση 2008/381/ΕΚ του Συμβουλίου.

[103]            Τα αποτελέσματα του ΕΔΜ διατίθενται ηλεκτρονικά στη διεύθυνση www.ec.europa.eu/dgs/home-affairs/what-we-do/networks/european_migration_network.

[104]            http://emn2013.lt/

[105]            http://europa.eu/rapid/press-release_IP-13-945_el.htm

[106]            "Sestre" του Vladimir Paskljević στην ημέρα γνωριμίας της ΕΕ για το 2013· "Not my Life" του Robert Bilheimer επ’ ευκαιρία της ημέρας κατά της εμπορίας ανθρώπων.

[107]            http://ec.europa.eu/immigration